໘. ສກ຺ກປຎ຺ຫສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ນິທານວຓ຺ຓນາ

໓໔໔. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ສກ຺ກປຎ຺ຫສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍມນຸຕ຺ຕານປທວຓ຺ຓນາ – ອມ຺ພສຓ຺ຑາ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາໂມຕິ ໂສ ກິຣ ຄາໂມ ອມ຺ພສຓ຺ຑານໍ ອວິທູເຣ ນິວິຏ຺ໂຐ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອມ຺ພສຓ຺ຑາ’’ ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເວທິຍເກ ປພ຺ພເຕຕິ ໂສ ກິຣ ປພ຺ພໂຕ ປພ຺ພຕປາເທ ຊາເຕນ ມຓິເວທິກາສທິເສນ ນີລວນສຓ຺ເຑນ ສມນ຺ຕາ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ‘ເວທິຍກປພ຺ພໂຕ’ ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄໂຕ. ອິນ຺ທສາລຄຸຫາຍນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພປິ ສາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປພ຺ພຕານໍ ອນ຺ຕເຣ ຄຸຫາ, ອິນ຺ທສາລຣຸກ຺ໂຂ ຈສ຺ສາ ທ຺ວາເຣ, ຕສ຺ມາ ‘ອິນ຺ທສາລຄຸຫາ’ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຕາ. ອຖ ນໍ ກຸຏ຺ເຏຫິ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣວາຕປານານິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ສຸປຣິນິຏ຺ຐິຕສຸຘາກມ຺ມມາລາກມ຺ມລຕາກມ຺ມວິຈິຕ຺ຕໍ ເລຓໍ ກຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອທໍສຸ. ປຸຣິມໂວຫາຣວເສນ ປນ ‘‘ອິນ຺ທສາລຄຸຫາ’’ ຕ຺ເວວ ນໍ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘ອິນ຺ທສາລຄຸຫາຍ’ນ຺ຕິ.

ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອຸທປາທີຕິ ຘມ຺ມິໂກ ອຸສ຺ສາໂຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ນນຸ ຈ ເອສ ອຠິຓ຺ຫທສ຺ສາວີ ຠຄວໂຕ, ນ ໂສ ເທວຕາສນ຺ນິປາໂຕ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຍຕ຺ຖາຍໍ ນ ອາຄຕປຸພ຺ໂພ, ສກ຺ເກນ ສທິໂສ ອປ຺ປມາທວິຫາຣີ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອຖ ກສ຺ມາ ພຸທ຺ຘທສ຺ສນໍ ອນາຄຕປຸພ຺ພສ຺ສ ວິຍ ອສ຺ສ ອຸສ຺ສາໂຫ ອຸທປາທີຕິ? ມຣຓຠເຍນ ສນ຺ຕຊ຺ຊິຕຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມິໍ ກິຣສ຺ສ ສມເຍ ອາຍຸ ປຣິກ຺ຂີໂຓ, ໂສ ປຎ຺ຈ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ທິສ຺ວາ ‘‘ປຣິກ຺ຂີໂຓ ທານິ ເມ ອາຍູ’’ຕິ ອຎ຺ຎາສິ. ເຍສຎ຺ຈ ເທວປຸຕ຺ຕານໍ ມຣຓນິມິຕ຺ຕານິ ອາວິ ຠວນ຺ຕິ, ເຕສຸ ເຍ ປຣິຕ຺ຕເກນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ເຕ ‘‘ກຸຫິໍ ນຸ ໂຂ ອິທານິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຠຍໍ ສນ຺ຕາສໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເຍ ກຕຠີຣຸຕ຺ຕານາ ພຫຸໍ ປຸຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ເຕ ອຕ຺ຕນາ ທິນ຺ນທານໍ ຣກ຺ຂິຕສີລໍ ຠາວິຕຠາວນຎ຺ຈ ອາຄມ຺ມ ‘‘ອຸປຣິເທວໂລເກ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນ ຠາຍນ຺ຕິ.

ສກ຺ໂກ ປນ ເທວຣາຊາ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ທິສ຺ວາ ທສໂຍຊນສຫສ຺ສໍ ເທວນຄຣໍ, ໂຍຊນສຫສ຺ສຸພ຺ເພຘໍ ເວຊຍນ຺ຕໍ, ຕິໂຍຊນສຕິກໍ ສຸຘມ຺ມເທວສຠໍ, ໂຍຊນສຕຸພ຺ເພຘໍ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕກໍ, ສຏ຺ຐິໂຍຊນິກໍ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລໍ, ອຑ຺ຒຕິຍາ ນາຏກໂກຏິໂຍ ທ຺ວີສຸ ເທວໂລເກສຸ ເທວປຣິສໍ, ນນ຺ທນວນໍ, ຈິຕ຺ຕລຕາວນໍ, ມິສ຺ສກວນໍ, ຜາຣຸສກວນນ຺ຕິ ເອຕໍ ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ນສ຺ສຕິ ວຕ ໂຠ ເມ ອຍໍ ສມ຺ປຕ຺ຕີ’’ຕິ ຠຍາຠິຠູໂຕ ອໂຫສິ.

ຕໂຕ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ໂກຈິ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ໂລກປິຕາມໂຫ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ, ໂຍ ເມ ຫທຍນິສ຺ສິຕໍ ໂສກສລ຺ລໍ ສມຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອິມໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ຖາວຣໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ກຎ຺ຈິ ອທິສ຺ວາ ປຸນ ອທ຺ທສ ‘‘ມາທິສານໍ ສຕສຫສ຺ສານມ຺ປິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂສກສລ຺ລໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອຸທ຺ຘຣິຕຸໍ ປຏິພໂລ’’ຕິ. ອເຖວໍ ປຣິວິຕກ຺ເກນ຺ຕສ຺ສ ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວານມິນ຺ທສ຺ສ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອຸທປາທິ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ.

ກຫໍ ນຸ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕຣຫິ ວິຫຣຕີຕິ ກຕຣສ຺ມິໍ ຊນປເທ ກຕຣໍ ນຄຣໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ກສ຺ສ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ກສ຺ສ ອມຕໍ ຘມ຺ມໍ ເທສຍມາໂນ ວິຫຣຕີຕິ. ອທ຺ທສາ ໂຂຕິ ອທ຺ທກ຺ຂິ ປຏິວິຊ຺ຌິ. ມາຣິສາຕິ ປິຍວຈນເມຕໍ, ເທວຕານໍ ປາຏິເຍກ຺ໂກ ໂວຫາໂຣ. ນິທ຺ທຸກ຺ຂາຕິປິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ ປເນສ ເທເວ ອາມນ຺ເຕສິ? ສຫາຍຕ຺ຖາຍ. ປຸພ຺ເພ ກິເຣສ ຠຄວຕິ ສຬລຆເຣ ວິຫຣນ຺ເຕ ເອກໂກວ ທສ຺ສນາຍ ອຄມາສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອປຣິປກ຺ກໍ ຕາວສ຺ສ ຎາຓໍ, ກຕິປາຫໍ ປນ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ມຍິ ອິນ຺ທສາລຄຸຫາຍໍ ວິຫຣນ຺ເຕ ປຎ຺ຈ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ທິສ຺ວາ ມຣຓຠຍຠີໂຕ ທ຺ວີສຸ ເທວໂລເກສຸ ເທວຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຈຸທ຺ທສ ປຎ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຸເປກ຺ຂາປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊນາວສາເນ ອສີຕິຍາ ເທວຕາສຫສ຺ເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ໂອກາສໍ ນາກາສິ. ໂສ ‘‘ມມ ປຸພ຺ເພປິ ເອກກສ຺ສ ຄຕຕ຺ຕາ ສຕ຺ຖາຣາ ໂອກາໂສ ນ ກໂຕ, ອທ຺ຘາ ເມ ນຕ຺ຖິ ມຄ຺ຄຜລສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສໂຍ, ເອກສ຺ສ ປນ ອຸປນິສ຺ສເຍ ສຕິ ຈກ຺ກວາຬປຣິຍນ຺ຕາຍປິ ປຣິສາຍ ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິເຍວ. ອວສ຺ສໍ ໂຂ ປນ ທ຺ວີສຸ ເທວໂລເກສຸ ກສ຺ສຈິ ເທວສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອຫມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ໂທມນສ຺ສໍ ວູປສເມສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຫາຍຕ຺ຖາຍ ອາມນ຺ເຕສິ.

ເອວໍ ຠທ຺ທໍ ຕວາຕິ ໂຂ ເທວາ ຕາວຕິໍສາຕິ ເອວໍ ໂຫຕຸ ມຫາຣາຊ, ຄຈ຺ຉາມ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ, ທຸລ຺ລໂຠ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາໂທ, ຠທ຺ທໍ ຕວ, ໂຍ ຕ຺ວໍ ‘‘ປພ຺ພຕກີຬໍ ນທີກີຬໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ອມ຺ເຫ ເອວຣູເປສຸ ຐາເນສຸ ນິໂຍເຊສີຕິ. ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສິຣສາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ.

໓໔໕. ປຎ຺ຈສິຂໍ ຄນ຺ຘພ຺ພເທວປຸຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕສີຕິ ເທເວ ຕາວ ອາມນ຺ເຕຕຸ, ອິມໍ ກສ຺ມາ ວິສຸໍ ອາມນ຺ເຕສິ? ໂອກາສກຣຓຕ຺ຖໍ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ ‘‘ທ຺ວີສຸ ເທວໂລເກສຸ ເທວຕາ ຄເຫຕ຺ວາ ຘຸເຣນ ປຫຣນ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ອຍໍ ປນ ປຎ຺ຈສິໂຂ ທສພລສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ວລ຺ລໂຠ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ, ອິມໍ ປຸຣໂຕ ເປເສຕ຺ວາ ໂອກາສໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອິມິນາ ກໂຕກາເສ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂອກາສກຣຓຕ຺ຖໍ ອາມນ຺ເຕສິ.

ເອວໍ ຠທ຺ທໍ ຕວາຕິ ໂສ ‘‘ເອວໍ ມຫາຣາຊ, ໂຫຕຸ, ຠທ຺ທໍ ຕວ, ໂຍ ຕ຺ວໍ ມໍ ‘ເອຫິ, ມາຣິສ, ອຸຍ຺ຍານກີຬາທີນິ ວາ ນຏສມຊ຺ຊາທີນິ ວາ ທສ຺ສນາຍ ຄຈ຺ຉາມາ’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘ພຸທ຺ຘໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມ, ຘມ຺ມໍ ໂສສ຺ສາມາ’ຕິ ວທສີ’’ຕິ ທຬ຺ຫຕຣໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠນ຺ໂຕ ເທວານມິນ຺ທສ຺ສ ວຈນໍ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ອນຸຈຣິຍໍ ສຫຈຣຓໍ ເອກໂຕ ຄມນໍ ອຸປາຄມິ.

ຕຕ຺ຖ ເພລຸວປຓ຺ຑຸນ຺ຕິ ເພລຸວປກ຺ກໍ ວິຍ ປຓ຺ຑຸວຓ຺ຓໍ. ຕສ຺ສ ກິຣ ໂສວຓ຺ຓມຍໍ ໂປກ຺ຂຣໍ, ອິນ຺ທນີລມໂຍ ທຓ຺ໂຑ, ຣຊຕມຍາ ຕນ຺ຕິໂຍ, ປວາຬມຍາ ເວຐກາ, ວີຓາປຕ຺ຕກໍ ຄາວຸຕໍ, ຕນ຺ຕິພນ຺ຘນຏ຺ຐານໍ ຄາວຸຕໍ, ອຸປຣິ ທຓ຺ຑໂກ ຄາວຸຕນ຺ຕິ ຕິຄາວຸຕປ຺ປມາຓາ ວີຓາ. ອິຕິ ໂສ ຕໍ ວີຓໍ ອາທາຍ ສມປຎ຺ຎາສມຸຈ຺ຉນາ ມຸຈ຺ເຉຕ຺ວາ ອຄ຺ຄນເຂຫິ ປຫຣິຕ຺ວາ ມຘຸຣໍ ຄີຕສ຺ສຣໍ ນິຈ຺ຉາເຣຕ຺ວາ ເສສເທເວ ສກ຺ກສ຺ສ ຄມນກາລໍ ຊານາເປນ຺ໂຕ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອວໍ ຕສ຺ສ ຄີຕວາທິຕສຎ຺ຎາຍ ສນ຺ນິປຕິເຕ ເທວຄເຓ ອຖ ໂຂ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ…ເປ… ເວທິຍເກ ປພ຺ພເຕ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາສິ.

໓໔໖. ອຕິຣິວ ໂອຠາສຊາໂຕຕິ ອຎ຺ເຎສຸ ທິວເສສຸ ເອກສ຺ເສວ ເທວສ຺ສ ວາ ມາຣສ຺ສ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ວາ ໂອຠາເສນ ໂອຠາສຊາໂຕ ໂຫຕິ, ຕໍທິວສໍ ປນ ທ຺ວີສຸ ເທວໂລເກສຸ ເທວຕານໍ ໂອຠາເສນ ອຕິຣິວ ໂອຠາສຊາໂຕ ເອກປຊ຺ໂຊໂຕ ສຫສ຺ສຈນ຺ທສູຣິຍອຸຄ຺ຄຕກາລສທິໂສ ອໂຫສິ. ປຣິໂຕ ຄາເມສຸ ມນຸສ຺ສາຕິ ສມນ຺ຕາ ຄາເມສຸ ມນຸສ຺ສາ. ປກຕິສາຍມາສກາເລເຍວ ກິຣ ຄາມມຊ຺ເຌ ທາຣເກສຸ ກີຬນ຺ເຕສຸ ຕຕ຺ຖ ສກ຺ໂກ ອຄມາສິ, ຕສ຺ມາ ມນຸສ຺ສາ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ເອວມາຫໍສຸ. ນນຸ ຈ ມຊ຺ຌິມຍາເມ ເທວຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ, ອຍໍ ກສ຺ມາ ປຐມຍາມສ຺ສາປິ ປຸຣິມຠາເຄເຍວ ອາຄໂຕຕິ? ມຣຓຠເຍເນວ ຕຊ຺ຊິຕຕ຺ຕາ. ກິໍສຸ ນາມາຕິ ກິໍສຸ ນາມ ໂຠ ເອຕໍ, ໂກ ນຸ ໂຂ ອຊ຺ຊ ມເຫສກ຺ໂຂ ເທໂວ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ, ກຖໍສຸ ນາມ ໂຠ ຠຄວາ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສ຺ສຕິ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສຕິ, ລາຠາ ອມ຺ຫາກໍ, ເຍສໍ ໂນ ເອວໍ ເທວຕານໍ ກງ຺ຂາວິໂນທໂກ ສຕ຺ຖາ ອວິທູເຣ ວິຫາເຣ ວສຕິ, ເຍ ລຠາມ ຖາລກຠິກ຺ຂມ຺ປິ ກຏຈ຺ຉຸຠິກ຺ຂມ຺ປິ ທາຕຸນ຺ຕິ ສໍວິຄ຺ຄາ ໂລມຫຏ຺ຐຊາຕາ ອຸທ຺ຘຄ຺ຄໂລມາ ຫຸຕ຺ວາ ທສນຂສໂມຘານສມຸຊ຺ຊລໍ ອຎ຺ຊລິໍ ສິຣສ຺ມິໍ ປຕິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ນມສ຺ສມານາ ອຏ຺ຐໍສຸ.

໓໔໗. ທຸຣຸປສງ຺ກມາຕິ ທຸປຍິຣຸປາສິຍາ. ອຫໍ ສຣາໂຄ ສໂທໂສ ສໂມໂຫ, ສຕ຺ຖາ ວີຕຣາໂຄ ວີຕໂທໂສ ວີຕໂມໂຫ, ຕສ຺ມາ ທຸປຍິຣຸປາສິຍາ ຕຖາຄຕາ ມາທິເສນ. ຌາຍີຕິ ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌາເນນ ຈ ອາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌາເນນ ຈ ຌາຍີ. ຕສ຺ມິຎ຺ເຎວ ຌາເນ ຣຕາຕິ ຌານຣຕາ. ຕທນ຺ຕຣໍ ປຏິສລ຺ລີນາຕິ ຕທນ຺ຕຣໍ ປຏິສລ຺ລີນາ ສມ຺ປຕິ ປຏິສລ຺ລີນາ ວາ. ຕສ຺ມາ ນ ເກວລໍ ຌາຍີ ຌານຣຕາຕິ ທຸຣຸປສງ຺ກມາ, ອິທານິເມວ ປຏິສລ຺ລີນາຕິປິ ທຸຣຸປສງ຺ກມາ. ປສາເທຍ຺ຍາສີຕິ ອາຣາເຘຍ຺ຍາສິ, ໂອກາສໍ ເມ ກາເຣຕ຺ວາ ທເທຍ຺ຍາສີຕິ ວທຕິ. ເພລຸວປຓ຺ຑຸວີຓໍ ອາທາຍາຕິ ນນຸ ປຸພ຺ເພວ ອາທິນ຺ນາຕິ? ອາມ, ອາທິນ຺ນາ. ມຄ຺ຄຄມນວເສນ ປນ ອໍສກູເຏ ລຄ຺ຄິຕາ, ອິທານິ ນໍ ວາມຫຕ຺ເຖ ຐເປຕ຺ວາ ວາທນສຊ຺ຊໍ ກຕ຺ວາ ອາທິຍິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາທາຍາ’’ຕິ.

ປຎ຺ຈສິຂຄີຕຄາຖາວຓ຺ຓນາ

໓໔໘. ອສ຺ສາເວສີຕິ ສາເວສິ. ພຸທ຺ຘູປສຎ຺ຫິຕາຕິ ພຸທ຺ຘໍ ອາຣພ຺ຠ ພຸທ຺ຘໍ ນິສ຺ສຍໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ວນ຺ເທ ເຕ ປິຕຣໍ ຠທ຺ເທ, ຕິມ຺ພຣຸໍ ສູຣິຍວຈ຺ຉເສຕິ ເອຕ຺ຖ ສູຣິຍວຈ຺ຉສາຕິ ສູຣິຍສມານສຣີຣາ. ຕສ຺ສາ ກິຣ ເທວຘີຕາຍ ປາທນ຺ຕໂຕ ຣສ຺ມິ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ເກສນ຺ຕໍ ອາໂຣຫຕິ, ຕສ຺ມາ ພາລສູຣິຍມຓ຺ຑລສທິສາ ຂາຍຕິ, ອິຕິ ນໍ ‘‘ສູຣິຍວຈ຺ຉສາ’’ຕິ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ, ສູຣິຍວຈ຺ຉເສ, ຕວ ປິຕຣໍ ຕິມ຺ພຣຸໍ ຄນ຺ຘພ຺ພເທວຣາຊານໍ ວນ຺ທາມີ’’ຕິ. ເຍນ ຊາຕາສິ ກລ຺ຍາຓີຕິ ເຍນ ກາຣຓຠູເຕນ ຍໍ ຕິມ຺ພຣຸໍ ເທວຣາຊານໍ ນິສ຺ສາຍ ຕ຺ວໍ ຊາຕາ, ກລ຺ຍາຓີ ສພ຺ພງ຺ຄໂສຠນາ. ອານນ຺ທຊນນີ ມມາຕິ ມຍ຺ຫໍ ປີຕິໂສມນສ຺ສວຑ຺ຒນີ.

ວາໂຕວ ເສທຕໍ ກນ຺ໂຕຕິ ຍຖາ ສຎ຺ຊາຕເສທານໍ ເສທຫຣຓຕ຺ຖໍ ວາໂຕ ອິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ກນ຺ໂຕ ມນາໂປ, ເອວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປານີຍໍວ ປິປາສໂຕຕິ ປາຕຸມິຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປິປາສໂຕ ປິປາສາຠິຠູຕສ຺ສ. ອງ຺ຄີຣສີຕິ ອງ຺ເຄ ຣສ຺ມິໂຍ ອສ຺ສາຕິ ອງ຺ຄີຣສີ, ຕເມວ ອາຣພ຺ຠ ອາລປນ຺ໂຕ ວທຕິ. ຘມ຺ໂມ ອຣຫຕາມິວາຕິ ອຣຫນ຺ຕານໍ ນວໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ ວິຍ.

ຊິຆຈ຺ຉໂຕຕິ ຠຸຎ຺ຊິຕຸກາມສ຺ສ ຂຸທາຠິຠູຕສ຺ສ. ຊລນ຺ຕມິວ ວາຣິນາຕິ ຍຖາ ໂກຈິ ຊລນ຺ຕໍ ຊາຕເວທໍ ອຸທກກຸມ຺ເຠນ ນິພ຺ພາເປຍ຺ຍ, ເອວໍ ຕວ ກາຣຓາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ມມ ກາມຣາຄປຣິຬາຫໍ ນິພ຺ພາເປຫີຕິ ວທຕິ.

ຍຸຕ຺ຕໍ ກິຎ຺ຊກ຺ຂເຣຓຸນາຕິ ປທຸມເກສຣເຣຓຸນາ ຍຸຕ຺ຕໍ. ນາໂຄ ຆມ຺ມາຠິຕຕ຺ໂຕ ວາຕິ ຆມ຺ມາຠິຕຕ຺ຕຫຕ຺ຖີ ວິຍ. ໂອຄາເຫ ເຕ ຖນູທຣນ຺ຕິ ຍຖາ ໂສ ນາໂຄ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ໂອຄາຫິຕ຺ວາ ປິວິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄໂສຓ຺ຑມຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາຍມານໍ ກຕ຺ວາ ນິມຸຄ຺ໂຄ ສຸຂໍ ສາຕໍ ວິນ຺ທຕິ, ເອວໍ ກທາ ນຸ ໂຂ ເຕ ຖນູທຣໍ ຖນເວມຊ຺ຌໍ ອຸທຣຎ຺ຈ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອຫໍ ສຸຂໍ ສາຕໍ ປຏິລຠິສ຺ສາມີຕິ ວທຕິ.

‘‘ອຈ຺ຈງ຺ກຸໂສວ ນາໂຄວ, ຊິຕໍ ເມ ຕຸຕ຺ຕໂຕມຣໍ;

ກາຣຓໍ ນປ຺ປຊານາມິ, ສມ຺ມຕ຺ໂຕ ລກ຺ຂຓູຣຸຍາ’’ຕິ. –

ເອຕ຺ຖ ຕຸຕ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ກຓ຺ຓມູເລ ວິຊ຺ຌນອຍທຓ຺ຑໂກ. ໂຕມຣນ຺ຕິ ປາທາທີສຸ ວິຊ຺ຌນທຓ຺ຑໂຕມຣໍ. ອງ຺ກຸໂສຕິ ມຕ຺ຖເກ ວິຊ຺ຌນກຸຏິລກຓ຺ຏໂກ. ໂຍ ຈ ນາໂຄ ປຠິນ຺ນມຕ຺ໂຕ ອຈ຺ຈງ຺ກຸໂສ ໂຫຕິ, ອງ຺ກຸສໍ ອຕີໂຕ; ອງ຺ກຸເສນ ວິຊ຺ຌິຍມາໂນປິ ວສໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂສ ‘‘ຊິຕໍ ມຍາ ຕຸຕ຺ຕໂຕມຣໍ, ໂຍ ອຫໍ ອງ຺ກຸສສ຺ສປິ ວສໍ ນ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ມທທປ຺ເປນ ກິຎ຺ຈິ ກາຣຓໍ ນ ພຸຊ຺ຌຕິ. ຍຖາ ໂສ ອຈ຺ຈງ຺ກຸໂສ ນາໂຄ ‘‘ຊິຕໍ ເມ ຕຸຕ຺ຕໂຕມຣ’’ນ຺ຕິ ກິຎ຺ຈິ ກາຣຓໍ ນປ຺ປຊານາຕິ, ເອວໍ ອຫມ຺ປິ ລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນອູຣຸຕາຍ ລກ຺ຂຓູຣຸຍາ ສມ຺ມຕ຺ໂຕ ມຕ຺ໂຕ ປມຕ຺ໂຕ ອຸມ຺ມຕ຺ໂຕ ວິຍ ກິຎ຺ຈິ ກາຣຓໍ ນປ຺ປຊານາມີຕິ ວທຕິ. ອຖ ວາ ອຈ຺ຈງ຺ກຸໂສວ ນາໂຄ ອຫມ຺ປິ ສມ຺ມຕ຺ໂຕ ລກ຺ຂຓູຣຸຍາ ກິຎ຺ຈິ ຕໂຕ ວິຣາຄກາຣຓໍ ນປ຺ປຊານາມິ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ເຕນ ນາເຄນ ວິຍ ຊິຕໍ ເມ ຕຸຕ຺ຕໂຕມຣໍ, ນ ກສ຺ສຈິ ວທໂຕ ວຈນໍ ອາທິຍາມິ.

ຕຍິ ເຄຘິຕຈິຕ຺ໂຕສ຺ມີຕິ ຠທ຺ເທ ລກ຺ຂຓູຣຸ ຕຍິ ພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕສ຺ມິ. ເຄຘິຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ວາ ເຄຘໍ ອຊ຺ຌຸເປຕຈິຕ຺ໂຕ. ຈິຕ຺ຕໍ ວິປຣິຓາມິຕນ຺ຕິ ປກຕິໍ ຊຫິຕ຺ວາ ຐິຕໍ. ປຏິຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມີຕິ ນິວຕ຺ຕິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ. ວງ຺ກຆສ຺ໂຕວ ອມ຺ພຸໂຊຕິ ພຬິສໍ ຄິລິຕ຺ວາ ຐິຕມຈ຺ໂຉ ວິຍ. ‘‘ຆໂສ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ອຍເມວຕ຺ໂຖ.

ວາມູຣູຕິ ວາມາກາເຣນ ສຓ຺ຐິຕອູຣຸ, ກທລິກ຺ຂນ຺ຘສທິສອູຣູຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ສຊາຕິ ອາລິງ຺ຄ. ມນ຺ທໂລຈເນຕິ ອິຕ຺ຖິໂຍ ນ ຕິຂິຓໍ ນິຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ມນ຺ທໍ ອາໂລເຈນ຺ຕິ ໂອໂລເກນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ມນ຺ທໂລຈນາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ປລິສ຺ສຊາຕິ ສພ຺ພໂຕຠາເຄນ ອາລິງ຺ຄ. ເອຕໍ ເມ ອຠິປຕ຺ຖິຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ມຍາ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຕ຺ຖິຕໍ.

ອປ຺ປໂກ ວຕ ເມ ສນ຺ໂຕຕິ ປກຕິຍາວ ມນ຺ໂທ ສມາໂນ. ເວລ຺ລິຕເກສິຍາຕິ ເກສາ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິຍໍ ວິສ຺ສຏ຺ຐກາເລ ສປ຺ໂປ ວິຍ ເວລ຺ລນ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ອສ຺ສາຕິ ເວລ຺ລິຕເກສີ, ຕສ຺ສາ ເວລ຺ລິຕເກສິຍາ. ອເນກຠາໂວ ສມຸປ຺ປາທີຕິ ອເນກວິໂຘ ຊາໂຕ. ອເນກຠາໂຄຕິ ວາ ປາໂຐ. ອຣຫນ຺ເຕວ ທກ຺ຂິຓາຕິ ອຣຫນ຺ຕມ຺ຫິ ທິນ຺ນທານໍ ວິຍ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ປຠິນ຺ໂນ.

ຍໍ ເມ ອຕ຺ຖິ ກຕໍ ປຸຎ຺ຎນ຺ຕິ ຍໍ ມຍາ ກຕໍ ປຸຎ຺ຎມຕ຺ຖິ. ອຣຫນ຺ເຕສຸ ຕາທິສູຕິ ຕາທິລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ເຕສຸ ອຣຫນ຺ເຕສຸ. ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ວິປຈ຺ຈຕນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ຕຍາ ສທ຺ຘິເມວ ວິປາກໍ ເທຕຸ.

ເອໂກທີຕິ ເອກີຠາວໍ ຄໂຕ. ນິປໂກ ສໂຕຕິ ເນປກ຺ກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຎ຺ຎາ, ຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ນິປໂກ. ສຕິຍາ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ສໂຕ. ອມຕໍ ມຸນິ ຊິຄີສາໂນຕິ ຍຖາ ໂສ ພຸທ຺ຘມຸນິ ອມຕໍ ນິພ຺ພານໍ ຊິຄີສຕິ ປຣິເຍສຕິ, ເອວໍ ຕໍ ອຫໍ ສູຣິຍວຈ຺ຉເສ ຊິຄີສາມິ ປຣິເຍສາມິ. ຍຖາ ວາ ໂສ ອມຕໍ ຊິຄີສາໂນ ເອສນ຺ໂຕ ຄເວສນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ, ເອວາຫໍ ຕໍ ເອສນ຺ໂຕ ຄເວສນ຺ໂຕ ວິຈຣາມີຕິປິ ອຕ຺ໂຖ.

ຍຖາປິ ມຸນິ ນນ຺ເທຍ຺ຍ, ປຕ຺ວາ ສມ຺ໂພຘິມຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ຍຖາ ພຸທ຺ຘມຸນິ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ໂນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປຕ຺ວາ ນນ຺ເທຍ຺ຍ ໂຕເສຍ຺ຍ. ເອວໍ ນນ຺ເທຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອວເມວ ອຫມ຺ປິ ຕຍາ ມິສ຺ສີຠາວໍ ຄໂຕ ນນ຺ເທຍ຺ຍໍ, ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ຠເວຍ຺ຍນ຺ຕິ ວທຕິ.

ຕາຫໍ ຠທ຺ເທ ວເຣຍ຺ຍາເຫຕິ ອເຫຕິ ອາມນ຺ຕນໍ, ອເຫ ຠທ຺ເທ ສູຣິຍວຈ຺ຉເສ, ສກ຺ເກນ ເທວານມິນ຺ເທນ ‘‘ກິໍ ທ຺ວີສຸ ເທວໂລເກສຸ ເທວຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫສິ, ສຸຣິຍວຈ຺ຉສ’’ນ຺ຕິ, ເອວໍ ວເຣ ທິນ຺ເນ ເທວຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ‘‘ສູຣິຍວຈ຺ຉສໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ເອວໍ ຕໍ ອຫໍ ວເຣຍ຺ຍໍ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສາລໍວ ນ ຈິຣໍ ຜຸລ຺ລນ຺ຕິ ຕວ ປິຕຸ ນຄຣທ຺ວາເຣ ນຈິຣໍ ປຸປ຺ຜິໂຕ ສາໂລ ອຕ຺ຖິ. ໂສ ອຕິວິຍ ມໂນຫໂຣ. ຕໍ ນຈິຣໍ ຜຸລ຺ລສາລໍ ວິຍ. ປິຕຣໍ ເຕ ສຸເມຘເສຕິ ອຕິສສ຺ສິຣີກໍ ຕວ ປິຕຣໍ ວນ຺ທມາໂນ ນມສ຺ສາມິ ນໂມ ກໂຣມິ. ຍສ຺ສາເສຕາທິສີ ປຊາຕິ ຍສ຺ສ ອາສິ ເອຕາທິສີ ຘີຕາ.

໓໔໙. ສໍສນ຺ທຕີຕິ ກສ຺ມາ ຄີຕສທ຺ທສ຺ສ ເຈວ ວີຓາສທ຺ທສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓໍ ກເຖສິ? ກິໍ ຕຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ສາຣາໂຄ ອຕ຺ຖີຕິ? ນຕ຺ຖິ. ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາຍ ອຸເປກ຺ຂໂກ ຠຄວາ ເອຕາທິເສສຸ ຐາເນສຸ, ເກວລໍ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐໍ ຊານາຕິ, ນ ຕຕ຺ຖ ຣຊ຺ຊຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ສໍວິຊ຺ຊຕິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠຄວໂຕ ຈກ຺ຂຸ, ປສ຺ສຕິ ຠຄວາ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ, ຉນ຺ທຣາໂຄ ຠຄວໂຕ ນຕ຺ຖິ, ສຸວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ຠຄວາ. ສໍວິຊ຺ຊຕິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠຄວໂຕ ໂສຕ’’ນ຺ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໓໒). ສເຈ ປນ ວຓ຺ຓໍ ນ ກເຖຍ຺ຍ, ປຎ຺ຈສິໂຂ ‘‘ໂອກາໂສ ເມ ກໂຕ’’ຕິ ນ ຊາເນຍ຺ຍ. ອຖ ສກ຺ໂກ ‘‘ຠຄວຕາ ປຎ຺ຈສິຂສ຺ສ ໂອກາໂສ ນ ກໂຕ’’ຕິ ເທວຕາ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໂຕວ ປຏິນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ຕໂຕ ມຫາຊານິໂຍ ຠເວຍ຺ຍ. ວຓ຺ເຓ ປນ ກຖິເຕ ‘‘ກໂຕ ຠຄວຕາ ປຎ຺ຈສິຂສ຺ສ ໂອກາໂສ’’ຕິ ເທວຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາວສາເນ ອສີຕິຍາ ເທວຕາສຫສ຺ເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິສ຺ສຕີຕິ ຎຕ຺ວາ ວຓ຺ຓໍ ກເຖສິ.

ຕຕ຺ຖ ກທາ ສໍຍູຬ຺ຫາຕິ ກທາ ຄນ຺ຖິຕາ ປິຓ຺ຑິຕາ. ເຕນ ໂຂ ປນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມເຍນາຕິ ເຕນ ສມເຍນ ຕສ຺ມິໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສມ຺ໂພຘິປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຏ຺ຐເມ ສຕ຺ຕາເຫ. ຠທ຺ທາ ນາມ ສູຣິຍວຈ຺ຉສາຕິ ນາມໂຕ ຠທ຺ທາ ສຣີຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສູຣິຍວຈ຺ຉສາ. ຠຄິນີຕິ ໂວຫາຣວຈນເມຕໍ, ເທວຘີຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣກາມິນີຕິ ປຣໍ ກາເມຕິ ອຠິກງ຺ຂຕິ.

ອຸປນຈ຺ຈນ຺ຕິຍາຕິ ນຈ຺ຈມານາຍ. ສາ ກິຣ ເອກສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກເທເວຫິ ສທ຺ຘິໍ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວຣາຊສ຺ສ ນຈ຺ຈໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ຄຕາ, ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ຂເຓ ສກ຺ໂກ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຏ຺ຐ ຍຖາຠຸຈ຺ເຈ ຄຸເຓ ປຍິຣຸທາຫາສິ. ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ທິວເສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນຈ຺ຈນ຺ຕີ ອສ຺ໂສສິ.

ສກ຺ກູປສງ຺ກມວຓ຺ຓນາ

໓໕໐. ປຏິສມ຺ໂມທຕີຕິ ‘‘ສໍສນ຺ທຕິ ໂຂ ເຕ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ໂຕ ຠຄວາ ສມ຺ໂມທຕິ, ປຎ຺ຈສິໂຂ ປຏິສມ຺ໂມທຕິ. ຄາຖາ ຈ ຠາສນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈສິໂຂ ສມ຺ໂມທຕິ, ຠຄວາ ປຏິສມ຺ໂມທຕິ. ອາມນ຺ເຕສີຕິ ຊານາເປສິ. ຕສ຺ສ ກິເຣວໍ ອໂຫສິ ‘‘ອຍໍ ປຎ຺ຈສິໂຂ ມຍາ ມມ ກມ຺ເມນ ເປສິໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ເອວຣູປສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຐຕ຺ວາ ກາມຄຸຓູປສຎ຺ຫິຕໍ ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ ກເຖສິ, ນຏາ ນາມ ນິລ຺ລຊ຺ຊາ ໂຫນ຺ຕິ, ກເຖນ຺ໂຕ ວິປ຺ປກາຣມ຺ປິ ທສ຺ເສຍ຺ຍ, ຫນ຺ທ ນໍ ມມ ກມ຺ມໍ ຊານາເປມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາມນ຺ເຕສິ.

໓໕໑. ເອວຎ຺ຈ ປນ ຕຖາຄຕາຕິ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກຕ຺ເຖເຣຫິ ຐປິຕວຈນໍ. ອຠິວທນ຺ຕີຕິ ອຠິວາທນສມ຺ປຏິຈ຺ຉເນນ ວຑ຺ຒິຕວຈເນນ ວທນ຺ຕິ. ອຠິວທິໂຕຕິ ວຑ຺ຒິຕວຈເນນ ວຸຕ຺ໂຕ.

ອຸຣຸນ຺ທາ ສມປາທີຕິ ມຫນ຺ຕາ ວິວຏາ ອໂຫສິ, ອນ຺ຘກາໂຣ ຄຸຫາຍໍ ອນ຺ຕຣຘາຍິ. ອາໂລໂກ ອຸທປາທີຕິ ໂຍ ປກຕິຍາ ຄຸຫາຍໍ ອນ຺ຘກາໂຣ, ໂສ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ, ອາໂລໂກ ຊາໂຕ. ສພ຺ພເມຕໍ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫການໍ ວຈນໍ.

໓໕໒. ຈິຣປຏິກາຫໍ, ຠນ຺ເຕຕິ ຈິຣໂຕ ອຫໍ, ຈິຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຫໍ ທສ຺ສນກາໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກຫິຈິ ເກຫິຈິ ກິຈ຺ຈກຣຓີເຍຫີຕິ ເທວານໍ ຘີຕາ ຈ ປຸຕ຺ຕາ ຈ ອງ຺ເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ປາທປຣິຈາຣິກາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ສຍເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕາສໍ ມຓ຺ຑນປສາຘນກາຣິກາ ເທວຕາ ສຍນໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣາ ອນ຺ໂຕວິມາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖາຍ ອຑ຺ຑກຣຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເຍ ປນ ສີມນ຺ຕເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເຕ ‘‘ຕວ ສນ຺ຕກາ, ມມ ສນ຺ຕກາ’’ຕິ ນິຈ຺ເຉຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ອຑ຺ຑໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ສກ຺ກໍ ເທວຣາຊານໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ໂສ ‘‘ຍສ຺ສ ວິມານໍ ອາສນ຺ນຕຣໍ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກາ’’ຕິ ວທຕິ. ສເຈ ທ຺ເວປິ ສມຏ຺ຐາເນ ໂຫນ຺ຕິ, ‘‘ຍສ຺ສ ວິມານໍ ໂອໂລເກນ຺ຕີ ຐິຕາ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກາ’’ຕິ ວທຕິ. ສເຈ ເອກມ຺ປິ ນ ໂອໂລເກຕິ, ຕໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ກລຫຸປຈ຺ເຉທນຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ກໂຣຕິ. ກີຬາທີນິປິ ກິຈ຺ຈານິ ກຣຓີຍາເນວ. ເອວຣູປານິ ຕານິ ກຣຓີຍານິ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເກຫິຈິ ເກຫິຈິ ກິຈ຺ຈກຣຓີເຍຫີ’’ຕິ ອາຫ.

ສລຬາຄາຣເກຕິ ສລຬມຍຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ. ອຎ຺ຎຕເຣນ ສມາຘິນາຕິ ຕທາ ກິຣ ຠຄວາ ສກ຺ກສ຺ເສວ ອປຣິປາກຄຕໍ ຎາຓໍ ວິທິຕ຺ວາ ໂອກາສໍ ອກາເຣຕຸກາໂມ ຜລສມາປຕ຺ຕິວິຫາເຣນ ນິສີທິ. ຕໍ ເອສ ອຊານນ຺ໂຕ ‘‘ອຎ຺ຎຕເຣນ ສມາຘິນາ’’ຕິ ອາຫ. ຠູຊຕິ ຈ ນາມາຕິ ຠູຊຕີຕິ ຕສ຺ສາ ນາມໍ. ປຣິຈາຣິກາຕິ ປາທປຣິຈາຣິກາ ເທວຘີຕາ. ສາ ກິຣ ທ຺ເວ ຜລານິ ປຕ຺ຕາ, ເຕນສ຺ສາ ເທວໂລເກ ອຠິຣຕິເຍວ ນຕ຺ຖິ. ນິຈ຺ຈໍ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ສິຣສິ ຐເປຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ນມສ຺ສມານາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເນມິສທ຺ເທນ ຕມ຺ຫາ ສມາຘິມ຺ຫາ ວຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ‘‘ສມາປນ຺ໂນ ສທ຺ທໍ ສຸຓາຕີ’’ຕິ ໂນ ວຕ ເຣ ວຕ຺ຕພ຺ເພ, ນນຸ ຠຄວາ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວານມິນ຺ທສ຺ສ ‘‘ອປິຈາຫໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ຈກ຺ກເນມິສທ຺ເທນ ຕມ຺ຫາ ສມາຘິມ຺ຫາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ຠຓຕີຕິ. ຕິຏ຺ຐຕຸ ເນມິສທ຺ໂທ, ສມາປນ຺ໂນ ນາມ ອນ຺ໂຕສມາປຕ຺ຕິຍໍ ກຓ຺ຓມູເລ ຘມມານສ຺ສ ສງ຺ຂຍຸຄຬສ຺ສາປິ ອສນິສນ຺ນິປາຕສ຺ສາປິ ສທ຺ທໍ ນ ສຸຓາຕິ. ຠຄວາ ປນ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ສກ຺ກສ຺ສ ໂອກາສໍ ນ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກາລວເສນ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປນ຺ໂນ. ສກ຺ໂກ ‘‘ນ ທານິ ເມ ສຕ຺ຖາ ໂອກາສໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຣຖໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເທວໂລກາຠິມຸຂໍ ເປເສສິ. ຄນ຺ຘກຸຏິປຣິເວຓໍ ຣຖສທ຺ເທນ ສໂມຫິຕໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກຕູຣິຍໍ ວິຍ ອໂຫສິ. ຠຄວໂຕ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລວເສນ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ຣຖສທ຺ເທເນວ ປຐມາວຊ຺ຊນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ.

ໂຄປກວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໓໕໓. ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣິນີຕິ ປຎ຺ຈສຸ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣິນີ. ອິຕ຺ຖິຕ຺ຕໍ ວິຣາເຊຕ຺ວາຕິ ອິຕ຺ຖິຕ຺ຕໍ ນາມ ອລໍ, ນ ຫິ ອິຕ຺ຖິຕ຺ເຕ ຐຕ຺ວາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສິຣິໍ, ນ ສກ຺ກມາຣພ຺ຣຫ຺ມສິຣິໂຍ ປຈ຺ຈນຸຠວິຕຸໍ, ນ ປຈ຺ເຈກໂພຘິໍ, ນ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ຄນ຺ຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ເອວໍ ອິຕ຺ຖິຕ຺ຕໍ ວິຣາເຊຕິ ນາມ. ມຫນ຺ຕມິທໍ ປຸຣິສຕ຺ຕໍ ນາມ ເສຏ຺ຐໍ ອຸຕ຺ຕມໍ, ເອຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ສກ຺ກາ ເອຕາ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ປາປຸຓິຕຸນ຺ຕິ ເອວໍ ປນ ປຸຣິສຕ຺ຕໍ ຠາເວຕິ ນາມ. ສາປິ ເອວມກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອິຕ຺ຖິຕ຺ຕໍ ວິຣາເຊຕ຺ວາ ປຸຣິສຕ຺ຕໍ ຠາເວຕ຺ວາ’’ຕິ. ຫີນໍ ຄນ຺ຘພ຺ພກາຍນ຺ຕິ ຫີນໍ ລາມກໍ ຄນ຺ຘພ຺ພນິກາຍໍ. ກສ຺ມາ ປນ ເຕ ປຣິສຸທ຺ຘສີລາ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ນາຕິ? ປຸພ຺ພນິກນ຺ຕິຍາ. ປຸພ຺ເພປິ ກິຣ ເນສໍ ເອຕເທວ ວສິຕຏ຺ຐານໍ, ຕສ຺ມາ ນິກນ຺ຕິວເສນ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ອຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຸປຏ຺ຐານສາລໍ. ປາຣິຈຣິຍນ຺ຕິ ປຣິຈຣຓຠາວໍ. ຄີຕວາທິເຕຫິ ອມ຺ເຫ ປຣິຈຣິສ຺ສາມາຕິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ປຏິໂຈເທສີຕິ ສາເຣສິ. ໂສ ກິຣ ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິເມ ເທວປຸຕ຺ຕາ ອຕິວິຍ ວິໂຣເຈນ຺ຕິ ອຕິວຓ຺ຓວນ຺ໂຕ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອາຄຕາ’’ຕິ ອາວຊ຺ຊນ຺ໂຕ ‘‘ຠິກ຺ຂູ ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິ ອທ຺ທສ. ຕໂຕ ‘‘ຠິກ຺ຂູ ໂຫນ຺ຕຸ, ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣິໂນ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ປຣິປູຣກາຣິໂນ’’ຕິ ອທ຺ທສ. ‘‘ປຣິປູຣກາຣິໂນ ໂຫນ຺ຕຸ, ອຎ຺ໂຎ ຄຸໂຓ ອຕ຺ຖິ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ຌານລາຠິໂນ’’ຕິ ອທ຺ທສ. ‘‘ຌານລາຠິໂນ ໂຫນ຺ຕຸ, ກຸຫິໍ ວາສິກາ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ມຍ຺ຫໍວ ກຸລູປກາ’’ຕິ ອທ຺ທສ. ປຣິສຸທ຺ຘສີລາ ນາມ ຉສຸ ເທວໂລເກສຸ ຍຕ຺ຖິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອິເມ ປນ ອຸປຣິເທວໂລເກ ຈ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ຌານລາຠິໂນ ນາມ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອິເມ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ອຫໍ ປນ ເອເຕສໍ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ເທວໂລກສາມິກສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວານມິນ຺ທສ຺ສ ປລ຺ລງ຺ເກ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ອິເມ ຫີເນ ຄນ຺ຘພ຺ພກາເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ອຏ຺ຐິເວຘປຸຄ຺ຄລາ ນາເມເຕ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຄາຬ຺ຫໍ ວິຊ຺ຌິຕພ຺ພາຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ກຸໂຕມຸຂາ ນາມາຕິອາທີຫິ ວຈເນຫິ ປຏິໂຈເທສິ.

ຕຕ຺ຖ ກຸໂຕມຸຂາຕິ ຠຄວຕິ ອຠິມຸເຂ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ເຕ ຕຸມ຺ເຫ ກຸໂຕມຸຂາ ກິໍ ອຎ຺ຎາ ວິຫິຕາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ໂອໂລກຍມານາ ອຸທາຫຸ ນິທ຺ທາຍມານາ? ທຸທ຺ທິຏ຺ຐຣູປນ຺ຕິ ທຸທ຺ທິຏ຺ຐສຠາວໍ ທຏ຺ຐຸໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ. ສຫຘມ຺ມິເກຕິ ເອກສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ສາສເນ ສມາຈິຓ຺ຓຘມ຺ເມ ກຕປຸຎ຺ເຎ. ເຕສໍ ຠນ຺ເຕຕິ ເຕສໍ ໂຄປເກນ ເທວປຸຕ຺ເຕນ ເອວໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ອໂຫ ຕຸມ຺ເຫ ນິລ຺ລຊ຺ຊາ ອຫິຣິກາ’’ຕິອາທີຫິ ວຈເນຫິ ປຏິໂຈທິຕານໍ ທ຺ເວ ເທວາ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຕິໍ ປຏິລຠິໍສຸ.

ກາຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມປຸໂຣຫິຕນ຺ຕິ ເຕ ກິຣ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ນເຏຫິ ນາມ ນຈ຺ຈນ຺ເຕຫິ ຄາຍນ຺ເຕຫິ ວາເທນ຺ເຕຫິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທາໂຍ ນາມ ລຠິຕພ຺ໂພ ອສ຺ສ, ອຍໍ ປນ ອມ຺ຫາກໍ ທິຏ຺ຐກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໂລຓໍ ອຸທ຺ຘນໍ ວິຍ ຕຏຕຏາຍເຕວ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ອິທ’’ນ຺ຕິ ອາວຊ຺ຊນ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ສມຓຠາວໍ ປຣິສຸທ຺ຘສີລຕໍ ຌານລາຠິຕໍ ຕສ຺ເສວ ກຸລູປກຠາວຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ‘‘ປຣິສຸທ຺ຘສີລາ ນາມ ຉສຸ ເທວໂລເກສຸ ຍຖາຣຸຈິເຕ ຐາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຌານລາຠິໂນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ. ມຍໍ ອຸປຣິເທວໂລເກປິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກປິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິມ຺ຫ. ອມ຺ຫາກໍ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ອຍໍ ອິຕ຺ຖິກາ ອຸປຣິ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ມຍໍ ຠິກ຺ຂູ ສມານາ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕ຺ວາ ຫີເນ ຄນ຺ຘພ຺ພກາເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ເຕນ ໂນ ອຍໍ ເອວໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຓນ຺ຕາເຍວ ເຕສຸ ທ຺ເວ ຊນາ ປຐມຊ຺ຌານສຕິໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ຕາ ອນາຄາມິຜເລເຍວ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ໂສ ປຣິຕ຺ໂຕ ກາມາວຈຣຕ຺ຕຠາໂວ ຘາເຣຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ຕສ຺ມາ ຕາວເທວ ຈວິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມປຸໂຣຫິເຕສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ໂສ ຈ ເນສໍ ກາໂຍ ຕຕ຺ຖ ຐິຕານໍເຍວ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເຕສໍ, ຠນ຺ເຕ, ໂຄປເກນ ເທວປຸຕ຺ເຕນ ປຏິໂຈທິຕານໍ ທ຺ເວ ເທວາ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຕິໍ ປຏິລຠິໍສຸ ກາຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມປຸໂຣຫິຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມຕິ ຕສ຺ມິຎ຺ເຎວ ອຕ຺ຕຠາເວ ຌານສຕິໍ ປຏິລຠິໍສຸ. ຕຕ຺ເຖວ ຐຕ຺ວາ ຈຸຕາ ປນ ກາຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມປຸໂຣຫິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມປຸໂຣຫິຕສຣີຣໍ ປຏິລຠິໍສູຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອໂກ ປນ ເທໂວຕິ ເອໂກ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ນິກນ຺ຕິໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ກາເມ ອຊ຺ຌວສິ, ຕຕ຺ເຖວ ອາວາສິໂກ ອໂຫສິ.

໓໕໔. ສງ຺ຆຎ຺ຈຸປຏ຺ຐາສິນ຺ຕິ ສງ຺ຆຎ຺ຈ ອຸປຏ຺ຐາສິໍ.

ສຸຘມ຺ມຕາຍາຕິ ຘມ຺ມສ຺ສ ສຸນ຺ທຣຠາເວນ. ຕິທິວູປປນ຺ໂນຕິ ຕິທິເວ ຕິທສປຸເຣ ອຸປປນ຺ໂນ. ຄນ຺ຘພ຺ພກາຍູປຄເຕ ວສີເນຕິ ຄນ຺ຘພ຺ພກາຍໍ ອາວາສິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຄເຕ. ເຍ ຈ ມຍໍ ປຸພ຺ເພ ມນຸສ຺ສຠູຕາຕິ ເຍ ປຸພ຺ເພ ມນຸສ຺ສຠູຕາ ມຍໍ ອນ຺ເນນ ປາເນນ ອຸປຏ຺ຐຫິມ຺ຫາຕິ ອິມິນາ ສທ຺ຘິໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ປາທູປສງ຺ຄຍ຺ຫາຕິ ປາເທ ອຸປສງ຺ຄຍ຺ຫ ປາທໂຘວນປາທມກ຺ຂນານຸປ຺ປທາເນນ ປູເຊຕ຺ວາ ເຈວ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຈ. ສເກ ນິເວສເນຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຆເຣ. ອິມສ຺ສາປິ ປທສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐຫິມ຺ຫາຕິ ອິມິນາວ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ຕນາວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຣິຍານ ສຸຠາສິຕານີຕິ ຕຸມ຺ເຫຫິ ວຸຈ຺ຈມານານິ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ສຸຠາສິຕານິ.

ຕຸມ຺ເຫ ປນ ເສຏ຺ຐມຸປາສມານາຕິ ອຸຕ຺ຕມໍ ພຸທ຺ຘໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປາສມານາ ອນຸຕ຺ຕເຣ ພຸທ຺ຘສາສເນ ວາ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐຈຣິຍໍ. ຠວຕູປປຕ຺ຕີຕິ ຠວນ຺ຕານໍ ອຸປປຕ຺ຕິ.

ອຄາເຣ ວສໂຕ ມຍ຺ຫນ຺ຕິ ຆຣມຊ຺ເຌ ວສນ຺ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ.

ສ຺ວຊ຺ຊາຕິ ໂສ ອຊ຺ຊ. ໂຄຕມສາວເກນາຕິ ອິຘ ໂຄປໂກ ໂຄຕມສາວໂກຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ສເມຈ຺ຈາຕິ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ.

ຫນ຺ທ ວິຍາຍາມ ພ຺ຍາຍາມາຕິ ຫນ຺ທ ອຸຍ຺ຍມາມ ພ຺ຍາຍມາມ. ມາ ໂນ ມຍໍ ປຣເປສ຺ສາ ອຫຸມ຺ຫາຕິ ໂນຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ມາ ມຍໍ ປຣສ຺ສ ເປສນກາຣກາວ ອຫຸມ຺ຫາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຄຕມສາສນານີຕິ ອິຘ ປກຕິຍາ ປຏິວິທ຺ຘໍ ປຐມຊ຺ຌານເມວ ໂຄຕມສາສນານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອນຸສ຺ສຣໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຈິຕ຺ຕານິ ວິຣາຊຍິຕ຺ວາຕິ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກຈິຕ຺ຕານິ ວິຣາຊຍິຕ຺ວາ. ກາເມສຸ ອາທີນວນ຺ຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ປຐມຊ຺ຌາເນນ ກາເມສຸ ອາທີນວໍ ອທ຺ທສໍສຸ, ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ຕຕິຍມຄ຺ເຄນ. ກາມສໍໂຍຊນພນ຺ຘນານີຕິ ກາມສຎ຺ໂຎຊນານິ ຈ ກາມພນ຺ຘນານິ ຈ. ປາປິມໂຍຄານີຕິ ປາປິມໂຕ ມາຣສ຺ສ ໂຍຄຠູຕານິ, ພນ຺ຘນຠູຕານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຣຈ຺ຈຍານີຕິ ທຸຣຕິກ຺ກມານິ. ສອິນ຺ທາ ເທວາ ສປຊາປຕິກາຕິ ອິນ຺ທໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ອຸປວິຏ຺ຐາ ສອິນ຺ທາ ປຊາປຕິໍ ເທວຣາຊານໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ອຸປວິຏ຺ຐາ ສປຊາປຕິກາ. ສຠາຍຸປວິຏ຺ຐາຕິ ສຠາຍໍ ອຸປວິຏ຺ຐາ, ນິສິນ຺ນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວີຣາຕິ ສູຣາ. ວິຣາຄາຕິ ວີຕຣາຄາ. ວິຣຊໍ ກໂຣນ຺ຕາຕິ ວິຣຊໍ ອນາຄາມິມຄ຺ຄໍ ກໂຣນ຺ຕາ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕາ. ນາໂຄວ ສນ຺ນານິ ຄຸຓານີຕິ ກາມສຎ຺ໂຎຊນພນ຺ຘນານິ ເຉຕ຺ວາ ເທເວ ຕາວຕິໍເສ ອຕິກ຺ກມິໍສຸ. ສໍເວຄຊາຕສ຺ສາຕິ ຊາຕສໍເວຄສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ.

ກາມາຠິຠູຕິ ທຸວິຘານມ຺ປິ ກາມານໍ ອຠິຠູ. ສຕິຍາ ວິຫີນາຕິ ຌານສຕິວິຣຫິຕາ.

ຕິຓ຺ຓໍ ເຕສນ຺ຕິ ເຕສຸ ຕີສຸ ຊເນສຸ. ອາວສິເນຕ຺ຖ ເອໂກຕິ ຕຕ຺ຖ ຫີເນ ກາເຍ ເອໂກເຍວ ອາວາສິໂກ ຊາໂຕ. ສມ຺ໂພຘິປຖານຸສາຣິໂນຕິ ອນາຄາມິມຄ຺ຄານຸສາຣິໂນ. ເທເວປິ ຫີເຬນ຺ຕີຕິ ທ຺ເວ ເທວໂລເກ ຫີເຬນ຺ຕາ ອໂຘກໂຣນ຺ຕາ ອຸປຈາຣປ຺ປນາສມາຘີຫິ ສມາຫິຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ປາທປໍສຸໍ ເທວຕານໍ ມຕ຺ຖເກ ໂອກິຣນ຺ຕາ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຄຕາຕິ.

ເອຕາທິສີ ຘມ຺ມປ຺ປກາສເນຕ຺ຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ສາສເນ ເອວຣູປາ ຘມ຺ມປ຺ປກາສນາ, ຍາຍ ສາວກາ ເອເຕຫິ ຄຸເຓຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ນ ຕຕ຺ຖ ກິໍ ກງ຺ຂຕິ ໂກຈິ ສາວໂກຕິ ກິໍ ຕຕ຺ຖ ເຕສຸ ສາວເກສຸ ໂກຈິ ເອກສາວໂກປິ ພຸທ຺ຘາທີສຸ ວາ ຈາຕຸທ຺ທິສຠາເວ ວາ ນ ກງ຺ຂຕິ ‘‘ສພ຺ພທິສາສຸ ອສຊ຺ຊມາໂນ ອຄຍ຺ຫມາໂນ ວິຫຣຕີ’’ຕິ. ອິທານິ ຠຄວໂຕ ວຓ຺ຓໍ ຠຓນ຺ໂຕ ‘‘ນິຕິຓ຺ຓໂອຆໍ ວິຈິກິຈ຺ຉຉິນ຺ນໍ, ພຸທ຺ຘໍ ນມສ຺ສາມ ຊິນໍ ຊນິນ຺ທ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ວິຈິກິຈ຺ຉຉິນ຺ນນ຺ຕິ ຉິນ຺ນວິຈິກິຈ຺ຉໍ. ຊນິນ຺ທນ຺ຕິ ສພ຺ພໂລກຸຕ຺ຕມໍ.

ຍໍ ເຕ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ຍໍ ຕວ ຘມ຺ມໍ. ອຊ຺ຌຄໍສຸ ເຕຕິ ເຕ ເທວປຸຕ຺ຕາ ອຘິຄຕາ. ກາຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມປຸໂຣຫິຕນ຺ຕິ ອມ຺ຫາກໍ ປສ຺ສນ຺ຕານໍເຍວ ພ຺ຣຫ຺ມປຸໂຣຫິຕສຣີຣໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍໍ ຕວ ຘມ຺ມໍ ຊານິຕ຺ວາ ເຕສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຊນານໍ ເຕ ທ຺ເວ ວິເສສຄູ ອມ຺ຫາກໍ ປສ຺ສນ຺ຕານໍເຍວ ກາຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມປຸໂຣຫິຕໍ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ ມຄ຺ຄຜລວິເສສໍ ອຊ຺ຌຄໍສຸ, ມຍມ຺ປິ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ ອາຄຕມ຺ຫາສິ ມາຣິສາຕິ. ອາຄຕມ຺ຫເສຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕມ຺ຫ. ກຕາວກາສາ ຠຄວຕາ, ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ເຉມຸ ມາຣິສາຕິ ສເຈ ໂນ ຠຄວາ ໂອກາສໍ ກໂຣຕິ, ອຖ ຠຄວຕາ ກຕາວກາສາ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ, ມາຣິສ, ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ມຆມາຓວວຕ຺ຖຸ

໓໕໕. ທີຆຣຕ຺ຕໍ ວິສຸທ຺ໂຘ ໂຂ ອຍໍ ຍກ຺ໂຂຕິ ຈິຣກາລໂຕ ປຠຸຕິ ວິສຸທ຺ໂຘ. ກີວ ຈິຣກາລໂຕ? ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ເຘ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ມຈລຄາມເກ ມຆມາຓວກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ຕທາ ກິເຣສ ເອກທິວສໍ ກາລສ຺ເສວ ວຸຏ຺ຐາຍ ຄາມມຊ຺ເຌ ມນຸສ຺ສານໍ ຄາມກມ຺ມກຣຓຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຐິຕຏ຺ຐານໍ ປາທນ຺ເຕເນວ ປໍສຸກຈວຣໍ ອປເນຕ຺ວາ ຣມຓີຍມກາສິ, ອຎ຺ໂຎ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ຕາວຕເກເນວ ສຕິໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ຄາມສ຺ສ ຂລມຓ຺ຑລມຕ຺ຕໍ ຐານໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ວາລຸກໍ ໂອກິຣິຕ຺ວາ ທາຣູນິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສີຕກາເລ ອຄ຺ຄິໍ ກໂຣຕິ, ທຫຣາ ຈ ມຫລ຺ລກາ ຈ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິສີທນ຺ຕິ.

ອຖສ຺ສ ເອກທິວສໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ມຍໍ ນຄຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕາທໂຍ ປສ຺ສາມ, ອິເມສຸປິ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍສຸ ‘ຈນ຺ໂທ ນາມ ເທວປຸຕ຺ໂຕ, ສູຣິໂຍ ນາມ ເທວປຸຕ຺ໂຕ’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ກຕ຺ວາ ເອເຕ ເອຕາ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ອຘິຄຕາ’’ຕິ? ຕໂຕ ‘‘ນາຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ, ປຸຎ຺ຎກມ຺ມເມວ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ມຍາປິ ເອວໍວິຘສມ຺ປຕ຺ຕິທາຍກໍ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມເມວ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ.

ໂສ ກາລສ຺ເສວ ວຸຏ຺ຐາຍ ຍາຄຸໍ ປິວິຕ຺ວາ ວາສິຜຣສຸກຸທາລມຸສລຫຕ຺ໂຖ ຈຕຸມຫາປຖໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຸສເລນ ປາສາເຓ ອຸຈ຺ຈາເລຕ຺ວາ ປວຏ຺ເຏຕິ, ຍານານໍ ອກ຺ຂປຏິຆາຕຣຸກ຺ເຂ ຫຣຕິ, ວິສມໍ ສມໍ ກໂຣຕິ, ຈຕຸມຫາປເຖ ສາລໍ ກໂຣຕິ, ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ຂຓຕິ, ເສຕຸໍ ພນ຺ຘຕິ, ເອວໍ ທິວສໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ສູຣິເຍ ຆຣໍ ເອຕິ. ຕໍ ອຎ຺ໂຎ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ໂຠ, ມຆ, ຕ຺ວໍ ປາໂຕວ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສາຍໍ ອຣຎ຺ຎໂຕ ເອສິ, ກິໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣສີ’’ຕິ? ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ ກໂຣມິ. ສຄ຺ຄຄາມິມຄ຺ຄໍ ໂສເຘມີຕິ. ກິມິທໍ, ໂຠ, ປຸຎ຺ຎໍ ນາມາຕິ? ຕ຺ວໍ ນ ຊານາສີຕິ? ອາມ, ນ ຊານາມີຕິ. ນຄຣໍ ຄຕກາເລ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພາ ເຕ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕາທໂຍຕິ? ອາມ, ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພາຕິ. ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ເຕຫິ ຕໍ ຐານໍ ລທ຺ຘໍ, ອຫມ຺ປິ ເອວໍວິຘສມ຺ປຕ຺ຕິທາຍກໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣມິ. ‘‘ຈນ຺ໂທ ນາມ ເທວປຸຕ຺ໂຕ, ສູຣິໂຍ ນາມ ເທວປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ສຸຕປຸພ຺ພໍ ຕຍາຕິ? ອາມ ສຸຕປຸພ຺ພນ຺ຕິ. ເອຕສ຺ສ ສຄ຺ຄສ຺ສ ຄມນມຄ຺ຄໍ ອຫໍ ໂສເຘມີຕິ. ອິທໍ ປນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ ກິໍ ຕເວວ ວຏ຺ຏຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ? ນ ກສ຺ສເຈຕໍ ວາຣິຕນ຺ຕິ. ຍທິ ເອວໍ ສ຺ເວ ອຣຎ຺ຎໍ ຄມນກາເລ ມຍ຺ຫມ຺ປິ ສທ຺ທໍ ເທຫີຕິ. ປຸນທິວເສ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄໂຕ, ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ເຕຕ຺ຕິໍສ ມນຸສ຺ສາ ຕຣຸຓວຍາ ສພ຺ເພ ຕສ຺ເສວ ອນຸວຕ຺ຕກາ ອເຫສຸໍ. ເຕ ເອກຈ຺ຉນ຺ທາ ຫຸຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ຍໍ ທິສໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ມຄ຺ຄໍ ສມໍ ກໂຣນ຺ຕາ ເອກທິວເສເນວ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ຂຓນ຺ຕາ, ສາລໍ ກໂຣນ຺ຕາ, ເສຕຸໍ ພນ຺ຘນ຺ຕາ ເອກທິວເສເນວ ນິຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ.

ອຖ ເນສໍ ຄາມໂຠຊໂກ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ປຸພ຺ເພ ເອເຕສຸ ສຸຣໍ ປິວນ຺ເຕສຸ ປາຓຆາຕາທີນິ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ຈ ກຫາປຓາທິວເສນ ເຈວ ທຓ຺ຑພລິວເສນ ຈ ຘນໍ ລຠາມິ. ອິທານິ ເອເຕສໍ ປຸຎ຺ຎກຣຓກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອຕ຺ຕໂກ ອາໂຍ ນຕ຺ຖິ, ຫນ຺ທ ເນ ຣາຊກຸເລ ປຣິຠິນ຺ທາມີ’’ຕິ ຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ໂຈເຣ, ມຫາຣາຊ, ປສ຺ສາມີຕິ. ກຸຫິໍ, ຕາຕາຕິ? ມຍ຺ຫໍ ຄາເມຕິ. ກິໍ ໂຈຣາ ນາມ, ຕາຕາຕິ? ຣາຊາປຣາຘິກາ ເທວາຕິ. ກິໍ ຊາຕິກາຕິ? ຄຫປຕິຊາຕິກາ ເທວາຕິ. ຄຫປຕິກາ ກິໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຍາ ຊານມາເນນ ກສ຺ມາ ມຍ຺ຫໍ ນ ກຖິຕນ຺ຕິ? ຠເຍນ, ມຫາຣາຊ, ນ ກເຖມິ, ອິທານິ ມາ ມຍ຺ຫໍ ໂທສໍ ກເຣຍ຺ຍາຖາຕິ. ອຖ ຣາຊາ ‘‘ອຍໍ ມຍ຺ຫໍ ມຫາຣວໍ ຣວຕີ’’ຕິ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ‘‘ເຕນ ຫິ ຄຈ຺ຉ, ຕ຺ວເມວ ເນ ອາເນຫີ’’ຕິ ພລໍ ທຕ຺ວາ ເປເສສິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທິວສໍ ອຣຎ຺ເຎ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ສາຍມາສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຄາມມຊ຺ເຌ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ສ຺ເວ ກິໍ ກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມ, ກິໍ ມຄ຺ຄໍ ສມໍ ກໂຣມ, ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ຂຓາມ, ເສຕຸໍ ພນ຺ຘາມາ’’ຕິ ມນ຺ຕຍມາເນເຍວ ເຕ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ‘‘ມາ ຜນ຺ທິຕ຺ຖ, ຣຎ຺ໂຎ ອາຓາ’’ຕິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ປາຍາສິ. ອຖ ໂຂ ເນສໍ ອິຕ຺ຖິໂຍ ‘‘ສາມິກາ ກິຣ ໂວ ‘ຣາຊາປຣາຘິກາ ໂຈຣາ’ຕິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ນິຍ຺ຍນ຺ຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຕິຈິເຣນ ກູຏາ ເອເຕ ‘ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ ກໂຣມາ’ຕິ ທິວເສ ທິວເສ ອຣຎ຺ເຎວ ອຈ຺ຉນ຺ຕິ, ສພ຺ພກມ຺ມນ຺ຕາ ປຣິຫີນາ, ເຄເຫ ນ ກິຎ຺ຈິ ວຑ຺ຒຕິ, ສຸຏ຺ຐຸ ພທ຺ຘາ ສຸຏ຺ຐຸ ຄຫິຕາ’’ຕິ ວທິໍສຸ.

ຄາມໂຠຊໂກປິ ເຕ ເນຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສສິ. ຣາຊາ ອນຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາເຍວ ‘‘ຫຕ຺ຖິນາ ມທ຺ທາເປຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕສຸ ນີຍມາເນສຸ ມໂຆ ອິຕເຣ ອາຫ – ‘‘ໂຠ, ສກ຺ຂິສ຺ສຖ ມມ ວຈນໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ? ຕວ ວຈນໍ ກໂຣນ຺ຕາເຍວມ຺ຫ ອິມໍ ຠຍໍ ປຕ຺ຕາ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຕວ ວຈນໍ ກໂຣມ, ຠຓ ໂຠ, ກິໍ ກໂຣມາຕິ? ເອຕ຺ຖ ໂຠ ວຏ຺ເຏ ຈຣນ຺ຕານໍ ນາມ ນິພທ຺ຘໍ ເອຕໍ, ກິໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ ໂຈຣາຕິ? ນ ໂຈຣມ຺ຫາຕິ. ອິມສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ສຈ຺ຈກິຣິຍາ ນາມ ອວສ຺ສໂຍ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພປິ ‘‘ຍທິ ອມ຺ເຫ ໂຈຣາ, ຫຕ຺ຖີ ມທ຺ທຕຸ, ອຖ ນ ໂຈຣາ, ມາ ມທ຺ທຕູ’’ຕິ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ກໂຣຖາຕິ. ເຕ ຕຖາ ອກໍສຸ. ຫຕ຺ຖີ ອຸປຄນ຺ຕຸມ຺ປິ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ວິຣວນ຺ໂຕ ປລາຍຕິ, ຫຕ຺ຖິໍ ຕຸຕ຺ຕໂຕມຣງ຺ກຸເສຫິ ໂກຏ຺ເຏນ຺ຕາປິ ອຸປເນຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ‘‘ຫຕ຺ຖິໍ ອຸປເນຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມາ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ເຕນ ຫິ ອຸປຣິ ກເຏນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ມທ຺ທາເປຖາຕິ. ອຸປຣິ ກເຏ ທິນ຺ເນ ທິຄຸຓຣວໍ ວິຣວນ຺ໂຕ ປລາຍຕິ.

ຣາຊາ ສຸຕ຺ວາ ເປສຸຎ຺ຎກາຣກໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຕາຕ, ຫຕ຺ຖີ ມທ຺ທິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ? ອາມ, ເທວ, ເຊຏ຺ຐກມາຓໂວ ມນ຺ຕໍ ຊານາຕິ, ມນ຺ຕສ຺ເສວ ອຍມານຸຠາໂວຕິ. ຣາຊາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ມນ຺ໂຕ ກິຣ ເຕ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ? ນຕ຺ຖິ, ເທວ, ມຍ຺ຫໍ ມນ຺ໂຕ, ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ປນ ມຍໍ ກຣິມ຺ຫ – ‘‘ຍທິ ອມ຺ເຫ ຣຎ຺ໂຎ ໂຈຣາ, ມທ຺ທຕຸ, ອຖ ນ ໂຈຣາ, ມາ ມທ຺ທຕູ’’ຕິ, ສຈ຺ຈກິຣິຍາຍ ໂນ ເອສ ອານຸຠາໂວຕິ. ກິໍ ປນ, ຕາຕ, ຕຸມ຺ເຫ ກມ຺ມໍ ກໂຣຖາຕິ? ອມ຺ເຫ, ເທວ, ມຄ຺ຄໍ ສມໍ ກໂຣມ, ຈຕຸມຫາປເຖ ສາລໍ ກໂຣມ, ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ຂຓາມ, ເສຕຸໍ ພນ຺ຘາມ, ເອວຣູປານິ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ຕາ ວິຈຣິມ຺ຫາຕິ.

ອຍໍ ຕຸມ຺ເຫ ກິມຕ຺ຖໍ ປິສຸເຓສີຕິ? ອມ຺ຫາກໍ ປມຕ຺ຕກາເລ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ລຠຕິ, ອປ຺ປມຕ຺ຕກາເລ ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ເອເຕນ ກາຣເຓນາຕິ. ຕາຕ, ອຍໍ ຫຕ຺ຖີ ນາມ ຕິຣຈ຺ຉາໂນ, ໂສປິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຄຸເຓ ຊານາຕິ. ອຫໍ ມນຸສ຺ໂສ ຫຸຕ຺ວາປິ ນ ຊານາມິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ວສນຄາມໍ ຕຸມ຺ຫາກໍເຍວ ປຸນ ອຫຣຓີຍໍ ກຕ຺ວາ ເທມິ, ອຍມ຺ປິ ຫຕ຺ຖີ ຕຸມ຺ຫາກໍເຍວ ໂຫຕຸ, ເປສຸຎ຺ຎກາຣໂກປິ ຕຸມ຺ຫາກໍເຍວ ທາໂສ ໂຫຕຸ. ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຍ຺ຫມ຺ປິ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ ກໂຣຖາຕິ ຘນໍ ທຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ເຕ ຘນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວາເຣນ ວາເຣນ ຫຕ຺ຖິໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ມນ຺ຕຍນ຺ຕິ ‘‘ໂຠ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ ນາມ ອນາຄຕຠວຕ຺ຖາຍ ກຣິຍຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ປນ ອນ຺ໂຕອຸທເກ ປຸປ຺ຜິຕໍ ນີລຸປ຺ປລໍ ວິຍ ອິມສ຺ມິຎ຺ເຎວ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປາກໍ ເທຕິ. ອິທານິ ອຕິເຣກໍ ປຸຎ຺ຎໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ, ກິໍ ກໂຣມາຕິ? ຈຕຸມຫາປເຖ ຖາວຣໍ ກຕ຺ວາ ມຫາຊນສ຺ສ ວິສ຺ສມນສາລໍ ກໂຣມ, ອິຕ຺ຖີຫິ ປນ ສທ຺ຘິໍ ອປຕ຺ຕິກໍ ກຕ຺ວາ ກຣິສ຺ສາມ, ອມ຺ເຫສຸ ຫິ ‘‘ໂຈຣາ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ນີຍມາເນສຸ ອິຕ຺ຖີນໍ ເອກາປິ ຈິນ຺ຕາມຕ຺ຕກມ຺ປິ ອກຕ຺ວາ ‘‘ສຸພທ຺ຘາ ສຸຄຫິຕາ’’ຕິ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ, ຕສ຺ມາ ຕາສໍ ປຕ຺ຕິໍ ນ ທສ຺ສາມາຕິ. ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິໂນ ເຕຕ຺ຕິໍສປິຓ຺ຑໍ ເທນ຺ຕິ, ເຕຕ຺ຕິໍສ ຕິຓມຸຏ຺ຐິໂຍ ອາຫຣນ຺ຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ກຸຈ຺ຉິປູຣໍ ຊາຕໍ. ເຕ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຣຸກ຺ເຂ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ຉິນ຺ນໍ ຉິນ຺ນໍ ຫຕ຺ຖີ ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ສກຏປເຖ ຐເປສິ. ເຕ ຣຸກ຺ເຂ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ສາລາຍ ກມ຺ມໍ ອາຣຠິໍສຸ.

ມຆສ຺ສ ເຄເຫ ສຸຊາຕາ, ສຸຘມ຺ມາ, ຈິຕ຺ຕາ, ນນ຺ທາຕິ ຈຕສ຺ໂສ ຠຣິຍາໂຍ ອເຫສຸໍ. ສຸຘມ຺ມາ ວຑ຺ຒກິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ – ‘‘ຕາຕ, ອິເມ ສຫາຍາ ກາລສ຺ເສວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສາຍໍ ເອນ຺ຕິ, ກິໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ສາລໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອມ຺ມາ’’ຕິ. ‘‘ຕາຕ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ສາລາຍ ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ເທຫີ’’ຕິ. ‘‘ອິຕ຺ຖີຫິ ອປຕ຺ຕິກໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ເອເຕ ວທນ຺ຕີຕິ. ສາ ວຑ຺ຒກິສ຺ສ ອຏ຺ຐ ກຫາປເຓ ທຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ເຍນ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ມຍ຺ຫໍ ປຕ຺ຕິກໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ສາຘຸ ອມ຺ມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸເຣຕຣໍ ວາສິຜຣສຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄາມມຊ຺ເຌ ຐຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ໂຠ ອຊ຺ຊ ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ກາເລ ນ ນິກ຺ຂມຖາ’’ຕິ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ເພ ມຄ຺ຄໍ ອາຣຸຬ຺ຫາ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ຕາວ ຕຸມ຺ເຫ, ມຍ຺ຫໍ ປປຎ຺ໂຈ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ເຕ ປຸຣໂຕ ກຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ມຄ຺ຄໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ກຓ຺ຓິກູປຄໍ ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ມຏ຺ຐໍ ກຕ຺ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຸຘມ຺ມາຍ ເຄເຫ ຐເປສິ – ‘‘ມຍາ ເທຫີຕິ ວຸຕ຺ຕທິວເສ ນີຫຣິຕ຺ວາ ທເທຍ຺ຍາສີ’’ຕິ.

ອຖ ນິຏ຺ຐິເຕ ທພ຺ພສມ຺ຠາຣກມ຺ເມ ຠູມິກມ຺ມໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈຍພນ຺ຘນຖມ຺ຠຸສ຺ສາປນ ສງ຺ຆາຏໂຍຊນ ກຓ຺ຓິກມຎ຺ຈພນ຺ຘເນສຸ ກເຕສຸ ໂສ ວຑ຺ຒກີ ກຓ຺ຓິກມຎ຺ເຈ ນິສີທິຕ຺ວາ ຈຕູຫິ ທິສາຫິ ໂຄປານສິໂຍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ໂຠ ເອກໍ ປມຸຏ຺ຐໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຫ. ກິໍ ໂຠ ປມຸຏ຺ຐໍ, ສພ຺ພເມວ ຕ຺ວໍ ປມຸສ຺ສສີຕິ. ອິມາ ໂຠ ໂຄປານສິໂຍ ກຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐຫິສ຺ສນ຺ຕີຕິ? ກຓ຺ຓິກາ ນາມ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ. ກຸຫິໍ ໂຠ ອິທານິ ສກ຺ກາ ລທ຺ຘຸນ຺ຕິ? ກຸລານໍ ເຄເຫ ສກ຺ກາ ລທ຺ຘຸນ຺ຕິ. ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕາ ປຸຈ຺ຉຖາຕິ. ເຕ ອນ຺ໂຕຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສຸຘມ຺ມາຍ ຆຣທ຺ວາເຣ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຆເຣ ກຓ຺ຓິກາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ສາ ‘‘ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຫ. ຫນ຺ທ ມູລໍ ຄຓ຺ຫາຫີຕິ. ມູລໍ ນ ຄຓ຺ຫາມິ, ສເຈ ມມ ປຕ຺ຕິໍ ກໂຣຖ, ທສ຺ສາມີຕິ. ເອຖ ໂຠ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ປຕ຺ຕິໍ ນ ກໂຣມ, ອຣຎ຺ຎໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທິສ຺ສາມາຕິ ນິກ຺ຂມິໍສຸ.

ຕໂຕ ວຑ຺ຒກີ ‘‘ກິໍ ນ ລທ຺ຘາ, ຕາຕ, ກຓ຺ຓິກາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣຈຍິໍສຸ. ວຑ຺ຒກີ ກຓ຺ຓິກມຎ຺ເຈ ນິສິນ຺ໂນວ ອາກາສໍ ອຸລ຺ໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ໂຠ ອຊ຺ຊ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ສຸນ຺ທຣໍ, ອິທໍ ອຎ຺ຎໍ ສໍວຈ຺ຉຣໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ສກ຺ກາ ລທ຺ຘຸໍ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ຈ ທຸກ຺ເຂນ ອາຠຕາ ທພ຺ພສມ຺ຠາຣາ, ເຕ ສກລສໍວຈ຺ຉເຣນ ອິມສ຺ມິຎ຺ເຎວ ຐາເນ ປູຕິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕກາເລ ຕສ຺ສາປິ ເອກສ຺ມິໍ ໂກເຓ ສາລາ ໂຫຕຸ, ອາຫຣຖ ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ສາປິ ຍາວ ເຕ ນ ປຸນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕາວ ກຓ຺ຓິກາຍ ເຫຏ຺ຐິມຕເລ ‘‘ອຍໍ ສາລາ ສຸຘມ຺ມາ ນາມາ’’ຕິ ອກ຺ຂຣານິ ຉິນ຺ທາເປຕ຺ວາ ອຫເຕນ ວຕ຺ເຖນ ເວເຐຕ຺ວາ ຐເປສິ. ກມ຺ມິກາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ – ‘‘ອາຫຣ, ເຣ ກຓ຺ຓິກໍ, ຍໍ ໂຫຕຸ ຕໍ ໂຫຕຸ. ຕຸຍ຺ຫມ຺ປິ ປຕ຺ຕິໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ສາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕາ, ຍາວ ອຏ຺ຐ ວາ ໂສຬສ ວາ ໂຄປານສິໂຍ ນ ອາໂຣຫນ຺ຕິ, ຕາວ ອິມໍ ວຕ຺ຖໍ ມາ ນິພ຺ເພຐຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອທາສິ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຄປານສິໂຍ ອາໂຣເປຕ຺ວາວ ວຕ຺ຖໍ ນິພ຺ເພເຐສຸໍ.

ເອໂກ ມຫາຄາມິກມນຸສ຺ໂສ ອຸທ຺ຘໍ ອຸລ຺ໂລເກນ຺ໂຕ ອກ຺ຂຣານິ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ໂຠ, ອິທ’’ນ຺ຕິ ອກ຺ຂຣຎ຺ຎຸໍ ມນຸສ຺ສໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ. ໂສ ‘‘ສຸຘມ຺ມາ ນາມ ອຍໍ ສາລາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຫຣຖ, ໂຠ, ມຍໍ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສາລໍ ກຕ຺ວາ ນາມມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ລຠາມ, ເອສາ ຣຕນມຕ຺ເຕນ ກຓ຺ຓິກຣຸກ຺ເຂນ ສາລໍ ອຕ຺ຕໂນ ນາເມນ ກາເຣຕີ’’ຕິ ວິຣວນ຺ຕິ. ວຑ຺ຒກີ ເຕສໍ ວິຣວນ຺ຕານໍເຍວ ໂຄປານສິໂຍ ປເວເສຕ຺ວາ ອາຓິໍ ທຕ຺ວາ ສາລາກມ຺ມໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ.

ສາລໍ ຕິຘາ ວິຠຊິໍສຸ, ເອກສ຺ມິໍ ໂກຏ຺ຐາເສ ອິສ຺ສຣານໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ອກໍສຸ, ເອກສ຺ມິໍ ທຸຄ຺ຄຕານໍ, ເອກສ຺ມິໍ ຄິລານານໍ. ເຕຕ຺ຕິໍສ ຊນາ ເຕຕ຺ຕິໍສ ຜລການິ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ສຎ຺ຎໍ ອທໍສຸ – ‘‘ອາຄນ຺ຕຸໂກ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຍສ຺ສ ອຕ຺ຖເຕ ຜລເກ ນິສີທຕິ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຜລກສາມິກສ຺ເສວ ເຄເຫ ປຕິຏ຺ຐເປຫິ. ຕສ຺ສ ປາທປຣິກມ຺ມປິຏ຺ຐິປຣິກມ຺ມຂາທນີຍໂຠຊນີຍສຍນານິ ສພ຺ພານິ ຜລກສາມິກສ຺ເສວ ຠາໂຣ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຫຕ຺ຖີ ອາຄຕາຄຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຜລກສາມິກສ຺ສ ເຄຫໍ ເນຕິ, ໂສ ຕສ຺ສ ຕໍ ທິວສໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກໂຣຕິ.

ມຆມາຓໂວ ສາລໂຕ ອວິທູເຣ ຐາເນ ໂກວິຬາຣຣຸກ຺ຂໍ ໂຣປາເປສິ, ມູເລ ຈສ຺ສ ປາສາຓຜລກໍ ອຕ຺ຖຣິ. ນນ຺ທາ ນາມສ຺ສ ຠຣິຍາ ອວິທູເຣ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ຂຓາເປສິ, ຈິຕ຺ຕາ ມາລາວຈ຺ເຉ ໂຣປາເປສິ, ສພ຺ພເຊຏ຺ຐິກາ ປນ ອາທາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕຠາວໍ ມຓ຺ຑຍມານາວ ວິຈຣຕິ. ມໂຆ ຕໍ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ, ສຸຘມ຺ມາ, ສາລາຍ ປຕ຺ຕິກາ ຊາຕາ, ນນ຺ທາ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ຂຓາເປສິ, ຈິຕ຺ຕາ ມາລາວຈ຺ເຉ ໂຣປາເປສິ. ຕວ ປນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເອກໍ ປຸຎ຺ຎໍ ກໂຣຫິ, ຠທ຺ເທ’’ຕິ ສາ ‘‘ຕ຺ວໍ ກສ຺ສ ກາຣຓາ ກໂຣສິ, ນນຸ ຕຍາ ກຕໍ ມຍ຺ຫເມວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕ຺ຕຠາວມຓ຺ຑນເມວ ອນຸຍຸຎ຺ຊຕິ.

ມໂຆ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ຕາວຕິໍສຠວເນ ສກ຺ໂກ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ເຕປິ ເຕຕ຺ຕິໍສ ຄາມິກມນຸສ຺ສາ ກາລງ຺ກຕ຺ວາ ເຕຕ຺ຕິໍສ ເທວປຸຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ສນ຺ຕິເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ສກ຺ກສ຺ສ ເວຊຍນ຺ໂຕ ນາມ ປາສາໂທ ສຕ຺ຕ ໂຍຊນສຕານິ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉິ, ຘໂຊ ຕີຓິ ໂຍຊນສຕານິ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉິ, ໂກວິຬາຣຣຸກ຺ຂສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ສມນ຺ຕາ ຕິໂຍຊນສຕປຣິມຓ຺ຑໂລ ປຎ຺ຈທສໂຍຊນປຣິຓາຫກ຺ຂນ຺ໂຘ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ປາສາຓຜລກສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕກມູເລ ສຏ຺ຐິໂຍຊນິກາ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ສຸຘມ຺ມາຍ ກຓ຺ຓິກຣຸກ຺ຂສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ຕິໂຍຊນສຕິກາ ສຸຘມ຺ມາ ເທວສຠາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ນນ຺ທາຍ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ປຎ຺ຎາສໂຍຊນາ ນນ຺ທາ ນາມ ໂປກ຺ຂຣຓີ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຈິຕ຺ຕາຍ ມາລາວຈ຺ຉວຕ຺ຖຸນິສ຺ສນ຺ເທນ ສຏ຺ຐິໂຍຊນິກໍ ຈິຕ຺ຕລຕາວນໍ ນາມ ອຸຍ຺ຍານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ສຸຘມ຺ມາຍ ເທວສຠາຍ ໂຍຊນິເກ ສຸວຓ຺ຓປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ໂນ ຕິໂຍຊນິເກ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ເຕ ຘາຣິຍມາເນ ເຕຫິ ເທວປຸຕ຺ເຕຫິ ຕາຫິ ເທວກຎ຺ຎາຫິ ອຑ຺ຒຕິຍາຫິ ນາຏກໂກຏີຫິ ທ຺ວີສຸ ເທວໂລເກສຸ ເທວຕາຫິ ຈ ປຣິວາຣິໂຕ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕາ ຕິສ຺ໂສ ອິຕ຺ຖິໂຍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມາ ຕາວ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ສຸຊາຕາ ກຸຫິ’’ນ຺ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ມມ ວຈນໍ ອກຕ຺ວາ ຄິຣິກນ຺ທຣາຍ ພກສກຸຓິກາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ເທວໂລກໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ສນ຺ຕິກໍ ຄໂຕ. ສາ ທິສ຺ວາວ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ອໂຘມຸຂາ ຊາຕາ. ‘‘ພາເລ, ອິທານິ ກິໍ ສີສໍ ນ ອຸກ຺ຂິປສິ? ຕ຺ວໍ ມມ ວຈນໍ ອກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕຠາວເມວ ມຓ຺ຑຍມານາ ວີຕິນາເມສິ. ສຸຘມ຺ມາຍ ຈ ນນ຺ທາຍ ຈ ຈິຕ຺ຕາຍ ຈ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ເອຫິ ອມ຺ຫາກໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປສ຺ສາ’’ຕິ ເທວໂລກໍ ເນຕ຺ວາ ນນ຺ທາຍ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທິ.

ນາຏກິຕ຺ຖິໂຍ ‘‘ກຸຫິໍ ຄຕຕ຺ຖ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ໂສ ອນາໂຣເຈຕຸກາໂມປິ ຕາຫິ ນິປ຺ປີຬິຍມາໂນ ‘‘ສຸຊາຕາຍ ສນ຺ຕິກ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ກຸຫິໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ມຫາຣາຊາຕິ? ກນ຺ທຣປາເທຕິ. ອິທານິ ກຸຫິນ຺ຕິ? ນນ຺ທາໂປກ຺ຂຣຓິຍໍ ເມ ວິສ຺ສຏ຺ຐາຕິ. ເອຖ, ໂຠ, ອມ຺ຫາກໍ ອຍ຺ຍໍ ປສ຺ສາມາຕິ ສພ຺ພາ ຕຕ຺ຖ ອຄມໍສຸ. ສາ ປຸພ຺ເພ ສພ຺ພເຊຏ຺ຐິກາ ຫຸຕ຺ວາ ຕາ ອວມຎ຺ຎິຕ຺ຖ. ອິທານິ ຕາປິ ຕໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ປສ຺ສຖ, ໂຠ ອມ຺ຫາກໍ ອຍ຺ຍາຍ ມຸຂໍ ກກ຺ກຏກວິຊ຺ຌນສູລສທິສ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວທນ຺ຕິໂຍ ເກຬິໍ ອກໍສຸ. ສາ ອຕິວິຍ ອຏ຺ຏິຍມານາ ສກ຺ກໍ ເທວຣາຊານໍ ອາຫ – ‘‘ມຫາຣາຊ, ອິມານິ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕມຓິວິມານານິ ວາ ນນ຺ທາໂປກ຺ຂຣຓີ ວາ ມຍ຺ຫໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ຊາຕິຠູມິເຍວ ມຫາຣາຊ ສຕ຺ຕານໍ ສຸຂາ, ມໍ ຕຕ຺ເຖວ ກນ຺ທຣປາເທ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫີ’’ຕິ. ສກ຺ໂກ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ມມ ວຈນໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ. ກຣິສ຺ສາມິ, ມຫາຣາຊາຕິ. ປຎ຺ຈ ສີລານິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຂຓ຺ຑານິ ກຕ຺ວາ ຣກ຺ຂ, ກຕິປາເຫນ ຕໍ ເອຕາສໍ ເຊຏ຺ຐິກໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ. ສາ ຕຖາ ອກາສິ.

ສກ຺ໂກ ກຕິປາຫສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ‘‘ສກ຺ກາ ນຸ ໂຂ ສີລໍ ຣກ຺ຂິຕຸ’’ນ຺ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຈ຺ຉຣູເປນ ອຸຕ຺ຕານໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ປຸຣໂຕ ອຸທກປິຏ຺ເຐ ໂອສຣຕິ, ສາ ‘‘ມຕມຈ຺ຉໂກ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສີເສ ອຄ຺ຄເຫສິ. ມຈ຺ໂຉ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ຈາເລສິ. ສາ ‘‘ຊີວຕິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ອຸທເກ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ສກ຺ໂກ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ‘‘ສາຘຸ, ສາຘຸ, ຣກ຺ຂສິ ສິກ຺ຂາປທໍ, ເອວໍ ຕໍ ຣກ຺ຂມານໍ ກຕິປາເຫເນວ ນາຏການໍ ເຊຏ຺ຐິກໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສາປິ ປຎ຺ຈ ວສ຺ສສຕານິ ອາຍຸ ອໂຫສິ. ເອກທິວສມ຺ປິ ອຸທຣປູຣໍ ນາລຕ຺ຖໍ, ສຸກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຣິສຸກ຺ຂິຕ຺ວາ ມິລາຍມານາປິ ສີລໍ ອຂຓ຺ເຑຕ຺ວາ ກາລງ຺ກຕ຺ວາ ພາຣາຓສິຍໍ ກຸມ຺ຠກາຣເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ສກ຺ໂກ ‘‘ກຸຫິໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕໂຕ ອິຘ ອາເນຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຊີວິຕວຸຕ຺ຕິມສ຺ສາ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຸວຓ຺ຓເອຬາລຸການໍ ຍານກໍ ປູເຣຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ຄາມສ຺ສ ມຫລ຺ລກເວເສນ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ເອຬາລຸການິ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອຸກ຺ກຸຏ຺ຐິມກາສິ. ສມນ຺ຕາ ຄາມວາສິກາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເທຫິ, ຕາຕາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ອຫໍ ສີລຣກ຺ຂການໍ ເທມິ, ຕຸມ຺ເຫ ສີລໍ ຣກ຺ຂຖາຕິ. ຕາຕ ມຍໍ ສີລໍ ນາມ ກີທິສນ຺ຕິປິ ນ ຊານາມ, ມູເລນ ເທຫີຕິ. ‘‘ສີລຣກ຺ຂການໍເຍວ ທມ຺ມີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ເອຖ, ເຣ ໂກສິ ອຍໍ ເອຬາລຸກມຫລ຺ລໂກ’’ຕິ ສພ຺ເພ ນິວຕ຺ຕິໍສຸ.

ສາ ທາຣິກາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອມ຺ມ, ຕຸມ຺ເຫ ເອຬາລຸກຕ຺ຖາຍ ຄຕາ ຕຸຈ຺ຉຫຕ຺ຖາວ ອາຄຕາ’’ຕິ. ໂກສິ, ອມ຺ມ, ເອຬາລຸກມຫລ຺ລໂກ ‘‘ອຫໍ ສີລຣກ຺ຂການໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ, ນູນິມສ຺ສ ທາຣິກາ ສີລໍ ຂາທິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ມຍໍ ສີລເມວ ນ ຊານາມາຕິ. ສາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອານີຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເອຬາລຸກໍ, ຕາຕ, ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຕ຺ວໍ ສີລານິ ຣກ຺ຂສິ ອມ຺ມາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຕາຕ ຣກ຺ຂາມີ’’ຕິ. ອິທໍ ມຍາ ຕຸຍ຺ຫເມວ ອາຠຕນ຺ຕິ ເຄຫທ຺ວາເຣ ຍາເນນ ສທ຺ຘິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ສາປິ ຍາວຊີວໍ ສີລໍ ຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ຈວິຕ຺ວາ ເວປຈິຕ຺ຕິອສຸຣສ຺ສ ຘີຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ສີລນິສ຺ສນ຺ເທນ ປາສາທິກາ ອໂຫສິ. ໂສ ‘‘ຘີຕຸວິວາຫມງ຺ຄລໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອສຸເຣ ສນ຺ນິປາເຕສິ.

ສກ຺ໂກ ‘‘ກຸຫິໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ອສຸຣຠວເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ອຊ຺ຊສ຺ສາ ວິວາຫມງ຺ຄລໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ກຕ຺ວາ ອາເນຕພ຺ພາ ມຍາ’’ຕິ ອສຸຣວຓ຺ຓໍ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອສຸຣານໍ ອນ຺ຕເຣ ອຏ຺ຐາສິ. ‘‘ຕວ ສາມິກໍ ວເທຫີ’’ຕິ ຕສ຺ສາ ຫຕ຺ເຖ ປິຕາ ປຸປ຺ຜທາມໍ ອທາສິ ‘‘ຍໍ ອິຈ຺ຉສິ, ຕສ຺ສູປຣິ ຂິປາຫີ’’ຕິ. ສາ ໂອໂລເກນ຺ຕີ ສກ຺ກໍ ທິສ຺ວາ ປຸພ຺ພສນ຺ນິວາເສນ ສຎ຺ຊາຕສິເນຫາ ‘‘ອຍໍ ເມ ສາມິໂກ’’ຕິ ຕສ຺ສູປຣິ ທາມໍ ຂິປິ. ໂສ ຕໍ ພາຫາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອສຸຣາ ສຎ຺ຊານິໍສຸ. ເຕ ‘‘ຄຓ຺ຫຖ, ຄຓ຺ຫຖ, ຊຣສກ຺ກໍ, ເວຣິໂກ ອມ຺ຫາກໍ, ນ ມຍໍ ເອຕສ຺ສ ທາຣິກໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ອນຸພນ຺ຘິໍສຸ. ເວປຈິຕ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ເກນາຫຏາ’’ຕິ? ‘‘ຊຣສກ຺ເກນ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ອວເສເສສຸ ອຍເມວ ເສຏ຺ໂຐ, ອເປຖາ’’ຕິ ອາຫ. ສກ຺ໂກ ນໍ ເນຕ຺ວາ ອຑ຺ຒຕິຍໂກຏິນາຏການໍ ເຊຏ຺ຐິກຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ສາ ສກ຺ກໍ ວຣໍ ຍາຈິ – ‘‘ມຫາຣາຊ, ມຍ຺ຫໍ ອິມສ຺ມິໍ ເທວໂລເກ ມາຕາ ວາ ປິຕາ ວາ ຠາຕາ ວາ ຠຄິນີ ວາ ນຕ຺ຖິ, ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉສິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ມໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ຄຈ຺ຉ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ສກ຺ໂກ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ອທາສິ.

ເອວໍ ມຈລຄາມເກ ມຆມາຓວກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິສຸທ຺ຘຠາວມສ຺ສ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຠຄວາ ‘‘ທີຆຣຕ຺ຕໍ ວິສຸທ຺ໂຘ ໂຂ ອຍໍ ຍກ຺ໂຂ’’ຕິ ອາຫ. ອຕ຺ຖສຎ຺ຫິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຖນິສ຺ສິຕໍ ກາຣຓນິສ຺ສິຕໍ.

ປຎ຺ຫເວຍ຺ຍາກຣຓວຓ຺ຓນາ

໓໕໗. ກິໍ ສໍໂຍຊນາຕິ ກິໍ ພນ຺ຘນາ, ເກນ ພນ຺ຘເນນ ພທ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາ. ປຸຖຸກາຍາຕິ ພຫຸຊນາ. ອເວຣາຕິ ອປ຺ປຏິຆາ. ອທຓ຺ຑາຕິ ອາວຸຘທຓ຺ຑຘນທຓ຺ຑວິນິມຸຕ຺ຕາ. ອສປຕ຺ຕາຕິ ອປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ. ອພ຺ຍາປຊ຺ຊາຕິ ວິຄຕໂທມນສ຺ສາ. ວິຫເຣມຸ ອເວຣິໂນຕິ ອໂຫ ວຕ ເກນຈິ ສທ຺ຘິໍ ອເວຣິໂນ ວິຫເຣຍ຺ຍາມ, ກຕ຺ຖຈິ ໂກປໍ ນ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຈ຺ຉຣາຍ ຄຫິຕກໍ ຊງ຺ຆສຫສ຺ເສນ ສທ຺ຘິໍ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາມາຕິ ທານໍ ທຕ຺ວາ ປູຊໍ ກຕ຺ວາ ຈ ປຕ຺ຖຍນ຺ຕິ. ອິຕິ ຈ ເນສໍ ໂຫຕີຕິ ເອວຎ຺ຈ ເນສໍ ອຍໍ ປຕ຺ຖນາ ໂຫຕິ. ອຖ ຈ ປນາຕິ ເອວໍ ປຕ຺ຖນາຍ ສຕິປິ.

ອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍສໍໂຍຊນາຕິ ປຣສມ຺ປຕ຺ຕິຂີຍນລກ຺ຂຓາ ອິສ຺ສາ, ອຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປເຣຫິ ສາຘາຣຓຠາວສ຺ສ ອສຫນລກ຺ຂຓໍ ມຈ຺ຉຣິຍໍ, ອິສ຺ສາ ຈ ມຈ຺ຉຣິຍຎ຺ຈ ສໍໂຍຊນໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍສໍໂຍຊນາ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍານິ ອຠິຘມ຺ເມ ວຸຕ຺ຕາເນວ.

ອາວາສມຈ຺ຉຣິເຍນ ປເນຕ຺ຖ ຍກ຺ໂຂ ວາ ເປໂຕ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ອາວາສສ຺ສ ສງ຺ກາຣໍ ສີເສນ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວິຈຣຕິ. ກຸລມຈ຺ຉຣິເຍນ ຕສ຺ມິໍ ກຸເລ ອຎ຺ເຎສໍ ທານາທີນິ ກໂຣນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ຠິນ຺ນໍ ວຕິທໍ ກຸລໍ ມມາ’’ຕິ ຈິນ຺ຕຍໂຕ ໂລຫິຕມ຺ປິ ມຸຂໂຕ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ກຸຈ຺ຉິວິເຣຈນມ຺ປິ ໂຫຕິ, ອນ຺ຕານິປິ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑານິ ຫຸຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ. ລາຠມຈ຺ຉຣິເຍນ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ຄຓສ຺ສ ວາ ສນ຺ຕເກ ລາເຠ ມຈ຺ຉຣາຍິຕ຺ວາ ປຸຄ຺ຄລິກປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຍກ຺ໂຂ ວາ ເປໂຕ ວາ ມຫາອຊຄໂຣ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ສຣີຣວຓ຺ຓຄຸຓວຓ຺ຓມຈ຺ຉຣິເຍນ ປນ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມມຈ຺ຉຣິເຍນ ຈ ອຕ຺ຕໂນວ ວຓ຺ຓໍ ວຓ຺ເຓຕິ, ນ ປເຣສໍ ວຓ຺ຓໍ, ‘‘ກິໍ ວຓ຺ໂຓ ເອໂສ’’ຕິ ຕໍ ຕໍ ໂທສໍ ວທນ຺ໂຕ ປຣິຍຕ຺ຕິຎ຺ຈ ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈິ ອເທນ຺ໂຕ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ເຈວ ເອຬມູໂຄ ຈ ໂຫຕິ.

ອປິຈ ອາວາສມຈ຺ຉຣິເຍນ ໂລຫເຄເຫ ປຈ຺ຈຕິ. ກຸລມຈ຺ຉຣິເຍນ ອປ຺ປລາໂຠ ໂຫຕິ. ລາຠມຈ຺ຉຣິເຍນ ຄູຖນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ວຓ຺ຓມຈ຺ຉຣິເຍນ ຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ວຓ຺ໂຓ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ຘມ຺ມມຈ຺ຉຣິເຍນ ກຸກ຺ກຸຬນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ອິທໍ ປນ ອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍສໍໂຍຊນໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ ປຫີຍຕິ. ຍາວ ຕໍ ນປ຺ປຫີຍຕິ, ຕາວ ເທວມນຸສ຺ສາ ອເວຣຕາທີນິ ປຕ຺ຖຍນ຺ຕາປິ ເວຣາທີຫິ ນ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິເຍວ.

ຕິຓ຺ຓາ ເມຕ຺ຖ ກງ຺ຂາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປຎ຺ເຫ ມຍາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ກງ຺ຂາ ຕິຓ຺ຓາຕິ ວທຕິ, ນ ມຄ຺ຄວເສນ ຕິຓ຺ຓກງ຺ຂຕໍ ທີເປຕິ. ວິຄຕາ ກຖໍກຖາຕິ ອິທໍ ກຖໍ, ອິທໍ ກຖນ຺ຕິ ອຍມ຺ປິ ກຖໍກຖາ ວິຄຕາ.

໓໕໘. ນິທານາທີນິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເນວ. ປິຍາປ຺ປິຍນິທານນ຺ຕິ ປິຍສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣນິທານໍ ມຈ຺ຉຣິຍໍ, ອປ຺ປິຍສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣນິທານາ ອິສ຺ສາ. ອຸຠຍໍ ວາ ອຸຠຍນິທານໍ. ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ຫິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທໂຍ, ຄຫຏ຺ຐສ຺ສ ປຸຕ຺ຕາທໂຍ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທໂຍ ວາ ສຕ຺ຕາ ປິຍາ ໂຫນ຺ຕິ ເກຬາຍິຕາ ມມາຍິຕາ, ມຸຫຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຕ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ອຘິວາເສຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ໂສ ອຎ຺ຎໍ ຕາທິສໍ ປິຍສຕ຺ຕໍ ລຠນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອິສ຺ສໍ ກໂຣຕິ. ‘‘ອິມິນາ ອມ຺ຫາກໍ ກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖິ, ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຕາວ ນໍ ເທຖາ’’ຕິ ຕເມວ ອຎ຺ເຎຫິ ຍາຈິໂຕ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ທາຕຸໍ, ກິລມິສ຺ສຕິ ວາ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິສ຺ສຕິ ວາ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ມຈ຺ຉຣິຍໍ ກໂຣຕິ. ເອວໍ ຕາວ ອຸຠຍມ຺ປິ ປິຍສຕ຺ຕນິທານໍ ໂຫຕິ. ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ປນ ປຕ຺ຕຈີວຣປຣິກ຺ຂາຣຊາຕໍ, ຄຫຏ຺ຐສ຺ສ ວາ ອລງ຺ກາຣາທິອຸປກຣຓໍ ປິຍໍ ໂຫຕິ ມນາປໍ, ໂສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຕາທິສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອໂຫ ວຕສ຺ສ ເອວຣູປໍ ນ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິສ຺ສໍ ກໂຣຕິ, ຍາຈິໂຕ ວາປິ ‘‘ມຍມ຺ເປຕໍ ມມາຍນ຺ຕາ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊາມ, ນ ສກ຺ກາ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ ມຈ຺ຉຣິຍໍ ກໂຣຕິ. ເອວໍ ອຸຠຍມ຺ປິ ປິຍສງ຺ຂາຣນິທານໍ ໂຫຕິ. ອປ຺ປິເຍ ປນ ເຕ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣ ສຕ຺ເຕ ຈ ສງ຺ຂາເຣ ຈ ລຠິຕ຺ວາ ສເຈປິສ຺ສ ເຕ ອມນາປາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາປິ ກິເລສານໍ ວິປຣີຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ມໍ ໂກ ອຎ຺ໂຎ ເອວຣູປສ຺ສ ລາຠີ’’ຕິ ອິສ຺ສໍ ວາ ກໂຣຕິ, ຍາຈິໂຕ ຕາວກາລິກມ຺ປິ ອທທມາໂນ ມຈ຺ຉຣິຍໍ ວາ ກໂຣຕິ. ເອວໍ ອຸຠຍມ຺ປິ ອປ຺ປິຍສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣນິທານໍ ໂຫຕິ.

ຉນ຺ທນິທານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິເຍສນຉນ຺ໂທ, ປຏິລາຠຉນ຺ໂທ, ປຣິໂຠຄຉນ຺ໂທ, ສນ຺ນິຘິຉນ຺ໂທ, ວິສ຺ສຊ຺ຊນຉນ຺ໂທຕິ ປຎ຺ຈວິໂຘ ຉນ຺ໂທ.

ກຕໂມ ປຣິເຍສນຉນ຺ໂທ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອຕິຕ຺ໂຕ ຉນ຺ທຊາໂຕ ຣູປໍ ປຣິເຍສຕິ, ສທ຺ທໍ. ຄນ຺ຘໍ. ຣສໍ. ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ປຣິເຍສຕິ, ຘນໍ ປຣິເຍສຕິ. ອຍໍ ປຣິເຍສນຉນ຺ໂທ.

ກຕໂມ ປຏິລາຠຉນ຺ໂທ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອຕິຕ຺ໂຕ ຉນ຺ທຊາໂຕ ຣູປໍ ປຏິລຠຕິ, ສທ຺ທໍ. ຄນ຺ຘໍ. ຣສໍ. ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ປຏິລຠຕິ, ຘນໍ ປຏິລຠຕິ. ອຍໍ ປຏິລາຠຉນ຺ໂທ.

ກຕໂມ ປຣິໂຠຄຉນ຺ໂທ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອຕິຕ຺ໂຕ ຉນ຺ທຊາໂຕ ຣູປໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ສທ຺ທໍ. ຄນ຺ຘໍ. ຣສໍ. ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ຘນໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ. ອຍໍ ປຣິໂຠຄຉນ຺ໂທ.

ກຕໂມ ສນ຺ນິຘິຉນ຺ໂທ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອຕິຕ຺ໂຕ ຉນ຺ທຊາໂຕ ຘນສນ຺ນິຈຍໍ ກໂຣຕິ ‘‘ອາປທາສຸ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຍໍ ສນ຺ນິຘິຉນ຺ໂທ.

ກຕໂມ ວິສ຺ສຊ຺ຊນຉນ຺ໂທ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອຕິຕ຺ໂຕ ຉນ຺ທຊາໂຕ ຘນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ຫຕ຺ຖາໂຣຫານໍ, ອສ຺ສາໂຣຫານໍ, ຣຖິການໍ, ຘນຸຄ຺ຄຫານໍ – ‘‘ອິເມ ມໍ ຣກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ ໂຄປິສ຺ສນ຺ຕິ ມມາຍິສ຺ສນ຺ຕິ ສມ຺ປຣິວາຣຍິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຍໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນຉນ຺ໂທ. ອິເມ ປຎ຺ຈ ຉນ຺ທາ. ອິຘ ຕຓ຺ຫາມຕ຺ຕເມວ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວິຕກ຺ກນິທາໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ລາຠໍ ປຏິຈ຺ຈ ວິນິຈ຺ຉໂຍ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໑໐) ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ ວິນິຈ຺ຉຍວິຕກ຺ໂກ ວິຕກ຺ໂກ ນາມ. ວິນິຈ຺ຉໂຍຕິ ທ຺ເວ ວິນິຈ຺ຉຍາ ຕຓ຺ຫາວິນິຈ຺ຉໂຍ ຈ, ທິຏ຺ຐິວິນິຈ຺ຉໂຍ ຈ. ອຏ຺ຐສຕໍ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕໍ ຕຓ຺ຫາວິນິຈ຺ຉໂຍ ນາມ. ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິໂຍ ທິຏ຺ຐິວິນິຈ຺ຉໂຍ ນາມາຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕຕຓ຺ຫາວິນິຈ຺ຉຍວເສນ ຫິ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐປິຍາປ຺ປິຍວວຕ຺ຖານໍ ນ ໂຫຕິ. ຕເທວ ຫິ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ອິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ອນິຏ຺ຐໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕຣາຊມຊ຺ຌິມເທສຣາຊູນໍ ຄຓ຺ຑຸປ຺ປາທມິຄມໍສາທີສຸ ວິຍ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ຕຓ຺ຫາວິນິຈ຺ຉຍວິນິຈ຺ຉິເຕ ປຏິລທ຺ຘວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ຣູປສ຺ສ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອຕ຺ຕກໍ ສທ຺ທສ຺ສ, ເອຕ຺ຕກໍ ຄນ຺ຘສ຺ສ, ເອຕ຺ຕກໍ ຣສສ຺ສ, ເອຕ຺ຕກໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພສ຺ສ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອຕ຺ຕກໍ ມຍ຺ຫໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອຕ຺ຕກໍ ປຣສ຺ສ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອຕ຺ຕກໍ ນິທຫິສ຺ສາມິ, ເອຕ຺ຕກໍ ປຣສ຺ສ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວວຕ຺ຖານໍ ວິຕກ຺ກວິນິຈ຺ຉເຍນ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຉນ຺ໂທ ໂຂ, ເທວານມິນ຺ທ, ວິຕກ຺ກນິທາໂນ’’ຕິ.

ປປຎ຺ຈສຎ຺ຎາສງ຺ຂານິທາໂນຕິ ຕໂຍ ປປຎ຺ຈາ ຕຓ຺ຫາປປຎ຺ໂຈ, ມານປປຎ຺ໂຈ, ທິຏ຺ຐິປປຎ຺ໂຈຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐສຕຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕໍ ຕຓ຺ຫາປປຎ຺ໂຈ ນາມ. ນວວິໂຘ ມາໂນ ມານປປຎ຺ໂຈ ນາມ. ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິໂຍ ທິຏ຺ຐິປປຎ຺ໂຈ ນາມ. ເຕສຸ ອິຘ ຕຓ຺ຫາປປຎ຺ໂຈ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ເກນຏ຺ເຐນ ປປຎ຺ໂຈ? ມຕ຺ຕປມຕ຺ຕາກາຣປາປນຏ຺ເຐນ ປປຎ຺ໂຈ. ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາ ປປຎ຺ຈສຎ຺ຎາ. ສງ຺ຂາ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂກຏ຺ຐາໂສ ‘‘ສຎ຺ຎານິທານາ ຫິ ປປຎ຺ຈສງ຺ຂາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ອິຕິ ປປຎ຺ຈສຎ຺ຎາສງ຺ຂານິທາໂນຕິ ປປຎ຺ຈສຎ຺ຎາໂກຏ຺ຐາສນິທາໂນ ວິຕກ຺ໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປປຎ຺ຈສຎ຺ຎາສງ຺ຂານິໂຣຘສາຣຸປ຺ປຄາມິນິນ຺ຕິ ເອຕິສ຺ສາ ປປຎ຺ຈສຎ຺ຎາສງ຺ຂາຍ ຂຍາ ນິໂຣໂຘ ວູປສໂມ, ຕສ຺ສ ສາຣຸປ຺ປຎ຺ເຈວ ຕຕ຺ຖ ຄາມິນິໍ ຈາຕິ ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ຄໍ ປຸຈ຺ຉຕິ.

ເວທນາກມ຺ມຏ຺ຐານວຓ຺ຓນາ

໓໕໙. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ໂສມນສ຺ສໍປາຫນ຺ຕິ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ ອາຣຠິ. ກິໍ ປນ ຠຄວຕາ ປຸຈ຺ຉິຕໍ ກຖິຕໍ, ອປຸຈ຺ຉິຕໍ, ສານຸສນ຺ຘິກໍ, ອນນຸສນ຺ຘິກນ຺ຕິ? ປຸຈ຺ຉິຕເມວ ກຖິຕໍ, ໂນ ອປຸຈ຺ຉິຕໍ, ສານຸສນ຺ຘິກເມວ, ໂນ ອນນຸສນ຺ຘິກໍ. ເທວຕານຎ຺ຫິ ຣູປໂຕ ອຣູປໍ ປາກຏຕຣໍ, ອຣູເປປິ ເວທນາ ປາກຏຕຣາ. ກສ຺ມາ? ເທວຕານຎ຺ຫິ ກຣຊກາຍໍ ສຸຂຸມໍ, ກມ຺ມຊໍ ພລວໍ, ກຣຊກາຍສ຺ສ ສຸຂຸມຕ຺ຕາ, ກມ຺ມຊສ຺ສ ພລວຕ຺ຕາ ເອກາຫາຣມ຺ປິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ອຸຓ຺ຫປາສາເຓ ຐປິຕສປ຺ປິປິຓ຺ຑິ ວິຍ ວິລີຍນ຺ຕີຕິ ສພ຺ພໍ ພ຺ຣຫ຺ມຊາເລ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ສກ຺ກສ຺ສ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ ອາຣຠິ. ທຸວິຘຎ຺ຫິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ – ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ, ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານຎ຺ຈ. ຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫ, ອຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫຕິປິ ເອຕເທວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ຍສ຺ສ ຣູປໍ ປາກຏໍ, ຕສ຺ສ ສງ຺ເຂປມນສິກາຣວເສນ ວາ ວິຕ຺ຖາຣມນສິກາຣວເສນ ວາ ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖຕິ. ຍສ຺ສ ອຣູປໍ ປາກຏໍ, ຕສ຺ສ ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖຕິ. ກເຖນ຺ໂຕ ຈ ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຠູຕໍ ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາວ ກເຖຕິ, ເທວານໍ ປນ ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປາກຏນ຺ຕິ ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານວເສນ ເວທນາ ອາຣຠິ.

ຕິວິໂຘ ຫິ ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ອຠິນິເວໂສ – ຜສ຺ສວເສນ, ເວທນາວເສນ, ຈິຕ຺ຕວເສນາຕິ. ກຖໍ? ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຫິ ສງ຺ຂິຕ຺ເຕນ ວາ ວິຕ຺ຖາເຣນ ວາ ປຣິຄ຺ຄຫິເຕ ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ຕສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ປຐມາຠິນິປາໂຕ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ຜຸສນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ຜສ຺ໂສ ປາກໂຏ ໂຫຕິ. ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອນຸຠວນ຺ຕີ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ເວທນາ ປາກຏາ ໂຫຕິ. ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ວິຊານນ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ຜສ຺ໂສ ປາກໂຏ ໂຫຕິ, ໂສປິ ນ ເກວລໍ ຜສ຺ໂສວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຕເທວ ອາຣມ຺ມຓໍ ອນຸຠວມານາ ເວທນາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສຎ຺ຊານມານາ ສຎ຺ຎາປິ, ເຈຕຍມານາ ເຈຕນາປິ, ວິຊານມານໍ ວິຎ຺ຎາຓມ຺ປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມເກເຍວ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຍສ຺ສ ເວທນາ ປາກຏາ ໂຫຕິ, ໂສປິ ນ ເກວລໍ ເວທນາວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ຕເທວ ອາຣມ຺ມຓໍ ຜຸສມາໂນ ຜສ຺ໂສປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສຎ຺ຊານມານາ ສຎ຺ຎາປິ, ເຈຕຍມານາ ເຈຕນາປິ, ວິຊານມານໍ ວິຎ຺ຎາຓມ຺ປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມເກເຍວ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຍສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ, ໂສປິ ນ ເກວລໍ ວິຎ຺ຎາຓເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຕເທວາຣມ຺ມຓໍ ຜຸສມາໂນ ຜສ຺ໂສປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອນຸຠວມານາ ເວທນາປິ, ສຎ຺ຊານມານາ ສຎ຺ຎາປິ, ເຈຕຍມານາ ເຈຕນາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມເກເຍວ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ໂສ ‘‘ອິເມ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມກາ ຘມ຺ມາ ກິໍ ນິສ຺ສິຕາ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ວຕ຺ຖຸນິສ຺ສິຕາ’’ຕິ ປຊານາຕິ. ວຕ຺ຖຸ ນາມ ກຣຊກາໂຍ, ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອິທຎ຺ຈ ປນ ເມ ວິຎ຺ຎາຓໍ ເອຕ຺ຖ ສິຕໍ ເອຕ຺ຖ ປຏິພທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ອຕ຺ຖໂຕ ຠູຕານິ ເຈວ ອຸປາທາຣູປານິ ຈ. ເອວເມຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸ ຣູປໍ, ຜສ຺ສປຎ຺ຈມກາ ນາມນ຺ຕິ ນາມຣູປມຕ຺ຕເມວ ປສ຺ສຕິ. ຣູປຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ, ນາມໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣູປິໂນ ຂນ຺ຘາຕິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນາມຣູປວິນິມຸຕ຺ຕາ ຫິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ, ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘວິນິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ນາມຣູປໍ ນຕ຺ຖິ. ໂສ ‘‘ອິເມ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ກິໍ ເຫຕຸກາ’’ຕິ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ໂຕ ‘‘ອວິຊ຺ຊາທິເຫຕຸກາ’’ຕິ ປສ຺ສຕິ. ຕໂຕ ‘‘ປຈ຺ຈໂຍ ເຈວ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ອິທໍ, ອຎ຺ໂຎ ສຕ຺ໂຕ ວາ ປຸຄ຺ຄໂລ ວາ ນຕ຺ຖິ, ສຸທ຺ຘສງ຺ຂາຣປຸຎ຺ຊມຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ ສປ຺ປຈ຺ຈຍນາມຣູປວເສນ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາປຏິປາຏິຍາ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ, ໂສ ອຊ຺ຊ ອຊ຺ຊາຕິ ປຏິເວຘໍ ອາກງ຺ຂມາໂນ ຕຖາຣູເປ ທິວເສ ອຸຕຸສປ຺ປາຍໍ, ປຸຄ຺ຄລສປ຺ປາຍໍ, ໂຠຊນສປ຺ປາຍໍ, ຘມ຺ມສວນສປ຺ປາຍໍ ວາ ລຠິຕ຺ວາ ເອກປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສິນ຺ໂນວ ວິປສ຺ສນໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ເອວມິເມສມ຺ປິ ຕິຓ຺ຓໍ ຊນານໍ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກຖິຕໍ ໂຫຕິ.

ອິຘ ປນ ຠຄວາ ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖນ຺ໂຕ ເວທນາສີເສນ ກເຖສິ. ຜສ຺ສວເສນ ຫິ ວິຎ຺ຎາຓວເສນ ວາ ກຖິຍມານໍ ເອຕສ຺ສ ນ ປາກຏໍ ໂຫຕິ, ອນ຺ຘກາຣໍ ວິຍ ຂາຍຕິ. ເວທນາວເສນ ປນ ປາກຏໍ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ເວທນານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປາກຏຕາຍ. ສຸຂທຸກ຺ຂເວທນານຎ຺ຫິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ປາກຏາ. ຍທາ ສຸຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕທາ ສກລໍ ສຣີຣໍ ໂຂເຠນ຺ຕໍ ມທ຺ທນ຺ຕໍ ຜຣມານໍ ອຠິສນ຺ທຍມານໍ ສຕໂຘຕສປ຺ປິໍ ຂາທາປຍນ຺ຕໍ ວິຍ, ສຕປາກເຕລໍ ມກ຺ຂຍມານໍ ວິຍ, ຆຏສຫສ຺ເສນ ປຣິຬາຫໍ ນິພ຺ພາປຍມານໍ ວິຍ, ‘‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາຣຍມານເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍທາ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕທາ ສກລສຣີຣໍ ໂຂເຠນ຺ຕໍ ມທ຺ທນ຺ຕໍ ຜຣມານໍ ອຠິສນ຺ທຍມານໍ ຕຕ຺ຕຜາລໍ ປເວເສນ຺ຕໍ ວິຍ, ວິລີນຕມ຺ພໂລເຫນ ອາສິຎ຺ຈນ຺ຕໍ ວິຍ, ສຸກ຺ຂຕິຓວນປ຺ປຕິມ຺ຫິ ອຣຎ຺ເຎ ທາຣຸອຸກ຺ກາກລາປໍ ຂິປມານໍ ວິຍ ‘‘ອໂຫ ທຸກ຺ຂໍ, ອໂຫ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ວິປ຺ປລາປຍມານເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິຕິ ສຸຂທຸກ຺ຂເວທນານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ປາກຏາ ໂຫຕິ.

ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ປນ ທຸທ຺ທີປນາ ອນ຺ຘກາເຣນ ວິຍ ອຠິຠູຕາ. ສາ ສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ອປຄເມ ສາຕາສາຕປຏິກ຺ເຂປວເສນ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາກາຣຠູຕາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ເວທນາຕິ ນຍໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ປາກຏາ ໂຫຕິ. ຍຖາ ກິໍ? ຍຖາ ອນ຺ຕຣາ ປິຏ຺ຐິປາສາຓໍ ອາຣຸຫິຕ຺ວາ ປລາຕສ຺ສ ມິຄສ຺ສ ອນຸປທໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມິຄລຸທ຺ທໂກ ປິຏ຺ຐິປາສາຓສ຺ສ ໂອຣຠາເຄປິ ປຣຠາເຄປິ ປທໍ ທິສ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ອປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ‘‘ອິໂຕ ອາຣຸຬ຺ໂຫ, ອິໂຕ ໂອຣຸຬ຺ໂຫ, ມຊ຺ເຌ ປິຏ຺ຐິປາສາເຓ ອິມິນາ ປເທເສນ ຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ນຍໂຕ ຊານາຕິ. ເອວໍ ອາຣຸຬ຺ຫຏ຺ຐາເນ ປທໍ ວິຍ ຫິ ສຸຂເວທນາຍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ປາກຏາ ໂຫຕິ, ໂອຣຸຬ຺ຫຏ຺ຐາເນ ປທໍ ວິຍ ທຸກ຺ຂເວທນາຍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ປາກຏາ ໂຫຕິ, ອິໂຕ ອາຣຸຍ຺ຫ, ອິໂຕ ໂອຣຸຍ຺ຫ, ມຊ຺ເຌ ເອວໍ ຄໂຕຕິ ນຍໂຕ ຄຫຓໍ ວິຍ ສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ອປຄເມ ສາຕາສາຕປຏິກ຺ເຂປວເສນ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາກາຣຠູຕາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ເວທນາຕິ ນຍໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ປາກຏາ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຠຄວາ ປຐມໍ ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເວທນາວເສນ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ.

ນ ເກວລຎ຺ຈ ອິເຘວ ເອວໍ ທສ຺ເສສິ, ມຫາສຕິປຏ຺ຐາເນ, ມຊ຺ຌິມນິກາຍມ຺ຫິ ສຕິປຏ຺ຐາເນ, ຈູຬຕຓ຺ຫາສງ຺ຂເຍ, ມຫາຕຓ຺ຫາສງ຺ຂເຍ, ຈູຬເວທລ຺ລສຸຕ຺ເຕ, ມຫາເວທລ຺ລສຸຕ຺ເຕ, ຣຏ຺ຐປາລສຸຕ຺ເຕ, ມາຄຓ຺ຑິຍສຸຕ຺ເຕ, ຘາຕຸວິຠງ຺ເຄ, ອາເນຎ຺ຊສປ຺ປາເຍ, ສກເລ ເວທນາສໍຍຸຕ຺ເຕຕິ ເອວໍ ອເນເກສຸ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ ປຐມໍ ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເວທນາວເສນ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ. ຍຖາ ຈ ເຕສຸ ເຕສຸ, ເອວໍ ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ສກ຺ກປຎ຺ເຫ ປຐມໍ ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເວທນາວເສນ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ. ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປເນຕ຺ຖ ເວທນາຍ ອາຣມ຺ມຓມຕ຺ຕກໍເຍວ ສງ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ປາຬິຍໍ ນາຣຸຬ຺ຫໍ ຠວິສ຺ສຕິ.

໓໖໐. ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ຍໍ ຕສ຺ສ ປາກຏໍ ເວທນາວເສນ ອຠິນິເວສມຸຂໍ, ຕເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ໂສມນສ຺ສໍປາຫໍ, ເທວານມິນ຺ທາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ທຸວິເຘນາຕິ ທ຺ວິວິເຘນ, ທ຺ວີຫິ ໂກຏ຺ຐາເສຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວຣູປໍ ໂສມນສ຺ສໍ ນ ເສວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອວຣູປໍ ເຄຫສິຕໂສມນສ຺ສໍ ນ ເສວິຕພ຺ພໍ. ເຄຫສິຕໂສມນສ຺ສໍ ນາມ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມານິ ຉ ເຄຫສິຕານິ ໂສມນສ຺ສານິ? ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານໍ ຣູປານໍ ອິຏ຺ຐານໍ ກນ຺ຕານໍ ມນາປານໍ ມໂນຣມານໍ ໂລກາມິສປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານໍ ປຏິລາຠໍ ວາ ປຏິລາຠໂຕ ສມນຸປສ຺ສໂຕ, ປຸພ຺ເພ ວາ ປຏິລທ຺ຘປຸພ຺ພໍ ອຕີຕໍ ນິຣຸທ຺ຘໍ ວິປຣິຓຕໍ ສມນຸສ຺ສຣໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ໂສມນສ຺ສໍ, ຍໍ ເອວຣູປໍ ໂສມນສ຺ສໍ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເຄຫສິຕໍ ໂສມນສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ວຸຕ຺ຕກາມຄຸຓນິສ຺ສິຕໍ ໂສມນສ຺ສໍ (ມ. ນິ. ໓.໓໐໖).

ເອວຣູປໍ ໂສມນສ຺ສໍ ເສວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອວຣູປໍ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕໍ ໂສມນສ຺ສໍ ເສວິຕພ຺ພໍ. ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕໍ ໂສມນສ຺ສໍ ນາມ – ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມານິ ຉ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕານິ ໂສມນສ຺ສານິ? ຣູປານໍ ຕ຺ເວວ ອນິຈ຺ຈຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ວິປຣິຓາມວິຣາຄນິໂຣຘໍ ປຸພ຺ເພ ເຈວ ຣູປາ ເອຕຣຫິ ຈ ສພ຺ເພ ເຕ ຣູປາ ອນິຈ຺ຈາ, ທຸກ຺ຂາ, ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາຕິ ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ໂສມນສ຺ສໍ, ຍໍ ເອວຣູປໍ ໂສມນສ຺ສໍ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕໍ ໂສມນສ຺ສ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໐໘) ເອວໍ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ອຸສ຺ສຸກ຺ກິຕາ ເມ ວິປສ຺ສນາ’’ຕິ ໂສມນສ຺ສຊາຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂສມນສ຺ສໍ. ເສວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິທໍ ເນກ຺ຂມ຺ມວເສນ, ວິປສ຺ສນາວເສນ, ອນຸສ຺ສຕິວເສນ, ປຐມຊ຺ຌານາທິວເສນ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກໂສມນສ຺ສໍ ເສວິຕພ຺ພໍ ນາມ.

ຕຕ຺ຖ ຍໍ ເຈ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣນ຺ຕິ ຕສ຺ມິມ຺ປິ ເນກ຺ຂມ຺ມສິເຕ ໂສມນສ຺ເສ ຍໍ ເນກ຺ຂມ຺ມວເສນ, ວິປສ຺ສນາວເສນ, ອນຸສ຺ສຕິວເສນ, ປຐມຊ຺ຌານວເສນ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ໂສມນສ຺ສນ຺ຕິ ຊາເນຍ຺ຍ. ຍໍ ເຈ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣນ຺ຕິ ຍໍ ປນ ທຸຕິຍຕຕິຍຊ຺ຌານວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ໂສມນສ຺ສນ຺ຕິ ຊາເນຍ຺ຍ. ເຍ ອວິຕກ຺ເກ ອວິຈາເຣ, ເຕ ປຓີຕຕເຣຕິ ເອເຕສຸປິ ທ຺ວີສຸ ຍໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ, ຕໍ ປຓີຕຕຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິມິນາ ກິໍ ກຖິຕໍ ໂຫຕິ? ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ກຖິຕໍ. ກຖໍ? ເອໂກ ກິຣ ຠິກ຺ຂຸ ສວິຕກ຺ກສວິຈາເຣ ໂສມນສ຺ເສ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ໂສມນສ຺ສໍ ກິໍ ນິສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ວຕ຺ຖຸນິສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິ ປຊານາຕີຕິ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອນຸກ຺ກເມນ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ເອໂກ ອວິຕກ຺ກອວິຈາເຣ ໂສມນສ຺ເສ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຠິນິວິຏ຺ຐໂສມນສ຺ເສສຸປິ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣໂຕ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣໍ ປຓີຕຕຣໍ. ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣໂສມນສ຺ສວິປສ຺ສນາໂຕປິ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣວິປສ຺ສນາ ປຓີຕຕຣາ. ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣໂສມນສ຺ສຜລສມາປຕ຺ຕິໂຕປິ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣໂສມນສ຺ສຜລສມາປຕ຺ຕິເຍວ ປຓີຕຕຣາ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ເຍ ອວິຕກ຺ເກ ອວິຈາເຣ, ເຕ ປຓີຕຕເຣ’’ຕິ.

໓໖໑. ເອວຣູປໍ ໂທມນສ຺ສໍ ນ ເສວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອວຣູປໍ ເຄຫສິຕໂທມນສ຺ສໍ ນ ເສວິຕພ຺ພໍ. ເຄຫສິຕໂທມນສ຺ສໍ ນາມ – ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມານິ ຉ ເຄຫສິຕານິ ໂທມນສ຺ສານິ? ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານໍ ຣູປານໍ ອິຏ຺ຐານໍ ກນ຺ຕານໍ ມນາປານໍ ມໂນຣມານໍ ໂລກາມິສປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານໍ ອປ຺ປຏິລາຠໍ ວາ ອປ຺ປຏິລາຠໂຕ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ປຸພ຺ເພ ວາ ອປຏິລທ຺ຘປຸພ຺ພໍ ອຕີຕໍ ນິຣຸທ຺ຘໍ ວິປຣິຓຕໍ ສມນຸສ຺ສຣໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ໂທມນສ຺ສໍ, ຍໍ ເອວຣູປໍ ໂທມນສ຺ສໍ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເຄຫສິຕໂທມນສ຺ສ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໐໗). ເອວໍ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ ນານຸຠວິໍ, ນານຸຠວິສ຺ສາມິ, ນານຸຠວາມີຕິ ວິຕກ຺ກຍໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາມຄຸຓນິສ຺ສິຕໍ ໂທມນສ຺ສໍ.

ເອວຣູປໍ ໂທມນສ຺ສໍ ເສວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອວຣູປໍ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕໂທມນສ຺ສໍ ເສວິຕພ຺ພໍ. ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕໂທມນສ຺ສໍ ນາມ – ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມານິ ຉ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕານິ ໂທມນສ຺ສານິ? ຣູປານໍ ຕ຺ເວວ ອນິຈ຺ຈຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ວິປຣິຓາມວິຣາຄນິໂຣຘໍ ປຸພ຺ເພ ເຈວ ຣູປາ ເອຕຣຫິ ຈ ສພ຺ເພ ເຕ ຣູປາ ອນິຈ຺ຈາ, ທຸກ຺ຂາ, ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາຕິ ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ປປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທິສ຺ວາ ອນຸຕ຺ຕເຣສຸ ວິໂມກ຺ເຂສຸ ປິຫໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ ‘ກຸທາສ຺ສຸ ນາມາຫໍ ຕທາຍຕນໍ, ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສາມິ, ຍທຣິຍາ ເອຕຣຫິ ອາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣນ຺ຕີ’ຕິ. ອິຕິ ອນຸຕ຺ຕເຣສຸ ວິໂມກ຺ເຂສຸ ປິຫໍ ອຸປຏ຺ຐາປຍໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ປິຫປຈ຺ຈຍາ ໂທມນສ຺ສໍ, ຍໍ ເອວຣູປໍ ໂທມນສ຺ສໍ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕໂທມນສ຺ສ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໐໗) ເອວໍ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕ ອນຸຕ຺ຕຣວິໂມກ຺ຂສງ຺ຂາຕອຣິຍຜລຘມ຺ເມສຸ ປິຫໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຕທຘິຄມາຍ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕຸມສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ອິມມ຺ປິ ປກ຺ຂໍ, ອິມມ຺ປິ ມາສໍ, ອິມມ຺ປິ ສໍວຈ຺ຉຣໍ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ອຣິຍຠູມິໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິນ຺ຕິ ອນຸໂສຈໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂທມນສ຺ສໍ. ເສວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິທໍ ເນກ຺ຂມ຺ມວເສນ, ວິປສ຺ສນາວເສນ, ອນຸສ຺ສຕິວເສນ, ປຐມຊ຺ຌານາທິວເສນ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກໂທມນສ຺ສໍ ເສວິຕພ຺ພໍ ນາມ.

ຕຕ຺ຖ ຍໍ ເຈ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣນ຺ຕິ ຕສ຺ມິມ຺ປິ ທຸວິເຘ ໂທມນສ຺ເສ ເຄຫສິຕໂທມນສ຺ສເມວ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣໂທມນສ຺ສໍ ນາມ. ເນກ຺ຂມ຺ມວເສນ, ວິປສ຺ສນາວເສນ, ອນຸສ຺ສຕິວເສນ, ປຐມທຸຕິຍຊ຺ຌານວເສນ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນໂທມນສ຺ສໍ ປນ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣໂທມນສ຺ສນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ປນ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣໂທມນສ຺ສໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຫິ ເອກໍເສນ ອກຸສລຎ຺ເຈວ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣຎ຺ຈ, ເອຕສ຺ສ ປນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ມຎ຺ຎນວເສນ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣນ຺ຕິ ຈ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ນໂຍ – ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ໂທມນສ຺ສປຈ຺ຈຍຠູເຕ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣຘມ຺ເມ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣຘມ຺ເມ ຈ ໂທມນສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເອວ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ມຄ຺ຄຜລຘມ຺ເມ ຈ ອຎ຺ເຎສໍ ປຏິປຕ຺ຕິທສ຺ສນວເສນ ໂທມນສ຺ສນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ກທາ ນຸ ໂຂ ເມ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣໂທມນສ຺ເສ ວິປສ຺ສນາ ປຏ຺ຐປິຕາ ຠວິສ຺ສຕິ, ກທາ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣໂທມນສ຺ເສ’’ຕິ ຈ ‘‘ກທາ ນຸ ໂຂ ເມ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣໂທມນສ຺ສຜລສມາປຕ຺ຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕາ ຠວິສ຺ສຕິ, ກທາ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣໂທມນສ຺ສຜລສມາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕມາສິກໍ, ຉມາສິກໍ, ນວມາສິກໍ ວາ ປຏິປທໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຕມາສິກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຐມມາເສ ເອກໍ ຍາມໍ ຊຄ຺ຄຕິ, ທ຺ເວ ຍາເມ ນິທ຺ທາຍ ໂອກາສໍ ກໂຣຕິ, ມຊ຺ຌິເມ ມາເສ ທ຺ເວ ຍາເມ ຊຄ຺ຄຕິ, ເອກໍ ຍາມໍ ນິທ຺ທາຍ ໂອກາສໍ ກໂຣຕິ, ປຈ຺ຉິມມາເສ ຈງ຺ກມນິສຊ຺ຊາເຍວ ຍາເປຕິ. ເອວໍ ເຈ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ໂນ ເຈ ປາປຸຓາຕິ, ວິເສເສຕ຺ວາ ຉມາສິກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຣາປິ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ມາເສ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ວິເສເສຕ຺ວາ ນວມາສິກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຣາປິ ຕໂຍ ຕໂຍ ມາເສ ຕເຖວ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ນ ລທ຺ວໍ ວຕ ເມ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິສຸທ຺ຘິປວາຣຓໍ ປວາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາວຊ຺ຊໂຕ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອສ຺ສຸຘາຣາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄາມນ຺ຕປພ຺ຠາຣວາສີມຫາສີວຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວິຍ.

ມຫາສີວຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ເຖໂຣ ກິຣ ອຏ຺ຐາຣສ ມຫາຄເຓ ວາເຈສິ. ຕສ຺ໂສວາເທ ຐຕ຺ວາ ຕິໍສສຫສ຺ສາ ຠິກ຺ຂູ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ອເຖໂກ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຕາວ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຄຸຓາ ອປ຺ປມາຓາ, ກີທິສາ ນຸ ໂຂ ເມ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຄຸຓາ’’ຕິ ອາວຊ຺ຊນ຺ໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາວໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ອຎ຺ເຎສໍ ອວສ຺ສໂຍ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ໂອວາທມສ຺ສ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາກາເສນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຫາຣສມີເປ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ທິວາຏ຺ຐາເນ ນິສິນ຺ນໍ ອາຈຣິຍໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ.

ເຖໂຣ – ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ ອາຄໂຕສິ ປິຓ຺ຑປາຕິກາ’’ຕິ ອາຫ. ເອກໍ ອນຸໂມທນໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີຕິ ອາຄໂຕສ຺ມິ, ຠນ຺ເຕຕິ. ໂອກາໂສ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ອາວຸໂສຕິ? ວິຕກ຺ກມາຬເກ ຐິຕກາເລ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ, ຠນ຺ເຕຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຎ຺ເຎ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ. ຠິກ຺ຂາຈາຣມຄ຺ເຄ, ຠນ຺ເຕຕິ. ຕຕ຺ຣາປິ ອຎ຺ເຎ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ. ທຸປຏ຺ຏນິວາສນຏ຺ຐາເນ, ສງ຺ຆາຏິປາຣຸປນຏ຺ຐາເນ, ປຕ຺ຕນີຫຣຓຏ຺ຐາເນ, ຄາເມ ຈຣິຕ຺ວາ ອາສນສາລາຍໍ ຍາຄຸປີຕກາເລ, ຠນ຺ເຕຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐກຖາເຖຣາ ອຕ຺ຕໂນ ກງ຺ຂໍ ວິໂນເທນ຺ຕິ, ອາວຸໂສຕິ. ອນ຺ໂຕຄາມໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕກາເລ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ, ຠນ຺ເຕຕິ. ຕຕ຺ຣາປິ ອຎ຺ເຎ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອາວຸໂສຕິ. ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ, ຠນ຺ເຕ, ໂຠຊນສາລາຍໍ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ, ຠນ຺ເຕ, ທິວາຏ຺ຐາເນ, ປາທໂຘວນກາເລ, ມຸຂໂຘວນກາເລ, ຠນ຺ເຕຕິ? ຕທາ ອຎ຺ເຎ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຣຸຓາ ອປເຣ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອາວຸໂສຕິ. ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຸຂໂຘວນຕ຺ຖໍ ຄມນກາເລ, ຠນ຺ເຕຕິ? ຕທາ ອຎ຺ເຎ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ. ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ອາຄມນກາເລ, ຠນ຺ເຕຕິ? ຕຕ຺ຣາປິ ອຎ຺ເຎ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ. ເສນາສນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນກາເລ, ຠນ຺ເຕຕິ? ຕຕ຺ຣາປິ ອຎ຺ເຎ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ. ຠນ຺ເຕ, ນນຸ ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປລ຺ລງ຺ເກ ອຸສຸມໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ໂຍນິໂສມນສິກາເຣ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ໂອກາສກາເລນ ຠວິຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ມຣຓຂຓມ຺ປິ ນ ລຠິສ຺ສຖ, ຠນ຺ເຕ, ຜລກສທິສຕ຺ຖ ຠນ຺ເຕ ປຣສ຺ສ ອວສ຺ສໂຍ ໂຫຖ, ອຕ຺ຕໂນ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຖ, ນ ເມ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອນຸໂມທນາຍ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອຄມາສິ.

ເຖໂຣ – ‘‘ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ອງ຺ກຸສໂກ ຠວິສ຺ສາມີຕິ ອາຄໂຕ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ໂອກາໂສ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ປຈ຺ຈູສກາເລ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ສມີເປ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ທິວສຠາຄໍ ປຐມຍາມມຊ຺ຌິມຍາມຎ຺ຈ ຘມ຺ມໍ ວາເຈຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມຍາເມ ເອກສ຺ມິໍ ເຖເຣ ອຸທ຺ເທສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕເນວ ສທ຺ຘິໍ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ. ນິສິນ຺ນອນ຺ເຕວາສິກາ ອາຈຣິໂຍ ເກນຈິ ປປຎ຺ເຈນ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕຕິ ມຎ຺ຎິໍສຸ. ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ເຖໂຣ ໂກຈິ ເທວ ສມານາຈຣິຍຠິກ຺ຂູຕິ ສຎ຺ຎໍ ອກາສິ.

ເຖໂຣ ກິຣ ‘‘ມາທິສສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ນາມ ກິໍ, ທ຺ວີຫຕີເຫເນວ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອນ຺ເຕວາສິການໍ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາວ ອາສາຬ຺ຫີມາສສ຺ສ ຊຸຓ຺ຫປກ຺ຂເຕຣສິຍາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ຄາມນ຺ຕປພ຺ຠາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈງ຺ກມໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ຕໍ ທິວສໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄເຫຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ອຸໂປສຖທິວເສ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ‘‘ທ຺ວີຫຕີເຫນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີຕິ ອາຄໂຕ, ຄເຫຕຸໍ ປນ ນາສກ຺ຂິໍ. ຕໂຍ ມາເສ ປນ ຕີຓິ ທິວສານິ ວິຍ ຍາວ ມຫາປວາຣຓາ ຕາວ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາປິ ຄເຫຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ປວາຣຓາທິວເສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ທ຺ວີຫຕີເຫນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີຕິ ອາຄໂຕ, ເຕມາເສນາປິ ນາສກ຺ຂິໍ, ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ປນ ວິສຸທ຺ຘິປວາຣຓໍ ປວາເຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ເສວໍ ຈິນ຺ຕຍໂຕ ອສ຺ສຸຘາຣາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕໂຕ ‘‘ນ ມຎ຺ເຈ ມຍ຺ຫໍ ຈຕູຫິ ອິຣິຍາປເຖຫິ ມຄ຺ຄຜລໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ອຣຫຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ເນວ ມຎ຺ເຈ ປິຏ຺ຐິໍ ປສາເຣສ຺ສາມິ, ນ ປາເທ ໂຘວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຎ຺ຈໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ຐເປສິ. ປຸນ ອນ຺ໂຕວສ຺ສໍ ປຕ຺ຕໍ, ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄເຫຕຸໍ ນາສກ຺ຂິເຍວ. ເອກູນຕິໍສປວາຣຓາສຸ ອສ຺ສຸຘາຣາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຄາມທາຣກາ ເຖຣສ຺ສ ປາເທສຸ ຜາລິຕຏ຺ຐານານິ ກຓ຺ຏເກຫິ ສິພ຺ພນ຺ຕິ, ທວໍ ກໂຣນ຺ຕາປິ ‘‘ອຍ຺ຍສ຺ສ ມຫາສີວຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວິຍ ປາທາ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິ ທວໍ ກໂຣນ຺ຕິ.

ເຖໂຣ ຕິໍສສໍວຈ຺ຉເຣ ມຫາປວາຣຓາທິວເສ ອາລມ຺ພຓຜລກໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິໂຕ ‘‘ອິທານິ ເມ ຕິໍສ ວສ຺ສານິ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ, ນາສກ຺ຂິໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິຕຸໍ, ອທ຺ຘາ ເມ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ມຄ຺ໂຄ ວາ ຜລໍ ວາ ນຕ຺ຖິ, ນ ເມ ລທ຺ຘໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິສຸທ຺ຘິປວາຣຓໍ ປວາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ຕສ຺ເສວໍ ຈິນ຺ຕຍໂຕວ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ອສ຺ສຸຘາຣາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອຖ ອວິທູຣຏ຺ຐາເນ ເອກາ ເທວຘີຕາ ໂຣທມານາ ອຏ຺ຐາສິ. ‘‘ໂກ ເອຕ຺ຖ ໂຣທສີ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເທວຘີຕາ’’ຕິ. ‘‘ກສ຺ມາ ໂຣທສີ’’ຕິ? ‘‘ໂຣທມາເນນ ມຄ຺ຄຜລໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໍ, ເຕນ ອຫມ຺ປິ ເອກໍ ທ຺ເວ ມຄ຺ຄຜລານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສ຺ສາມີຕິ ໂຣທາມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ.

ຕໂຕ ເຖໂຣ – ‘‘ໂຠ ມຫາສີວຕ຺ເຖຣ, ເທວຕາປິ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ເກຬິໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ນຸ ໂຂ ເຕ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ໂສ ‘‘ອິທານິ ນິປຊ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເສນາສນໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ມຎ຺ຈກໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ອຸທກຏ຺ຐາເນ ອຸທກໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ປາເທ ໂຘວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂສປານຜລເກ ນິສີທິ.

ອນ຺ເຕວາສິກາປິສ຺ສ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສມຓຘມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຕິໍສ ວສ຺ສານິ, ສກ຺ຂິ ນຸ ໂຂ ວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ, ນາສກ຺ຂີ’’ຕິ ອາວຊ຺ຊຍມານາ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ປາທໂຘວນຕ຺ຖໍ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ອມ຺ຫາທິເສສຸ ອນ຺ເຕວາສິເກສຸ ຕິຏ຺ຐນ຺ເຕສຸ ‘ອຕ຺ຕນາວ ປາເທ ໂຘວິສ຺ສຕີ’ຕິ ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ອຫໍ ໂຘວິສ຺ສາມິ ອຫໍ ໂຘວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕິໍສສຫສ຺ສານິປິ ອາກາເສນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ປາເທ ໂຘວິສ຺ສາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ອາວຸໂສ, ອິທານິ ຕິໍສ ວສ຺ສານິ ໂຫນ຺ຕິ ມມ ປາທານໍ ອໂຘຕານໍ, ຕິຏ຺ຐຖ, ຕຸມ຺ເຫ, ອຫເມວ ໂຘວິສ຺ສາມີຕິ.

ສກ຺ໂກປິ ອາວຊ຺ຊນ຺ໂຕ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອຍ຺ໂຍ ມຫາສີວຕ຺ເຖໂຣ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ຕິໍສສຫສ຺ສານໍ ອນ຺ເຕວາສິການໍ ‘ປາເທ ໂຘວິສ຺ສາມາ’ຕິ ອາຄຕານໍ ປາເທ ໂຘວິຕຸໍ ນ ເທຕິ. ມາທິເສ ປນ ອຸປຏ຺ຐາເກ ຕິຏ຺ຐນ຺ເຕ ‘ມຍ຺ຫໍ ອຍ຺ໂຍ ສຍໍ ປາເທ ໂຘວິສ຺ສຕີ’ຕິ ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ອຫໍ ໂຘວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ສຸຊາຕາຍ ເທວິຍາ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປາຕຸຣໂຫສິ. ໂສ ສຸຊໍ ອສຸຣກຎ຺ຎໍ ປຸຣໂຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ອເປຖ, ຠນ຺ເຕ, ມາຕຸຄາໂມ’’ຕິ ໂອກາສໍ ກາເຣຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ອຸກ຺ກຸຏິໂກ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ປາເທ ໂຘວິສ຺ສາມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ໂກສິຍ, ອິທານິ ເມ ຕິໍສ ວສ຺ສານິ ປາທານໍ ອໂຘຕານໍ, ເທວຕານຎ຺ຈ ປກຕິຍາປິ ມນຸສ຺ສສຣີຣຄນ຺ໂຘ ນາມ ເຊຄຸຈ຺ໂຉ, ໂຍຊນສເຕ ຐິຕານມ຺ປິ ກຓ຺ເຐ ອາສຕ຺ຕກຸຓປໍ ວິຍ ໂຫຕິ, ອຫເມວ ໂຘວິສ຺ສາມີຕິ. ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ຄນ຺ໂຘ ນາມ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປນ ສີລຄນ຺ໂຘ ຉ ເທວໂລເກ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ຠວຄ຺ຄໍ ປຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ສີລຄນ຺ຘໂຕ ອຎ຺ໂຎ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ ຄນ຺ໂຘ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ສີລຄນ຺ເຘນມ຺ຫິ ອາຄໂຕຕິ ວາມຫຕ຺ເຖນ ໂຄປ຺ຜກສນ຺ຘິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ເຖນ ປາທຕລໍ ປຣິມຊ຺ຊິ. ທຫຣກຸມາຣສ຺ເສວ ປາທາ ອເຫສຸໍ. ສກ຺ໂກ ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເທວໂລກເມວ ຄໂຕ.

ເອວໍ ‘‘ນ ລຠາມິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິສຸທ຺ຘິປວາຣຓໍ ປວາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາວຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂທມນສ຺ສໍ ນິສ຺ສາຍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ມຎ຺ຎນວເສນ ວິປສ຺ສນາຍ ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ວິປສ຺ສນາປິ ມຄ຺ໂຄປິ ຜລມ຺ປິ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣໂທມນສ຺ສນ຺ຕິ ຈ ອວິຕກ຺ກາວິຈາຣໂທມນສ຺ສນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣໂທມນສ຺ເສ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອິທໍ ໂທມນສ຺ສໍ ກິໍ ນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ວຕ຺ຖຸນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ປຊານາຕີຕິ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອນຸກ຺ກເມນ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ເອໂກ ອວິຕກ຺ກາວິຈາເຣ ໂທມນສ຺ເສ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຠິນິວິຏ຺ຐໂທມນສ຺ເສສຸປິ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣໂຕ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣໍ ປຓີຕຕຣໍ. ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣໂທມນສ຺ສວິປສ຺ສນາໂຕປິ ອວິຕກ຺ກາວິຈາຣໂທມນສ຺ສວິປສ຺ສນາ ປຓີຕຕຣາ. ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣໂທມນສ຺ສຜລສມາປຕ຺ຕິໂຕປິ ອວິຕກ຺ກາວິຈາຣໂທມນສ຺ສຜລສມາປຕ຺ຕິເຍວ ປຓີຕຕຣາ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ເຍ ອວິຕກ຺ກອວິຈາເຣ ເຕ ປຓີຕຕເຣ’’ຕິ.

໓໖໒. ເອວຣູປາ ອຸເປກ຺ຂາ ນ ເສວິຕພ຺ພາຕິ ເອວຣູປາ ເຄຫສິຕອຸເປກ຺ຂາ ນ ເສວິຕພ຺ພາ. ເຄຫສິຕອຸເປກ຺ຂາ ນາມ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ຉ ເຄຫສິຕອຸເປກ຺ຂາ. ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຸເປກ຺ຂາ ພາລສ຺ສ ມູຬ຺ຫສ຺ສ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ອໂນຘິຊິນສ຺ສ ອວິປາກຊິນສ຺ສ ອນາທີນວທສ຺ສາວິໂນ ອສ຺ສຸຕວໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ, ຍາ ເອວຣູປາ ອຸເປກ຺ຂາ, ຣູປໍ ສາ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ສາ ອຸເປກ຺ຂາ ເຄຫສິຕາຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ເອວໍ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕ ຄຸຬປິຓ຺ຑິເກ ນິລີນມກ຺ຂິກາ ວິຍ ຣູປາທີນິ ອນຕິວຕ຺ຕມານາ ຕຕ຺ເຖວ ລຄ຺ຄາ ລຄ຺ຄິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ກາມຄຸຓນິສ຺ສິຕາ ອຸເປກ຺ຂາ ນ ເສວິຕພ຺ພາ.

ເອວຣູປາ ອຸເປກ຺ຂາ ເສວິຕພ຺ພາຕິ ເອວຣູປາ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕາ ອຸເປກ຺ຂາ ເສວິຕພ຺ພາ. ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕາ ອຸເປກ຺ຂາ ນາມ – ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ຉ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕາ ອຸເປກ຺ຂາ? ຣູປານໍ ຕ຺ເວວ ອນິຈ຺ຈຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ວິປຣິຓາມວິຣາຄນິໂຣຘໍ ‘ປຸພ຺ເພ ເຈວ ຣູປາ ເອຕຣຫິ ຈ, ສພ຺ເພ ເຕ ຣູປາ ອນິຈ຺ຈາ, ທຸກ຺ຂາ, ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ’ຕິ ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຸເປກ຺ຂາ, ຍາ ເອວຣູປາ ອຸເປກ຺ຂາ, ຣູປໍ ສາ ອຕິວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ສາ ອຸເປກ຺ຂາ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕາຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໐໘). ເອວໍ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐອາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕ ອິຏ຺ເຐ ອຣຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ, ອນິຏ຺ເຐ ອທຸສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ, ອສມເປກ຺ຂເນນ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ວິປສ຺ສນາ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ອຸເປກ຺ຂາ. ອປິຈ ເວທນາສຠາຄາ ຕຕ຺ຣ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາປິ ເອຕ຺ຖ ອຸເປກ຺ຂາວ. ຕສ຺ມາ ເສວິຕພ຺ພາຕິ ອຍໍ ເນກ຺ຂມ຺ມວເສນ ວິປສ຺ສນາວເສນ ອນຸສ຺ສຕິຏ຺ຐານວເສນ ປຐມທຸຕິຍຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານວເສນ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກອຸເປກ຺ຂາ ເສວິຕພ຺ພາ ນາມ.

ເອຕ຺ຖ ຍໍ ເຈ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣນ຺ຕິ ຕາຍປິ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕອຸເປກ຺ຂາຍ ຍໍ ເນກ຺ຂມ຺ມວເສນ ວິປສ຺ສນາວເສນ ອນຸສ຺ສຕິຏ຺ຐານວເສນ ປຐມຊ຺ຌານວເສນ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣໍ ອຸເປກ຺ຂນ຺ຕິ ຊາເນຍ຺ຍ. ຍໍ ເຈ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣນ຺ຕິ ຍໍ ປນ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທິວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອວິຕກ຺ກາວິຈາຣໍ ອຸເປກ຺ຂນ຺ຕິ ຊາເນຍ຺ຍ. ເຍ ອວິຕກ຺ເກ ອວິຈາເຣ ເຕ ປຓີຕຕເຣຕິ ເອຕາສຸ ທ຺ວີສຸ ຍາ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣາ, ສາ ປຓີຕຕຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ກິໍ ກຖິຕໍ ໂຫຕິ? ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ກຖິຕໍ. ເອໂກ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣອຸເປກ຺ຂາຍ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຍໍ ອຸເປກ຺ຂາ ກິໍ ນິສ຺ສິຕາຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ວຕ຺ຖຸນິສ຺ສິຕາຕິ ປຊານາຕີຕິ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອນຸກ຺ກເມນ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ເອໂກ ອວິຕກ຺ກາວິຈາຣາຍ ອຸເປກ຺ຂາຍ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຠິນິວິຏ຺ຐອຸເປກ຺ຂາສຸປິ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣໂຕ ອວິຕກ຺ກາວິຈາຣາ ປຓີຕຕຣາ. ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣອຸເປກ຺ຂາວິປສ຺ສນາໂຕປິ ອວິຕກ຺ກາວິຈາຣອຸເປກ຺ຂາວິປສ຺ສນາປຓີຕຕຣາ. ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣອຸເປກ຺ຂາຜລສມາປຕ຺ຕິໂຕປິ ອວິຕກ຺ກາວິຈາຣຸເປກ຺ຂາຜລສມາປຕ຺ຕິເຍວ ປຓີຕຕຣາ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ເຍ ອວິຕກ຺ເກ ອວິຈາເຣ ເຕ ປຓີຕຕເຣ’’ຕິ.

໓໖໓. ເອວໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຂ, ເທວານມິນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ປປຎ຺ຈສຎ຺ຎາສງ຺ຂານິໂຣຘສາຣຸປ຺ປຄາມິນິໍ ປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ຠຄວາ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐເປສິ. ສກ຺ໂກ ປນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປຕ຺ໂຕ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ອຊ຺ຌາສໂຍ ຫີໂນ ນ ໂຫຕິ, ອຸກ຺ກຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ. ເອກສ຺ສປິ ພຫູນມ຺ປິ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕາ ອຣຫຕ຺ເຕເນວ ກູຏໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ສຕ຺ຕາ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຣູເປ ອຸປນິສ຺ສເຍ ຐິຕາ ເກຈິ ໂສຕາປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ, ເກຈິ ສກທາຄາມີ, ເກຈິ ອນາຄາມີ, ເກຈິ ອຣຫນ຺ໂຕ. ຣາຊາ ວິຍ ຫິ ຠຄວາ, ຣາຊກຸມາຣາ ວິຍ ເວເນຍ຺ຍາ. ຍຖາ ຫິ ຣາຊາ ໂຠຊນກາເລ ອຕ຺ຕໂນ ປມາເຓນ ປິຓ຺ຑໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຣາຊກຸມາຣານໍ ອຸປເນຕິ, ເຕ ຕໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ມຸຂປ຺ປມາເຓເນວ ກພຬໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອວໍ ຠຄວາ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍານຸຣູປາຍ ເທສນາຍ ອຣຫຕ຺ເຕເນວ ກູຏໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເວເນຍ຺ຍາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປນິສ຺ສຍປ຺ປມາເຓນ ຕໂຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລມຕ຺ຕໍ ວາ ສກທາຄາມິອນາຄາມິອຣຫຕ຺ຕຜລເມວ ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ສກ຺ໂກ ປນ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຊາໂຕ. ໂສຕາປນ຺ໂນ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປຸຣໂຕເຍວ ຈວິຕ຺ວາ ຕຣຸຓສກ຺ໂກ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ເທວຕານຎ຺ຫິ ຈວມານານໍ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ຄຕາຄຕຏ຺ຐານໍ ນາມ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ທີປສິຂາຄມນໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ເສສເທວຕາ ນ ຊານິໍສຸ. ສກ຺ໂກ ປນ ສຍໍ ຈຸຕຕ຺ຕາ ຠຄວາ ຈ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓຕ຺ຕາ ທ຺ເວວ ຊນາ ຊານິໍສຸ. ອຖ ສກ຺ໂກ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ມຍ຺ຫຎ຺ຫິ ຠຄວຕາ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕຜລເມວ ກຖິຕໍ, ອຍຎ຺ຈ ປນ ມຄ຺ໂຄ ວາ ຜລໍ ວາ ສກຸຓິກາຍ ວິຍ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ອາຄມນີຍປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາຍ ອສ຺ສ ຠວິຕພ຺ພໍ. ຫນ຺ທາຫໍ ອຸປຣິ ຂີຓາສວສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທໍ ປຸຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣວຓ຺ຓນາ

໓໖໔. ຕໂຕ ຕໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ກຖໍ ປຏິປນ຺ໂນ ປນ, ມາຣິສາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣາຍາຕິ ອຸຕ຺ຕມເຊຏ຺ຐກສີລສໍວຣາຍ. ກາຍສມາຈາຣມ຺ປີຕິອາທິ ເສວິຕພ຺ພກາຍສມາຈາຣາທິວເສນ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສີລກຖາ ຈ ນາເມສາ ກມ຺ມປຖວເສນ ວາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວເສນ ວາ ກເຖຕພ຺ພາ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມປຖວເສນ ກເຖນ຺ເຕນ ອເສວິຕພ຺ພກາຍສມາຈາໂຣ ຕາວ ປາຓາຕິປາຕອທິນ຺ນາທານມິຈ຺ຉາຈາເຣຫິ ກເຖຕພ຺ໂພ. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວເສນ ກເຖນ຺ເຕນ ກາຍທ຺ວາເຣ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທວີຕິກ຺ກມວເສນ ກເຖຕພ຺ໂພ. ເສວິຕພ຺ພກາຍສມາຈາໂຣ ປາຓາຕິປາຕາທິເວຣມຓີຫິ ເຈວ ກາຍທ຺ວາເຣ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທອວີຕິກ຺ກເມນ ຈ ກເຖຕພ຺ໂພ. ອເສວິຕພ຺ພວຈີສມາຈາໂຣ ມຸສາວາທາທິວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ເຈວ ວຈີທ຺ວາເຣ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທວີຕິກ຺ກເມນ ຈ ກເຖຕພ຺ໂພ. ເສວິຕພ຺ພວຈີສມາຈາໂຣ ມຸສາວາທາທິເວຣມຓີຫິ ເຈວ ວຈີທ຺ວາເຣ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທອວີຕິກ຺ກເມນ ຈ ກເຖຕພ຺ໂພ.

ປຣິເຍສນາ ປນ ກາຍວາຈາຫິ ປຣິເຍສນາເຍວ. ສາ ກາຍວຈີສມາຈາຣຄຫເຓນ ຄຫິຕາປິ ສມານາ ຍສ຺ມາ ອາຊີວຏ຺ຐມກສີລໍ ນາມ ເອຕສ຺ມິຎ຺ເຎວ ທ຺ວາຣທ຺ວເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ອາກາເສ, ຕສ຺ມາ ອາຊີວຏ຺ຐມກສີລທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ນເສວິຕພ຺ພປຣິເຍສນາ ອນຣິຍປຣິເຍສນາຍ ກເຖຕພ຺ພາ. ເສວິຕພ຺ພປຣິເຍສນາ ອຣິຍປຣິເຍສນາຍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ທ຺ເວມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິເຍສນາ ອນຣິຍາ ຈ ປຣິເຍສນາ, ອຣິຍາ ຈ ປຣິເຍສນາ. ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຣິຍາ ປຣິເຍສນາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ອຕ຺ຕນາ ຊາຕິຘມ຺ໂມ ສມາໂນ ຊາຕິຘມ຺ມໍເຍວ ປຣິເຍສຕິ, ອຕ຺ຕນາ ຊຣາຘມ຺ໂມ, ພ຺ຍາຘິຘມ຺ໂມ, ມຣຓຘມ຺ໂມ, ໂສກຘມ຺ໂມ, ສໍກິເລສຘມ຺ໂມ ສມາໂນ ສໍກິເລສຘມ຺ມໍເຍວ ປຣິເຍສຕິ.

ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊາຕິຘມ຺ມໍ ວເທຖ? ປຸຕ຺ຕຠຣິຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊາຕິຘມ຺ມໍ, ທາສິທາສໍ ຊາຕິຘມ຺ມໍ ອເຊຬກໍ ຊາຕິຘມ຺ມໍ, ກຸກ຺ກຸຏສູກຣໍ ຊາຕິຘມ຺ມໍ, ຫຕ຺ຖິຄວາສ຺ສວຬວໍ ຊາຕິຘມ຺ມໍ, ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ຊາຕິຘມ຺ມໍ. ຊາຕິຘມ຺ມາ ເຫເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປຘໂຍ, ເອຕ຺ຖາຍໍ ຄຖິໂຕ ມຸຈ຺ຉິໂຕ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ອຕ຺ຕນາ ຊາຕິຘມ຺ໂມ ສມາໂນ ຊາຕິຘມ຺ມໍເຍວ ປຣິເຍສຕິ.

ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊຣາຘມ຺ມໍ ວເທຖ? ປຸຕ຺ຕຠຣິຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊຣາຘມ຺ມໍ…ເປ… ຊຣາຘມ຺ມໍເຍວ ປຣິເຍສຕິ.

ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຍາຘິຘມ຺ມໍ ວເທຖ? ປຸຕ຺ຕຠຣິຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຍາຘິຘມ຺ມໍ, ທາສິທາສໍ ພ຺ຍາຘິຘມ຺ມໍ, ອເຊຬກໍ, ກຸກ຺ກຸຏສູກຣໍ, ຫຕ຺ຖິຄວາສ຺ສວຬວໍ ພ຺ຍາຘິຘມ຺ມໍ. ພ຺ຍາຘິຘມ຺ມາ ເຫເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປຘໂຍ, ເອຕ຺ຖາຍໍ ຄຖິໂຕ ມຸຈ຺ຉິໂຕ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ອຕ຺ຕນາ ພ຺ຍາຘິຘມ຺ໂມ ສມາໂນ ພ຺ຍາຘິຘມ຺ມໍເຍວ ປຣິເຍສຕິ.

ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຣຓຘມ຺ມໍ ວເທຖ? ປຸຕ຺ຕຠຣິຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຣຓຘມ຺ມໍ…ເປ… ມຣຓຘມ຺ມໍເຍວ ປຣິເຍສຕິ.

ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສກຘມ຺ມໍ ວເທຖ? ປຸຕ຺ຕຠຣິຍໍ…ເປ… ໂສກຘມ຺ມໍເຍວ ປຣິເຍສຕິ.

ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສໍກິເລສຘມ຺ມໍ ວເທຖ…ເປ… ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ສໍກິເລສຘມ຺ມໍ. ສໍກິເລສຘມ຺ມາ, ເຫເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປຘໂຍ, ເອຕ຺ຖາຍໍ ຄຖິໂຕ ມຸຈ຺ຉິໂຕ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ອຕ຺ຕນາ ສໍກິເລສຘມ຺ໂມ ສມາໂນ ສໍກິເລສຘມ຺ມໍເຍວ ປຣິເຍສຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຣິຍາ ປຣິເຍສນາຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໗໔).

ອປິຈ ກຸຫນາທິວເສນ ປຎ຺ຈວິຘາ, ອໂຄຈຣວເສນ ຉພ຺ພິຘາ ເວຊ຺ຊກມ຺ມາທິວເສນ ເອກວີສຕິວິຘາ, ເອວໍ ປວຕ຺ຕາ ສພ຺ພາປິ ອເນສນາ ອນຣິຍປຣິເຍສນາເຍວາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍາ ປຣິເຍສນາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ອຕ຺ຕນາ ຊາຕິຘມ຺ໂມ ສມາໂນ ຊາຕິຘມ຺ເມ ອາທີນວໍ ວິທິຕ຺ວາ ອຊາຕໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ນິພ຺ພານໍ ປຣິເຍສຕິ, ອຕ຺ຕນາ ຊຣາຘມ຺ໂມ, ພ຺ຍາຘິ, ມຣຓ, ໂສກ, ສໍກິເລສຘມ຺ໂມ ສມາໂນ ສໍກິເລສຘມ຺ເມ ອາທີນວໍ ວິທິຕ຺ວາ ອສໍກິລິຏ຺ຐໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ນິພ຺ພານໍ ປຣິເຍສຕິ. ອຍໍ ອຣິຍາ ປຣິເຍສນາຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໗໕).

ອປິຈ ປຎ຺ຈ ກຸຫນາທີນິ ຉ ອໂຄຈເຣ ເອກວີສຕິວິຘຎ຺ຈ ອເນສນໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍາຍ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ປຣິເຍສນາປິ ອຣິຍປຣິເຍສນາເຍວາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ໂຍ ໂຍ ‘‘ນ ເສວິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ໂສ ປຸພ຺ພຠາເຄ ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ ສມ຺ຠາຣປຣິເຍສນາປໂຍຄກຣຓຄມນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນ ເສວິຕພ຺ໂພວ. ອິຕໂຣ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເສວິຕພ຺ໂພ, ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພໍ. ອປິຈ ສງ຺ຆເຠທາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ປຣກ຺ກມນ຺ຕານໍ ເທວທຕ຺ຕາທີນໍ ວິຍ ກາຍສມາຈາໂຣ ນ ເສວິຕພ຺ໂພ, ທິວສສ຺ສ ທ຺ວຕ຺ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ອຸປຏ຺ຐານຄມນາທິວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມເສນາປຕິມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣາທີນໍ ວິຍ ກາຍສມາຈາໂຣ ເສວິຕພ຺ໂພ. ຘນຸຄ຺ຄຫເປສນາທິວເສນ ວາຈໍ ຠິນ຺ທນ຺ຕານໍ ເທວທຕ຺ຕາທີນໍ ວິຍ ວຈີສມາຈາໂຣ ນ ເສວິຕພ຺ໂພ, ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ຄຸຓກິຕ຺ຕນາທິວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມເສນາປຕິມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣາທີນໍ ວິຍ ວຈີສມາຈາໂຣ ເສວິຕພ຺ໂພ. ອນຣິຍປຣິເຍສນໍ ປຣິເຍສນ຺ຕານໍ ເທວທຕ຺ຕາທີນໍ ວິຍ ປຣິເຍສນາ ນ ເສວິຕພ຺ພາ, ອຣິຍປຣິເຍສນເມວ ປຣິເຍສນ຺ຕານໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣາທີນໍ ວິຍ ປຣິເຍສນາ ເສວິຕພ຺ພາ.

ເອວໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຂຕິ ເອວໍ ອເສວິຕພ຺ພໍ ກາຍວຈີສມາຈາຣໍ ປຣິເຍສນຎ຺ຈ ປຫາຍ ເສວິຕພ຺ພານໍ ປາຣິປູຣິຍາ ປຏິປນ຺ໂນ, ເທວານມິນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣາຍ ອຸຕ຺ຕມເຊຏ຺ຐກສີລສໍວຣຕ຺ຖາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ນາມ ໂຫຕີຕິ ຠຄວາ ຂີຓາສວສ຺ສ ອາຄມນີຍປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທໍ ກເຖສິ.

ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣວຓ຺ຓນາ

໓໖໕. ທຸຕິຍປຸຈ຺ຉາຍໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣາຍາຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປິຘານາຍ, ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕາຍ ສໍວຸຕທ຺ວາຣຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ປນສ຺ສ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ຣູປມ຺ປີຕິອາທິ ເສວິຕພ຺ພຣູປາທິວເສນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕຕິ ເຫຏ຺ຐາ ໂສມນສ຺ສາທິປຎ຺ຫາວິສ຺ສຊ຺ຊນານໍ ສຸຕຕ຺ຕາ ອິມິນາປິ ເອວຣູເປນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສຎ຺ຊາຕປຏິຠາໂນ ຠຄວຕາ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ, ເອຕໍ ອິມສ຺ສ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕຕິ ອາທິກໍ ວຈນໍ ອໂວຈ. ຠຄວາປິສ຺ສ ໂອກາສໍ ທຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ກເຖຕຸກາໂມປິ ຫິ ໂຍ ອຕ຺ຖໍ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອຕ຺ຖໍ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ວາ ນ ກເຖຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ນ ຕສ຺ສ ຠຄວາ ໂອກາສໍ ກໂຣຕິ. ອຍໍ ປນ ຍສ຺ມາ ກເຖຕຸກາໂມ ເຈວ, ສກ຺ໂກຕິ ຈ ອຕ຺ຖໍ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ເຕນສ຺ສ ຠຄວາ ໂອກາສມກາສິ.

ຕຕ຺ຖ ເອວຣູປໍ ນ ເສວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາທີສຸ ອຍໍ ສງ຺ເຂໂປ – ຍໍ ຣູປໍ ປສ຺ສໂຕ ຣາຄາທໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ເສວິຕພ຺ພໍ ນ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ນ ໂອໂລເກຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໍ ປນ ປສ຺ສໂຕ ອສຸຠສຎ຺ຎາ ວາ ສຓ຺ຐາຕິ, ປສາໂທ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາປຏິລາໂຠ ວາ ໂຫຕິ, ຕໍ ເສວິຕພ຺ພໍ.

ຍໍ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂຣໍ ຈິຕ຺ຕພ຺ຍຎ຺ຊນມ຺ປິ ສທ຺ທໍ ສຸຓໂຕ ຣາຄາທໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເອວຣູໂປ ສທ຺ໂທ ນ ເສວິຕພ຺ໂພ. ຍໍ ປນ ອຕ຺ຖນິສ຺ສິຕໍ ຘມ຺ມນິສ຺ສິຕໍ ກຸມ຺ຠທາສິຄີຕມ຺ປິ ສຸຓນ຺ຕສ຺ສ ປສາໂທ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນິພ຺ພິທາ ວາ ສຓ຺ຐາຕິ, ເອວຣູໂປ ສທ຺ໂທ ເສວິຕພ຺ໂພ.

ຍໍ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍໂຕ ຣາຄາທໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເອວຣູໂປ ຄນ຺ໂຘ ນ ເສວິຕພ຺ໂພ. ຍໍ ປນ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍໂຕ ອສຸຠສຎ຺ຎາທິປຏິລາໂຠ ໂຫຕິ, ເອວຣູໂປ ຄນ຺ໂຘ ເສວິຕພ຺ໂພ.

ຍໍ ຣສໍ ສາຍໂຕ ຣາຄາທໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເອວຣູໂປ ຣໂສ ນ ເສວິຕພ຺ໂພ. ຍໍ ປນ ຣສໍ ສາຍໂຕ ອາຫາເຣ ປຏິກູລສຎ຺ຎາ ເຈວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສາຍິຕປຈ຺ຈຍາ ຈ ກາຍພລໍ ນິສ຺ສາຍ ອຣິຍຠູມິໍ ໂອກ຺ກມິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ມຫາສີວຕ຺ເຖຣຠາຄິເນຍ຺ຍສີວສາມເຓຣສ຺ສ ວິຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ເສວ ກິເລສກ຺ຂໂຍ ວາ ໂຫຕິ, ເອວຣູໂປ ຣໂສ ເສວິຕພ຺ໂພ.