ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ

ທີຆນິກາເຍ

ມຫາວຄ຺ຄຏ຺ຐກຖາ

໑. ມຫາປທານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ປຸພ຺ເພນິວາສປຏິສໍຍຸຕ຺ຕກຖາ

໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ…ເປ… ກເຣຣິກຸຏິກາຍນ຺ຕິ ມຫາປທານສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນາ – ກເຣຣິກຸຏິກາຍນ຺ຕິ ກເຣຣີຕິ ວຣຸຓຣຸກ຺ຂສ຺ສ ນາມໍ, ກເຣຣິມຓ຺ຑໂປ ຕສ຺ສາ ກຸຏິກາຍ ທ຺ວາເຣ ຐິໂຕ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກເຣຣິກຸຏິກາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຍຖາ ໂກສມ຺ພຣຸກ຺ຂສ຺ສ ທ຺ວາເຣ ຐິຕຕ຺ຕາ ‘‘ໂກສມ຺ພກຸຏິກາ’’ຕິ. ອນ຺ໂຕເຊຕວເນ ກິຣ ກເຣຣິກຸຏິ ໂກສມ຺ພກຸຏິ ຄນ຺ຘກຸຏິ ສລຬາຄາຣນ຺ຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາເຄຫານິ, ເອເກກໍ ສຕສຫສ຺ສປຣິຈ຺ຈາເຄນ ນິປ຺ຜນ຺ນໍ. ເຕສຸ ສລຬາຄາຣໍ ຣຎ຺ຎາ ປເສນທິນາ ກາຣິຕໍ, ເສສານິ ອນາຖປິຓ຺ຑິເກນ ກາຣິຕານິ. ອິຕິ ຠຄວາ ອນາຖປິຓ຺ຑິເກນ ຄຫປຕິນາ ຖມ຺ຠານໍ ອຸປຣິ ກາຣິຕາຍ ເທວວິມານກປ຺ປາຍ ກເຣຣິກຸຏິກາຍໍ ວິຫຣຕິ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອກາສນິກຂລຸປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕິການໍ ປາໂຕວ ຠຸຕ຺ຕານໍ ອນ຺ໂຕມຊ຺ຌນ຺ຫິເກປິ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕເມວ. ອິຘ ປນ ປກຕິຠຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕ ‘‘ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ຕານນ຺ຕິ ປິຓ຺ຑປາຕໂຕ ປຏິກ຺ກນ຺ຕານໍ, ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐິຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກເຣຣິມຓ຺ຑລມາເຬຕິ ຕສ຺ເສວ ກເຣຣິມຓ຺ຑປສ຺ສ ອວິທູເຣ ກຕາຍ ນິສີທນສາລາຍ. ໂສ ກິຣ ກເຣຣິມຓ຺ຑໂປ ຄນ຺ຘກຸຏິກາຍ ຈ ສາລາຍ ຈ ອນ຺ຕເຣ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຄນ຺ຘກຸຏີປິ ກເຣຣິກຸຏິກາປິ ສາລາປິ – ‘‘ກເຣຣິມຓ຺ຑລມາໂຬ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຸພ຺ເພນິວາສປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຕິ ‘‘ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ, ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍ’’ຕິ ເອວໍ ວິຠຕ຺ເຕນ ປຸພ຺ເພນິວຸຕ຺ຖກ຺ຂນ຺ຘສນ຺ຕານສງ຺ຂາເຕນ ປຸພ຺ເພນິວາເສນ ສທ຺ຘິໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕາ. ຘມ຺ມີຕິ ຘມ຺ມສໍຍຸຕ຺ຕາ.

ອຸທປາທີຕິ ອໂຫ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ທສພລສ຺ສ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓໍ, ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ນາມ ເກ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ, ເກ ນານຸສ຺ສຣນ຺ຕີຕິ. ຕິຕ຺ຖິຍາ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ, ສາວກາ ຈ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຈ ພຸທ຺ຘາ ຈ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ. ກຕຣຕິຕ຺ຖິຍາ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ? ເຍ ອຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕກມ຺ມວາທິໂນ, ເຕປິ ຈຕ຺ຕາລີສໍເຍວ ກປ຺ເປ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ. ສາວກາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ. ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍຎ຺ເຈວ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສຎ຺ຈ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ທ຺ເວ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສຎ຺ຈ. ພຸທ຺ຘານໍ ປນ ເອຕ຺ຕກນ຺ຕິ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນຕ຺ຖິ, ຍາວຕກໍ ອາກງ຺ຂນ຺ຕິ, ຕາວຕກໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ.

ຕິຕ຺ຖິຍາ ຂນ຺ຘປຏິປາຏິຍາ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ, ປຏິປາຏິໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ປຏິປາຏິຍາ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕາປິ ອສຎ຺ຎຠວໍ ປຕ຺ວາ ຂນ຺ຘປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ຊາເລ ປຕິຕາ ກຸຓ຺ຐາ ວິຍ, ກູເປ ປຕິຕາ ປງ຺ຄຸຬາ ວິຍ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕກເມວ, ອິໂຕ ປຣໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ທິຏ຺ຐິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ອິຕິ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຣຓໍ ອນ຺ຘານໍ ຍຏ຺ຐິໂກຏິຄມນໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຫິ ອນ຺ຘາ ຍຏ຺ຐິໂກຏິຄ຺ຄາຫເກ ສຕິເຍວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອສຕິ ຕຕ຺ເຖວ ນິສີທນ຺ຕິ, ເອວເມວ ຕິຕ຺ຖິຍາ ຂນ຺ຘປຏິປາຏິຍາວ ອນຸສ຺ສຣິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ປຏິປາຏິໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ.

ສາວກາປິ ຂນ຺ຘປຏິປາຏິຍາວ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ, ອສຎ຺ຎຠວໍ ປຕ຺ວາ ຂນ຺ຘປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ເຕ ວຏ຺ເຏ ສໍສຣຓກສຕ຺ຕານໍ ຂນ຺ຘານໍ ອຠາວກາໂລ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອສຎ຺ຎຠເວ ປນ ປຎ຺ຈກປ຺ປສຕານິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ຕຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ພຸທ຺ເຘຫິ ທິນ຺ນນເຍ ຐຕ຺ວາ ປຣໂຕ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ; ເສຍ຺ຍຖາປິ ອາຍສ຺ມາ ໂສຠິໂຕ. ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ ປນ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຈ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ. ພຸທ຺ຘານໍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ຍໍ ຍໍ ຐານໍ ປສ຺ສິຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໍ ຕເທວ ປສ຺ສນ຺ຕິ.

ຕິຕ຺ຖິຍາ ຈ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣມານາ ອຕ຺ຕນາ ທິຏ຺ຐກຕສຸຕເມວ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ. ຕຖາ ສາວກາ ຈ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຈ. ພຸທ຺ຘາ ປນ ອຕ຺ຕນາ ວາ ປເຣຫິ ວາ ທິຏ຺ຐກຕສຸຕໍ ສພ຺ພເມວ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ.

ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓໍ ຂຊ຺ໂຊປນກໂອຠາສສທິສໍ, ສາວການໍ ປທີໂປຠາສສທິສໍ, ອຄ຺ຄສາວການໍ ໂອສຘິຕາຣໂກຠາສສທິສໍ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ຈນ຺ໂທຠາສສທິສໍ, ພຸທ຺ຘານໍ ສຣທສູຣິຍມຓ຺ຑໂລຠາສສທິສໍ. ຕສ຺ສ ເອຕ຺ຕການິ ຊາຕິສຕານິ ຊາຕິສຫສ຺ສານິ ຊາຕິສຕສຫສ຺ສານີຕິ ວາ ເອຕ຺ຕການິ ກປ຺ປສຕານິ ກປ຺ປສຫສ຺ສານິ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສານີຕິ ວາ ນຕ຺ຖິ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕສ຺ສ ເນວ ຂລິຕໍ, ນ ປຏິຆາຕໍ ໂຫຕິ, ອາວຊ຺ຊນປຏິພທ຺ຘເມວ ອາກງ຺ຂມນສິກາຣຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທປຏິພທ຺ຘເມວ ໂຫຕິ. ທຸພ຺ພລປຕ຺ຕປຸເຏ ເວຄກ຺ຂິຕ຺ຕນາຣາໂຈ ວິຍ, ສິເນຣຸກູເຏ ວິສ຺ສຏ຺ຐອິນ຺ທວຊິຣໍ ວິຍ ຈ ອສຊ຺ຊມານເມວ ຄຈ຺ຉຕິ. ‘‘ອໂຫ ມຫນ຺ຕໍ ຠຄວໂຕ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ອາຣພ຺ຠ ກຖາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຊາຕາ ປວຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ສງ຺ເຂປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິຕິປິ ປຸພ຺ເພນິວາໂສ, ອິຕິປິ ປຸພ຺ເວນິວາໂສ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອິຕິປີຕິ ເອວມ຺ປິ.

໒-໓. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ…ເປ… ອຖ ຠຄວາ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອຍເມວ ຫິ ວິເສໂສ – ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ອສ຺ໂສສິ, ອິຘ ທິພ຺ພໂສເຕນ. ຕຕ຺ຖ ຈ ວຓ຺ຓາວຓ຺ຓກຖາ ວິປ຺ປກຕາ, ອິຘ ປຸພ຺ເພນິວາສກຖາ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ – ‘‘ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ມມ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓໍ ອາຣພ຺ຠ ຄຸຓໍ ໂຖເມນ຺ຕິ, ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓສ຺ສ ປນ ເມ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ນ ຊານນ຺ຕິ; ຫນ຺ທ ເນສໍ ຕສ຺ສ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ກເຖຕ຺ວາ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປກຕິຍາປິ ພຸທ຺ຘານໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖເມວ ຐປິເຕ ຕງ຺ຂເຓ ຠິກ຺ຂູຫິ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ທິນ຺ເນ ວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉາຍ ຈ ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິປຏິວຈນສ຺ສ ຈ ປຣິໂຍສາເນ ເຕສໍ ປຸພ຺ເພນິວາສປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກເຖຕຸກາໂມ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖ ໂນຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖ ໂນຕິ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖ ນຸ. ອຖ ນໍ ປຫຏ຺ຐມານສາ ຠິກ຺ຂູ ຍາຈມານາ ເອຕສ຺ສ ຠຄວາຕິອາທິມາຫໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ເອຕສ຺ສາຕິ ເອຕສ຺ສ ຘມ຺ມິກຖາກຣຓສ຺ສ.

໔. ອຖ ຠຄວາ ເຕສໍ ຍາຈນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕຸກາໂມ ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຓາຖາ’’ຕິ ເຕ ໂສຕາວຘາຣຓສາຘຸກມນສິກາເຣສຸ ນິໂຍເຊຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ອສາຘາຣຓໍ ຉິນ຺ນວຏຸມການຸສ຺ສຣຓໍ ປກາເສຕຸກາໂມ ອິໂຕ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ວິປສ຺ສີຕິ ຍສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ວິປສ຺ສີ. ອຍຎ຺ຫິ ‘ຍ’ນ຺ຕິ ສທ຺ໂທ ‘‘ຍໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ສມ຺ມຸຂາ ສຸຕໍ ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ, ອາໂຣເຈມິ ຕໍ, ຠຄວໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໒໐໓) ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈເນ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ຍໍ ຕໍ ອປຸຈ຺ຉິມ຺ຫ ອກິຕ຺ຕຍີ ໂນ, ອຎ຺ຎໍ ຕໍ ປຸຈ຺ຉາມ ຕທິງ຺ຆ ພ຺ຣູຫີ’’ຕິອາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ໘໘໑) ອຸປໂຍຄວຈເນ. ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວກາໂສ, ຍໍ ເອກິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໑.໒໗໗) ກຣຓວຈເນ. ອິຘ ປນ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຍສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ’’ຕິ. ອຸທປາທີຕິ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ອຸນ຺ນາເທນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ.

ຠທ຺ທກປ຺ເປຕິ ປຎ຺ຈພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທປຏິມຓ຺ຑິຕຕ຺ຕາ ສຸນ຺ທຣກປ຺ເປ ສາຣກປ຺ເປຕິ ຠຄວາ ອິມໍ ກປ຺ປໍ ໂຖເມນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ຍໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກິຣ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວຕາ ອຠິນີຫາໂຣ ກໂຕ, ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ເອກກປ຺ເປປິ ປຎ຺ຈ ພຸທ຺ຘາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ອຠິນີຫາຣສ຺ສ ປຸຣໂຕ ປນ ຕຓ຺ຫງ຺ກໂຣ, ເມຘງ຺ກໂຣ, ສຣຓງ຺ກໂຣ, ທີປງ຺ກໂຣຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພຸທ຺ຘາ ເອກສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ເຕສໍ ໂອຣຠາເຄ ເອກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ພຸທ຺ຘສຸຎ຺ຎເມວ ອໂຫສິ.

ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍກປ຺ປປຣິໂຍສາເນ ປນ ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ເອໂກວ ເອກສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ. ຕໂຕປິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ພຸທ຺ຘສຸຎ຺ຎເມວ ອໂຫສິ. ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍກປ຺ປປຣິໂຍສາເນ ມງ຺ຄໂລ, ສຸມໂນ, ເຣວໂຕ, ໂສຠິໂຕຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພຸທ຺ຘາ ເອກສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ຕໂຕປິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ພຸທ຺ຘສຸຎ຺ຎເມວ ອໂຫສິ. ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍກປ຺ປປຣິໂຍສາເນ ປນ ອິໂຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິກສ຺ສ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍສ຺ສ ອຸປຣິ ອໂນມທສ຺ສີ, ປທຸໂມ, ນາຣໂທຕິ ຕໂຍ ພຸທ຺ຘາ ເອກສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ຕໂຕປິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ພຸທ຺ຘສຸຎ຺ຎເມວ ອໂຫສິ. ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍກປ຺ປປຣິໂຍສາເນ ປນ ອິໂຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສານໍ ອຸປຣິ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ຠຄວາ ເອໂກວ ເອກສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ. ຕສ຺ສ ໂອຣຠາເຄ ອິໂຕ ຕິໍສກປ຺ປສຫສ຺ສານໍ ອຸປຣິ ສຸເມໂຘ, ສຸຊາໂຕຕິ ທ຺ເວ ພຸທ຺ຘາ ເອກສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ຕໂຕ ໂອຣຠາເຄ ອິໂຕ ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ກປ຺ປສຫສ຺ສານໍ ອຸປຣິ ປິຍທສ຺ສີ, ອຕ຺ຖທສ຺ສີ, ຘມ຺ມທສ຺ສີຕິ ຕໂຍ ພຸທ຺ຘາ ເອກສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ອຖ ອິໂຕ ຈຕຸນວຸຕິກປ຺ເປ ສິທ຺ຘຕ຺ໂຖ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ເອໂກວ ເອກສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ. ອິໂຕ ທ຺ເວ ນວຸຕິກປ຺ເປ ຕິສ຺ໂສ, ຜຸສ຺ໂສຕິ ທ຺ເວ ພຸທ຺ຘາ ເອກສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ອິໂຕ ເອກນວຸຕິກປ຺ເປ ວິປສ຺ສີ ຠຄວາ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ. ອິໂຕ ເອກຕິໍເສ ກປ຺ເປ ສິຂີ, ເວສ຺ສຠູຕິ ທ຺ເວ ພຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ອິມສ຺ມິໍ ຠທ຺ທກປ຺ເປ ກກຸສນ຺ໂຘ, ໂກຓາຄມໂນ, ກສ຺ສໂປ, ໂຄຕໂມ ອມ຺ຫາກໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ເມຕ຺ເຕຍ຺ໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ເອວມຍໍ ກປ຺ໂປ ປຎ຺ຈພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທປຏິມຓ຺ຑິຕຕ຺ຕາ ສຸນ຺ທຣກປ຺ໂປ ສາຣກປ຺ໂປຕິ ຠຄວາ ອິມໍ ກປ຺ປໍ ໂຖເມນ຺ໂຕ ເອວມາຫ.

ກິໍ ປເນຕໍ ພຸທ຺ຘານໍເຍວ ປາກຏໍ ໂຫຕິ – ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ເອຕ຺ຕກາ ພຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວາ’’ຕິ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ປາກຏໍ ໂຫຕີຕິ? ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ປາກຏໍ ໂຫຕິ. ເກສໍ? ສຸທ຺ຘາວາສພ຺ຣຫ຺ມານໍ. ກປ຺ປສຓ຺ຐານກາລສ຺ມິຎ຺ຫິ ເອກມສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ເອກງ຺ຄຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ຐິເຕ ໂລກສນ຺ນິວາເສ ໂລກສ຺ສ ສຓ຺ຐານຕ຺ຖາຍ ເທໂວ ວສ຺ສິຕຸໍ ອາຣຠຕິ. ອາທິໂຕວ ອນ຺ຕຣຏ຺ຐເກ ຫິມປາໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ຕິລມຕ຺ຕາ ກຓມຕ຺ຕາ ຕຓ຺ຑຸລມຕ຺ຕາ ມຸຄ຺ຄ-ມາສ-ພທຣ-ອາມລກ-ເອຬາລຸກ-ກຸມ຺ຠຓ຺ຑ-ອລາພຸມຕ຺ຕາ ອຸທກຘາຣາ ຫຸຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ອຸສຠທ຺ເວອຸສຠອຑ຺ຒຄາວຸຕຄາວຸຕທ຺ເວຄາວຸຕອຑ຺ຒໂຍຊນໂຍຊນທ຺ວິໂຍຊນ…ເປ… ໂຍຊນສຕໂຍຊນສຫສ຺ສໂຍຊນສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຍາວ ອວິນຏ຺ຐພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ປູເຣຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ອຖ ຕໍ ອຸທກໍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຠສ຺ສຕິ, ຠສ຺ສນ຺ເຕ ອຸທເກ ປກຕິເທວໂລກຏ຺ຐາເນສຸ ເທວໂລກາ ສຓ຺ຐຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ສຓ຺ຐຫນວິຘານໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ປຸພ຺ເພນິວາສກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕເມວ.

ມນຸສ຺ສໂລກສຓ຺ຐຫນຏ຺ຐານໍ ປນ ປຕ຺ເຕ ອຸທເກ ຘມກຣຓມຸເຂ ປິຫິເຕ ວິຍ ວາຕວເສນ ຕໍ ອຸທກໍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຸທກປິຏ຺ເຐ ອຸປ຺ປລິນິປຓ຺ຓໍ ວິຍ ປຖວີ ສຓ຺ຐຫຕິ. ມຫາໂພຘິປລ຺ລງ຺ໂກ ວິນສ຺ສມາເນ ໂລເກ ປຈ຺ຉາ ວິນສ຺ສຕິ, ສຓ຺ຐຫມາເນ ປຐມໍ ສຓ຺ຐຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ເອໂກ ປທຸມິນິຄຈ຺ໂຉ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ສເຈ ຕສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ພຸທ຺ໂຘ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ປຸປ຺ຜໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂນ ເຈ, ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານຎ຺ຈ ສເຈ ເອໂກ ພຸທ຺ໂຘ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ເອກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ສເຈ ທ຺ເວ, ຕໂຍ, ຈຕ຺ຕາໂຣ, ປຎ຺ຈ ພຸທ຺ຘາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕິ, ປຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕານິ ຈ ໂຂ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ນາເຬ ກຓ຺ຓິກາພທ຺ຘານິ ຫຸຕ຺ວາ. ສຸທ຺ຘາວາສພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ‘‘ອາຍາມ, ມຍໍ ມາຣິສາ, ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ມຫາໂພຘິປລ຺ລງ຺ກຏ຺ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ພຸທ຺ຘານໍ ອນິພ຺ພຕ຺ຕນກປ຺ເປ ປຸປ຺ຜໍ ນ ໂຫຕິ. ເຕ ປນ ອປຸປ຺ຜິຕຄຈ຺ຉໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ອນ຺ຘກາໂຣ ວຕ ໂຠ ໂລໂກ ຠວິສ຺ສຕິ, ມຕາ ມຕາ ສຕ຺ຕາ ອປາເຍ ປູເຣສ຺ສນ຺ຕິ, ຉ ເທວໂລກາ ນວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ສຸຎ຺ຎາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອນຕ຺ຕມນາ ໂຫນ຺ຕິ. ປຸປ຺ຜິຕກາເລ ປນ ປຸປ຺ຜໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂພຘິສຕ຺ເຕສຸ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກມນ຺ເຕສຸ ນິກ຺ຂມນ຺ເຕສຸ ສມ຺ພຸຊ຺ຌນ຺ເຕສຸ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ເຕສຸ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ເທໂວໂຣຫນໍ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ອາຍຸສງ຺ຂາຣໍ ໂອສ຺ສຊ຺ຊນ຺ເຕສຸ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ເຕສຸ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬກມ຺ປນາທີນິ ປາຏິຫາຣິຍານິ ທກ຺ຂິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຈ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ອປາຍາ ປຣິຫາຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ຉ ເທວໂລກາ ນວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ປຣິປູເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຈ ອຕ຺ຕມນາ ອຸທານໍ ອຸທາເນນ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ຠທ຺ທກປ຺ເປ ປຎ຺ຈ ປທຸມານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິໍສຸ. ເຕສໍ ນິມິຕ຺ຕານໍ ອານຸຠາເວນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ປຎ຺ຈໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ສຸທ຺ຘາວາສພ຺ຣຫ຺ມາໂນປິ ຕານິ ປທຸມານິ ທິສ຺ວາ ອິມມຕ຺ຖໍ ຊານິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ປາກຏໍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ອາຍຸປຣິຈ຺ເຉທວຓ຺ຓນາ

໕-໗. ອິຕິ ຠຄວາ – ‘‘ອິໂຕ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ກປ຺ປປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເຕສໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຊາຕິປຣິຈ຺ເຉທາທິວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ວິປສ຺ສີ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອາຍຸປຣິຈ຺ເຉເທ ປຣິຕ຺ຕໍ ລຫຸກນ຺ຕິ ອຸຠຍເມຕໍ ອປ຺ປກສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ຍຎ຺ຫິ ອປ຺ປກໍ, ຕໍ ປຣິຕ຺ຕຎ຺ເຈວ ລຫຸກຎ຺ຈ ໂຫຕິ.

ອປ຺ປໍ ວາ ຠິຍ຺ໂຍຕິ ວສ຺ສສຕໂຕ ວາ ອຸປຣິ ອປ຺ປໍ, ອຎ຺ຎໍ ວສ຺ສສຕໍ ອປຕ຺ວາ ວີສໍ ວາ ຕິໍສໍ ວາ ຈຕ຺ຕາລີສໍ ວາ ປຓ຺ຓາສໍ ວາ ສຏ຺ຐິ ວາ ວສ຺ສານິ ຊີວຕິ. ເອວໍ ທີຆາຍຸໂກ ປນ ອຕິທຸລ຺ລໂຠ, ອສຸໂກ ກິຣ ເອວໍ ຈິຣໍ ຊີວຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ວິສາຂາ ອຸປາສິກາ ວີສວສ຺ສສຕໍ ຊີວຕິ, ຕຖາ ໂປກ຺ຂຣສາຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ເສໂລ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ພາວຣິຍພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ, ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣຕິ. ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖໂຣ ປນ ວສ຺ສສຕຎ຺ເຈວ ປຓ຺ຓາສຎ຺ຈ ວສ຺ສານິ, ພາກຸລຕ຺ເຖໂຣ ວສ຺ສສຕຎ຺ເຈວ ສຏ຺ຐິ ຈ ວສ຺ສານິ. ອຍໍ ສພ຺ພທີຆາຍຸໂກ. ໂສປິ ທ຺ເວ ວສ຺ສສຕານິ ນ ຊີວຕິ.

ວິປສ຺ສີອາທໂຍ ປນ ສພ຺ເພປິ ໂພຘິສຕ຺ຕາ ເມຕ຺ຕາປຸພ຺ພຠາເຄນ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອສງ຺ຂາຣິກຈິຕ຺ເຕນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ຄຫິຕາຍ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ອາຍຸ, ອິຕິ ສພ຺ເພ ພຸທ຺ຘາ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍາຍຸກາ. ເຕ ກສ຺ມາ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ນ ອຏ຺ຐໍສຸ? ອຸຕຸໂຠຊນວິປຕ຺ຕິຍາ. ອຸຕຸໂຠຊນວເສນ ຫິ ອາຍຸ ຫາຍຕິປິ ວຑ຺ຒຕິປິ.

ຕຕ຺ຖ ຍທາ ຣາຊາໂນ ອຘມ຺ມິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕທາ ອຸປຣາຊາໂນ, ເສນາປຕິ, ເສຏ຺ຐິ, ສກລນຄຣໍ, ສກລຣຏ຺ຐໍ ອຘມ຺ມິກເມວ ໂຫຕິ; ອຖ ເຕສໍ ອາຣກ຺ຂເທວຕາ, ຕາສໍ ເທວຕານໍ ມິຕ຺ຕາ ຠູມຏ຺ຐເທວຕາ, ຕາສໍ ເທວຕານໍ ມິຕ຺ຕາ ອາກາສຏ຺ຐກເທວຕາ, ອາກາສຏ຺ຐກເທວຕານໍ ມິຕ຺ຕາ ອຸຓ຺ຫວລາຫກາ ເທວຕາ, ຕາສໍ ມິຕ຺ຕາ ອພ຺ຠວລາຫກາ ເທວຕາ, ຕາສໍ ມິຕ຺ຕາ ສີຕວລາຫກາ ເທວຕາ, ຕາສໍ ມິຕ຺ຕາ ວສ຺ສວລາຫກາ ເທວຕາ, ຕາສໍ ມິຕ຺ຕາ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາ ເທວຕາ, ຕາສໍ ມິຕ຺ຕາ ຕາວຕິໍສາ ເທວຕາ, ຕາສໍ ມິຕ຺ຕາ ຍາມາ ເທວຕາຕິ ເອວມາທິ. ເອວໍ ຍາວ ຠວຄ຺ຄາ ຐເປຕ຺ວາ ອຣິຍສາວເກ ສພ຺ພາ ເທວພ຺ຣຫ຺ມປຣິສາປິ ອຘມ຺ມິກາວ ໂຫນ຺ຕິ. ຕາສໍ ອຘມ຺ມິກຕາຍ ວິສມໍ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ປຣິຫຣນ຺ຕິ, ວາໂຕ ຍຖາມຄ຺ເຄນ ນ ວາຍຕິ, ອຍຖາມຄ຺ເຄນ ວາຍນ຺ໂຕ ອາກາສຏ຺ຐກວິມານານິ ໂຂເຠຕິ, ວິມາເນສຸ ໂຂຠິເຕສຸ ເທວຕານໍ ກີຬນຕ຺ຖາຍ ຈິຕ຺ຕານິ ນ ນມນ຺ຕິ, ເທວຕານໍ ກີຬນຕ຺ຖາຍ ຈິຕ຺ເຕສຸ ອນມນ຺ເຕສຸ ສີຕຸຓ຺ຫເຠໂທ ອຸຕຸ ຍຖາກາເລນ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ເຕ ນ ສມ຺ມາ ເທໂວ ວສ຺ສຕິ, ກທາຈິ ວສ຺ສຕິ, ກທາຈິ ນ ວສ຺ສຕິ; ກຕ຺ຖຈິ ວສ຺ສຕິ, ກຕ຺ຖຈິ ນ ວສ຺ສຕິ, ວສ຺ສນ຺ໂຕປິ ວປ຺ປກາເລ ອງ຺ກຸຣກາເລ ນາຬກາເລ ປຸປ຺ຜກາເລ ຂີຣຄ຺ຄຫຓາທິກາເລສຸ ຍຖາ ຍຖາ ສສ຺ສານໍ ອຸປກາໂຣ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາ ຕຖາ ວສ຺ສຕິ ຈ ວິຄຈ຺ຉຕິ ຈ, ເຕນ ສສ຺ສານິ ວິສມປາການິ ໂຫນ຺ຕິ, ວິຄຕຄນ຺ຘວຓ຺ຓຣສາທິສມ຺ປນ຺ນານິ. ເອກຠາຊເນ ປກ຺ຂິຕ຺ຕຕຓ຺ຑຸເລສຸປິ ເອກສ຺ມິໍ ປເທເສ ຠຕ຺ຕໍ ອຸຕ຺ຕຓ຺ຑຸລໍ ໂຫຕິ, ເອກສ຺ມິໍ ອຕິກິລິນ຺ນໍ, ເອກສ຺ມິໍ ສມປາກໍ. ຕໍ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ກຸຈ຺ຉິຍມ຺ປິ ຕີຫາກາເຣຫິ ປຈ຺ຈຕິ. ເຕນ ສຕ຺ຕາ ພຫ຺ວາພາຘາ ເຈວ ໂຫນ຺ຕິ, ອປ຺ປາຍຸກາ ຈ. ເອວໍ ຕາວ ອຸຕຸໂຠຊນວເສນ ອາຍຸ ຫາຍຕິ.

ຍທາ ປນ ຣາຊາໂນ ຘມ຺ມິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕທາ ອຸປຣາຊາໂນປິ ຘມ຺ມິກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ປຸຣິມນເຍເນວ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ສພ຺ເພປິ ຘມ຺ມິກາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສໍ ຘມ຺ມິກຕ຺ຕາ ສມໍ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ປຣິຫຣນ຺ຕິ, ຍຖາມຄ຺ເຄນ ວາໂຕ ວາຍຕິ, ຍຖາມຄ຺ເຄນ ວາຍນ຺ໂຕ ອາກາສຏ຺ຐກວິມານານິ ນ ໂຂເຠຕິ, ເຕສໍ ອໂຂຠາ ເທວຕານໍ ກີຬນຕ຺ຖາຍ ຈິຕ຺ຕານິ ນມນ຺ຕິ. ເອວໍ ກາເລນ ອຸຕຸ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເທໂວ ສມ຺ມາ ວສ຺ສຕິ, ວປ຺ປກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສສ຺ສານໍ ອຸປກາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ກາເລ ວສ຺ສຕິ, ກາເລ ວິຄຈ຺ຉຕິ, ເຕນ ສສ຺ສານິ ສມປາການິ ສຸຄນ຺ຘານິ ສຸວຓ຺ຓານິ ສຸຣສານິ ໂອຊວນ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕຫິ ສມ຺ປາທິຕໍ ໂຠຊນໍ ປຣິຠຸຕ຺ຕມ຺ປິ ສມ຺ມາ ປຣິປາກໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເຕນ ສຕ຺ຕາ ອໂຣຄາ ທີຆາຍຸກາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວໍ ອຸຕຸໂຠຊນວເສນ ອາຍຸ ວຑ຺ຒຕິ.

ຕຕ຺ຖ ວິປສ຺ສີ ຠຄວາ ອສີຕິວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸກກາເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ສິຂີ ສຕ຺ຕຕິວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸກກາເລຕິ ອິທໍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ປຣິຫີນສທິສໍ ກຕໍ, ນ ປນ ເອວໍ ປຣິຫີນໍ, ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ປຣິຫີນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກຖໍ? ອິມສ຺ມິໍ ຕາວ ກປ຺ເປ ກກຸສນ຺ໂຘ ຠຄວາ ຈຕ຺ຕາລີສວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸກກາເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ ປຎ຺ຈ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ຐຕ຺ວາ ປຎ຺ຈເມ ວິຊ຺ຊມາເນເຍວ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ. ຕໍ ອາຍຸ ປຣິຫາຍມານໍ ທສວສ຺ສກາລໍ ປຕ຺ວາ ປຸນ ວຑ຺ຒມານໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣິຫາຍມານໍ ຕິໍສວສ຺ສສຫສ຺ສກາເລ ຐິຕໍ; ຕທາ ໂກຓາຄມໂນ ຠຄວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ມິມ຺ປິ ຕເຖວ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຕໍ ອາຍຸ ທສວສ຺ສກາລໍ ປຕ຺ວາ ປຸນ ວຑ຺ຒມານໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິຫາຍິຕ຺ວາ ວີສຕິວສ຺ສສຫສ຺ສກາເລ ຐິຕໍ; ຕທາ ກສ຺ສໂປ ຠຄວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ມິມ຺ປິ ຕເຖວ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຕໍ ອາຍຸ ທສວສ຺ສກາລໍ ປຕ຺ວາ ປຸນ ວຑ຺ຒມານໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິຫາຍິຕ຺ວາ ວສ຺ສສຕກາລໍ ປຕ຺ຕໍ, ອຖ ອມ຺ຫາກໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ເອວໍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ປຣິຫາຍິຕ຺ວາ ປຣິຫາຍິຕ຺ວາ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ປຣິຫີນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຍໍ ອາຍຸປຣິມາເຓສຸ ມນຸສ຺ເສສຸ ພຸທ຺ຘາ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເຕສມ຺ປິ ຕໍ ຕເທວ ອາຍຸປຣິມາຓໍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອາຍຸປຣິຈ຺ເຉທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ໂພຘິປຣິຈ຺ເຉທວຓ຺ຓນາ

໘. ໂພຘິປຣິຈ຺ເຉເທ ປນ ປາຏລິຍາ ມູເລຕິ ປາຏລິຣຸກ຺ຂສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ. ຕສ຺ສາ ປນ ປາຏລິຍາ ຂນ຺ໂຘ ຕໍ ທິວສໍ ປຓ຺ຓາສຣຕໂນ ຫຸຕ຺ວາ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ, ສາຂາ ປຓ຺ຓາສຣຕນາຕິ ອຸພ຺ເພເຘນ ຣຕນສຕໍ ອໂຫສິ. ຕໍ ທິວສຎ຺ຈ ສາ ປາຏລິ ກຓ຺ຓິກາພທ຺ເຘຫິ ວິຍ ປຸປ຺ເຜຫິ ມູລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອກສຎ຺ຉນ຺ນາ ອໂຫສິ, ທິພ຺ພຄນ຺ຘໍ ວາຍຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ຕທາ ອຍເມວ ປຸປ຺ຜິຕາ, ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬ ສພ຺ພປາຏລິໂຍ ປຸປ຺ຜິຕາ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ປາຏລິໂຍ, ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬ ສພ຺ພຣຸກ຺ຂານໍ ຂນ຺ເຘສຸ ຂນ຺ຘປທຸມານິ, ສາຂາສຸ ສາຂາປທຸມານິ, ລຕາສຸ ລຕາປທຸມານິ, ອາກາເສ ອາກາສປທຸມານິ ປຸປ຺ຜິຕານິ, ປຖວິຕລໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາປິ ມຫາປທຸມານິ ອຸຏ຺ຐິຕານິ. ມຫາສມຸທ຺ໂທປິ ປຎ຺ຈວຓ຺ເຓຫິ ປທຸເມຫິ ນີລຸປ຺ປລຣຕ຺ຕຸປ຺ປເລຫິ ຈ ສຎ຺ຉນ຺ໂນ ອໂຫສິ. ສກລທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬໍ ຘຊມາລາກຸລໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິພທ຺ຘປຸປ຺ຜທາມວິສ຺ສຏ຺ຐມາລາຄຸຬວິປ຺ປກິຓ຺ຓໍ ນານາວຓ຺ຓກຸສຸມສມຸຊ຺ຊລໍ ນນ຺ທນວນຈິຕ຺ຕລຕາວນມິສ຺ສກວນຜາຣຸສກວນສທິສໍ ອໂຫສິ. ປຸຣຕ຺ຖິມຈກ຺ກວາຬມຸຂວຏ຺ຏິຍໍ ອຸສ຺ສິຕທ຺ຘຊາ ປຈ຺ຉິມຈກ຺ກວາຬມຸຂວຏ຺ຏິໍ ອຠິຫນນ຺ຕິ. ປຈ຺ຉິມທກ຺ຂິຓອຸຕ຺ຕຣຈກ຺ກວາຬມຸຂວຏ຺ຏິຍໍ ອຸສ຺ສິຕທ຺ຘຊາ ທກ຺ຂິຓຈກ຺ກວາຬມຸຂວຏ຺ຏິໍ ອຠິຫນນ຺ຕິ. ເອວໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສິຣີສມ຺ປຕ຺ຕານິ ຈກ຺ກວາຬານິ ອເຫສຸໍ. ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ສກລໍ ພຸທ຺ຘຄຸຓວິຠວສິຣິໍ ປຏິວິຊ຺ຌມາໂນ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ.

‘‘ສິຂີ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ປຸຓ຺ຑຣີກສ຺ສ ມູເລ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິອາທີສຸປິ ອິມິນາວ ນເຍນ ປທວຓ຺ຓນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອຕ຺ຖ ປນ ປຸຓ຺ຑຣີໂກຕິ ເສຕມ຺ພຣຸກ຺ໂຂ. ຕສ຺ສາປິ ຕເທວ ປຣິມາຓໍ. ຕໍ ທິວສຎ຺ຈ ໂສປິ ທິພ຺ພຄນ຺ເຘຫິ ປຸປ຺ເຜຫິ ສຸສຎ຺ຉນ຺ໂນ ອໂຫສິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ປຸປ຺ເຜຫິ, ຜເລຫິປິ ສຎ຺ຉນ຺ໂນ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ເອກໂຕ ຕຣຸຓານິ ຜລານິ, ເອກໂຕ ມຊ຺ຌິມານິ ຜລານິ, ເອກໂຕ ນາຕິປກ຺ການິ ຜລານິ, ເອກໂຕ ສຸປກ຺ການິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕທິພ຺ໂພຊານິ ວິຍ ສຸຣສານິ ໂອລມ຺ພນ຺ຕິ. ຍຖາ ໂສ, ເອວໍ ສກລທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬສຸ ປຸປ຺ຜູປຄຣຸກ຺ຂາ ປຸປ຺ເຜຫິ, ຜລູປຄຣຸກ຺ຂາ ຜເລຫິ ປຏິມຓ຺ຑິຕາ ອເຫສຸໍ.

ສາໂລຕິ ສາລຣຸກ຺ໂຂ. ຕສ຺ສາປິ ຕເທວ ປຣິມາຓໍ, ຕເຖວ ປຸປ຺ຜສິຣີວິຠໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສິຣີສຣຸກ຺ເຂປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຸທຸມ຺ພຣຣຸກ຺ເຂ ປຸປ຺ຜານິ ນາເຫສຸໍ, ຜລວິຠູຕິ ປເນຕ຺ຖ ອມ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນຍາວ, ຕຖາ ນິຄ຺ໂຣເຘ, ຕຖາ ອສ຺ສຕ຺ເຖ. ອິຕິ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ເອໂກວ ປລ຺ລງ຺ໂກ, ຣຸກ຺ຂາ ປນ ອຎ຺ເຎປິ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສຸ ຍສ຺ສ ຍສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ມູເລ ຈຕຸມຄ຺ຄຎາຓສງ຺ຂາຕໂພຘິໍ ພຸທ຺ຘາ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ໂສ ໂສ ໂພຘີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຍໍ ໂພຘິປຣິຈ຺ເຉໂທ ນາມ.

ສາວກຍຸຄປຣິຈ຺ເຉທວຓ຺ຓນາ

໙. ສາວກຍຸຄປຣິຈ຺ເຉເທ ປນ ຂຓ຺ຑຕິສ຺ສນ຺ຕິ ຂຓ຺ໂຑ ຈ ຕິສ຺ໂສ ຈ. ເຕສຸ ຂຓ຺ໂຑ ເອກປິຕິໂກ ກນິຏ຺ຐຠາຕາ, ຕິສ຺ໂສ ປຸໂຣຫິຕປຸຕ຺ໂຕ. ຂຓ຺ໂຑ ປຎ຺ຎາປາຣມິຍາ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ໂຕ, ຕິສ຺ໂສ ສມາຘິປາຣມິຍາ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ໂຕ. ອຄ຺ຄນ຺ຕິ ຐເປຕ຺ວາ ວິປສ຺ສິໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອວເສເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ອສທິສຄຸຓຕາຍ ອຸຕ຺ຕມໍ. ຠທ຺ທຍຸຄນ຺ຕິ ອຄ຺ຄຕ຺ຕາເຍວ ຠທ຺ທຍຸຄໍ. ອຠິຠູສມ຺ຠວນ຺ຕິ ອຠິຠູ ຈ ສມ຺ຠໂວ ຈ. ເຕສຸ ອຠິຠູ ປຎ຺ຎາປາຣມິຍາ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ໂຕ. ສິຂິນາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ອຣຸຓວຕິໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມປຣິສາຍ ວິວິຘານິ ປາຏິຫາຣິຍານິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ອນ຺ຘກາເຣນ ຜຣິຕ຺ວາ – ‘‘ກິໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຊາຕສໍເວຄານໍ ໂອຠາສໍ ຜຣິຕ຺ວາ – ‘‘ສພ຺ເພ ເມ ຣູປຎ຺ຈ ປສ຺ສນ຺ຕຸ, ສທ຺ທຎ຺ຈ ສຸຓນ຺ຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ – ‘‘ອາຣມ຺ຠຖາ’’ຕິ ຄາຖາທ຺ວຍໍ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໘໕) ຠຓນ຺ໂຕ ສທ຺ທໍ ສາເວສິ. ສມ຺ຠໂວ ສມາຘິປາຣມິຍາ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ.

ໂສຓຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ໂສໂຓ ຈ ອຸຕ຺ຕໂຣ ຈ. ເຕສຸປິ ໂສໂຓ ປຎ຺ຎາປາຣມິໍ ປຕ຺ໂຕ, ອຸຕ຺ຕໂຣ ສມາຘິປາຣມິໍ ປຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ວິຘຸຣສຎ຺ຊີວນ຺ຕິ ວິຘຸໂຣ ຈ ສຎ຺ຊີໂວ ຈ. ເຕສຸ ວິຘຸໂຣ ປຎ຺ຎາປາຣມິໍ ປຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ສຎ຺ຊີໂວ ສມາຘິປາຣມິໍ ປຕ຺ໂຕ. ສມາປຊ຺ຊນພຫຸໂລ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານກຸຏິເລຓມຓ຺ຑປາທີສຸ ສມາປຕ຺ຕິພເລນ ຌາຍນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ອຣຎ຺ເຎ ນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ຊິ, ອຖ ນໍ ວນກມ຺ມິກາທໂຍ ‘‘ມໂຕ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຌາເປສຸໍ. ໂສ ຍຖາປຣິຈ຺ເຉເທນ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ຈີວຣານິ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ຕທຸປາທາເຍວ ຈ ນໍ ‘‘ສຎ຺ຊີໂວ’’ຕິ ສຎ຺ຊານິໍສຸ. ຠິຍ຺ໂຍສຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ຠິຍ຺ໂຍໂສ ຈ ອຸຕ຺ຕໂຣ ຈ. ເຕສຸ ຠິຍ຺ໂຍໂສ ປຎ຺ຎາຍ ອຸຕ຺ຕໂຣ, ອຸຕ຺ຕໂຣ ສມາຘິນາ ອຄ຺ໂຄ ອໂຫສິ. ຕິສ຺ສຠາຣທ຺ວາຊນ຺ຕິ ຕິສ຺ໂສ ຈ ຠາຣທ຺ວາໂຊ ຈ. ເຕສຸ ຕິສ຺ໂສ ປຎ຺ຎາປາຣມິໍ ປຕ຺ໂຕ, ຠາຣທ຺ວາໂຊ ສມາຘິປາຣມິໍ ປຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານນ຺ຕິ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຈ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຈ. ເຕສຸ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາວິສເຍ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ສມາຘິວິສເຍ ອຄ຺ໂຄ ອໂຫສິ. ອຍໍ ສາວກຍຸຄປຣິຈ຺ເຉໂທ ນາມ.

ສາວກສນ຺ນິປາຕປຣິຈ຺ເຉທວຓ຺ຓນາ

໑໐. ສາວກສນ຺ນິປາຕປຣິຈ຺ເຉເທ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປຐມສນ຺ນິປາໂຕ ຈຕຸຣງ຺ຄິໂກ ອໂຫສິ, ສພ຺ເພ ເອຫິຠິກ຺ຂູ, ສພ຺ເພ ອິທ຺ຘິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕປຕ຺ຕຈີວຣາ, ສພ຺ເພ ອນາມນ຺ຕິຕາວ ອາຄຕາ, ອິຕິ ເຕ ຈ ໂຂ ປນ຺ນຣເສ ອຸໂປສຖທິວເສ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ພີຊນິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ອຸໂປສຖໍ ໂອສາເຣສິ. ທຸຕິຍຕຕິເຍສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຖາ ເສສພຸທ຺ຘານໍ ສພ຺ພສນ຺ນິປາເຕສຸ. ຍສ຺ມາ ປນ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ປຐມໂພຘິຍາວ ສນ຺ນິປາໂຕ ອໂຫສິ, ອິທຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕໍ ອປຣຠາເຄ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ເອໂກ ສາວການໍ ສນ຺ນິປາໂຕ’’ຕິ ອນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ອໂຫສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ອຑ຺ຒເຕຬສານິ ຠິກ຺ຂຸສຕານີຕິ ປຸຣາຓຊຏິລານໍ ສຫສ຺ສໍ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຄ຺ຄສາວການໍ ປຣິວາຣານິ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍສຕານີຕິ ອຑ຺ຒເຕຬສານິ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຄ຺ຄສາວການໍ ອຠິນີຫາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວຕ຺ຖຸໍ ກເຖຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ທີເປຕພ຺ພາ. ປພ຺ພຊິຕານໍ ປນ ເຕສໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ. ຘມ຺ມເສນາປຕິ ປນ຺ນຣສເມ ທິວເສ ຄິຊ຺ຌກູຏປພ຺ພຕມຊ຺ເຌ ສູກຣຂຕເລຓປພ຺ຠາເຣ ຠາຄິເນຍ຺ຍສ຺ສ ທີຆນຂປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ສຊ຺ຊິເຕ ຘມ຺ມຍາເຄ ເວທນາປຣິຄ຺ຄຫສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໒.໒໐໑) ເທສິຍມາເນ ເທສນໍ ອນຸພຸຊ຺ຌມານໍ ຎາຓໍ ເປເສຕ຺ວາ ສາວກປາຣມິຎາຓໍ ປຕ຺ໂຕ. ຠຄວາ ເຖຣສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ເວຬຸວເນເຍວ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາສິ. ເຖໂຣ – ‘‘ກຸຫິໍ ນຸ ໂຂ ຠຄວາ ຄໂຕ’’ຕິ ອາວຊ຺ຊນ຺ໂຕ ເວຬຸວເນ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ເວຬຸວເນເຍວ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາສິ. ອຖ ຠຄວາ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ໂອສາເຣສິ. ຕໍ ສນ຺ນິປາຕໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຄວາ – ‘‘ອຑ຺ຒເຕຬສານິ ຠິກ຺ຂຸສຕານີ’’ຕິ ອາຫ. ອຍໍ ສາວກສນ຺ນິປາຕປຣິຈ຺ເຉໂທ ນາມ.

ອຸປຏ຺ຐາກປຣິຈ຺ເຉທວຓ຺ຓນາ

໑໑. ອຸປຏ຺ຐາກປຣິຈ຺ເຉເທ ປນ ອານນ຺ໂທຕິ ນິພທ຺ຘຸປຏ຺ຐາກຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠຄວໂຕ ຫິ ປຐມໂພຘິຍໍ ອນິພທ຺ຘາ ອຸປຏ຺ຐາກາ ອເຫສຸໍ. ເອກທາ ນາຄສມາໂລ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣິ, ເອກທາ ນາຄິໂຕ, ເອກທາ ອຸປວາໂນ, ເອກທາ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ, ເອກທາ ຈຸນ຺ໂທ ສມຓຸທ຺ເທໂສ, ເອກທາ ສາຄໂຕ, ເອກທາ ເມຆິໂຍ. ຕຕ຺ຖ ເອກທາ ຠຄວາ ນາຄສມາລຕ຺ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປຏິປນ຺ໂນ ທ຺ເວຘາປຖໍ ປຕ຺ໂຕ. ເຖໂຣ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ – ‘‘ຠຄວາ, ອຫໍ ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ຠຄວາ – ‘‘ເອຫິ ຠິກ຺ຂຸ, ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ – ‘‘ຫນ຺ທ, ຠຄວາ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອຫໍ ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຉມາຍໍ ຐເປຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ. ອຖ ນໍ ຠຄວາ – ‘‘ອາຫຣ, ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄໂຕ. ຕສ຺ສປິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິຕເຣນ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉໂຕ ໂຈຣາ ປຕ຺ຕຈີວຣຎ຺ເຈວ ຫຣິໍສຸ, ສີສຎ຺ຈ ຠິນ຺ທິໍສຸ. ໂສ – ‘‘ຠຄວາ ອິທານິ ເມ ປຏິສຣຓໍ, ນ ອຎ຺ໂຎ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ໂລຫິເຕນ ຄຬິເຕນ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ‘‘ກິມິທໍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ອຖ ນໍ ຠຄວາ – ‘‘ມາ ຈິນ຺ຕຍິ, ຠິກ຺ຂຸ, ເອຕໍເຍວ ເຕ ກາຣຓໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ນິວາຣຍິມ຺ຫາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນໍ ສມສ຺ສາເສສິ.

ເອກທາ ປນ ຠຄວາ ເມຆິຍຕ຺ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ປາຈີນວໍສມິຄທາເຍ ຊນ຺ຕຸຄາມໍ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຣາປິ ເມຆິໂຍ ຊນ຺ຕຸຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ນທີຕີເຣ ປາສາທິກໍ ອມ຺ພວນໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ຠຄວາ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອຫໍ ຕສ຺ມິໍ ອມ຺ພວເນ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ນິວາຣິຍມາໂນປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອກຸສລວິຕກ຺ເກຫິ ອຸປທ຺ທຸໂຕ ອນ຺ວາສຕ຺ໂຕ (ອ. ນິ. ໙.໓; ອຸທານ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ໓໑ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ). ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ຕມ຺ປິ ຠຄວາ – ‘‘ອິທເມວ ເຕ ກາຣຓໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ນິວາຣຍິມ຺ຫາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສາວຕ຺ຖິໍ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຘກຸຏິປຣິເວເຓ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອິທານິມ຺ຫິ ມຫລ຺ລໂກ, ‘ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉາມາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ເຎນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ມຍ຺ຫໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ມຍ຺ຫໍ ນິພທ຺ຘຸປຏ຺ຐາກໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຊານາຖາ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມສໍເວໂຄ ອຸທປາທິ. ອຖາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ – ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫເຍວ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປາຘິກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ປາຣມິໂຍ ປູຣຍິໍ, ນນຸ ມາທິໂສ ມຫາປຎ຺ໂຎ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ນາມ ວຏ຺ຏຕິ, ອຫໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ຠຄວາ – ‘‘ອລໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຍສ຺ສໍ ທິສາຍໍ ຕ຺ວໍ ວິຫຣສິ, ອສຸຎ຺ຎາເຍວ ເມ ສາ ທິສາ, ຕວ ໂອວາໂທ ພຸທ຺ຘານໍ ໂອວາທສທິໂສ, ນ ເມ ຕຍາ ອຸປຏ຺ຐາກກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິ. ເອເຕເນວຸປາເຍນ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອສີຕິມຫາສາວກາ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ຠຄວາ ປຏິກ຺ຂິປິ.

ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ປນ ຕຸຓ຺ຫີເຍວ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ຠິກ຺ຂູ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ອາວຸໂສ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອຸປຏ຺ຐາກຏ຺ຐານໍ ຍາຈຕິ, ຕ຺ວມ຺ປິ ຍາຈາຫີ’’ຕິ. ໂສ ອາຫ – ‘‘ຍາຈິຕ຺ວາ ລທ຺ຘຸປຏ຺ຐານໍ ນາມ ອາວຸໂສ ກີທິສໍ ໂຫຕິ, ກິໍ ມໍ ສຕ຺ຖາ ນ ປສ຺ສຕິ, ສເຈ ໂຣຈິສ຺ສຕິ, ອານນ຺ໂທ ມໍ ອຸປຏ຺ຐາຕູຕິ ວກ຺ຂຕີ’’ຕິ. ອຖ ຠຄວາ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອານນ຺ໂທ ອຎ຺ເຎນ ອຸສ຺ສາເຫຕພ຺ໂພ, ສຍເມວ ຊານິຕ຺ວາ ມໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ຠິກ຺ຂູ – ‘‘ອຸຏ຺ເຐຫິ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ອຸຏ຺ເຐຫິ ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ທສພລໍ ອຸປຏ຺ຐາກຏ຺ຐານໍ ຍາຈາຫີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຖໂຣ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຏິກ຺ເຂເປ, ຈຕສ຺ໂສ ຈ ອາຍາຈນາຕິ ອຏ຺ຐ ວເຣ ຍາຈິ.

ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຏິກ຺ເຂປາ ນາມ – ‘‘ສເຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ຘໍ ປຓີຕໍ ຈີວຣໍ ນ ທສ຺ສຕິ, ປິຓ຺ຑປາຕໍ ນ ທສ຺ສຕິ, ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ວສິຕຸໍ ນ ທສ຺ສຕິ, ນິມນ຺ຕນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນ ຄມິສ຺ສຕິ, ເອວາຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ – ‘‘ກິໍ ປເນຕ຺ຖ, ອານນ຺ທ, ອາທີນວໍ ປສ຺ສສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ – ‘‘ສຈາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິມານິ ວຕ຺ຖູນິ ລຠິສ຺ສາມິ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ – ‘ອານນ຺ໂທ ທສພເລນ ລທ຺ຘໍ ປຓີຕໍ ຈີວຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ວສຕິ, ເອກໂຕ ນິມນ຺ຕນໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອຕໍ ລາຠໍ ລຠນ຺ໂຕ ຕຖາຄຕໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ໂກ ເອວໍ ອຸປຏ຺ຐຫໂຕ ຠາໂຣ’ຕິ’’ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຏິກ຺ເຂເປ ຍາຈິ.

ຈຕສ຺ໂສ ອາຍາຈນາ ນາມ – ‘‘ສເຈ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ມຍາ ຄຫິຕນິມນ຺ຕນໍ ຄມິສ຺ສຕິ, ສຈາຫໍ ຕິໂຣຣຏ຺ຐາ ຕິໂຣຊນປທາ ຠຄວນ຺ຕໍ ທຏ຺ຐຸໍ ອາຄຕໍ ປຣິສໍ ອາຄຕກ຺ຂເຓ ເອວ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ລຈ຺ຉາມິ, ຍທາ ເມ ກງ຺ຂາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ລຈ຺ຉາມິ, ຍໍ ຠຄວາ ມຍ຺ຫໍ ປຣມ຺ມຸຂາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ຕໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ກເຖສ຺ສຕິ, ເອວາຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ – ‘‘ກໍ ປເນຕ຺ຖ, ອານນ຺ທ, ອານິສໍສໍ ປສ຺ສສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ – ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ສທ຺ຘາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ໂອກາສໍ ອລຠນ຺ຕາ ມໍ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ – ‘ສ຺ເວ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ອມ຺ຫາກໍ ຆເຣ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຖາ’ຕິ, ສເຈ ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ ຕຕ຺ຖ ນ ຄມິສ຺ສຕິ, ອິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓເຍວ ປຣິສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ກງ຺ຂຎ຺ຈ ວິໂນເທຕຸໍ ໂອກາສໍ ນ ລຈ຺ຉາມິ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ – ‘ກິໍ ອານນ຺ໂທ ທສພລໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ເອຕ຺ຕກມ຺ປິສ຺ສ ອນຸຄ຺ຄຫໍ ຠຄວາ ນ ກໂຣຕີ’ຕິ. ຠຄວໂຕ ຈ ປຣມ຺ມຸຂາ ມໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ – ‘ອຍໍ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ຄາຖາ, ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ, ອິທໍ ຊາຕກໍ, ກຕ຺ຖ ເທສິຕ’ນ຺ຕິ. ສຈາຫໍ ຕໍ ນ ສມ຺ປາທຍິສ຺ສາມິ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ – ‘ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ, ອາວຸໂສ, ນ ຊານາສິ, ກສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ຉາຍາ ວິຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອວິຊຫນ຺ໂຕ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ວິຈຣສີ’ຕິ. ເຕນາຫໍ ປຣມ຺ມຸຂາ ເທສິຕສ຺ສປິ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຸນ ກຖນໍ ອິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ອິມາ ຈຕສ຺ໂສ ອາຍາຈນາ ຍາຈິ. ຠຄວາປິສ຺ສ ອທາສິ.

ເອວໍ ອິເມ ອຏ຺ຐ ວເຣ ຄເຫຕ຺ວາ ນິພທ຺ຘຸປຏ຺ຐາໂກ ອໂຫສິ. ຕສ຺ເສວ ຐານນ຺ຕຣສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ປູຣິຕານໍ ປາຣມີນໍ ຜລໍ ປາປຸຓີຕິ ອິມສ຺ສ ນິພທ຺ຘຸປຏ຺ຐາກຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ອານນ຺ໂທ ຠິກ຺ຂຸ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ອຄ຺ຄຸປຏ຺ຐາໂກ’’ຕິ ອາຫ. ອຍໍ ອຸປຏ຺ຐາກປຣິຈ຺ເຉໂທ ນາມ.

໑໒. ປິຕິປຣິຈ຺ເຉໂທ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ໂຖເຍວ.

ວິຫາຣໍ ປາວິສີຕິ ກສ຺ມາ ວິຫາຣໍ ປາວິສິ? ຠຄວາ ກິຣ ເອຕ຺ຕກໍ ກເຖຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ນ ຕາວ ມຍາ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ພຸທ຺ຘານໍ ວໍໂສ ນິຣນ຺ຕຣໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ກຖິໂຕ, ອຊ຺ຊ ມຍິ ປນ ວິຫາຣໍ ປວິຏ຺ເຐ ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ຠິຍ຺ໂຍໂສ ມຕ຺ຕາຍ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓໍ ອາຣພ຺ຠ ວຓ຺ຓໍ ກຖຍິສ຺ສນ຺ຕິ. ອຖາຫໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນິຣນ຺ຕຣໍ ພຸທ຺ຘວໍສໍ ກເຖຕ຺ວາ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ກຖາວາຣສ຺ສ ໂອກາສໍ ທຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ວິຫາຣໍ ປາວິສິ.

ຍຎ຺ເຈຕໍ ຠຄວາ ຕນ຺ຕິໍ ກເຖສິ, ຕຕ຺ຖ ກປ຺ປປຣິຈ຺ເຉໂທ, ຊາຕິປຣິຈ຺ເຉໂທ, ໂຄຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉໂທ, ອາຍຸປຣິຈ຺ເຉໂທ, ໂພຘິປຣິຈ຺ເຉໂທ, ສາວກຍຸຄປຣິຈ຺ເຉໂທ, ສາວກສນ຺ນິປາຕປຣິຈ຺ເຉໂທ, ອຸປຏ຺ຐາກປຣິຈ຺ເຉໂທ, ປິຕິປຣິຈ຺ເຉໂທຕິ ນວິເມ ວາຣາ ອາຄຕາ, ສມ຺ພຫຸລວາໂຣ ອນາຄໂຕ, ອາເນຕ຺ວາ ປນ ທີເປຕພ຺ໂພ.

ສມ຺ພຫຸລວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

ສພ຺ພໂພຘິສຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ເອກສ຺ມິໍ ກຸລວໍສານຸຣູເປ ປຸຕ຺ເຕ ຊາເຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຍເມວ ວໍໂສ, ອຍໍ ປເວຓີ. ກສ຺ມາ? ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂພຘິສຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກມນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣານິ ອເນການິ ປາຏິຫາຣິຍານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ ເນສໍ ຍທິ ເນວ ຊາຕນຄຣໍ, ນ ປິຕາ, ນ ມາຕາ, ນ ຠຣິຍາ, ນ ປຸຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍ, ‘‘ອິມສ຺ສ ເນວ ຊາຕນຄຣໍ, ນ ປິຕາ, ນ ຠຣິຍາ, ນ ປຸຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເທໂວ ວາ ສກ຺ໂກ ວາ ມາໂຣ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ເອສ ມຎ຺ເຎ, ເທວານຎ຺ຈ ອີທິສໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ອນຈ຺ຉຣິຍ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ຊໂນ ເນວ ໂສຕພ຺ພໍ, ນ ສທ຺ຘາຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ. ຕໂຕ ອຠິສມໂຍ ນ ຠເວຍ຺ຍ, ອຠິສມເຍ ອສຕິ ນິຣຕ຺ຖໂກວ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາໂທ, ອນິຍ຺ຍານິກໍ ສາສນໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ພໂພຘິສຕ຺ຕານໍ – ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ກຸລວໍສານຸຣູເປ ປຸຕ຺ເຕ ຊາເຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຍເມວ ວໍໂສ ອຍໍ ປເວຓີ. ຕສ຺ມາ ປຸຕ຺ຕາທີນໍ ວເສນ ສມ຺ພຫຸລວາໂຣ ອາເນຕ຺ວາ ທີເປຕພ຺ໂພ.

ສມ຺ພຫຸລປຣິຈ຺ເຉທວຓ຺ຓນາ

ຕຕ຺ຖ –

ສມວຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ໂຘ ອຕຸໂລ, ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ຈ ອຸຕ຺ຕໂຣ;

ສຕ຺ຖວາໂຫ ວິຊິຕເສໂນ, ຣາຫຸໂລ ຠວຕິ ສຕ຺ຕໂມຕິ.

ເອເຕ ຕາວ ສຕ຺ຕນ຺ນມ຺ປິ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ອນຸກ຺ກເມເນວ ສຕ຺ຕ ປຸຕ຺ຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຖ ຣາຫຸລຠທ຺ເທ ຕາວ ຊາເຕ ປຓ຺ຓໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຐປຍິໍສຸ. ອຖສ຺ສ ຕາວເທວ ສກລສຣີຣໍ ໂຂເຠຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສິເນໂຫ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ຕາວ ຊາເຕ ເອວຣູໂປ ປຸຕ຺ຕສິເນໂຫ, ປໂຣສຫສ຺ສໍ ກິຣ ເມ ປຸຕ຺ຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສຸ ເອເກກສ຺ມິໍ ຊາເຕ ອິທໍ ສິເນຫພນ຺ຘນໍ ເອວໍ ວຑ຺ຒນ຺ຕໍ ທຸພ຺ເຠຊ຺ຊໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຣາຫຸ ຊາໂຕ, ພນ຺ຘນໍ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕໍ ທິວສເມວ ຈ ຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ເພສໍ ປຸຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ. ອຍໍ ປຸຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉໂທ.

ສຸຕນາ ສພ຺ພກາມາ ຈ, ສຸຈິຕ຺ຕາ ອຖ ໂຣຈິນີ;

ຣຸຈຄ຺ຄຕີ ສຸນນ຺ທາ ຈ, ພິມ຺ພາ ຠວຕິ ສຕ຺ຕມາຕິ.

ເອຕາ ເຕສໍ ສຕ຺ຕນ຺ນມ຺ປິ ປຸຕ຺ຕານໍ ມາຕໂຣ ອເຫສຸໍ. ພິມ຺ພາເທວີ ປນ ຣາຫຸລກຸມາເຣ ຊາເຕ ຣາຫຸລມາຕາຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ອຍໍ ຠຣິຍປຣິຈ຺ເຉໂທ.

ວິປສ຺ສີ ກກຸສນ຺ໂຘຕິ ອິເມ ປນ ທ຺ເວ ໂພຘິສຕ຺ຕາ ປຍຸຕ຺ຕອາຊຎ຺ຎຣຖມາຣຸຍ຺ຫ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ສິຂີ ໂກຓາຄມໂນຕິ ອິເມ ທ຺ເວ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ຘວຣຄຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ເວສ຺ສຠູ ສຸວຓ຺ຓສິວິກາຍ ນິສີທິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິ. ກສ຺ສໂປ ອຸປຣິປາສາເທ ມຫາຕເລ ນິສິນ຺ໂນວ ອານາປານຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຌານາ ອຸຏ຺ຐາຍ ຕໍ ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ – ‘‘ປາສາໂທ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ໂອຕຣຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ປາສາໂທ ອາກາເສນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ໂອຕຣິ. ມຫາປຸຣິໂສປິ ຕໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ຐຕ຺ວາ – ‘‘ປາສາໂທ ຍຖາຐາເນເຍວ ປຕິຏ຺ຐາຕູ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ໂສ ຍຖາຐາເນ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ມຫາປຸຣິໂສປິ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ປຘານມນຸຍຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຏິວິຊ຺ຌິ. ອມ຺ຫາກໍ ປນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກຓ຺ຏກໍ ອສ຺ສວຣມາຣຸຍ຺ຫ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕຕິ. ອຍໍ ຍານປຣິຈ຺ເຉໂທ.

ວິປສ຺ສິສ຺ສ ປນ ຠຄວໂຕ ໂຍຊນປ຺ປມາເຓ ປເທເສ ວິຫາໂຣ ປຕິຏ຺ຐາສິ, ສິຂິສ຺ສ ຕິຄາວຸເຕ, ເວສ຺ສຠຸສ຺ສ ອຑ຺ຒໂຍຊເນ, ກກຸສນ຺ຘສ຺ສ ຄາວຸເຕ, ໂກຓາຄມນສ຺ສ ອຑ຺ຒຄາວຸເຕ, ກສ຺ສປສ຺ສ ວີສຕິອຸສເຠ. ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ປກຕິມາເນນ ໂສຬສກຣີເສ, ຣາຊມາເນນ ອຏ຺ຐກຣີເສ ປເທເສ ວິຫາໂຣ ປຕິຏ຺ຐິໂຕຕິ. ອຍໍ ວິຫາຣປຣິຈ຺ເຉໂທ.

ວິປສ຺ສິສ຺ສ ປນ ຠຄວໂຕ ເອກຣຕນາຍາມາ ວິທຕ຺ຖິວິຕ຺ຖາຣາ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລຸພ຺ເພຘາ ສຸວຓ຺ຓິຏ຺ຐກາ ກາເຣຕ຺ວາ ຈູຬໍເສນ ຉາເທຕ຺ວາ ວິຫາຣຏ຺ຐານໍ ກິຓິໍສຸ. ສິຂິສ຺ສ ສຸວຓ຺ຓຍຏ຺ຐິຜາເລຫິ ຉາເທຕ຺ວາ ກິຓິໍສຸ. ເວສ຺ສຠຸສ຺ສ ສຸວຓ຺ຓຫຕ຺ຖິປາທານິ ກາເຣຕ຺ວາ ເຕສໍ ຈູຬໍເສນ ຉາເທຕ຺ວາ ກິຓິໍສຸ. ກກຸສນ຺ຘສ຺ສ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສຸວຓ຺ຓິຏ຺ຐກາຫິ ຉາເທຕ຺ວາ ກິຓິໍສຸ. ໂກຓາຄມນສ຺ສ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສຸວຓ຺ຓກຈ຺ຉເປຫິ ຉາເທຕ຺ວາ ກິຓິໍສຸ. ກສ຺ສປສ຺ສ ສຸວຓ຺ຓກຏ຺ຏີຫິເຍວ ຉາເທຕ຺ວາ ກິຓິໍສຸ. ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ສລກ຺ຂຓານໍ ກຫາປຓານໍ ຈູຬໍເສນ ຉາເທຕ຺ວາ ກິຓິໍສຸ. ອຍໍ ວິຫາຣຠູມິຄ຺ຄຫຓຘນປຣິຈ຺ເຉໂທ.

ຕຕ຺ຖ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຕຖາ ຠູມິໍ ກິຓິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ກຕ຺ວາ ທິນ຺ນຸປຏ຺ຐາໂກ ປຸນພ຺ພສຸມິຕ຺ໂຕ ນາມ ອໂຫສິ, ສິຂິສ຺ສ ສິຣິວຑ຺ຒໂນ ນາມ, ເວສ຺ສຠຸສ຺ສ ໂສຕ຺ຖິໂຍ ນາມ, ກກຸສນ຺ຘສ຺ສ ອຈ຺ຈຸໂຕ ນາມ, ໂກຓາຄມນສ຺ສ ອຸຄ຺ໂຄ ນາມ, ກສ຺ສປສ຺ສ ສຸມໂນ ນາມ, ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ສຸທຕ຺ໂຕ ນາມ. ສພ຺ເພ ເຈເຕ ຄຫປຕິມຫາສາລາ ເສຏ຺ຐິໂນ ອເຫສຸນ຺ຕິ. ອຍໍ ອຸປຏ຺ຐາກປຣິຈ຺ເຉໂທ ນາມ.

ອປຣານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອວິຊຫິຕຏ຺ຐານານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ສພ຺ພພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ໂກ ອວິຊຫິໂຕ, ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ໂຫຕິ. ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນໍ ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍ ອວິຊຫິຕເມວ ໂຫຕິ. ເທໂວໂຣຫນກາເລ ສງ຺ກສ຺ສນຄຣທ຺ວາເຣ ປຐມປທຄຓ຺ຐິກາ ອວິຊຫິຕາວ ໂຫຕິ. ເຊຕວເນ ຄນ຺ຘກຸຏິຍາ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຎ຺ຈປາທຏ຺ຐານານິ ອວິຊຫິຕາເນວ ໂຫນ຺ຕິ. ວິຫາໂຣ ປນ ຂຸທ຺ທໂກປິ ມຫນ຺ໂຕປິ ໂຫຕິ, ວິຫາໂຣປິ ນ ວິຊຫິໂຕເຍວ, ນຄຣໍ ປນ ວິຊຫຕິ. ຍທາ ນຄຣໍ ປາຈີນໂຕ ໂຫຕິ, ຕທາ ວິຫາໂຣ ປຈ຺ຉິມໂຕ; ຍທາ ນຄຣໍ ທກ຺ຂິຓໂຕ, ຕທາ ວິຫາໂຣ ອຸຕ຺ຕຣໂຕ. ຍທາ ນຄຣໍ ປຈ຺ຉິມໂຕ, ຕທາ ວິຫາໂຣ ປາຈີນໂຕ; ຍທາ ນຄຣໍ ອຸຕ຺ຕຣໂຕ, ຕທາ ວິຫາໂຣ ທກ຺ຂິຓໂຕ. ອິທານິ ປນ ນຄຣໍ ອຸຕ຺ຕຣໂຕ, ວິຫາໂຣ ທກ຺ຂິຓໂຕ.

ສພ຺ພພຸທ຺ຘານຎ຺ຈ ອາຍຸເວມຕ຺ຕໍ, ປມາຓເວມຕ຺ຕໍ, ກຸລເວມຕ຺ຕໍ, ປຘານເວມຕ຺ຕໍ, ຣສ຺ມິເວມຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຎ຺ຈ ເວມຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ອາຍຸເວມຕ຺ຕໍ ນາມ ເກຈິ ທີຆາຍຸກາ ໂຫນ຺ຕິ, ເກຈິ ອປ຺ປາຍຸກາ. ຕຖາ ຫິ ທີປງ຺ກຣສ຺ສ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ ອໂຫສິ, ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ວສ຺ສສຕໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ.

ປມາຓເວມຕ຺ຕໍ ນາມ ເກຈິ ທີຆາ ໂຫນ຺ຕິ ເກຈິ ຣສ຺ສາ. ຕຖາ ຫິ ທີປງ຺ກໂຣ ອສີຕິຫຕ຺ໂຖ ອໂຫສິ, ສຸມໂນ ນວຸຕິຫຕ຺ໂຖ, ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວາ ອຏ຺ຐາຣສຫຕ຺ໂຖ.

ກຸລເວມຕ຺ຕໍ ນາມ ເກຈິ ຂຕ຺ຕິຍກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເກຈິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ. ປຘານເວມຕ຺ຕໍ ນາມ ເກສຎ຺ຈິ ປຘານໍ ອິຕ຺ຕຣກາລເມວ ໂຫຕິ, ຍຖາ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ. ເກສຎ຺ຈິ ອທ຺ຘນິຍໍ, ຍຖາ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ.

ຣສ຺ມິເວມຕ຺ຕໍ ນາມ ມງ຺ຄລສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສຣີຣຣສ຺ມິ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸປ຺ປມາຓາ ອໂຫສິ. ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ສມນ຺ຕາ ພ຺ຍາມມຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຣ ຣສ຺ມິເວມຕ຺ຕໍ ອຊ຺ຌາສຍປ຺ປຏິພທ຺ຘໍ, ໂຍ ຍຕ຺ຕກໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຕກໍ ສຣີຣປ຺ປຠາ ຜຣຕິ. ມງ຺ຄລສ຺ສ ປນ ນິຈ຺ຈມ຺ປິ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ຜຣຕູຕິ ອຊ຺ຌາສໂຍ ອໂຫສິ. ປຏິວິທ຺ຘຄຸເຓສຸ ປນ ກສ຺ສຈິ ເວມຕ຺ຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ອປຣໍ ອມ຺ຫາກໍເຍວ ຠຄວໂຕ ສຫຊາຕປຣິຈ຺ເຉທຎ຺ຈ ນກ຺ຂຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທຎ຺ຈ ທີເປສຸໍ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂພຘິສຕ຺ເຕນ ກິຣ ສທ຺ຘິໍ ຣາຫຸລມາຕາ, ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ, ຉນ຺ໂນ, ກຓ຺ຏໂກ, ນິຘິກຸມ຺ໂຠ, ມຫາໂພຘິ, ກາຬຸທາຍີຕິ ອິມານິ ສຕ຺ຕ ສຫຊາຕານິ. ມຫາປຸຣິໂສ ຈ ອຸຕ຺ຕຣາສາຬ຺ຫນກ຺ຂຕ຺ເຕເນວ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກມິ, ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມິ, ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕສິ, ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ອກາສິ. ວິສາຂານກ຺ຂຕ຺ເຕນ ຊາໂຕ ຈ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຈ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ຈ. ມາຆນກ຺ຂຕ຺ເຕນສ຺ສ ສາວກສນ຺ນິປາໂຕ ຈ ອໂຫສິ, ອາຍຸສງ຺ຂາໂຣສ຺ສຊ຺ຊນຎ຺ຈ, ອສ຺ສຍຸຊນກ຺ຂຕ຺ເຕນ ເທໂວໂຣຫນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທີເປຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ສມ຺ພຫຸລປຣິຈ຺ເຉໂທ ນາມ.

໑໓. ອິທານິ ອຖ ໂຂ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນນ຺ຕິອາທີສຸ ເຕ ຠິກ຺ຂູ – ‘‘ອາວຸໂສ, ປຸພ຺ເພນິວາສສ຺ສ ນາມ ອຍໍ ຄຕິ, ຍທິທໍ ຈຸຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຏິສນ຺ຘິອາໂຣຫນໍ. ຍໍ ປນ ອິທໍ ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຈ຺ຉາມຸຂໍ ຎາຓໍ ເປເສຕ຺ວາ ຈຸຕິ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ອຕິຄຣຸກໍ. ອາກາເສ ປທໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວິຍ ຠຄວາ ກເຖສີ’’ຕິ ອຕິວິມ຺ຫຍຊາຕາ ຫຸຕ຺ວາ – ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ອາວຸໂສ,’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ອປຣມ຺ປິ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ – ‘‘ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ຕຖາຄໂຕ’’ຕິອາທິມາຫໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມາຕິ ອຈ຺ຉຣິຍຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ໂຍ ນາມ ຕຖາຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຉິນ຺ນປປຎ຺ເຈຕິ ເອຕ຺ຖ ປປຎ຺ຈາ ນາມ ຕຓ຺ຫາ ມາໂນ ທິຏ຺ຐີຕິ ອິເມ ຕໂຍ ກິເລສາ. ຉິນ຺ນວຏຸເມຕິ ເອຕ຺ຖ ວຏຸມນ຺ຕິ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມວຏ຺ຏໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຣິຍາທິນ຺ນວຏ຺ເຏຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ, ປຣິຍາທິນ຺ນສພ຺ພກມ຺ມວຏ຺ເຏຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ພທຸກ຺ຂວີຕິວຕ຺ເຕຕິ ສພ຺ພໍ ວິປາກວຏ຺ຏສງ຺ຂາຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ວີຕິວຕ຺ເຕ. ອນຸສ຺ສຣິສ຺ສຕີຕິ ອິທໍ ຍຕ຺ຣາຕິ ນິປາຕວເສນ ອນາຄຕວຈນໍ, ອຕ຺ໂຖ ປເນຕ຺ຖ ອຕີຕວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຠຄວາ ຫິ ເຕ ພຸທ຺ເຘ ອນຸສ຺ສຣິ, ນ ອິທານິ ອນຸສ຺ສຣິສ຺ສຕິ. ເອວໍສີລາຕິ ມຄ຺ຄສີເລນ ຜລສີເລນ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣສີເລນ ເອວໍສີລາ. ເອວໍຘມ຺ມາຕິ ເອຕ຺ຖ ສມາຘິປກ຺ຂາ ຘມ຺ມາ ອຘິປ຺ເປຕາ, ມຄ຺ຄສມາຘິນາ ຜລສມາຘິນາ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣສມາຘິນາ, ເອວໍສມາຘໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍປຎ຺ຎາຕິ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາທິວເສເນວ ເອວໍປຎ຺ຎາ. ເອວໍວິຫາຣີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ເຫຏ຺ຐາ ສມາຘິປກ຺ຂານໍ ຘມ຺ມານໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ວິຫາໂຣ ຄຫິໂຕວ ປຸນ ກສ຺ມາ ຄຫິຕເມວ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ເຈ; ນ ອິທໍ ຄຫິຕເມວ, ອິທຎ຺ຫິ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິທີປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ເອວໍ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິວິຫາຣີ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ອເຫສຸນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ເອວໍວິມຸຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິມຸຕ຺ຕິ, ຕທງ຺ຄວິມຸຕ຺ຕິ, ສມຸຈ຺ເຉທວິມຸຕ຺ຕິ, ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວິມຸຕ຺ຕິ, ນິສ຺ສຣຓວິມຸຕ຺ຕີຕິ ປຎ຺ຈວິຘາ ວິມຸຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສຍໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠິເຕຫິ ນີວຣຓາທີຫິ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິມຸຕ຺ຕີຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທິກາ ສຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາ ສຍໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈນີກງ຺ຄວເສນ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕາຫິ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາທີຫິ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕທງ຺ຄວິມຸຕ຺ຕີຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣິຍມຄ຺ຄາ ສຍໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ເນຫິ ກິເລເສຫິ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສມຸຈ຺ເຉທວິມຸຕ຺ຕີຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຈຕ຺ຕາຣິ ສາມຎ຺ຎຜລານິ ມຄ຺ຄານຸຠາເວນ ກິເລສານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘນ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວິມຸຕ຺ຕີຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ນິພ຺ພານໍ ສພ຺ພກິເລເສຫິ ນິສ຺ສຏຕ຺ຕາ ອປຄຕຕ຺ຕາ ທູເຣ ຐິຕຕ຺ຕາ ນິສ຺ສຣຓວິມຸຕ຺ຕີຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອິຕິ ອິມາສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວິມຸຕ຺ຕີນໍ ວເສນ – ‘‘ເອວໍ ວິມຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໑໔. ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ເອກີຠາວາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ.

໑໖. ‘‘ອິໂຕ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ໂກ ອນຸສນ຺ຘິ? ອິທຎ຺ຫິ ສຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕຖາຄຕສ຺ເສເວສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມຘາຕຸ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ’’ຕິ ຈ ‘‘ເທວຕາປິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸ’’ນ຺ຕິ ຈ ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ອາພທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ເທວຕາໂຣຈນປທໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິໂຍສາເນ ເທວຈາຣິກໂກລາຫລໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວິຈາເຣສ຺ສຕິ. ຘມ຺ມຘາຕຸປທານຸສນ຺ຘິວເສນ ປນ ອຍໍ ເທສນາ ອາຣທ຺ຘາ. ຕຕ຺ຖ ຂຕ຺ຕິໂຍ ຊາຕິຍາຕິອາທີນິ ເອກາທສປທານິ ນິທານກຓ຺ເຑ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ໂພຘິສຕ຺ຕຘມ຺ມຕາວຓ຺ຓນາ

໑໗. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິປສ຺ສີ ໂພຘິສຕ຺ໂຕຕິອາທີສຸ ປນ ວິປສ຺ສີຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ວິວິເຘ ອຕ຺ເຖ ປສ຺ສນກຸສລຕາຍ ລທ຺ຘໍ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕຕິ ປຓ຺ຑິຕສຕ຺ໂຕ ພຸຊ຺ຌນກສຕ຺ໂຕ. ໂພຘິສງ຺ຂາເຕສຸ ວາ ຈຕູສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ສຕ຺ໂຕ ອາສຕ຺ໂຕ ລຄ຺ຄມານໂສຕິ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ. ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ສໂຕຕິ ສຕິເຍວ. ສມ຺ປຊາໂນຕິ ຎາຓໍ. ສຕິໍ ສູປຏ຺ຐິຕໍ ກຕ຺ວາ ຎາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອກ຺ກມີຕິ ອິມິນາ ຈສ຺ສ ໂອກ຺ກນ຺ຕຠາໂວ ປາຬິຍໍ ທສ຺ສິໂຕ, ນ ໂອກ຺ກມນກ຺ກໂມ. ໂສ ປນ ຍສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖໍ ອາຣູຬ຺ໂຫ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພ –

ສພ຺ພໂພຘິສຕ຺ຕາ ຫິ ສມຕິໍສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ, ປຎ຺ຈ ມຫາປຣິຈ຺ຈາເຄ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ, ຎາຕຕ຺ຖຈຣິຍໂລກຕ຺ຖຈຣິຍພຸທ຺ຘຈຣິຍານໍ ໂກຏິໍ ປຕ຺ວາ, ເວສ຺ສນ຺ຕຣສທິເສ ຕຕິເຍ ອຕ຺ຕຠາເວ ຐຕ຺ວາ, ສຕ຺ຕ ມຫາທານານິ ທຕ຺ວາ, ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຖວິໍ ກມ຺ເປຕ຺ວາ, ກາລງ຺ກຕ຺ວາ, ທຸຕິຍຈິຕ຺ຕວາເຣ ຕຸສິຕຠວເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ວິປສ຺ສີ ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຕເຖວ ກຕ຺ວາ ຕຸສິຕປຸເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສຏ຺ຐິສຕສຫສ຺ສາຘິກາ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎາສ ວສ຺ສໂກຏິໂຍ ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐາສິ. ອຎ຺ຎທາ ປນ ທີຆາຍຸກເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ໂພຘິສຕ຺ຕາ ນ ຍາວຕາຍຸກໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ຕຕ຺ຖ ປາຣມີນໍ ທຸປ຺ປູຣຓີຍຕ຺ຕາ. ເຕ ອຘິມຸຕ຺ຕິກາລກິຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສປເຖເຍວ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ປາຣມີນໍ ປູເຣນ຺ໂຕ ປນ ຍຖາ ອິທານິ ເອເກນ ອຕ຺ຕຠາເວນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ອຸປເນຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ເອວໍ ສພ຺ພໂສ ປູຣິຕຕ຺ຕາ ຕທາ ວິປສ຺ສີ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ອຏ຺ຐາສິ.

ເທວຕານໍ ປນ – ‘‘ມນຸສ຺ສານໍ ຄຓນາວເສນ ອິທານິ ສຕ຺ຕຫິ ທິວເສຫິ ຈຸຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຎ຺ຈ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ – ມາລາ ມິລາຍນ຺ຕິ, ວຕ຺ຖານິ ກິລິສ຺ສນ຺ຕິ, ກຈ຺ເຉຫິ ເສທາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ກາເຍ ທຸພ຺ພຓ຺ຓິຍໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ເທໂວ ເທວາສເນ ນ ສຓ຺ຐາຕິ. ຕຕ຺ຖ ມາລາຕິ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓທິວເສ ປິຬນ຺ຘນມາລາ, ຕາ ກິຣ ສຏ຺ຐິສຕສຫສ຺ສາຘິກາ ສຕ຺ຕປຓ຺ຓາສ ວສ຺ສໂກຏິໂຍ ອມິລາຍິຕ຺ວາ ຕທາ ມິລາຍນ຺ຕິ. ວຕ຺ເຖສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຕກໍ ປນ ກາລໍ ເທວານໍ ເນວ ສີຕໍ ນ ອຸຓ຺ຫໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ສຣີຣາ ພິນ຺ທຸພິນ຺ທຸວເສນ ເສທາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຕກຎ຺ຈ ກາລໍ ເຕສໍ ສຣີເຣ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈປາລິຈ຺ຈາທິວເສນ ວິວຓ຺ຓຕາ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເທວຘີຕາ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິກາ ວິຍ ຂາຍນ຺ຕິ, ເທວປຸຕ຺ຕາ ວີສຕິວສ຺ສຸທ຺ເທສິກາ ວິຍ ຂາຍນ຺ຕິ, ມຣຓກາເລ ປນ ເຕສໍ ກິລນ຺ຕຣູໂປ ອຕ຺ຕຠາໂວ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຕກຎ຺ຈ ເຕສໍ ກາລໍ ເທວໂລເກ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ມຣຓກາເລ ປນ ນິສ຺ສສນ຺ຕິ ວິຊມ຺ຠນ຺ຕິ, ສເກ ອາສເນ ນາຠິຣມນ຺ຕິ.

ອິມານິ ປນ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ຍຖາ ໂລເກ ມຫາປຸຎ຺ຎານໍ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕາທີນໍເຍວ ອຸກ຺ກາປາຕຠູມິຈາລຈນ຺ທຄ຺ຄາຫາທີນິ ນິມິຕ຺ຕານິ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ນ ສພ຺ເພສໍ; ເອວໍ ມເຫສກ຺ຂເທວຕານໍເຍວ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ນ ສພ຺ເພສໍ. ຍຖາ ຈ ມນຸສ຺ເສສຸ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ນກ຺ຂຕ຺ຕປາຐກາທໂຍວ ຊານນ຺ຕິ, ນ ສພ຺ເພ; ເອວໍ ຕານິປິ ນ ສພ຺ພເທວຕາ ຊານນ຺ຕິ, ປຓ຺ຑິຕາ ເອວ ປນ ຊານນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ມນ຺ເທນ ກຸສລກມ຺ເມນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ເທວປຸຕ຺ຕາ, ເຕ ເຕສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ – ‘‘ອິທານິ ໂກ ຊານາຕິ, ‘ກຸຫິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສ຺ສາມາ’ຕິ’’ ຠາຍນ຺ຕິ. ເຍ ມຫາປຸຎ຺ຎາ, ເຕ ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ທິນ຺ນໍ ທານໍ, ຣກ຺ຂິຕໍ ສີລໍ, ຠາວິຕໍ ຠາວນໍ ອາຄມ຺ມ ອຸປຣິ ເທວໂລເກສຸ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນ ຠາຍນ຺ຕິ. ວິປສ຺ສີ ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຕານິ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ອນນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕຠາເວ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນ ຠາຍຕິ. ອຖສ຺ສ ເຕສຸ ນິມິຕ຺ເຕສຸ ປາຕຸຠູເຕສຸ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬເທວຕາ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ – ‘‘ມາຣິສ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ທສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣນ຺ເຕຫິ ນ ສກ຺ກສມ຺ປຕ຺ຕິໍ, ນ ມາຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ, ນ ພ຺ຣຫ຺ມສມ຺ປຕ຺ຕິໍ, ນ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ເຖນ຺ເຕຫິ ປູຣິຕາ, ໂລກນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖາຍ ປນ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຖຍມາເນຫິ ປູຣິຕາ. ໂສ ໂວ, ອິທານິ ກາໂລ, ມາຣິສ, ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາຍ, ສມໂຍ, ມາຣິສ, ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາຍາ’’ຕິ ຍາຈນ຺ຕິ.

ອຖ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຕາສໍ ເທວຕານໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ອທຕ຺ວາວ ກາລທີປເທສກຸລຊເນຕ຺ຕິອາຍຸປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ປຎ຺ຈມຫາວິໂລກນໍ ນາມ ວິໂລເກສິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ກາໂລ ນຸ ໂຂ, ນ ກາໂລ’’ຕິ ປຐມໍ ກາລໍ ວິໂລເກສິ. ຕຕ຺ຖ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ວຑ຺ຒິຕອາຍຸກາໂລ ກາໂລ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ຕທາ ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓານິ ນ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ພຸທ຺ຘານຎ຺ຈ ຘມ຺ມເທສນາ ນາມ ຕິລກ຺ຂຓມຸຕ຺ຕາ ນຕ຺ຖິ. ເຕ ເຕສໍ – ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂມນຕ຺ຕາ’’ຕິ ກເຖນ຺ຕານໍ – ‘‘ກິໍ ນາເມຕໍ ກເຖນ຺ຕີ’’ຕິ ເນວ ໂສຕຸໍ, ນ ສທ຺ທຫິຕຸໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ຕໂຕ ອຠິສມໂຍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອສຕິ ອນິຍ຺ຍານິກໍ ສາສນໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ໂສ ອກາໂລ. ວສ຺ສສຕໂຕ ອູນອາຍຸກາໂລປິ ກາໂລ ນ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ຕທາ ຫິ ສຕ຺ຕາ ອຸສ຺ສນ຺ນກິເລສາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຸສ຺ສນ຺ນກິເລສານຎ຺ຈ ທິນ຺ໂນ ໂອວາໂທ ໂອວາທຏ຺ຐາເນ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຸທເກ ທຓ຺ຑຣາຊິ ວິຍ ຂິປ຺ປໍ ວິຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ມາ ໂສປິ ອກາໂລວ. ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຫຏ຺ຐາ, ວສ຺ສສຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸທ຺ຘໍ ອາຍຸກາໂລ ກາໂລ ນາມ, ຕທາ ຈ ອສີຕິວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸກາ ມນຸສ຺ສາ. ອຖ ມຫາສຕ຺ໂຕ – ‘‘ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕພ຺ພກາໂລ’’ຕິ ກາລໍ ປສ຺ສິ.

ຕໂຕ ທີປໍ ວິໂລເກນ຺ໂຕ ສປຣິວາເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ທີເປ ໂອໂລເກຕ຺ວາ – ‘‘ຕີສຸ ທີເປສຸ ພຸທ຺ຘາ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຊມ຺ພຸທີເປເຍວ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ທີປໍ ປສ຺ສິ.

ຕໂຕ – ‘‘ຊມ຺ພຸທີໂປ ນາມ ມຫາ, ທສໂຍຊນສຫສ຺ສປຣິມາໂຓ, ກຕຣສ຺ມິໍ ນຸ ໂຂ ປເທເສ ພຸທ຺ຘາ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ເທສໍ ວິໂລເກນ຺ໂຕ ມຊ຺ຌິມເທສໍ ປສ຺ສິ. ມຊ຺ຌິມເທໂສ ນາມ – ‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ຄຊງ຺ຄລໍ ນາມ ນິຄໂມ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໒໕໙) ນເຍນ ວິນເຍ ວຸຕ຺ໂຕວ. ໂສ ອາຍາມໂຕ ຕີຓິ ໂຍຊນສຕານິ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍານິ, ປຣິກ຺ເຂປໂຕ ນວໂຍຊນສຕານີຕິ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ປເທເສ ພຸທ຺ຘາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ອຄ຺ຄສາວກາ ອສີຕິ ມຫາສາວກາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາໂນ ອຎ຺ເຎ ຈ ມເຫສກ຺ຂາ ຂຕ຺ຕິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິມຫາສາລາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອິທຎ຺ເຈຕ຺ຖ ພນ຺ຘຸມຕີ ນາມ ນຄຣໍ, ຕຕ຺ຖ ມຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕພ຺ພນ຺ຕິ ນິຏ຺ຐໍ ອຄມາສິ.

ຕໂຕ ກຸລໍ ວິໂລເກນ຺ໂຕ – ‘‘ພຸທ຺ຘາ ນາມ ໂລກສມ຺ມເຕ ກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອິທານິ ຈ ຂຕ຺ຕິຍກຸລໍ ໂລກສມ຺ມຕໍ, ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສາມິ, ພນ຺ຘຸມາ ນາມ ເມ ຣາຊາ ປິຕາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ກຸລໍ ປສ຺ສິ.

ຕໂຕ ມາຕຣໍ ວິໂລເກນ຺ໂຕ – ‘‘ພຸທ຺ຘມາຕາ ນາມ ໂລລາ ສຸຣາຘຸຕ຺ຕາ ນ ໂຫຕິ, ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ປູຣິຕປາຣມີ, ຊາຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຂຓ຺ຑປຎ຺ຈສີລາ ໂຫຕິ, ອຍຎ຺ຈ ພນ຺ຘຸມຕີ ນາມ ເທວີ ອີທິສາ, ອຍໍ ເມ ມາຕາ ຠວິສ຺ສຕິ, ‘‘ກິຕ຺ຕກໍ ປນສ຺ສາ ອາຍູ’’ຕິ ອາວຊ຺ຊນ຺ໂຕ ‘‘ທສນ຺ນໍ ມາສານໍ ອຸປຣິ ສຕ຺ຕ ທິວສານີ’’ຕິ ປສ຺ສິ.

ອິຕິ ອິມໍ ປຎ຺ຈມຫາວິໂລກນໍ ວິໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ກາໂລ, ເມ ມາຣິສາ, ພຸທ຺ຘຠາວາຍາ’’ຕິ ເທວຕານໍ ສງ຺ຄຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຏິຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ – ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິ ຕາ ເທວຕາ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ຕຸສິຕເທວຕາຫິ ປຣິວຸໂຕ ຕຸສິຕປຸເຣ ນນ຺ທນວນໍ ປາວິສິ. ສພ຺ພເທວໂລເກສຸ ຫິ ນນ຺ທນວນໍ ອຕ຺ຖິເຍວ. ຕຕ຺ຣ ນໍ ເທວຕາ ອິໂຕ ຈຸໂຕ ສຸຄຕິໍ ຄຈ຺ຉາຕິ ປຸພ຺ເພກຕກຸສລກມ຺ໂມກາສໍ ສາຣຍມານາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ໂສ ເອວໍ ເທວຕາຫິ ກຸສລໍ ສາຣຍມານາຫິ ປຣິວຸໂຕ ຕຕ຺ຖ ວິຈຣນ຺ໂຕເຍວ ຈວິ.

ເອວໍ ຈຸໂຕ ຈ ‘ຈວາມີ’ຕິ ຊານາຕິ, ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ. ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາປິ ຊານາຕິ, ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕເມວ ນ ຊານາຕິ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ເມ ຐາເນ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຫິຕາ’’ຕິ ເອວໍ ປນ ຊານາຕິ. ເກຈິ ປນ ເຖຣາ – ‘‘ອາວຊ຺ຊນປຣິຍາໂຍ ນາມ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ທຸຕິຍຕຕິຍຈິຕ຺ຕວາເຣ ເອວ ຊານິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕິປິຏກມຫາສີວຕ຺ເຖໂຣ ປນ ອາຫ – ‘‘ມຫາສຕ຺ຕານໍ ປຏິສນ຺ຘິ ນ ອຎ຺ເຎສໍ ປຏິສນ຺ຘິສທິສາ, ໂກຏິປ຺ປຕ຺ຕໍ ປນ ເຕສໍ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ເຕເນວ ຈິຕ຺ເຕນ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຎາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ. ຈຸຕິກ຺ຂເຓປິ ‘ຈວາມີ’ຕິ ຊານາຕິ. ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ. ‘ອສຸກສ຺ມິໍ ເມ ຐາເນ ປຏິສນ຺ຘິ ຄຫິຕາ’ຕິ ຊານາຕິ, ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸ ກມ຺ປຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກມນ຺ໂຕ ປນ ເອກູນວີສຕິຍາ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ເຕສຸ ເມຕ຺ຕາປຸພ຺ພຠາຄສ຺ສ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອສງ຺ຂາຣິກກຸສລຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສທິສມຫາວິປາກຈິຕ຺ເຕນ ປຏິສນ຺ຘິ ຄຓ຺ຫິ. ມຫາສີວຕ຺ເຖໂຣ ປນ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນາຕິ ອາຫ. ຍຖາ ຈ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວາ, ເອວໍ ໂສປິ ອາສາຬ຺ຫີປຸຓ຺ຓມາຍໍ ອຸຕ຺ຕຣາສາຬ຺ຫນກ຺ຂຕ຺ເຕເນວ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອຄ຺ຄເຫສິ.

ຕທາ ກິຣ ປຸເຣ ປຸຓ຺ຓມາຍ ສຕ຺ຕມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິຄຕສຸຣາປານໍ ມາລາຄນ຺ຘາທິວິຠູຕິສມ຺ປນ຺ນໍ ນກ຺ຂຕ຺ຕກີຬໍ ອນຸຠວມານາ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ປາໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ຄນ຺ໂຘທເກນ ນຫາຍິຕ຺ວາ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣວິຠູສິຕາ ວຣໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ອຘິຏ຺ຐາຍ ສິຣິຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສິຣິສຍເນ ນິປນ຺ນາ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມມານາ ອິທໍ ສຸປິນໍ ອທ຺ທສ – ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ກິຣ ນໍ ມຫາຣາຊາໂນ ສຍເນເນວ ສທ຺ຘິໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອໂນຕຕ຺ຕທຫໍ ເນຕ຺ວາ ນຫາເປຕ຺ວາ ທິພ຺ພວຕ຺ຖໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ທິພ຺ພຄນ຺ເຘຫິ ວິລິມ຺ເປຕ຺ວາ ທິພ຺ພປຸປ຺ຜານິ ປິຬນ຺ຘິຕ຺ວາ, ຕໂຕ ອວິທູເຣ ຣຊຕປພ຺ພໂຕ, ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ກນກວິມານໍ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມິໍ ປາຈີນໂຕ ສີສໍ ກຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊາເປສຸໍ. ອຖ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເສຕວຣວາຣໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ຕໂຕ ອວິທູເຣ ເອໂກ ສຸວຓ຺ຓປພ຺ພໂຕ, ຕຕ຺ຖ ຈຣິຕ຺ວາ ຕໂຕ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຣຊຕປພ຺ພຕໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ກນກວິມານໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓປສ຺ສໍ ຜາເລຕ຺ວາ ກຸຈ຺ຉິໍ ປວິຏ຺ຐສທິໂສ ອໂຫສິ’’.

ອຖ ປພຸທ຺ຘາ ເທວີ ຕໍ ສຸປິນໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ວິຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ຈຕຸສຏ຺ຐິມຕ຺ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປາໂມກ຺ເຂ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ຫຣິຕູປລິຕ຺ຕາຍ ລາຊາທີຫິ ກຕມງ຺ຄລສກ຺ກາຣາຍ ຠູມິຍາ ມຫາຣຫານິ ອາສນານິ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ນານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສປ຺ປິມຘຸສກ຺ກຣາຠິສງ຺ຂຕສ຺ສ ວຣປາຍາສສ຺ສ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕປາຕິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕປາຕີເຫວ ປຏິກຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອທາສິ, ອຎ຺ເຎຫິ ຈ ອຫຕວຕ຺ຖກປິລຄາວີທານາທີຫິ ເນສໍ ສນ຺ຕປ຺ເປສິ. ອຖ ເນສໍ ສພ຺ພກາມສນ຺ຕປ຺ປິຕານໍ ຕໍ ສຸປິນໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ – ‘‘ກິໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ມາ ຈິນ຺ຕຍິ, ມຫາຣາຊ, ເທວິຍາ ເຕ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ຄພ຺ໂຠ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ໂສ ຈ ໂຂ ປຸຣິສຄພ຺ໂຠ ນ ອິຕ຺ຖິຄພ຺ໂຠ, ປຸຕ຺ໂຕ ເຕ ຠວິສ຺ສຕິ. ໂສ ສເຈ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສິສ຺ສຕິ, ຣາຊາ ຠວິສ຺ສຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ. ສເຈ ອຄາຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ປພ຺ພຊິສ຺ສຕິ, ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ ໂລເກ ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉໂທ’’ຕິ. ອຍໍ ຕາວ – ‘‘ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກມີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຓ຺ຓນາກ຺ກໂມ.

ອຍເມຕ຺ຖ ຘມ຺ມຕາຕິ ອຍໍ ເອຕ຺ຖ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂອກ຺ກມເນ ຘມ຺ມຕາ, ອຍໍ ສຠາໂວ, ອຍໍ ນິຍາໂມຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນິຍາໂມ ຈ ນາເມສ ກມ຺ມນິຍາໂມ, ອຸຕຸນິຍາໂມ, ພີຊນິຍາໂມ, ຈິຕ຺ຕນິຍາໂມ, ຘມ຺ມນິຍາໂມຕິ ປຎ຺ຈວິໂຘ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໔໙໘).

ຕຕ຺ຖ ກຸສລສ຺ສ ອິຏ຺ຐວິປາກທານໍ, ອກຸສລສ຺ສ ອນິຏ຺ຐວິປາກທານນ຺ຕິ ອຍໍ ກມ຺ມນິຍາໂມ. ຕສ຺ສ ທີປນຕ຺ຖໍ – ‘‘ນ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ’’ຕິ (ຂຸ. ປາ. ໑໒໗) ຄາຖາຍ ວຕ຺ຖູນິ ວຕ຺ຕພ຺ພານິ. ອປິຈ ເອກາ ກິຣ ອິຕ຺ຖີ ສາມິເກນ ສທ຺ຘິໍ ຠຓ຺ຑິຕ຺ວາ ອຸພ຺ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ມຣິຕຸກາມາ ຣຊ຺ຊຸປາເສ ຄີວໍ ປເວເສສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ປຸຣິໂສ ວາສິໍ ນິເສນ຺ໂຕ ຕໍ ອິຕ຺ຖິກມ຺ມໍ ທິສ຺ວາ ຣຊ຺ຊຸໍ ຉິນ຺ທິຕຸກາໂມ – ‘‘ມາ ຠາຍິ, ມາ ຠາຍີ’’ຕິ ຕໍ ສມສ຺ສາເສນ຺ໂຕ ອຸປຘາວິ. ຣຊ຺ຊຸ ອາສີວິໂສ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ຠີໂຕ ປລາຍິ. ອິຕຣາ ຕຕ຺ເຖວ ມຣິ. ເອວມາທີນິ ເຈຕ຺ຖ ວຕ຺ຖູນິ ທສ຺ເສຕພ຺ພານິ.

ເຕສຸ ເຕສຸ ຊນປເທສຸ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ຣຸກ຺ຂານໍ ປຸປ຺ຜຜລຄຫຓາທີນິ, ວາຕສ຺ສ ວາຍນໍ ອວາຍນໍ, ອາຕປສ຺ສ ຕິກ຺ຂຕາ ມນ຺ທຕາ, ເທວສ຺ສ ວສ຺ສນໍ ອວສ຺ສນໍ, ປທຸມານໍ ທິວາ ວິກສນໍ ຣຕ຺ຕິໍ ມິລາຍນນ຺ຕິ ເອວມາທິ ອຸຕຸນິຍາໂມ.

ຍໍ ປເນຕໍ ສາລິພີຊໂຕ ສາລິຜລເມວ, ມຘຸຣໂຕ ມຘຸຣສໍເຍວ, ຕິຕ຺ຕໂຕ ຕິຕ຺ຕຣສໍເຍວ ຜລໍ ໂຫຕິ, ອຍໍ ພີຊນິຍາໂມ.

ປຸຣິມາ ປຸຣິມາ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຘມ຺ມາ ປຈ຺ຉິມານໍ ປຈ຺ຉິມານໍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ເອວໍ ຍເທຕໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ອນນ຺ຕຣາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນາທີນໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນໍ, ອຍໍ ຈິຕ຺ຕນິຍາໂມ.

ຍາ ປເນສາ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂອກ຺ກມນາທີສຸ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸກມ຺ປນາທີນໍ ປວຕ຺ຕິ, ອຍໍ ຘມ຺ມນິຍາໂມ ນາມ. ເຕສຸ ອິຘ ຘມ຺ມນິຍາໂມ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕສ຺ມາ ຕເມວຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຘມ຺ມຕາ ເອສາ ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ.

໑໘. ຕຕ຺ຖ ກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກມຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກນ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ອຍເມວຕ຺ໂຖ. ໂອກ຺ກນ຺ເຕ ຫິ ຕສ຺ມິໍ ເອວໍ ໂຫຕິ, ນ ໂອກ຺ກມມາເນ. ອປ຺ປມາໂຓຕິ ວຸຑ຺ຒິປ຺ປມາໂຓ, ວິປຸໂລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຬາໂຣຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ອຸຬາຣານິ ອຸຬາຣານິ ຂາທນີຍານິ ຂາທນ຺ຕີຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໙໙) ຫິ ມຘຸຣໍ ອຸຬາຣນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຬາຣາຍ ຂລຸ ຠວໍ ວຈ຺ຉາຍໂນ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ປສໍສາຍ ປສໍສຕີຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໘໘) ເສຏ຺ຐໍ ອຸຬາຣນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ປນ ວິປຸລໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ເທວານໍ ເທວານຸຠາວນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເທວານໍ ອຍມານຸຠາໂວ ນິວຕ຺ຖວຕ຺ຖສ຺ສ ປຠາ ທ຺ວາທສໂຍຊນານິ ຜຣຕິ, ຕຖາ ສຣີຣສ຺ສ, ຕຖາ ອລງ຺ກາຣສ຺ສ, ຕຖາ ວິມານສ຺ສ, ຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂລກນ຺ຕຣິກາຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຈກ຺ກວາຬານໍ ອນ຺ຕຣາ ເອເກໂກ ໂລກນ຺ຕຣິໂກ ໂຫຕິ, ຕິຓ຺ຓໍ ສກຏຈກ຺ການໍ ວາ ຕິຓ຺ຓໍ ປຕ຺ຕານໍ ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາຫຈ຺ຈ ຐປິຕານໍ ມຊ຺ເຌ ໂອກາໂສ ວິຍ. ໂສ ປນ ໂລກນ຺ຕຣິກນິຣໂຍ ປຣິມາຓໂຕ ອຏ຺ຐໂຍຊນສຫສ຺ໂສ ໂຫຕິ. ອຆາຕິ ນິຈ຺ຈວິວຏາ. ອສໍວຸຕາຕິ ເຫຏ຺ຐາປິ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐາ. ອນ຺ຘກາຣາຕິ ຕມຠູຕາ. ອນ຺ຘກາຣຕິມິສາຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິນິວາຣຓໂຕ ອນ຺ຘຠາວກຣຓຕິມິເສນ ສມນ຺ນາຄຕາ. ຕຕ຺ຖ ກິຣ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ນ ຊາຍຕິ. ເອວໍມຫິທ຺ຘິກາຕິ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ກິຣ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ຕີສຸ ທີເປສຸ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ເອວໍ ມຫິທ຺ຘິກາ. ເອເກກາຍ ທິສາຍ ນວ ນວ ໂຍຊນສຕສຫສ຺ສານິ ອນ຺ຘກາຣໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ອາໂລກໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ, ເອວໍມຫານຸຠາວາ. ອາຠາຍ ນານຸໂຠນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຠາຍ ນປ຺ປໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ກິຣ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕສ຺ສ ເວມຊ຺ເຌນ ວິຈຣນ຺ຕິ, ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕຎ຺ຈ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ໂລກນ຺ຕຣິກນິຣຍາ. ຕສ຺ມາ ເຕ ຕຕ຺ຖ ອາຠາຍ ນປ຺ປໂຫນ຺ຕິ.

ເຍປິ ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕາຕິ ເຍປິ ຕສ຺ມິໍ ໂລກນ຺ຕຣິກມຫານິຣເຍ ສຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ກິໍ ປນ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ. ຠາຣິຍໍ ທາຣຸຓໍ ມາຕາປິຕູນໍ ຘມ຺ມິກສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານຎ຺ຈ ອຸປຣິ ອປຣາຘໍ, ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ທິວເສ ທິວເສ ປາຓວຘາທິສາຫສິກກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີເປ ອຠຍໂຈຣນາຄໂຈຣາທໂຍ ວິຍ. ເຕສໍ ອຕ຺ຕຠາໂວ ຕິຄາວຸຕິໂກ ໂຫຕິ, ວຄ຺ຄຸລີນໍ ວິຍ ທີຆນຂາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ຣຸກ຺ເຂ ວຄ຺ຄຸລິໂຍ ວິຍ ນເຂຫິ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພເຕ ລຄ຺ຄນ຺ຕິ. ຍທາ ສໍສປ຺ປນ຺ຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາສໍ ຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຖ ‘‘ຠກ຺ໂຂ ໂນ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ຕຕ຺ຖ ວາວຏາ ວິປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂລກສນ຺ຘາຣກອຸທເກ ປຕນ຺ຕິ, ວາເຕ ປຫຣນ຺ເຕປິ ມຘຸກຜລານິ ວິຍ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸທເກ ປຕນ຺ຕິ, ປຕິຕມຕ຺ຕາວ ອຈ຺ຈນ຺ຕຂາເຣ ອຸທເກ ປິຏ຺ຐປິຓ຺ຑິ ວິຍ ວິລີຍນ຺ຕິ.

ອຎ຺ເຎປິ ກິຣ ໂຠ ສນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາຕິ ໂຠ ຍຖາ ມຍໍ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວາມ, ເອວໍ ອຎ຺ເຎ ກິຣ ສຕ຺ຕາປິ ອິມໍ ທຸກ຺ຂມນຸຠວນຕ຺ຖາຍ ອິຘູປປນ຺ນາຕິ ຕໍ ທິວສໍ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ອຍໍ ປນ ໂອຠາໂສ ເອກຍາຄຸປານມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຈ຺ຉຣາສງ຺ຆາຏມຕ຺ຕເມວ ວິຊ຺ໂຊຠາໂສ ວິຍ ນິຈ຺ຉຣິຕ຺ວາ – ‘‘ກິໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ຠຓນ຺ຕານໍເຍວ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ. ສງ຺ກມ຺ປຕີຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ກມ຺ປຕິ. ອິຕຣທ຺ວຍໍ ປຸຣິມປທສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ປຸນ ອປ຺ປມາໂຓ ຈາຕິອາທິ ນິຄມນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໙. ຈຕ຺ຕາໂຣ ນໍ ເທວປຸຕ຺ຕາ ຈາຕຸທ຺ທິສໍ ຣກ຺ຂາຍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຣາຊານໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬສຸ ປນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາລີສສຫສ຺ສານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອິມສ຺ມິໍ ຈກ຺ກວາເຬ ມຫາຣາຊາໂນ ຂຄ຺ຄຫຕ຺ຖາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣກ຺ຂຕ຺ຖາຍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ສິຣິຄພ຺ຠໍ ປວິຏ຺ຐາ, ອິຕເຣ ຄພ຺ຠທ຺ວາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອວຣຸທ຺ຘເກ ປໍສຸປິສາຈກາທິຍກ຺ຂຄເຓ ປຏິກ຺ກມາເປຕ຺ວາ ຍາວ ຈກ຺ກວາຬາ ອາຣກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ.

ກິມຕ຺ຖາຍ ປນາຍໍ ຣກ຺ຂາ? ນນຸ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ກລລກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສເຈປິ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສມາຣາ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສສິເນຣຸໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸຍາ ວາ ອນ຺ຕຣາຍກຣຓຕ຺ຖໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ສພ຺ເພ ອນ຺ຕຣາວ ອນ຺ຕຣຘາເຍຍ຺ຍຸໍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ຠຄວຕາ ຣຸຫິຣຸປ຺ປາທວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ – ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວກາໂສ, ຍໍ ປຣຸປກ຺ກເມນ ຕຖາຄຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ. ອນຸປກ຺ກເມນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕາ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕິ. ຄຈ຺ຉຖ, ຕຸມ຺ເຫ ຠິກ຺ຂເວ, ຍຖາວິຫາຣໍ, ອຣກ຺ຂິຍາ, ຠິກ຺ຂເວ ຕຖາຄຕາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໓໔໑). ເອວເມວ, ເຕນ ປຣຸປກ຺ກເມນ ນ ເຕສໍ ຊີວິຕນ຺ຕຣາໂຍ ອຕ຺ຖິ, ສນ຺ຕິ ໂຂ ປນ ອມນຸສ຺ສາ ວິຣູປາ ທຸທ຺ທສິກາ ເຠຣວຣູປາ ມິຄປກ຺ຂິໂນ, ເຍສໍ ຣູປໍ ວາ ທິສ຺ວາ ສທ຺ທໍ ວາ ສຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸ ຠຍໍ ວາ ສນ຺ຕາໂສ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ເຕສໍ ນິວາຣຓຕ຺ຖາຍ ຣກ຺ຂໍ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ. ອປິຈ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຎ຺ຎເຕເຊນ ສຎ຺ຊາຕຄາຣວາ ອຕ຺ຕໂນ ຄາຣວໂຈທິຕາປິ ເຕ ເອວມກໍສຸ.

ກິໍ ປນ ເຕ ອນ຺ໂຕຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຐິຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕຸຍາ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ, ນ ທສ຺ເສນ຺ຕີຕິ? ນຫານມຓ຺ຑນໂຠຊນາທິສຣີຣກິຈ຺ຈກາເລ ນ ທສ຺ເສນ຺ຕິ, ສິຣິຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ວຣສຍເນ ນິປນ຺ນກາເລ ປນ ທສ຺ເສນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ອມນຸສ຺ສທສ຺ສນໍ ນາມ ມນຸສ຺ສານໍ ສປ຺ປຏິຠຍໍ ໂຫຕິ, ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕາ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ເຈວ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ປຸຎ຺ຎານຸຠາເວນ ເຕ ທິສ຺ວາ ນ ຠາຍຕິ, ປກຕິອນ຺ເຕປຸຣປາລເກສຸ ວິຍ ອສ຺ສາ ເອເຕສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

໒໐. ປກຕິຍາ ສີລວຕີຕິ ສຠາເວເນວ ສີລສມ຺ປນ຺ນາ. ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ກິຣ ພຸທ຺ເຘ ມນຸສ຺ສາ ຕາປສປຣິພ຺ພາຊການໍ ສນ຺ຕິເກ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ສີລໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາປິ ກາລເທວິລສ຺ສ ອິສິໂນ ສນ຺ຕິເກ ສີລໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂພຘິສຕ຺ເຕ ປນ ກຸຈ຺ຉິຄເຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປາທມູເລ ນິສີທິຕຸໍ ນາມ ນ ສກ຺ກາ, ສມານາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຄຫິຕສີລມ຺ປິ ອາວຊ຺ຊນກຣຓມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ສຍເມວ ສີລໍ ອຄ຺ຄເຫສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໒໑. ປຸຣິເສສູຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປິຕຣໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ເກສຸຈິ ມນຸສ຺ເສສຸ ປຸຣິສາຘິປ຺ປາຍຈິຕ຺ຕໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸຣູປໍ ປນ ກຸສລາ ສິປ຺ປິກາ ໂປຕ຺ຖກມ຺ມາທີສຸປິ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ປຸຣິສສ຺ສ ຣາໂຄ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ສເຈ ປນ ຕໍ ຣຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ອຸປສງ຺ກມິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ປາທາ ນ ວຫນ຺ຕິ, ທິພ຺ພສງ຺ຂລິກາ ວິຍ ພຊ຺ຌນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອນຕິກ຺ກມນີຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໒. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ກາມຄຸຓານນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ກາມຄຸຓູປສຎ຺ຫິຕນ຺ຕິ ອິມິນາ ປຸຣິສາຘິປ຺ປາຍວເສນ ວຕ຺ຖຸປຏິກ຺ເຂໂປ ກໂຕ, ອິຘ ອາຣມ຺ມຓປ຺ປຏິລາໂຠ ທສ຺ສິໂຕ. ຕທາ ກິຣ ເທວິຍາ ເອວຣູໂປ ປຸຕ຺ໂຕ ກຸຈ຺ຉິໍ ອຸປປນ຺ໂນຕິ ສຸຕ຺ວາ ສມນ຺ຕໂຕ ຣາຊາໂນ ມຫຄ຺ຆອາຠຣຓຕູຣິຍາທິວເສນ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓວຕ຺ຖຸຠູຕໍ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ເປເສນ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸ ຈ ກຕກມ຺ມສ຺ສ ອຸສ຺ສນ຺ນຕ຺ຕາ ລາຠສກ຺ກາຣສ຺ສ ປມາຓປຣິຈ຺ເຉໂທ ນຕ຺ຖິ.

໒໓. ອກິລນ຺ຕກາຍາຕິ ຍຖາ ອຎ຺ຎາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ຄພ຺ຠຠາເຣນ ກິລມນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖປາທາ ອຸທ຺ຘຸມາຕຕາທີນິ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ເອວໍ ຕສ຺ສາ ໂກຈິ ກິລມໂຖ ນາໂຫສິ. ຕິໂຣກຸຈ຺ຉິຄຕນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິຄຕໍ. ປສ຺ສຕີຕິ ກລລາທິກາລໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ສຎ຺ຊາຕອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄອຫີນິນ຺ທ຺ຣິຍຠາວໍ ອຸປຄຕໍເຍວ ປສ຺ສຕິ. ກິມຕ຺ຖໍ ປສ຺ສຕິ? ສຸຂວາສຕ຺ຖໍເຍວ. ຍເຖວ ຫິ ມາຕາ ປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ນິປນ຺ນາ ວາ ນິສິນ຺ນາ ວາ – ‘‘ຫຕ຺ຖໍ ວາສ຺ສ ປາທໍ ວາ ໂອລມ຺ພນ຺ຕໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສຓ຺ຐເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຸຂວາສຕ຺ຖໍ ປຸຕ຺ຕໍ ໂອໂລເກຕິ, ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາປິ ຍໍ ຕໍ ມາຕຸ ອຸຏ຺ຐານຄມນປຣິວຕ຺ຕນນິສຊ຺ຊາທີສຸ ອຸຓ຺ຫສີຕໂລຓິກຕິຕ຺ຕກກຏຸກາຫາຣອຊ຺ໂຌຫຣຓກາເລສຸ ຈ ຄພ຺ຠສ຺ສ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເມ ຕໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ສຸຂວາສຕ຺ຖໍ ໂອໂລກຍມານາ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນໍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປສ຺ສຕິ. ຍຖາ ຫິ ອຎ຺ເຎ ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິຄຕາ ປກ຺ກາສຍໍ ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອາມາສຍໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸທຣປຏລໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ກຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຑກໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ທ຺ວີສຸ ມຸຏ຺ຐີສຸ ຫນຸກໍ ຐເປຕ຺ວາ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ຣຸກ຺ຂສຸສິເຣ ມກ຺ກຏາ ວິຍ ນິສີທນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປນ ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຑກໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມາສເນ ຘມ຺ມກຖິໂກ ວິຍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ປຸຣຕ຺ຖາຠິມຸໂຂ ນິສີທຕິ. ປຸພ຺ເພກຕກມ຺ມໍ ປນສ຺ສາ ວຕ຺ຖຸໍ ໂສເຘຕິ, ສຸທ຺ເຘ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ສຸຂຸມຈ຺ຉວິລກ຺ຂຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ອຖ ນໍ ກຸຈ຺ຉິຕໂຈ ປຏິຈ຺ຉາເທຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ໂອໂລເກນ຺ຕິຍາ ພຫິຐິໂຕ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຕມຕ຺ຖໍ ອຸປມາຍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ຠຄວາ ເສຍ຺ຍຖາປີຕິອາທິມາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປນ ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິຄໂຕ ມາຕຣໍ ນ ປສ຺ສຕິ. ນ ຫິ ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິຍໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

໒໔. ກາລງ຺ກໂຣຕີຕິ ນ ວິຊາຕຠາວປຈ຺ຈຍາ, ອາຍຸປຣິກ຺ຂເຍເນວ. ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ວສິຕຏ຺ຐານຎ຺ຫິ ເຈຕິຍກຸຏິສທິສໍ ໂຫຕິ, ອຎ຺ເຎສໍ ອປຣິໂຠຄາຣຫໍ, ນ ຈ ສກ຺ກາ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຣໍ ອປເນຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ອຄ຺ຄມເຫສິຏ຺ຐາເນ ຐເປຕຸນ຺ຕິ ຕຕ຺ຕກໍເຍວ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕທາ ກາລງ຺ກໂຣຕິ. ກຕຣສ຺ມິໍ ປນ ວເຍ ກາລໍ ກໂຣຕີຕິ? ມຊ຺ຌິມວເຍ. ປຐມວຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ຉນ຺ທຣາໂຄ ພລວາ ໂຫຕິ, ເຕນ ຕທາ ສຎ຺ຊາຕຄພ຺ຠາ ອິຕ຺ຖີ ຄພ຺ຠໍ ອນຸຣກ຺ຂິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຄພ຺ໂຠ ພຫ຺ວາພາໂຘ ໂຫຕິ. ມຊ຺ຌິມວຍສ຺ສ ປນ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາເສ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຕຕິເຍ ໂກຏ຺ຐາເສ ວຕ຺ຖຸ ວິສທໍ ໂຫຕິ, ວິສເທ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕທາຣກາ ອໂຣຄາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາປິ ປຐມວເຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມວຍສ຺ສ ຕຕິເຍ ໂກຏ຺ຐາເສ ວິຊາຍິຕ຺ວາ ກາລໍ ກໂຣຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ຘມ຺ມຕາ.

໒໕. ນວ ວາ ທສ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ວາ ສທ຺ທສ຺ສ ວິກປ຺ປນວເສນ ສຕ຺ຕ ວາ ອຏ຺ຐ ວາ ເອກາທສ ວາ ທ຺ວາທສ ວາຕິ ເອວມາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕມາສຊາໂຕ ຊີວຕິ, ສີຕຸຓ຺ຫກ຺ຂໂມ ປນ ນ ໂຫຕິ. ອຏ຺ຐມາສຊາໂຕ ນ ຊີວຕິ, ອວເສສາ ຊີວນ຺ຕິ.

໒໗. ເທວາ ປຐມໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ຂີຓາສວາ ສຸທ຺ຘາວາສພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ກຖໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ? ‘‘ສູຕິເວສໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ’’ຕິ ເອເກ. ຕໍ ປນ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາ ສຸວຓ຺ຓຂຈິຕໍ ວຕ຺ຖໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ມຈ຺ຉກ຺ຂິສທິສໍ ທຸກູລປຏໍ ຍາວ ປາທນ຺ຕາ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖສ຺ສາ ສລ຺ລຫຸກຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານໍ ອໂຫສິ, ຘມກຣຓໂຕ ອຸທກນິກ຺ຂມນສທິສໍ. ອຖ ເຕ ປກຕິພ຺ຣຫ຺ມເວເສເນວ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຐມໍ ສຸວຓ຺ຓຊາເລນ ປຏິຄ຺ຄເຫສຸໍ. ເຕສໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ອຊິນປ຺ປເວຓິຍາ ປຏິຄ຺ຄເຫສຸໍ. ຕໂຕ ມນຸສ຺ສາ ທຸກູລຈຸມ຺ພຏເກນ ປຏິຄ຺ຄເຫສຸໍ’. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເທວາ ປຐມໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ປຈ຺ຉາ ມນຸສ຺ສາ’’ຕິ.

໒໘. ຈຕ຺ຕາໂຣ ນໍ ເທວປຸຕ຺ຕາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ. ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຊິນປ຺ປເວຓິຍາ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ. ມເຫສກ຺ໂຂຕິ ມຫາເຕໂຊ ມຫາຍໂສ ລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ໂນ.

໒໙. ວິສໂທວ ນິກ຺ຂມຕີຕິ ຍຖາ ອຎ຺ເຎ ສຕ຺ຕາ ໂຍນິມຄ຺ເຄ ລຄ຺ຄນ຺ຕາ ຠຄ຺ຄວິຠຄ຺ຄາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ນິກ຺ຂມຕິ, ອລຄ຺ໂຄ ຫຸຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ອຸເທນາຕິ ອຸທເກນ. ເກນຈິ ອສຸຈິນາຕິ ຍຖາ ອຎ຺ເຎ ສຕ຺ຕາ ກມ຺ມຊວາເຕຫິ ອຸທ຺ຘໍປາທາ ອໂຘສິຣາ ໂຍນິມຄ຺ເຄ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາ ສຕໂປຣິສໍ ນຣກປປາຕໍ ປຕນ຺ຕາ ວິຍ, ຕາຬຈ຺ຉິທ຺ເທນ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຍມານາ ຫຕ຺ຖີ ວິຍ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວນ຺ຕາ ນານາອສຸຈິມກ຺ຂິຕາວ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ. ໂພຘິສຕ຺ຕຎ຺ຫິ ກມ຺ມຊວາຕາ ອຸທ຺ຘປາທໍ ອໂຘສິຣໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ໂສ ຘມ຺ມາສນໂຕ ໂອຕຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມກຖິໂກ ວິຍ, ນິສ຺ເສຓິໂຕ ໂອຕຣນ຺ໂຕ ປຸຣິໂສ ວິຍ ຈ ທ຺ເວ ຫຕ຺ເຖ ຈ ທ຺ເວ ປາເທ ຈ ປສາເຣຕ຺ວາ ຐິຕໂກວ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສມ຺ຠເວນ ເກນຈິ ອສຸຈິນາ ອມກ຺ຂິໂຕວ ນິກ຺ຂມຕິ.

ອຸທກສ຺ສ ຘາຣາຕິ ອຸທກວຏ຺ຏິໂຍ. ຕາສຸ ສີຕາ ສຸວຓ຺ຓກຏາເຫ ປຕຕິ ອຸຓ຺ຫາ ຣຊຕກຏາເຫ. ອິທຎ຺ຈ ປຖວິຕເລ ເກນຈິ ອສຸຈິນາ ອສມ຺ມິສ຺ສໍ ເຕສໍ ປານີຍປຣິໂຠຊນີຍອຸທກຎ຺ເຈວ ອຎ຺ເຎຫິ ອສາຘາຣຓໍ ກີຬາອຸທກຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ປນ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕຆເຏຫິ ອາຫຣິຍມານອຸທກສ຺ສ ເຈວ ຫໍສວຕ຺ຕກາທິໂປກ຺ຂຣຓີຄຕສ຺ສ ຈ ອຸທກສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນຕ຺ຖິ.

໓໑. ສມ຺ປຕິຊາໂຕຕິ ມຸຫຸຕ຺ຕຊາໂຕ. ປາຬິຍໍ ປນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕມຕ຺ໂຕ ວິຍ ທສ຺ສິໂຕ, ນ ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນິກ຺ຂນ຺ຕມຕ຺ຕຎ຺ຫິ ນໍ ປຐມໍ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ສຸວຓ຺ຓຊາເລນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ເຕສໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ອຊິນປ຺ປເວຓິຍາ, ເຕສໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ມນຸສ຺ສາ ທຸກູລຈຸມ຺ພຏເກນ. ມນຸສ຺ສານໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ. ເສຕມ຺ຫິ ຉຕ຺ເຕ ອນຸຘາຣິຍມາເນຕິ ທິພ຺ພເສຕຈ຺ຉຕ຺ເຕ ອນຸຘາຣິຍມານມ຺ຫິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຉຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິວາຣານິ ຂຄ຺ຄາທີນິ ປຎ຺ຈ ຣາຊກກຸຘຠຓ຺ຑານິປິ ອາຄຕາເນວ. ປາຬິຍໍ ປນ ຣາຊຄມເນ ຣາຊາ ວິຍ ຉຕ຺ຕເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສຸ ຉຕ຺ຕເມວ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ຉຕ຺ຕຄ຺ຄາຫໂກ. ຕຖາ ຂຄ຺ຄຕາລວຓ຺ຏໂມຣຫຕ຺ຖກວາຬພີຊນີອຸຓ຺ຫີສມຕ຺ຕາເຍວ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ນ ເຕສໍ ຄາຫກາ. ສພ຺ພານິ ກິຣ ຕານິ ອທິສ຺ສມານຣູປາ ເທວຕາ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ –

‘‘ອເນກສາຂຎ຺ຈ ສຫສ຺ສມຓ຺ຑລໍ,

ຉຕ຺ຕໍ ມຣູ ຘາຣຍຸມນ຺ຕລິກ຺ເຂ;

ສຸວຓ຺ຓທຓ຺ຑາ ວິປຕນ຺ຕິ ຈາມຣາ,

ນ ທິສ຺ສເຣ ຈາມຣຉຕ຺ຕຄາຫກາ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໖໙໓);

ສພ຺ພາ ຈ ທິສາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາຣູປຣິ ຐິຕສ຺ສ ວິຍ ສພ຺ພທິສານຸວິໂລກນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ໂຂ ປເນວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ຫິ ມນຸສ຺ສານໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ປຐວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ທິສໍ ໂອໂລເກສິ. ອເນການິ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ສານິ ເອກງ຺ຄຓານິ ອເຫສຸໍ. ຕຕ຺ຖ ເທວມນຸສ຺ສາ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ປູຊຍມານາ – ‘‘ມຫາປຸຣິສ, ອິຘ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທິໂສປິ ນຕ຺ຖິ, ກຸໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເອວໍ ຈຕສ຺ໂສ ທິສາ, ຈຕສ຺ໂສ ອນຸທິສາ, ເຫຏ຺ຐາ, ອຸປຣີຕິ ທສ ທິສາ ອນຸວິໂລເກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ສທິສໍ ອທິສ຺ວາ – ‘‘ອຍໍ ອຸຕ຺ຕຣາ ທິສາ’’ຕິ ອຸຕ຺ຕຣາຠິມຸໂຂ ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາເຣນ ອຄມາສີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອາສຠິນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມໍ. ອຄ຺ໂຄຕິ ຄຸເຓຫິ ສພ຺ພປຐໂມ. ອິຕຣານິ ທ຺ເວ ປທານິ ເອຕສ຺ເສວ ເວວຈນານິ. ອຍມນ຺ຕິມາ ຊາຕິ, ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນພ຺ຠໂວຕິ ປທທ຺ວເຍນ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາກາສິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ສເມຫິ ປາເທຫິ ປຖວິຍາ ປຕິຏ຺ຐານໍ ຈຕຸຣິທ຺ຘິປາທປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ອຸຕ຺ຕຣາຠິມຸຂຠາໂວ ມຫາຊນໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຄມນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ສຕ຺ຕປທຄມນໍ ສຕ຺ຕໂພຊ຺ຌງ຺ຄຣຕນປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ທິພ຺ພເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕຘາຣຓໍ ວິມຸຕ຺ຕິວຣຉຕ຺ຕປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ປຎ຺ຈຣາຊກກຸຘຠຓ຺ຑານໍ ປຏິລາໂຠ ປຎ຺ຈຫິ ວິມຸຕ຺ຕີຫິ ວິມຸຈ຺ຈນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ສພ຺ພທິສານຸວິໂລກນໍ ອນາວຣຓຎາຓປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ອາສຠິວາຈາຠາສນໍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ‘‘ອຍມນ຺ຕິມາ ຊາຕີ’’ຕິ ສີຫນາໂທ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພານສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິເມ ວາຣາ ປາຬິຍໍ ອາຄຕາ, ສມ຺ພຫຸລວາໂຣ ປນ ນາຄໂຕ, ອາຫຣິຕ຺ວາ ທີເປຕພ຺ໂພ.

ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ຫິ ຊາຕທິວເສ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸ ກມ຺ປິ. ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸມ຺ຫິ ເທວຕາ ເອກຈກ຺ກວາເຬ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ປຐມໍ ເທວາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ປຈ຺ຉາ ມນຸສ຺ສາ. ຕນ຺ຕິພທ຺ຘາ ວີຓາ ຈມ຺ມພທ຺ຘາ ເຠຣິໂຍ ຈ ເກນຈິ ອວາທິຕາ ສຍເມວ ວຊ຺ຊິໍສຸ. ມນຸສ຺ສານໍ ອນ຺ທຸພນ຺ຘນາທີນິ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑໍ ຉິຊ຺ຊິໍສຸ. ສພ຺ພໂຣຄາ ວູປສມິໍສຸ, ອມ຺ພິເລນ ໂຘຕຕມ຺ພມລໍ ວິຍ ວິຄຈ຺ຉິໍສຸ. ຊຈ຺ຈນ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສິໍສຸ. ຊຈ຺ຈພຘິຣາ ສທ຺ທໍ ສຸຓິໍສຸ. ປີຐສປ຺ປີ ຊວສມ຺ປນ຺ນາ ອເຫສຸໍ. ຊາຕິຊຬານມ຺ປິ ເອຬມູຄານໍ ສຕິ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ວິເທສປກ຺ຂນ຺ທາ ນາວາ ສຸປຏ຺ຏນໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ອາກາສຏ຺ຐກຠູມຏ຺ຐກຣຕນານິ ສກເຕໂຊຠາສິຕານິ ອເຫສຸໍ. ເວຣິໂນ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ປຏິລຠິໍສຸ. ອວີຈິມ຺ຫິ ອຄ຺ຄິ ນິພ຺ພາຍິ. ໂລກນ຺ຕເຣສຸ ອາໂລໂກ ອຸທປາທິ. ນທີສຸ ຊລໍ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ. ມຫາສມຸທ຺ເທ ມຘຸຣສໍ ອຸທກໍ ອໂຫສິ. ວາໂຕ ນ ວາຍິ. ອາກາສປພ຺ພຕຣຸກ຺ຂຄຕາ ສກຸຓາ ຠສ຺ສິຕ຺ວາ ປຖວິຄຕາ ອເຫສຸໍ. ຈນ຺ໂທ ອຕິວິໂຣຈິ. ສູຣິໂຍ ນ ອຸຓ຺ໂຫ, ນ ສີຕໂລ, ນິມ຺ມໂລ ອຸຕຸສມ຺ປນ຺ໂນ ອໂຫສິ. ເທວຕາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ວິມານທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ອປ຺ໂຜຏນເສຬນເຈລຸກ຺ເຂປາທີຫິ ມຫາກີຬກໍ ກີຬິໍສຸ. ຈາຕຸທ຺ທີປິກມຫາເມໂຆ ວສ຺ສິ. ມຫາຊນໍ ເນວ ຂຸທາ ນ ປິປາສາ ປີເຬສິ. ທ຺ວາຣກວາຏານິ ສຍເມວ ວິວຣິໍສຸ. ປຸປ຺ຜູປຄຜລູປຄາ ຣຸກ຺ຂາ ປຸປ຺ຜຜລານິ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸ ເອກທ຺ຘຊມາລາ ອໂຫສິ.

ຕຕ຺ຣາປິ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸກມ຺ໂປ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ເທວຕານໍ ເອກຈກ຺ກວາເຬ ສນ຺ນິປາໂຕ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນກາເລ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ປຐມໍ ເທວຕານໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານໍ ປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ປຈ຺ຉາ ມນຸສ຺ສານໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານໍ ປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ຕນ຺ຕິພທ຺ຘວີຓານໍ ສຍໍ ວຊ຺ຊນໍ ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ຈມ຺ມພທ຺ຘເຠຣີນໍ ວຊ຺ຊນໍ ມຫຕິຍາ ຘມ຺ມເຠຣິຍາ ອນຸສ຺ສາວນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ອນ຺ທຸພນ຺ຘນາທີນໍ ເຉໂທ ອສ຺ມິມານສມຸຈ຺ເຉທສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ມຫາຊນສ຺ສ ໂຣຄວິຄໂມ ຈຕຸສຈ຺ຈປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ຊຈ຺ຈນ຺ຘານໍ ຣູປທສ຺ສນໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ພຘິຣານໍ ສທ຺ທສ຺ສວນໍ ທິພ຺ພໂສຕຘາຕຸປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ປີຐສປ຺ປີນໍ ຊວສມ຺ປທາ ຈຕຸຣິທ຺ຘິປາທປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ຊຬານໍ ສຕິປຕິຏ຺ຐານໍ ຈຕຸສຕິປຏ຺ຐານປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ວິເທສປກ຺ຂນ຺ທນາວານໍ ສຸປຏ຺ຏນສມ຺ປາປຸຓນໍ ຈຕຸປຏິສມ຺ຠິທາຘິຄມສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ຣຕນານໍ ສກເຕໂຊຠາສິຕຕ຺ຕໍ ຍໍ ໂລກສ຺ສ ຘມ຺ໂມຠາສໍ ທສ຺ເສສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ.

ເວຣີນໍ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕປຏິລາໂຠ ຈຕຸພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ອວີຈິມ຺ຫິ ອຄ຺ຄິນິພ຺ພາຍນໍ ເອກາທສອຄ຺ຄິນິພ຺ພາຍນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ໂລກນ຺ຕຣິກາໂລໂກ ອວິຊ຺ຊນ຺ຘກາຣໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ຎາຓາໂລກທສ຺ສນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ມຫາສມຸທ຺ທສ຺ສ ມຘຸຣຕາ ນິພ຺ພານຣເສນ ເອກຣສຠາວສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ວາຕສ຺ສ ອວາຍນໍ ທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິຄຕຠິນ຺ທນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ສກຸຓານໍ ປຖວິຄມນໍ ມຫາຊນສ຺ສ ໂອວາທໍ ສຸຕ຺ວາ ປາເຓຫິ ສຣຓຄມນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ຈນ຺ທສ຺ສ ອຕິວິໂຣຈນໍ ພຫຸຊນກນ຺ຕຕາຍ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ສູຣິຍສ຺ສ ອຸຓ຺ຫສີຕວິວຊ຺ຊນອຸຕຸສຸຂຕາ ກາຍິກເຈຕສິກສຸຂປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ເທວຕານໍ ວິມານທ຺ວາເຣສຸ ຐຕ຺ວາ ອປ຺ໂຜຏນາທີຫິ ກີຬນໍ ພຸທ຺ຘຠາວໍ ປຕ຺ວາ ອຸທານໍ ອຸທານສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ຈາຕຸທ຺ທີປິກມຫາເມຆວສ຺ສນໍ ມຫໂຕ ຘມ຺ມເມຆວສ຺ສນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ຂຸທາປີຬນສ຺ສ ອຠາໂວ ກາຍຄຕາສຕິອມຕປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ປິປາສາປີຬນສ຺ສ ອຠາໂວ ວິມຸຕ຺ຕິສຸເຂນ ສຸຂິຕຠາວສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ທ຺ວາຣກວາຏານໍ ສຍເມວ ວິວຣຓໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກມຄ຺ຄທ຺ວາຣວິວຣຓສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ຣຸກ຺ຂານໍ ປຸປ຺ຜຜລຄ຺ຄຫຓໍ ວິມຸຕ຺ຕິປຸປ຺ເຜຫິ ປຸປ຺ຜິຕສ຺ສ ຈ ສາມຎ຺ຎຜລຠາຣຠຣິຕຠາວສ຺ສ ຈ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸຍາ ເອກທ຺ຘຊມາລິຕາ ອຣິຍທ຺ຘຊມາລມາລິຕາຍ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ສມ຺ພຫຸລວາໂຣ ນາມ.

ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ – ‘‘ຍທາ ມຫາປຸຣິໂສ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣາຠິມຸໂຂ ປທສາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາສຠິໍ ວາຈໍ ອຠາສິ, ຕທາ ກິໍ ປຖວິຍາ ຄໂຕ, ອຸທາຫຸ ອາກາເສນ; ທິສ຺ສມາໂນ ຄໂຕ, ອຸທາຫຸ ອທິສ຺ສມາໂນ; ອເຈລໂກ ຄໂຕ, ອຸທາຫຸ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ໂຕ; ທຫໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ຄໂຕ, ອຸທາຫຸ ມຫລ຺ລໂກ; ປຈ຺ຉາປິ ກິໍ ຕາທິໂສວ ອໂຫສິ, ອຸທາຫຸ ປຸນ ພາລທາຣໂກ’’ຕິ? ອຍໍ ປນ ປຎ຺ໂຫ ເຫຏ຺ຐາໂລຫປາສາເທ ສມຸຏ຺ຐິໂຕ ຕິປິຏກຈູຬາຠຍຕ຺ເຖເຣນ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໂຕວ. ເຖໂຣ ກິຣ ເອຕ຺ຖ ນິຍຕິປຸພ຺ເພກຕກມ຺ມອິສ຺ສຣນິມ຺ມານວາທວເສນ ຕໍ ຕໍ ພຫຸໍ ວຕ຺ວາ ອວສາເນ ເອວໍ ພ຺ຍາກຣິ – ‘‘ມຫາປຸຣິໂສ ປຖວິຍາ ຄໂຕ, ມຫາຊນສ຺ສ ປນ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິຍ ອໂຫສິ. ທິສ຺ສມາໂນ ຄໂຕ, ມຫາຊນສ຺ສ ປນ ອທິສ຺ສມາໂນ ວິຍ ອໂຫສິ. ອເຈລໂກ ຄໂຕ, ມຫາຊນສ຺ສ ປນ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ໂຕ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ທຫໂຣວ ຄໂຕ, ມຫາຊນສ຺ສ ປນ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິໂກ ວິຍ ອໂຫສິ. ປຈ຺ຉາ ປນ ພາລທາຣໂກວ ອໂຫສິ, ນ ຕາທິໂສ’’ຕິ. ປຣິສາ ຈສ຺ສ – ‘‘ພຸທ຺ເຘນ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ໂຠ ເຖເຣນ ປຎ຺ໂຫ ກຖິໂຕ’’ຕິ ອຕ຺ຕມນາ ອໂຫສິ. ໂລກນ຺ຕຣິກວາໂຣ ວຸຕ຺ຕນໂຍ ເອວ.

ອິມາ ຈ ປນ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກຖິຕາ ສພ຺ພຘມ຺ມຕາ ສພ຺ພໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓວຓ຺ຓນາ

໓໓. ອທ຺ທສ ໂຂຕິ ທຸກູລຈຸມ຺ພຏເກ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ອານີຕໍ ອທ຺ທສ. ມຫາປຸຣິສສ຺ສາຕິ ຊາຕິໂຄຕ຺ຕກຸລປເທສາທິວເສນ ມຫນ຺ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ. ທ຺ເວ ຄຕິໂຍຕິ ທ຺ເວ ນິຏ຺ຐາ, ທ຺ເວ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໂຍ. ອຍຎ຺ຫິ ຄຕິສທ຺ໂທ – ‘‘ປຎ຺ຈ ໂຂ ອິມາ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຄຕິໂຍ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໕໓) ເອຕ຺ຖ ນິຣຍາທິເຠທາຍ ສຕ຺ເຕຫິ ຄນ຺ຕພ຺ພຄຕິຍາ ວຕ຺ຕຕິ. ‘‘ອິເມສໍ ໂຂ ອຫໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສີລວນ຺ຕານໍ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມານໍ ເນວ ຊານາມິ ອາຄຕິໍ ວາ ຄຕິໍ ວາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໕໐໘) ເອຕ຺ຖ ອຊ຺ຌາສເຍ. ‘‘ນິພ຺ພານໍ ອຣຫໂຕ ຄຕີ’’ຕິ (ປຣິ. ໓໓໙) ເອຕ຺ຖ ປຏິສ຺ສຣເຓ. ‘‘ອປິ ຈ ຕ຺ຍາຫໍ ພ຺ຣຫ຺ເມ ຄຕິຎ຺ຈ ປຊານາມິ, ຊຸຕິຎ຺ຈ ປຊານາມິ ເອວໍມຫິທ຺ຘິໂກ ພໂກ ພ຺ຣຫ຺ມາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໕໐໓) ເອຕ຺ຖ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍໍ ວຕ຺ຕຕິ. ສ຺ວາຍມິຘາປິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍໍ ວຕ຺ຕຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອນຎ຺ຎາຕິ ອຎ຺ຎາ ຄຕິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ຘມ຺ມິໂກຕິ ທສກຸສລຘມ຺ມສມນ຺ນາຄໂຕ ອຄຕິຄມນວິຣຫິໂຕ. ຘມ຺ມຣາຊາຕິ ອິທໍ ປຸຣິມປທສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ຘມ຺ເມນ ວາ ລທ຺ຘຣຊ຺ຊຕ຺ຕາ ຘມ຺ມຣາຊາ. ຈາຕຸຣນ຺ໂຕຕິ ປຸຣຕ຺ຖິມສມຸທ຺ທາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ສມຸທ຺ທານໍ ວເສນ ຈຕຸຣນ຺ຕາຍ ປຖວິຍາ ອິສ຺ສໂຣ. ວິຊິຕາວີຕິ ວິຊິຕສງ຺ຄາໂມ. ຊນປໂທ ອສ຺ມິໍ ຖາວຣິຍໍ ຖິຣຠາວໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ຊນປທຕ຺ຖາວຣິຍປ຺ປຕ຺ໂຕ. ຈຓ຺ຑສ຺ສ ຫິ ຣຎ຺ໂຎ ພລິທຓ຺ຑາທີຫິ ໂລກໍ ປີຬຍໂຕ ມນຸສ຺ສາ ມຊ຺ຌິມຊນປທໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປພ຺ພຕສມຸທ຺ທຕີຣາທີນິ ນິສ຺ສາຍ ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ວາສໍ ກປ຺ເປນ຺ຕິ. ອຕິມຸທຸກສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ໂຈເຣຫິ ສາຫສິກຘນວິໂລປປີຬິຕາ ມນຸສ຺ສາ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ປຫາຍ ຊນປທມຊ຺ເຌ ວາສໍ ກປ຺ເປນ຺ຕິ, ອິຕິ ເອວຣູເປ ຣາຊິນິ ຊນປໂທ ຖິຣຠາວໍ ນ ປາປຸຓາຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ກຸມາເຣ ຣຊ຺ຊໍ ກາຣຍມາເນ ເອຕສ຺ສ ຊນປໂທ ປາສາຓປິຏ຺ຐິຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ອໂຍປຏ຺ເຏນ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ວິຍ ຖິໂຣ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ – ‘‘ຊນປທຕ຺ຖາວຣິຍປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອາຫໍສຸ.

ສຕ຺ຕຣຕນສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຣຕິຊນນຏ຺ເຐນ ຣຕນໍ. ອປິຈ –

‘‘ຈິຕ຺ຕີກຕໍ ມຫຄ຺ຆຎ຺ຈ, ອຕຸລໍ ທຸລ຺ລຠທສ຺ສນໍ;

ອໂນມສຕ຺ຕປຣິໂຠຄໍ, ຣຕນໍ ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ’’.

ຈກ຺ກຣຕນສ຺ສ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຎ຺ຎໍ ເທວຏ຺ຐານໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ສພ຺ເພ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜາທີຫິ ຕສ຺ເສວ ປູຊຎ຺ຈ ອຠິວາທນາທີນິ ຈ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ຈິຕ຺ຕີກຕຏ຺ເຐນ ຣຕນໍ. ຈກ຺ກຣຕນສ຺ສ ຈ ເອຕ຺ຕກໍ ນາມ ຘນໍ ອຄ຺ຆຕີຕິ ອຄ຺ໂຆ ນຕ຺ຖິ, ອິຕິ ມຫຄ຺ຆຏ຺ເຐນາປິ ຣຕນໍ. ຈກ຺ກຣຕນຎ຺ຈ ອຎ຺ເຎຫິ ໂລເກ ວິຊ຺ຊມານຣຕເນຫິ ອສທິສນ຺ຕິ ອຕຸລຏ຺ເຐນາປິ ຣຕນໍ. ຍສ຺ມາ ຈ ປນ ຍສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ພຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ພຸທ຺ຘາ ຈ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ທຸລ຺ລຠທສ຺ສນຏ຺ເຐນາປິ ຣຕນໍ. ຕເທຕໍ ຊາຕິຣູປກຸລອິສ຺ສຣິຍາທີຫິ ອໂນມສ຺ສ ອຸຬາຣສຕ຺ຕສ຺ເສວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ອຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ອໂນມສຕ຺ຕປຣິໂຠຄຏ຺ເຐນາປິ ຣຕນໍ. ຍຖາ ຈກ຺ກຣຕນໍ, ເອວໍ ເສສານິປີຕິ. ອິເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ ຣຕເນຫິ ປຣິວາຣຠາເວນ ເຈວ ສພ຺ພໂຠຄູປກຣຓຠາເວນ ຈ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ສຕ຺ຕຣຕນສມນ຺ນາຄໂຕ.

ອິທານິ ເຕສໍ ສຣູປໂຕ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຕສ຺ສິມານີຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ກຣຕນນ຺ຕິອາທີສຸ ອຍໍ ສງ຺ເຂປາຘິປ຺ປາໂຍ – ທ຺ເວສຫສ຺ສທີປປຣິວາຣານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາທີປານໍ ສິຣິວິຠວໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທາຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປາຕຸຠວຕິ. ຕຖາ ປຸເຣຠຕ຺ຕເມວ ສາຄຣປຣິຍນ຺ຕໍ ປຖວິໍ ອນຸສໍຍາຍນສມຕ຺ຖໍ ເວຫາສງ຺ຄມໍ ຫຕ຺ຖິຣຕນໍ, ຕາທິສເມວ ອສ຺ສຣຕນໍ, ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕ ອນ຺ຘກາເຣ ໂຍຊນປ຺ປມາຓໍ ອນ຺ຘກາຣໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ອາໂລກທສ຺ສນສມຕ຺ຖໍ ມຓິຣຕນໍ, ຉພ຺ພິຘໂທສວິວຊ຺ຊິຕໍ ມນາປຈາຣິ ອິຕ຺ຖິຣຕນໍ, ໂຍຊນປ຺ປມາເຓ ອນ຺ໂຕປຖວິຄຕໍ ນິຘິໍ ທສ຺ສນສມຕ຺ຖໍ ຄຫປຕິຣຕນໍ, ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສກລຣຊ຺ຊມນຸສາສນສມຕ຺ຖໍ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ຕສງ຺ຂາຕໍ ປຣິຓາຍກຣຕນໍ ປາຕຸຠວຕິ.

ປໂຣສຫສ຺ສນ຺ຕິ ອຕິເຣກສຫສ຺ສໍ. ສູຣາຕິ ອຠີຣຸກາ. ວີຣງ຺ຄຣູປາຕິ ວີຣານໍ ອງ຺ຄໍ ວີຣງ຺ຄໍ, ວີຣິຍສ຺ເສຕໍ ນາມໍ, ວີຣງ຺ຄໍ ຣູປເມເຕສນ຺ຕິ ວີຣງ຺ຄຣູປາ, ວີຣິຍຊາຕິກາ ວີຣິຍສຠາວາ ວີຣິຍມຍາ ອກິລາສຸໂນ ອເຫສຸໍ. ທິວສມ຺ປິ ຍຸຊ຺ຌນ຺ຕາ ນ ກິລມນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສາຄຣປຣິຍນ຺ຕນ຺ຕິ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕໍ ສີມໍ ກຕ຺ວາ ຐິຕສມຸທ຺ທປຣິຍນ຺ຕໍ. ອທຓ຺ເຑນາຕິ ເຍ ກຕາປຣາເຘ ສຕ຺ເຕ ສຕມ຺ປິ ສຫສ຺ສມ຺ປິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ເຕ ຘນທຓ຺ເຑນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ຕິ. ເຍ ເຉຊ຺ຊເຠຊ຺ຊໍ ອນຸສາສນ຺ຕິ, ເຕ ສຕ຺ຖທຓ຺ເຑນ. ອຍໍ ປນ ທຸວິຘມ຺ປິ ທຓ຺ຑໍ ປຫາຍ ອທຓ຺ເຑນ ອຊ຺ຌາວສຕິ. ອສຕ຺ເຖນາຕິ ເຍ ເອກໂຕຘາຣາທິນາ ສຕ຺ເຖນ ປຣໍ ວິເຫສນ຺ຕິ, ເຕ ສຕ຺ເຖນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ຕິ ນາມ. ອຍໍ ປນ ສຕ຺ເຖນ ຂຸທ຺ທມກ຺ຂິກາຍປິ ປິວນມຕ຺ຕໍ ໂລຫິຕໍ ກສ຺ສຈິ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຘມ຺ເມເນວ – ‘‘ເອຫິ ໂຂ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ເອວໍ ປຏິຣາຊູຫິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕາຄມໂນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ປຖວິໍ ອຠິວິຊິນິຕ຺ວາ ອຊ຺ຌາວສຕິ, ອຠິຠວິຕ຺ວາ ສາມີ ຫຸຕ຺ວາ ວສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ເອກໍ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ກເຖຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ກເຖຕຸໍ ສເຈ ໂຂ ປນາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຣາຄໂທສໂມຫມານທິຏ຺ຐິກິເລສຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາຕໍ ຉທນໍ ອາວຣຓໍ ວິວຏໍ ວິທ຺ຘໍສິຕໍ ວິວຏກໍ ເອເຕນາຕິ ວິວຏຈ຺ຉໂທ. ‘‘ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉທາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ອຍເມວ ອຕ຺ໂຖ.

໓໕. ເອວໍ ທຸຕິຍໍ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ກເຖຕ຺ວາ ຕາສໍ ນິມິຕ຺ຕຠູຕານິ ລກ຺ຂຓານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຍຎ຺ຫິ, ເທວ, ກຸມາໂຣຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕປາໂທຕິ ຍຖາ ອຎ຺ເຎສໍ ຠູມິຍໍ ປາທໍ ຐເປນ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄປາທຕລໍ ວາ ປຓ຺ຫິ ວາ ປສ຺ສໍ ວາ ປຐມໍ ຜຸສຕິ, ເວມຊ຺ເຌ ວາ ປນ ຉິທ຺ທໍ ໂຫຕິ, ອຸກ຺ຂິປນ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຕລາທີສຸ ເອກໂກຏ຺ຐາໂສວ ປຐມໍ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ນ ເອວມສ຺ສ. ອສ຺ສ ປນ ສຸວຓ຺ຓປາທຸກຕລມິວ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ສກລໍ ປາທຕລໍ ຠູມິໍ ຜຸສຕິ, ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ຠູມິໂຕ ອຸຏ຺ຐຫຕິ. ຕສ຺ມາ ອຍໍ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕປາໂທ.

ຈກ຺ການີຕິ ທ຺ວີສຸ ປາທຕເລສຸ ທ຺ເວ ຈກ຺ການິ, ເຕສໍ ອຣາ ຈ ເນມິ ຈ ນາຠິ ຈ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕາວ. ສພ຺ພາກາຣປຣິປູຣານີຕິ ອິມິນາ ປນ ອຍໍ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ, ເຕສໍ ກິຣ ຈກ຺ການໍ ປາທຕລສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ນາຠິ ທິສ຺ສຕິ, ນາຠິປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ ວຏ຺ຏເລຂາ ທິສ຺ສຕິ, ນາຠິມຸຂປຣິກ຺ເຂປປຏ຺ໂຏ ທິສ຺ສຕິ, ປນາຬິມຸຂໍ ທິສ຺ສຕິ, ອຣາ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ອເຣສຸ ວຏ຺ຏິເລຂາ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ເນມິມຓິກາ ທິສ຺ສນ຺ຕິ. ອິທໍ ຕາວ ປາຬິຍໍ ອາຄຕເມວ. ສມ຺ພຫຸລວາໂຣ ປນ ອນາຄໂຕ, ໂສ ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ – ສຕ຺ຕິ, ສິຣິວຈ຺ໂຉ, ນນ຺ທິ, ໂສວຕ຺ຕິໂກ, ວຏໍສໂກ, ວຑ຺ຒມານກໍ, ມຈ຺ຉຍຸຄຬໍ, ຠທ຺ທປີຐໍ, ອງ຺ກຸສໂກ, ປາສາໂທ, ໂຕຣຓໍ, ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ, ຂຄ຺ໂຄ, ຕາລວຓ຺ຏໍ, ໂມຣຫຕ຺ຖໂກ, ວາຬພີຊນີ, ອຸຓ຺ຫີສໍ, ມຓິ, ປຕ຺ໂຕ, ສຸມນທາມໍ, ນີລຸປ຺ປລໍ, ຣຕ຺ຕຸປ຺ປລໍ, ເສຕຸປ຺ປລໍ, ປທຸມໍ, ປຸຓ຺ຑຣີກໍ, ປຸຓ຺ຓຆໂຏ, ປຸຓ຺ຓປາຕິ, ສມຸທ຺ໂທ, ຈກ຺ກວາໂຬ, ຫິມວາ, ສິເນຣຸ, ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ, ນກ຺ຂຕ຺ຕານິ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາທີປາ, ທ຺ວິປຣິຕ຺ຕທີປສຫສ຺ສານິ, ອນ຺ຕມໂສ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຎ຺ໂຎ ປຣິສໍ ອຸປາທາຍ ສພ຺ໂພ ຈກ຺ກລກ຺ຂຓສ຺ເສວ ປຣິວາໂຣ.

ອາຍຕປຓ຺ຫີຕິ ທີຆປຓ຺ຫິ, ປຣິປຸຓ຺ຓປຓ຺ຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ຫິ ອຎ຺ເຎສໍ ອຄ຺ຄປາໂທ ທີໂຆ ໂຫຕິ, ປຓ຺ຫິມຕ຺ຖເກ ຊງ຺ຆາ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ປຓ຺ຫິໍ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ຐປິຕາ ວິຍ ໂຫຕິ, ນ ເອວໍ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ. ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ປນ ຈຕູສຸ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາສາ ອຄ຺ຄປາໂທ ໂຫຕິ, ຕຕິເຍ ໂກຏ຺ຐາເສ ຊງ຺ຆາ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ຈຕຸຕ຺ຖໂກຏ຺ຐາເສ ອາຣຄ຺ເຄນ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຐປິຕາ ວິຍ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລເຄຓ຺ຑຸກສທິສາ ປຓ຺ຫິ ໂຫຕິ.

ທີຆງ຺ຄຸລີຕິ ຍຖາ ອຎ຺ເຎສໍ ກາຈິ ອງ຺ຄຸລິໂຍ ທີຆາ ໂຫນ຺ຕິ, ກາຈິ ຣສ຺ສາ, ນ ເອວໍ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ. ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ປນ ມກ຺ກຏສ຺ເສວ ທີຆາ ຫຕ຺ຖປາທງ຺ຄຸລິໂຍ ມູເລ ຖູລາ, ອນຸປຸພ຺ເພນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຄ຺ເຄ ຕນຸກາ, ນິຍ຺ຍາສເຕເລນ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ວຏ຺ຏິຕຫຣິຕາລວຏ຺ຏິສທິສາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ທີຆງ຺ຄຸລີ’’ຕິ.

ມຸທຸຕລຸນຫຕ຺ຖປາໂທຕິ ສປ຺ປິມຓ຺ເຑ ໂອສາເຣຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ສຕວາຣວິຫຕກປ຺ປາສປຏລໍ ວິຍ ມຸທຸ. ຍຖາ ຈ ອິທານິ ຊາຕມຕ຺ຕສ຺ສ, ເອວໍ ວຸຑ຺ຒກາເລປິ ມຸທຸຕລຸນາເຍວ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ມຸທຸຕລຸນາ ຫຕ຺ຖປາທາ ເອຕສ຺ສາຕິ ມຸທຸຕລຸນຫຕ຺ຖປາໂທ.

ຊາລຫຕ຺ຖປາໂທຕິ ນ ຈມ຺ເມນ ປຏິພທ຺ຘອງ຺ຄຸລນ຺ຕໂຣ. ເອທິໂສ ຫິ ຜຓຫຕ຺ຖໂກ ປຸຣິສໂທເສນ ອຸປຫໂຕ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ນ ປຏິລຠຕິ. ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ປນ ຈຕສ຺ໂສ ຫຕ຺ຖງ຺ຄຸລິໂຍ ປຎ຺ຈປິ ປາທງ຺ຄຸລິໂຍ ເອກປ຺ປມາຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕາສໍ ເອກປ຺ປມາຓຕາຍ ຍວລກ຺ຂຓໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອຖສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາທາ ກຸສເລນ ວຑ຺ຒກິນາ ໂຍຊິຕຊາລວາຕປານສທິສາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຊາລຫຕ຺ຖປາໂທ’’ຕິ.

ອຸທ຺ຘໍ ປຕິຏ຺ຐິຕໂຄປ຺ຜກຕ຺ຕາ ອຸສ຺ສງ຺ຂາ ປາທາ ອສ຺ສາຕິ ອຸສ຺ສງ຺ຂປາໂທ. ອຎ຺ເຎສຎ຺ຫິ ປິຏ຺ຐິປາເທ ໂຄປ຺ຜກາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕນ ເຕສໍ ປາທາ ອາຓິພທ຺ຘາ ວິຍ ພທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ຍຖາສຸຂໍ ປຣິວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ປາທຕລານິປິ ນ ທິສ຺ສນ຺ຕິ. ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ປນ ອາຣຸຫິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ໂຄປ຺ຜກາ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ເຕນສ຺ສ ນາຠິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປຣິມກາໂຍ ນາວາຍ ຐປິຕສຸວຓ຺ຓປຏິມາ ວິຍ ນິຈ຺ຈໂລ ໂຫຕິ, ອໂຘກາໂຍວ ອິຎ຺ຊຕິ, ສຸເຂນ ປາທາ ປຣິວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ປຸຣໂຕປິ ປຈ຺ຉໂຕປິ ອຸຠຍປສ຺ເສສຸປິ ຐຕ຺ວາ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ ປາທຕລານິ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ນ ຫຕ຺ຖີນໍ ວິຍ ປຈ຺ຉໂຕເຍວ.

ເອຓິຊງ຺ໂຆຕິ ເອຓິມິຄສທິສຊງ຺ໂຆ ມໍສຸສ຺ສເທນ ປຣິປຸຓ຺ຓຊງ຺ໂຆ, ນ ເອກໂຕ ພທ຺ຘປິຓ຺ຑິກມໍໂສ, ສມນ຺ຕໂຕ ສມສຓ຺ຐິເຕນ ມໍເສນ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາຫິ ສຸວຏ຺ຏິຕາຫິ ສາລິຄພ຺ຠຍວຄພ຺ຠສທິສາຫິ ຊງ຺ຆາຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອໂນນມນ຺ໂຕຕິ ອນມນ຺ໂຕ, ເອເຕນສ຺ສ ອຂຸຊ຺ຊອວາມນຠາໂວ ທີປິໂຕ. ອວເສສຊນາ ຫິ ຂຸຊ຺ຊາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ ວາມນາ ວາ. ຂຸຊ຺ຊານໍ ອຸປຣິມກາໂຍ ອປຣິປຸຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ, ວາມນານໍ ເຫຏ຺ຐິມກາໂຍ. ເຕ ອປຣິປຸຓ຺ຓກາຍຕ຺ຕາ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ອໂນນມນ຺ຕາ ຊຓ຺ຓຸການິ ປຣິມຊ຺ຊິຕຸໍ. ມຫາປຸຣິໂສ ປນ ປຣິປຸຓ຺ຓອຸຠຍກາຍຕ຺ຕາ ສກ຺ໂກຕິ.

ໂກໂສຫິຕວຕ຺ຖຄຸຍ຺ໂຫຕິ ອຸສຠວາຣຓາທີນໍ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓປທຸມກຓ຺ຓິກສທິເສຫິ ໂກເສຫິ ໂອຫິຕໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວຕ຺ຖຄຸຍ຺ຫໍ ອສ຺ສາຕິ ໂກໂສຫິຕວຕ຺ຖຄຸຍ຺ໂຫ. ວຕ຺ຖຄຸຍ຺ຫນ຺ຕິ ວຕ຺ເຖນ ຄຸຫິຕພ຺ພໍ ອງ຺ຄຊາຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓຕິ ຊາຕິຫິງ຺ຄຸລເກນ ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ທີປິທາຐາຍ ຆໍສິຕ຺ວາ ເຄຣຸກປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຐປິຕຆນສຸວຓ຺ຓຣູປສທິໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນສ຺ສ ຆນສິນິທ຺ຘສຓ຺ຫສຣີຣຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຉວິວຓ຺ຓທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ກຎ຺ຈນສນ຺ນິຠຕ຺ຕໂຈຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຣິມສ຺ສ ວາ ເວວຈນເມຕໍ.

ຣໂຊຊລ຺ລນ຺ຕິ ຣໂຊ ວາ ມລໍ ວາ. ນ ອຸປລິມ຺ປຕີຕິ ນ ລຄ຺ຄຕິ ປທຸມປລາສໂຕ ອຸທກພິນ຺ທຸ ວິຍ ວິວຏ຺ຏຕິ. ຫຕ຺ຖໂຘວນາທີນິ ປນ ອຸຕຸຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖາຍ ເຈວ ທາຍການໍ ປຸຎ຺ຎຜລຕ຺ຖາຍ ຈ ພຸທ຺ຘາ ກໂຣນ຺ຕິ, ວຕ຺ຕສີເສນາປິ ຈ ກໂຣນ຺ຕິເຍວ. ເສນາສນໍ ປວິສນ຺ເຕນ ຫິ ຠິກ຺ຂຸນາ ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ປວິສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕເມຕໍ.

ອຸທ຺ຘຄ຺ຄໂລໂມຕິ ອາວຏ຺ຏປຣິໂຍສາເນ ອຸທ຺ຘຄ຺ຄານິ ຫຸຕ຺ວາ ມຸຂໂສຠໍ ອຸລ຺ໂລກຍມານານິ ວິຍ ຐິຕານິ ໂລມານິ ອສ຺ສາຕິ ອຸທ຺ຘຄ຺ຄໂລໂມ.

ພ຺ຣຫ຺ມຸຊຸຄຕ຺ໂຕຕິ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວິຍ ອຸຊຸຄຕ຺ໂຕ, ອຸຊຸເມວ ອຸຄ຺ຄຕທີຆສຣີໂຣ ຠວິສ຺ສຕິ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຫິ ສຕ຺ຕາ ຂນ຺ເຘ ກຏິຍໍ ຊາຓູສູຕິ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ນມນ຺ຕິ, ເຕ ກຏິຍໍ ນມນ຺ຕາ ປຈ຺ຉໂຕ ນມນ຺ຕິ, ອິຕເຣສຸ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ປຸຣໂຕ. ທີຆສຣີຣາ ປນ ເອເກ ປສ຺ສວງ຺ກາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອເກ ມຸຂໍ ອຸນ຺ນເມຕ຺ວາ ນກ຺ຂຕ຺ຕານິ ຄຓຍນ຺ຕາ ວິຍ ຈຣນ຺ຕິ, ເອເກ ອປ຺ປມໍສໂລຫິຕາ ສູລສທິສາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອເກ ປຸຣໂຕ ປພ຺ຠາຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ປເວຘມານາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຍໍ ປນ ອຸຊຸເມວ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ທີຆປ຺ປມາໂຓ ເທວນຄເຣ ອຸສ຺ສິຕສຸວຓ຺ຓໂຕຣຓໍ ວິຍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ທີເປນ຺ຕິ. ຍຖາ ເຈຕໍ, ເອວໍ ຍໍ ຍໍ ຊາຕມຕ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພໂສ ອປຣິປຸຓ຺ຓໍ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ຕໍ ອາຍຕິໍ ຕຖາຠາວິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສຕ຺ຕຸສ຺ສໂທຕິ ທ຺ເວ ຫຕ຺ຖປິຏ຺ຐິໂຍ ທ຺ເວ ປາທປິຏ຺ຐິໂຍ ທ຺ເວ ອໍສກູຏານິ ຂນ຺ໂຘຕິ ອິເມສຸ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ ມໍສຸສ຺ສໂທ ອສ຺ສາຕິ ສຕ຺ຕຸສ຺ສໂທ. ອຎ຺ເຎສໍ ປນ ຫຕ຺ຖປາທປິຏ຺ຐາທີສຸ ສິຣາຊາລໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ອໍສກູຏກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອຏ຺ຐິໂກຏິໂຍ. ເຕ ມນຸສ຺ສາ ເປຕາ ວິຍ ຂາຍນ຺ຕິ, ນ ຕຖາ ມຫາປຸຣິໂສ, ມຫາປຸຣິໂສ ປນ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ ປຣິປຸຓ຺ຓມໍສຸສ຺ສທຕ຺ຕາ ນິຄູຬ຺ຫສິຣາຊາເລຫິ ຫຕ຺ຖປິຏ຺ຐາທີຫິ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ສຸຏ຺ຐປິຕສຸວຓ຺ຓາຬິງ຺ຄສທິເສນ ຂນ຺ເຘນ ສິລາຣູປກໍ ວິຍ ຂາຍຕິ, ຈິຕ຺ຕກມ຺ມຣູປກໍ ວິຍ ຈ ຂາຍຕິ.

ສີຫສ຺ສ ປຸພ຺ພທ຺ຘໍ ວິຍ ກາໂຍ ອສ຺ສາຕິ ສີຫປຸພ຺ພທ຺ຘກາໂຍ. ສີຫສ຺ສ ຫິ ປຸຣຕ຺ຖິມກາໂຍວ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຉິມກາໂຍ ອປຣິປຸຓ຺ໂຓ. ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ປນ ສີຫສ຺ສ ປຸພ຺ພທ຺ຘກາໂຍ ວິຍ ສພ຺ໂພ ກາໂຍ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ. ໂສປິ ສີຫສ຺ເສວ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິນຕຸນ຺ນຕາທິວເສນ ທຸສ຺ສຓ຺ຐິຕວິສຓ຺ຐິໂຕ ນ ໂຫຕິ, ທີຆຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ປນ ທີໂຆ, ຣສ຺ສຖູລກິສປຸຖຸລອນຸວຏ຺ຏິຕຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນສຸ ຕຖາວິໂຘວ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ມນາປິເຍວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ກມ຺ມວິປາເກ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິເຕ ເຍຫິ ອງ຺ເຄຫິ ທີເຆຫິ ໂສຠຕິ, ຕານິ ອງ຺ຄານິ ທີຆານິ ສຓ຺ຐນ຺ຕິ. ເຍຫິ ອງ຺ເຄຫິ ຣສ຺ເສຫິ ໂສຠຕິ, ຕານິ ອງ຺ຄານິ ຣສ຺ສານິ ສຓ຺ຐນ຺ຕິ. ເຍຫິ ອງ຺ເຄຫິ ຖູເລຫິ ໂສຠຕິ, ຕານິ ອງ຺ຄານິ ຖູລານິ ສຓ຺ຐນ຺ຕິ. ເຍຫິ ອງ຺ເຄຫິ ກິເສຫິ ໂສຠຕິ, ຕານິ ອງ຺ຄານິ ກິສານິ ສຓ຺ຐນ຺ຕິ. ເຍຫິ ອງ຺ເຄຫິ ປຸຖຸເລຫິ ໂສຠຕິ, ຕານິ ອງ຺ຄານິ ປຸຖຸລານິ ສຓ຺ຐນ຺ຕິ. ເຍຫິ ອງ຺ເຄຫິ ວຏ຺ເຏຫິ ໂສຠຕິ, ຕານິ ອງ຺ຄານິ ວຏ຺ຏານິ ສຓ຺ຐນ຺ຕີ’’ຕິ.

ອິຕິ ນານາຈິຕ຺ເຕນ ປຸຎ຺ຎຈິຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ຕິໂຕ ທສຫິ ປາຣມີຫິ ສຊ຺ຊິໂຕ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ໂລເກ ສພ຺ພສິປ຺ປິໂນ ວາ ສພ຺ພອິທ຺ຘິມນ຺ໂຕ ວາ ປຕິຣູປກມ຺ປິ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ.

ຈິຕນ຺ຕຣໍໂສຕິ ອນ຺ຕຣໍສໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ໂກຏ຺ຏານໍ ອນ຺ຕຣໍ, ຕໍ ຈິຕໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ອນ຺ຕຣໍສໍ ອສ຺ສາຕິ ຈິຕນ຺ຕຣໍໂສ. ອຎ຺ເຎສຎ຺ຫິ ຕໍ ຐານໍ ນິນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ທ຺ເວ ປິຏ຺ຐິໂກຏ຺ຏາ ປາຏິເຍກ຺ກາ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ປນ ກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມໍສປຏລໍ ຍາວ ຂນ຺ຘາ ອຸຄ຺ຄມ຺ມ ສມຸສ຺ສິຕສຸວຓ຺ຓຜລກໍ ວິຍ ປິຏ຺ຐິໍ ຉາເທຕ຺ວາ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ.

ນິຄ຺ໂຣຘປຣິມຓ຺ຑໂລຕິ ນິຄ຺ໂຣໂຘ ວິຍ ປຣິມຓ຺ຑໂລ. ຍຖາ ປຎ຺ຎາສຫຕ຺ຖຕາຍ ວາ ສຕຫຕ຺ຖຕາຍ ວາ ສມກ຺ຂນ຺ຘສາໂຂ ນິຄ຺ໂຣໂຘ ທີຆໂຕປິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕປິ ເອກປ຺ປມາໂຓວ ໂຫຕິ, ເອວໍ ກາຍໂຕປິ ພ຺ຍາມໂຕປິ ເອກປ຺ປມາໂຓ. ຍຖາ ອຎ຺ເຎສໍ ກາໂຍ ທີໂຆ ວາ ໂຫຕິ ພ຺ຍາໂມ ວາ, ນ ເອວໍ ວິສມປ຺ປມາໂຓຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວ ຍາວຕກ຺ວສ຺ສ ກາໂຍຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍາວຕໂກ ອສ຺ສາຕິ ຍາວຕກ຺ວສ຺ສ.