ມຫາສີວຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ເຖໂຣ ກິຣ ອຏ຺ຐາຣສ ມຫາຄເຓ ວາເຈສິ. ຕສ຺ໂສວາເທ ຐຕ຺ວາ ຕິໍສສຫສ຺ສາ ຠິກ຺ຂູ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ອເຖໂກ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຕາວ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຄຸຓາ ອປ຺ປມາຓາ, ກີທິສາ ນຸ ໂຂ ເມ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຄຸຓາ’’ຕິ ອາວຊ຺ຊນ຺ໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາວໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ອຎ຺ເຎສໍ ອວສ຺ສໂຍ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ໂອວາທມສ຺ສ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາກາເສນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຫາຣສມີເປ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ທິວາຏ຺ຐາເນ ນິສິນ຺ນໍ ອາຈຣິຍໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ.

ເຖໂຣ – ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ ອາຄໂຕສິ ປິຓ຺ຑປາຕິກາ’’ຕິ ອາຫ. ເອກໍ ອນຸໂມທນໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີຕິ ອາຄໂຕສ຺ມິ, ຠນ຺ເຕຕິ. ໂອກາໂສ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ອາວຸໂສຕິ? ວິຕກ຺ກມາຬເກ ຐິຕກາເລ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ, ຠນ຺ເຕຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຎ຺ເຎ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ. ຠິກ຺ຂາຈາຣມຄ຺ເຄ, ຠນ຺ເຕຕິ. ຕຕ຺ຣາປິ ອຎ຺ເຎ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ. ທຸປຏ຺ຏນິວາສນຏ຺ຐາເນ, ສງ຺ຆາຏິປາຣຸປນຏ຺ຐາເນ, ປຕ຺ຕນີຫຣຓຏ຺ຐາເນ, ຄາເມ ຈຣິຕ຺ວາ ອາສນສາລາຍໍ ຍາຄຸປີຕກາເລ, ຠນ຺ເຕຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐກຖາເຖຣາ ອຕ຺ຕໂນ ກງ຺ຂໍ ວິໂນເທນ຺ຕິ, ອາວຸໂສຕິ. ອນ຺ໂຕຄາມໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕກາເລ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ, ຠນ຺ເຕຕິ. ຕຕ຺ຣາປິ ອຎ຺ເຎ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອາວຸໂສຕິ. ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ, ຠນ຺ເຕ, ໂຠຊນສາລາຍໍ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ, ຠນ຺ເຕ, ທິວາຏ຺ຐາເນ, ປາທໂຘວນກາເລ, ມຸຂໂຘວນກາເລ, ຠນ຺ເຕຕິ? ຕທາ ອຎ຺ເຎ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຣຸຓາ ອປເຣ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອາວຸໂສຕິ. ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຸຂໂຘວນຕ຺ຖໍ ຄມນກາເລ, ຠນ຺ເຕຕິ? ຕທາ ອຎ຺ເຎ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ. ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ອາຄມນກາເລ, ຠນ຺ເຕຕິ? ຕຕ຺ຣາປິ ອຎ຺ເຎ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ. ເສນາສນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນກາເລ, ຠນ຺ເຕຕິ? ຕຕ຺ຣາປິ ອຎ຺ເຎ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ. ຠນ຺ເຕ, ນນຸ ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປລ຺ລງ຺ເກ ອຸສຸມໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ໂຍນິໂສມນສິກາເຣ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ໂອກາສກາເລນ ຠວິຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ມຣຓຂຓມ຺ປິ ນ ລຠິສ຺ສຖ, ຠນ຺ເຕ, ຜລກສທິສຕ຺ຖ ຠນ຺ເຕ ປຣສ຺ສ ອວສ຺ສໂຍ ໂຫຖ, ອຕ຺ຕໂນ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຖ, ນ ເມ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອນຸໂມທນາຍ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອຄມາສິ.

ເຖໂຣ – ‘‘ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ອງ຺ກຸສໂກ ຠວິສ຺ສາມີຕິ ອາຄໂຕ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ໂອກາໂສ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ປຈ຺ຈູສກາເລ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ສມີເປ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ທິວສຠາຄໍ ປຐມຍາມມຊ຺ຌິມຍາມຎ຺ຈ ຘມ຺ມໍ ວາເຈຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມຍາເມ ເອກສ຺ມິໍ ເຖເຣ ອຸທ຺ເທສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕເນວ ສທ຺ຘິໍ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ. ນິສິນ຺ນອນ຺ເຕວາສິກາ ອາຈຣິໂຍ ເກນຈິ ປປຎ຺ເຈນ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕຕິ ມຎ຺ຎິໍສຸ. ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ເຖໂຣ ໂກຈິ ເທວ ສມານາຈຣິຍຠິກ຺ຂູຕິ ສຎ຺ຎໍ ອກາສິ.

ເຖໂຣ ກິຣ ‘‘ມາທິສສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ນາມ ກິໍ, ທ຺ວີຫຕີເຫເນວ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອນ຺ເຕວາສິການໍ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາວ ອາສາຬ຺ຫີມາສສ຺ສ ຊຸຓ຺ຫປກ຺ຂເຕຣສິຍາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ຄາມນ຺ຕປພ຺ຠາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈງ຺ກມໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ຕໍ ທິວສໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄເຫຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ອຸໂປສຖທິວເສ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ‘‘ທ຺ວີຫຕີເຫນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີຕິ ອາຄໂຕ, ຄເຫຕຸໍ ປນ ນາສກ຺ຂິໍ. ຕໂຍ ມາເສ ປນ ຕີຓິ ທິວສານິ ວິຍ ຍາວ ມຫາປວາຣຓາ ຕາວ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາປິ ຄເຫຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ປວາຣຓາທິວເສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ທ຺ວີຫຕີເຫນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີຕິ ອາຄໂຕ, ເຕມາເສນາປິ ນາສກ຺ຂິໍ, ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ປນ ວິສຸທ຺ຘິປວາຣຓໍ ປວາເຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ເສວໍ ຈິນ຺ຕຍໂຕ ອສ຺ສຸຘາຣາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕໂຕ ‘‘ນ ມຎ຺ເຈ ມຍ຺ຫໍ ຈຕູຫິ ອິຣິຍາປເຖຫິ ມຄ຺ຄຜລໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ອຣຫຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ເນວ ມຎ຺ເຈ ປິຏ຺ຐິໍ ປສາເຣສ຺ສາມິ, ນ ປາເທ ໂຘວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຎ຺ຈໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ຐເປສິ. ປຸນ ອນ຺ໂຕວສ຺ສໍ ປຕ຺ຕໍ, ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄເຫຕຸໍ ນາສກ຺ຂິເຍວ. ເອກູນຕິໍສປວາຣຓາສຸ ອສ຺ສຸຘາຣາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຄາມທາຣກາ ເຖຣສ຺ສ ປາເທສຸ ຜາລິຕຏ຺ຐານານິ ກຓ຺ຏເກຫິ ສິພ຺ພນ຺ຕິ, ທວໍ ກໂຣນ຺ຕາປິ ‘‘ອຍ຺ຍສ຺ສ ມຫາສີວຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວິຍ ປາທາ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິ ທວໍ ກໂຣນ຺ຕິ.

ເຖໂຣ ຕິໍສສໍວຈ຺ຉເຣ ມຫາປວາຣຓາທິວເສ ອາລມ຺ພຓຜລກໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິໂຕ ‘‘ອິທານິ ເມ ຕິໍສ ວສ຺ສານິ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ, ນາສກ຺ຂິໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິຕຸໍ, ອທ຺ຘາ ເມ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ມຄ຺ໂຄ ວາ ຜລໍ ວາ ນຕ຺ຖິ, ນ ເມ ລທ຺ຘໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິສຸທ຺ຘິປວາຣຓໍ ປວາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ຕສ຺ເສວໍ ຈິນ຺ຕຍໂຕວ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ອສ຺ສຸຘາຣາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອຖ ອວິທູຣຏ຺ຐາເນ ເອກາ ເທວຘີຕາ ໂຣທມານາ ອຏ຺ຐາສິ. ‘‘ໂກ ເອຕ຺ຖ ໂຣທສີ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເທວຘີຕາ’’ຕິ. ‘‘ກສ຺ມາ ໂຣທສີ’’ຕິ? ‘‘ໂຣທມາເນນ ມຄ຺ຄຜລໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໍ, ເຕນ ອຫມ຺ປິ ເອກໍ ທ຺ເວ ມຄ຺ຄຜລານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສ຺ສາມີຕິ ໂຣທາມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ.

ຕໂຕ ເຖໂຣ – ‘‘ໂຠ ມຫາສີວຕ຺ເຖຣ, ເທວຕາປິ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ເກຬິໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ນຸ ໂຂ ເຕ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ໂສ ‘‘ອິທານິ ນິປຊ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເສນາສນໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ມຎ຺ຈກໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ອຸທກຏ຺ຐາເນ ອຸທກໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ປາເທ ໂຘວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂສປານຜລເກ ນິສີທິ.

ອນ຺ເຕວາສິກາປິສ຺ສ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສມຓຘມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຕິໍສ ວສ຺ສານິ, ສກ຺ຂິ ນຸ ໂຂ ວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ, ນາສກ຺ຂີ’’ຕິ ອາວຊ຺ຊຍມານາ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ປາທໂຘວນຕ຺ຖໍ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ອມ຺ຫາທິເສສຸ ອນ຺ເຕວາສິເກສຸ ຕິຏ຺ຐນ຺ເຕສຸ ‘ອຕ຺ຕນາວ ປາເທ ໂຘວິສ຺ສຕີ’ຕິ ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ອຫໍ ໂຘວິສ຺ສາມິ ອຫໍ ໂຘວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕິໍສສຫສ຺ສານິປິ ອາກາເສນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ປາເທ ໂຘວິສ຺ສາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ອາວຸໂສ, ອິທານິ ຕິໍສ ວສ຺ສານິ ໂຫນ຺ຕິ ມມ ປາທານໍ ອໂຘຕານໍ, ຕິຏ຺ຐຖ, ຕຸມ຺ເຫ, ອຫເມວ ໂຘວິສ຺ສາມີຕິ.

ສກ຺ໂກປິ ອາວຊ຺ຊນ຺ໂຕ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອຍ຺ໂຍ ມຫາສີວຕ຺ເຖໂຣ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ຕິໍສສຫສ຺ສານໍ ອນ຺ເຕວາສິການໍ ‘ປາເທ ໂຘວິສ຺ສາມາ’ຕິ ອາຄຕານໍ ປາເທ ໂຘວິຕຸໍ ນ ເທຕິ. ມາທິເສ ປນ ອຸປຏ຺ຐາເກ ຕິຏ຺ຐນ຺ເຕ ‘ມຍ຺ຫໍ ອຍ຺ໂຍ ສຍໍ ປາເທ ໂຘວິສ຺ສຕີ’ຕິ ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ອຫໍ ໂຘວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ສຸຊາຕາຍ ເທວິຍາ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປາຕຸຣໂຫສິ. ໂສ ສຸຊໍ ອສຸຣກຎ຺ຎໍ ປຸຣໂຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ອເປຖ, ຠນ຺ເຕ, ມາຕຸຄາໂມ’’ຕິ ໂອກາສໍ ກາເຣຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ອຸກ຺ກຸຏິໂກ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ປາເທ ໂຘວິສ຺ສາມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ໂກສິຍ, ອິທານິ ເມ ຕິໍສ ວສ຺ສານິ ປາທານໍ ອໂຘຕານໍ, ເທວຕານຎ຺ຈ ປກຕິຍາປິ ມນຸສ຺ສສຣີຣຄນ຺ໂຘ ນາມ ເຊຄຸຈ຺ໂຉ, ໂຍຊນສເຕ ຐິຕານມ຺ປິ ກຓ຺ເຐ ອາສຕ຺ຕກຸຓປໍ ວິຍ ໂຫຕິ, ອຫເມວ ໂຘວິສ຺ສາມີຕິ. ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ຄນ຺ໂຘ ນາມ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປນ ສີລຄນ຺ໂຘ ຉ ເທວໂລເກ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ຠວຄ຺ຄໍ ປຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ສີລຄນ຺ຘໂຕ ອຎ຺ໂຎ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ ຄນ຺ໂຘ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ສີລຄນ຺ເຘນມ຺ຫິ ອາຄໂຕຕິ ວາມຫຕ຺ເຖນ ໂຄປ຺ຜກສນ຺ຘິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ເຖນ ປາທຕລໍ ປຣິມຊ຺ຊິ. ທຫຣກຸມາຣສ຺ເສວ ປາທາ ອເຫສຸໍ. ສກ຺ໂກ ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເທວໂລກເມວ ຄໂຕ.

ເອວໍ ‘‘ນ ລຠາມິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິສຸທ຺ຘິປວາຣຓໍ ປວາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາວຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂທມນສ຺ສໍ ນິສ຺ສາຍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ມຎ຺ຎນວເສນ ວິປສ຺ສນາຍ ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ວິປສ຺ສນາປິ ມຄ຺ໂຄປິ ຜລມ຺ປິ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣໂທມນສ຺ສນ຺ຕິ ຈ ອວິຕກ຺ກາວິຈາຣໂທມນສ຺ສນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣໂທມນສ຺ເສ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອິທໍ ໂທມນສ຺ສໍ ກິໍ ນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ວຕ຺ຖຸນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ປຊານາຕີຕິ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອນຸກ຺ກເມນ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ເອໂກ ອວິຕກ຺ກາວິຈາເຣ ໂທມນສ຺ເສ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຠິນິວິຏ຺ຐໂທມນສ຺ເສສຸປິ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣໂຕ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣໍ ປຓີຕຕຣໍ. ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣໂທມນສ຺ສວິປສ຺ສນາໂຕປິ ອວິຕກ຺ກາວິຈາຣໂທມນສ຺ສວິປສ຺ສນາ ປຓີຕຕຣາ. ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣໂທມນສ຺ສຜລສມາປຕ຺ຕິໂຕປິ ອວິຕກ຺ກາວິຈາຣໂທມນສ຺ສຜລສມາປຕ຺ຕິເຍວ ປຓີຕຕຣາ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ເຍ ອວິຕກ຺ກອວິຈາເຣ ເຕ ປຓີຕຕເຣ’’ຕິ.

໓໖໒. ເອວຣູປາ ອຸເປກ຺ຂາ ນ ເສວິຕພ຺ພາຕິ ເອວຣູປາ ເຄຫສິຕອຸເປກ຺ຂາ ນ ເສວິຕພ຺ພາ. ເຄຫສິຕອຸເປກ຺ຂາ ນາມ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ຉ ເຄຫສິຕອຸເປກ຺ຂາ. ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຸເປກ຺ຂາ ພາລສ຺ສ ມູຬ຺ຫສ຺ສ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ອໂນຘິຊິນສ຺ສ ອວິປາກຊິນສ຺ສ ອນາທີນວທສ຺ສາວິໂນ ອສ຺ສຸຕວໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ, ຍາ ເອວຣູປາ ອຸເປກ຺ຂາ, ຣູປໍ ສາ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ສາ ອຸເປກ຺ຂາ ເຄຫສິຕາຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ເອວໍ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕ ຄຸຬປິຓ຺ຑິເກ ນິລີນມກ຺ຂິກາ ວິຍ ຣູປາທີນິ ອນຕິວຕ຺ຕມານາ ຕຕ຺ເຖວ ລຄ຺ຄາ ລຄ຺ຄິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ກາມຄຸຓນິສ຺ສິຕາ ອຸເປກ຺ຂາ ນ ເສວິຕພ຺ພາ.

ເອວຣູປາ ອຸເປກ຺ຂາ ເສວິຕພ຺ພາຕິ ເອວຣູປາ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕາ ອຸເປກ຺ຂາ ເສວິຕພ຺ພາ. ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕາ ອຸເປກ຺ຂາ ນາມ – ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ຉ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕາ ອຸເປກ຺ຂາ? ຣູປານໍ ຕ຺ເວວ ອນິຈ຺ຈຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ວິປຣິຓາມວິຣາຄນິໂຣຘໍ ‘ປຸພ຺ເພ ເຈວ ຣູປາ ເອຕຣຫິ ຈ, ສພ຺ເພ ເຕ ຣູປາ ອນິຈ຺ຈາ, ທຸກ຺ຂາ, ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ’ຕິ ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຸເປກ຺ຂາ, ຍາ ເອວຣູປາ ອຸເປກ຺ຂາ, ຣູປໍ ສາ ອຕິວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ສາ ອຸເປກ຺ຂາ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕາຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໐໘). ເອວໍ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐອາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕ ອິຏ຺ເຐ ອຣຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ, ອນິຏ຺ເຐ ອທຸສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ, ອສມເປກ຺ຂເນນ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ວິປສ຺ສນາ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ອຸເປກ຺ຂາ. ອປິຈ ເວທນາສຠາຄາ ຕຕ຺ຣ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາປິ ເອຕ຺ຖ ອຸເປກ຺ຂາວ. ຕສ຺ມາ ເສວິຕພ຺ພາຕິ ອຍໍ ເນກ຺ຂມ຺ມວເສນ ວິປສ຺ສນາວເສນ ອນຸສ຺ສຕິຏ຺ຐານວເສນ ປຐມທຸຕິຍຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານວເສນ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກອຸເປກ຺ຂາ ເສວິຕພ຺ພາ ນາມ.

ເອຕ຺ຖ ຍໍ ເຈ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣນ຺ຕິ ຕາຍປິ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕອຸເປກ຺ຂາຍ ຍໍ ເນກ຺ຂມ຺ມວເສນ ວິປສ຺ສນາວເສນ ອນຸສ຺ສຕິຏ຺ຐານວເສນ ປຐມຊ຺ຌານວເສນ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣໍ ອຸເປກ຺ຂນ຺ຕິ ຊາເນຍ຺ຍ. ຍໍ ເຈ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣນ຺ຕິ ຍໍ ປນ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທິວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອວິຕກ຺ກາວິຈາຣໍ ອຸເປກ຺ຂນ຺ຕິ ຊາເນຍ຺ຍ. ເຍ ອວິຕກ຺ເກ ອວິຈາເຣ ເຕ ປຓີຕຕເຣຕິ ເອຕາສຸ ທ຺ວີສຸ ຍາ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣາ, ສາ ປຓີຕຕຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ກິໍ ກຖິຕໍ ໂຫຕິ? ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ກຖິຕໍ. ເອໂກ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣອຸເປກ຺ຂາຍ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຍໍ ອຸເປກ຺ຂາ ກິໍ ນິສ຺ສິຕາຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ວຕ຺ຖຸນິສ຺ສິຕາຕິ ປຊານາຕີຕິ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອນຸກ຺ກເມນ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ເອໂກ ອວິຕກ຺ກາວິຈາຣາຍ ອຸເປກ຺ຂາຍ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຠິນິວິຏ຺ຐອຸເປກ຺ຂາສຸປິ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣໂຕ ອວິຕກ຺ກາວິຈາຣາ ປຓີຕຕຣາ. ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣອຸເປກ຺ຂາວິປສ຺ສນາໂຕປິ ອວິຕກ຺ກາວິຈາຣອຸເປກ຺ຂາວິປສ຺ສນາປຓີຕຕຣາ. ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣອຸເປກ຺ຂາຜລສມາປຕ຺ຕິໂຕປິ ອວິຕກ຺ກາວິຈາຣຸເປກ຺ຂາຜລສມາປຕ຺ຕິເຍວ ປຓີຕຕຣາ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ເຍ ອວິຕກ຺ເກ ອວິຈາເຣ ເຕ ປຓີຕຕເຣ’’ຕິ.

໓໖໓. ເອວໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຂ, ເທວານມິນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ປປຎ຺ຈສຎ຺ຎາສງ຺ຂານິໂຣຘສາຣຸປ຺ປຄາມິນິໍ ປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ຠຄວາ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐເປສິ. ສກ຺ໂກ ປນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປຕ຺ໂຕ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ອຊ຺ຌາສໂຍ ຫີໂນ ນ ໂຫຕິ, ອຸກ຺ກຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ. ເອກສ຺ສປິ ພຫູນມ຺ປິ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕາ ອຣຫຕ຺ເຕເນວ ກູຏໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ສຕ຺ຕາ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຣູເປ ອຸປນິສ຺ສເຍ ຐິຕາ ເກຈິ ໂສຕາປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ, ເກຈິ ສກທາຄາມີ, ເກຈິ ອນາຄາມີ, ເກຈິ ອຣຫນ຺ໂຕ. ຣາຊາ ວິຍ ຫິ ຠຄວາ, ຣາຊກຸມາຣາ ວິຍ ເວເນຍ຺ຍາ. ຍຖາ ຫິ ຣາຊາ ໂຠຊນກາເລ ອຕ຺ຕໂນ ປມາເຓນ ປິຓ຺ຑໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຣາຊກຸມາຣານໍ ອຸປເນຕິ, ເຕ ຕໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ມຸຂປ຺ປມາເຓເນວ ກພຬໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອວໍ ຠຄວາ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍານຸຣູປາຍ ເທສນາຍ ອຣຫຕ຺ເຕເນວ ກູຏໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເວເນຍ຺ຍາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປນິສ຺ສຍປ຺ປມາເຓນ ຕໂຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລມຕ຺ຕໍ ວາ ສກທາຄາມິອນາຄາມິອຣຫຕ຺ຕຜລເມວ ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ສກ຺ໂກ ປນ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຊາໂຕ. ໂສຕາປນ຺ໂນ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປຸຣໂຕເຍວ ຈວິຕ຺ວາ ຕຣຸຓສກ຺ໂກ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ເທວຕານຎ຺ຫິ ຈວມານານໍ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ຄຕາຄຕຏ຺ຐານໍ ນາມ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ທີປສິຂາຄມນໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ເສສເທວຕາ ນ ຊານິໍສຸ. ສກ຺ໂກ ປນ ສຍໍ ຈຸຕຕ຺ຕາ ຠຄວາ ຈ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓຕ຺ຕາ ທ຺ເວວ ຊນາ ຊານິໍສຸ. ອຖ ສກ຺ໂກ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ມຍ຺ຫຎ຺ຫິ ຠຄວຕາ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕຜລເມວ ກຖິຕໍ, ອຍຎ຺ຈ ປນ ມຄ຺ໂຄ ວາ ຜລໍ ວາ ສກຸຓິກາຍ ວິຍ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ອາຄມນີຍປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາຍ ອສ຺ສ ຠວິຕພ຺ພໍ. ຫນ຺ທາຫໍ ອຸປຣິ ຂີຓາສວສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທໍ ປຸຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.