ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ

ທີຆນິກາເຍ

ປາຖິກວຄ຺ຄຏ຺ຐກຖາ

໑. ປາຖິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ…ເປ… ມລ຺ເລສຸ ວິຫຣຕີຕິ ປາຖິກສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນາ. ມລ຺ເລສຸ ວິຫຣຕີຕິ ມລ຺ລາ ນາມ ຊານປທິໂນ ຣາຊກຸມາຣາ, ເຕສໍ ນິວາໂສ ເອໂກປິ ຊນປໂທ ຣຸຬ຺ຫີສທ຺ເທນ ‘‘ມລ຺ລາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມິໍ ມລ຺ເລສຸ ຊນປເທ. ‘‘ອນຸປິຍໍ ນາມ ມລ຺ລານໍ ນິຄໂມ’’ຕິ ອນຸປິຍນ຺ຕິ ເອວໍນາມໂກ ມລ຺ລານໍ ຊນປທສ຺ສ ເອໂກ ນິຄໂມ, ຕໍ ໂຄຈຣຄາມໍ ກຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຉາຍູທກສມ຺ປນ຺ເນ ວນສຓ຺ເຑ ວິຫຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອໂນປິຍນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ປາວິສີຕິ ປວິຏ຺ໂຐ. ຠຄວາ ປນ ນ ຕາວ ປວິຏ຺ໂຐ, ປວິສິສ຺ສາມີຕິ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕ຺ຕາ ປນ ປາວິສີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍຖາ ກິໍ, ຍຖາ ‘‘ຄາມໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ປຸຣິໂສ ຕໍ ຄາມໍ ອປຕ຺ໂຕປິ ‘‘ກຸຫິໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຄາມໍ ຄໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ. ເອຕທໂຫສີຕິ ຄາມສມີເປ ຐຕ຺ວາ ສູຣິຍໍ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ. ອຕິປ຺ປໂຄ ໂຂຕິ ອຕິວິຍ ປໂຄ ໂຂ, ນ ຕາວ ກຸເລສຸ ຍາຄຸຠຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ. ກິໍ ປນ ຠຄວາ ກາລໍ ອຊານິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕຕິ? ນ ອຊານິຕ຺ວາ. ປຈ຺ຈູສກາເລເຍວ ຫິ ຠຄວາ ຎາຓຊາລໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ຎາຓຊາລສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປວິຏ຺ຐໍ ຠຄ຺ຄວໂຄຕ຺ຕໍ ຉນ຺ນປຣິພ຺ພາຊກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊາຫໍ ອິມສ຺ສ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ມຍາ ປຸພ຺ເພ ກຕກາຣຓໍ ສມາຫຣິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ກເຖສ຺ສາມິ, ສາ ຘມ຺ມກຖາ ອສ຺ສ ມຍິ ປສາທປ຺ປຏິລາຠວເສນ ສຜລາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາວ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາມໍ ປວິສິຕຸກາໂມ ອຕິປ຺ປໂຄວ ນິກ຺ຂມິ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ປວິສິຕຸກາມຕາຍ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທສິ.

໒. ເອຕທໂວຈາຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ມານຖທ຺ຘຕໍ ອກຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອຕໍ ເອຕຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕຕິອາທິກໍ ວຈນໍ ອໂວຈ. ອິມໍ ປຣິຍາຍນ຺ຕິ ອິມໍ ວາຣໍ, ອຊ຺ຊ ອິມໍ ອາຄມນວາຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິໍ ປນ ຠຄວາ ປຸພ຺ເພປິ ຕຕ຺ຖ ຄຕປຸພ຺ໂພຕິ? ນ ຄຕປຸພ຺ໂພ, ໂລກສມຸທາຈາຣວເສນ ປນ ເອວມາຫ. ໂລກິຍາ ຫິ ຈິຣສ຺ສໍ ອາຄຕມ຺ປິ ອນາຄຕປຸພ຺ພມ຺ປິ ມນາປຊາຕິກໍ ອາຄຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກຸໂຕ ຠວໍ ອາຄໂຕ, ຈິຣສ຺ສໍ ຠວໍ ອາຄໂຕ, ກຖໍ ເຕ ອິຘາຄມນມຄ຺ໂຄ ຎາໂຕ, ກິໍ ມຄ຺ຄມູຬ຺ໂຫສີ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ອຍມ຺ປິ ໂລກສມຸທາຈາຣວເສນ ເອວມາຫາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິທມາສນນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ນິສິນ຺ນາສນໍ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ທທມາໂນ ເອວມາຫ. ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕຕິ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ນາມ ລິຈ຺ຉວິຣາຊປຸຕ຺ໂຕ. ໂສ ກິຣ ຕສ຺ສ ຄິຫິສຫາໂຍ ໂຫຕິ, ກາເລນ ກາລໍ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ປຈ຺ຈກ຺ຂາໂຕຕິ ‘‘ປຈ຺ຈກ຺ຂາມິ ທານາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ນ ທານາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວິຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ປຏິອກ຺ຂາໂຕ ນິສ຺ສຏ຺ໂຐ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ໂຕ.

໓. ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສາຕິ ຠຄວາ ເມ ສຕ຺ຖາ ‘‘ຠຄວໂຕ ອຫໍ ໂອວາທໍ ປຏິກໂຣມີ’’ຕິ ເອວໍ ອປທິສິຕ຺ວາ. ໂກ ສນ຺ໂຕ ກໍ ປຈ຺ຈາຈິກ຺ຂສີຕິ ຍາຈໂກ ວາ ຍາຈິຕກໍ ປຈ຺ຈາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ຍາຈິຕໂກ ວາ ຍາຈກໍ. ຕ຺ວໍ ປນ ເນວ ຍາຈໂກ ນ ຍາຈິຕໂກ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ, ໂມຆປຸຣິສ, ໂກ ສນ຺ໂຕ ໂກ ສມາໂນ ກໍ ປຈ຺ຈາຈິກ຺ຂສີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປສ຺ສ ໂມຆປຸຣິສາຕິ ປສ຺ສ ຕຸຈ຺ຉປຸຣິສ. ຍາວຎ຺ຈ ເຕ ອິທໍ ອປຣທ຺ຘນ຺ຕິ ຍຕ຺ຕກໍ ອິທໍ ຕວ ອປຣທ຺ຘໍ, ຍຕ຺ຕໂກ ເຕ ອປຣາໂຘ ຕຕ຺ຕໂກ ໂທໂສຕິ ເອວາຫໍ ຠຄ຺ຄວ ຕສ຺ສ ໂທສໍ ອາໂຣເປສິນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໔. ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາຕິ ປຎ຺ຈສີລທສສີລສງ຺ຂາຕາ ມນຸສ຺ສຘມ຺ມາອຸຕ຺ຕຣິ. ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍນ຺ຕິ ອິທ຺ຘິຠູຕໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ. ກເຕ ວາຕິ ກຕມ຺ຫິ ວາ. ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍາຕິ ຍສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ. ໂສ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສາຕິ ໂສ ຘມ຺ໂມ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ຍຖາ ມຍາ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ຕຖາ ກາຣກສ຺ສ ສມ຺ມາ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສພ຺ພວຏ຺ຏທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍ ອມຕນິພ຺ພານສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ສໍວຕ຺ຕຕິ, ນ ສໍວຕ຺ຕຕີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຕຕ຺ຣ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕາຕິ ຕສ຺ມິໍ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ ມຍາ ເທສິເຕ ຘມ຺ເມ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍ ສໍວຕ຺ຕມາເນ ກິໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ກຕໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ໂກ ເຕນ ກເຕນ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ກເຕປິ ອກເຕປິ ມມ ສາສນສ຺ສ ປຣິຫານິ ນຕ຺ຖິ, ເທວມນຸສ຺ສານຎ຺ຫິ ອມຕນິພ຺ພານສມ຺ປາປນຕ຺ຖາຍ ອຫໍ ປາຣມິໂຍ ປູເຣສິໍ, ນ ປາຏິຫາຣິຍກຣຓຕ຺ຖາຍາຕິ ປາຏິຫາຣິຍສ຺ສ ນິຣຕ຺ຖກຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ປສ຺ສ, ໂມຆປຸຣິສາ’’ຕິ ທຸຕິຍໍ ໂທສໍ ອາໂຣເປສິ.

໕. ອຄ຺ຄຎ຺ຎນ຺ຕິ ໂລກປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ. ‘‘ອິທໍ ນາມ ໂລກສ຺ສ ອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຊານິຕພ຺ພມ຺ປິ ອຄ຺ຄໍ ມຣິຍາທໍ ນ ຕໍ ປຎ຺ຎເປຕີຕິ ວທຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອນນ຺ຕຣວາທານຸສາເຣເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໖. ອເນກປຣິຍາເຍນ ໂຂຕິ ອິທໍ ກສ຺ມາ ອາຣທ຺ຘໍ. ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ກິຣ ‘‘ຠຄວໂຕ ຄຸຓໍ ມກ຺ເຂສ຺ສາມິ, ‘‘ໂທສໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ວິປ຺ປລປິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ກຖໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ອປ຺ປຕິຏ຺ໂຐ ນິຣໂວ ອຏ຺ຐາສິ.

ອຖ ຠຄວາ – ‘‘ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ເອວໍ ຕ຺ວໍ ມກ຺ຂິຠາເວ ຐິໂຕ ສຍເມວ ຄຣຫໍ ປາປຸຓິສ຺ສສີ’’ຕິ ມກ຺ຂິຠາເວ ອາທີນວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອເນກປຣິຍາເຍນາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອເນກປຣິຍາເຍນາຕິ ອເນກກາຣເຓນ. ວຊ຺ຊິຄາເມຕິ ວຊ຺ຊິຣາຊານໍ ຄາເມ, ເວສາລີນຄເຣ ໂນ ວິສຫີຕິ ນາສກ຺ຂິ. ໂສ ອວິສຫນ຺ໂຕຕິ ໂສ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ຍສ຺ສ ປຸພ຺ເພ ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ວຓ຺ຓໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ມຸຂໍ ນປ຺ປໂຫຕິ, ໂສ ທານິ ເຕເນວ ມຸເຂນ ອວຓ຺ຓໍ ກເຖຕິ, ອທ຺ຘາ ອວິສຫນ຺ໂຕ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ ອຕ຺ຕໂນ ພາລຕາຍ ອວຓ຺ຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ຫີນາຍາວຕ຺ໂຕ. ພຸທ຺ໂຘ ປນ ສຸພຸທ຺ໂຘວ, ຘມ຺ໂມ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕວ, ສງ຺ໂຆ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນວ. ເອວໍ ຕີຓິ ຣຕນານິ ໂຖເມນ຺ຕາ ມນຸສ຺ສາ ຕຸຍ຺ເຫວ ໂທສໍ ທສ຺ເສສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ອິຕິ ໂຂ ເຕຕິ ເອວໍ ໂຂ ເຕ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ວຕ຺ຕາໂຣ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕໂຕ ເອວໍ ໂທເສ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ສຕ຺ຖາ ອຕີຕານາຄເຕ ອປ຺ປຏິຫຕຎາໂຓ, ມຍ຺ຫໍ ເອວໍ ໂທໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ຊານນ຺ໂຕປິ ປຸເຣຕຣໍ ນ ກເຖສີຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ລຈ຺ຉສີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອປກ຺ກເມວາຕິ ອປກ຺ກມິເຍວ, ອປກ຺ກນ຺ໂຕ ວາ ຈຸໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ຕໍ ອາປາຍິໂກຕິ ຍຖາ ອປາເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນາຣໂຫ ສຕ຺ໂຕ ອປກ຺ກເມຍ຺ຍ, ເອວເມວ ອປກ຺ກມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂກຣກ຺ຂຕ຺ຕິຍວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໗. ເອກມິທາຫນ຺ຕິ ອິມິນາ ກິໍ ທສ຺ເສຕິ? ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ອາພທ຺ຘໍ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ນ ກໂຣຕີຕິ ຈ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ນ ປຎ຺ຎເປຕີຕິ ຈ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ນ ປຎ຺ຎເປຕີ’’ຕິ ອິທໍ ປທໍ ສຸຕ຺ຕປຣິໂຍສາເນ ທສ຺ເສສ຺ສຕິ. ‘‘ປາຏິຫາຣິຍໍ ນ ກໂຣຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ປນ ປທສ຺ສ ອນຸສນ຺ຘິທສ຺ສນວເສນ ອຍໍ ເທສນາ ອາຣທ຺ຘາ.

ຕຕ຺ຖ ເອກມິທາຫນ຺ຕິ ເອກສ຺ມິໍ ອຫໍ. ສມຍນ຺ຕິ ສມເຍ, ເອກສ຺ມິໍ ກາເລ ອຫນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຖູລູສູຕິ ຖູລູ ນາມ ຊນປໂທ, ຕຕ຺ຖ ວິຫຣາມິ. ອຸຕ຺ຕຣກາ ນາມາຕິ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນ ອຸຕ຺ຕຣກາຕິ ເອວໍນາມໂກ ຖູລູນໍ ຊນປທສ຺ສ ນິຄໂມ, ຕໍ ນິຄມໍ ໂຄຈຣຄາມໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອເຈໂລຕິ ນຄ຺ໂຄ. ໂກຣກ຺ຂຕ຺ຕິໂຍຕິ ອນ຺ໂຕວງ຺ກປາໂທ ຂຕ຺ຕິໂຍ. ກຸກ຺ກຸຣວຕິໂກຕິ ສມາທິນ຺ນກຸກ຺ກຸຣວໂຕ ສຸນໂຂ ວິຍ ຆາຍິຕ຺ວາ ຂາທຕິ, ອຸທ຺ຘນນ຺ຕເຣ ນິປຊ຺ຊຕິ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ສຸນຂກິຣິຍເມວ ກໂຣຕິ. ຈຕຸກ຺ກຸຓ຺ຑິໂກຕິ ຈຕຸສງ຺ຆຏ຺ຏິໂຕ ທ຺ເວ ຊາຓູນິ ທ຺ເວ ຈ ກປ຺ປເຣ ຠູມິຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ວິຈຣຕິ. ຉມານິກິຓ຺ຓນ຺ຕິ ຠູມິຍໍ ນິກິຓ຺ຓໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຐປິຕໍ. ຠກ຺ຂສນ຺ຕິ ຠກ຺ຂໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ. ມຸເຂເນວາຕິ ຫຕ຺ເຖນ ອປຣາມສິຕ຺ວາ ຂາທນີຍໍ ມຸເຂເນວ ຂາທຕິ, ໂຠຊນີຍມ຺ປິ ມຸເຂເນວ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ສາຘຸຣູໂປຕິ ສຸນ຺ທຣຣູໂປ. ອຍໍ ສມໂຓຕິ ອຍໍ ອຣຫຕໍ ສມໂຓ ເອໂກຕິ. ຕຕ຺ຖ ວຕາຕິ ປຕ຺ຖນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ປຕ຺ຖນາ ອໂຫສິ ‘‘ອິມິນາ ສມເຓນ ສທິໂສ ອຎ຺ໂຎ ສມໂຓ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອຍຎ຺ຫິ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ວຕ຺ຖໍ ນ ນິວາເສຕິ, ‘ເອສ ປປຎ຺ໂຈ’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ຠິກ຺ຂາຠາຊນມ຺ປິ ນ ປຣິຫຣຕິ, ຉມານິກິຓ຺ຓເມວ ຂາທຕິ, ອຍໍ ສມໂຓ ນາມ. ມຍໍ ປນ ກິໍ ສມຓາ’’ຕິ? ເອວໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕ ຈຣນ຺ໂຕວ ອິມໍ ປາປກໍ ວິຕກ຺ກໍ ວິຕກ຺ເກສິ.

ເອຕທໂວຈາຕິ ຠຄວາ ກິຣ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຍໍ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ປາປຊ຺ຌາສໂຍ, ກິໍ ນຸ ອິມໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສີ’’ຕິ? ອເຖວໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍໍ ວິທິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ໂມຆປຸຣິໂສ ມາທິສສ຺ສ ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂນ ປຈ຺ຉໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອເຈລໍ ອຣຫາຕິ ມຎ຺ຎຕິ, ອິເຘວ ທານາຍໍ ພາໂລ ນິຄ຺ຄຫໍ ອຣຫຕີ’’ຕິ ອນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາວ ເອຕໍ ຕ຺ວມ຺ປິ ນາມາຕິອາທິວຈນມໂວຈ. ຕຕ຺ຖ ຕ຺ວມ຺ປິ ນາມາຕິ ຄຣຫຕ຺ເຖ ປິກາໂຣ. ຄຣຫນ຺ໂຕ ຫິ ນໍ ຠຄວາ ‘‘ຕ຺ວມ຺ປິ ນາມາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຕ຺ວມ຺ປິ ນາມ ເອວໍ ຫີນຊ຺ຌາສໂຍ, ອຫໍ ສມໂຓ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິໂຍຕິ ເອວໍ ປຏິຊານິສ຺ສສີ’’ຕິ ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກິໍ ປນ ມໍ, ຠນ຺ເຕຕິ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ກິໍ ຄາຣຍ຺ຫໍ ທິສ຺ວາ ຠຄວາ ‘‘ເອວມາຫາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ‘‘ນນຸ ເຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ມຈ຺ຉຣາຍຕີຕິ ‘‘ມາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ກິໍ ຠຄວາ ເອວໍ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ມຈ຺ຉຣາຍຕີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ນ ໂຂ ອຫນ຺ຕິ ອຫໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຏິລາຠເມວ ປຈ຺ຈາສີສາມິ, ເອຕທຕ຺ຖເມວ ເມ ພຫູນິ ທຸກ຺ກຣານິ ກໂຣນ຺ເຕນ ປາຣມິໂຍ ປູຣິຕາ, ນ ໂຂ ອຫໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ມຈ຺ຉຣາຍາມິ. ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕນ຺ຕິ ນ ອຣຫນ຺ຕໍ ອຣຫາຕິ, ອຣຫນ຺ເຕ ຈ ອນຣຫນ຺ໂຕຕິ ເອວໍ ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຍໍ ໂຂ ປນາຕິ ຍໍ ເອຕໍ ອເຈລໍ ເອວໍ ມຎ຺ຎສິ. ສຕ຺ຕມໍ ທິວສນ຺ຕິ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ. ອລສເກນາຕິ ອລສກພ຺ຍາຘິນາ. ກາລງ຺ກຣິສ຺ສຕີຕິ ອຸທ຺ຘຸມາຕອຸທໂຣ ມຣິສ຺ສຕິ.

ກາລກຎ຺ຈິກາຕິ ເຕສໍ ອສຸຣານໍ ນາມໍ. ເຕສໍ ກິຣ ຕິຄາວຸໂຕ ອຕ຺ຕຠາໂວ ອປ຺ປມໍສໂລຫິໂຕ ປຸຣາຓປຓ຺ຓສທິໂສ ກກ຺ກຏການໍ ວິຍ ອກ຺ຂີນິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ມຕ຺ຖເກ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ມຸຂໍ ສູຈິປາສກສທິສໍ ມຕ຺ຖກສ຺ມິໍເຍວ ໂຫຕິ, ເຕນ ໂອຓມິຕ຺ວາ ໂຄຈຣໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ພີຣຓຕ຺ຖມ຺ພເກຕິ ພີຣຓຕິຓຕ຺ຖມ຺ໂພ ຕສ຺ມິໍ ສຸສາເນ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ພີຣຓຕ຺ຖມ຺ພກນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ຠຄວຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄເຕ ວິຫາຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິ. ເຍນ ຕ຺ວນ຺ຕິ ເຍນ ກາຣເຓນ ຕ຺ວໍ. ຍສ຺ມາປິ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ, ຕສ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຕ຺ຕໍ ມຕ຺ຕນ຺ຕິ ປມາຓຍຸຕ຺ຕໍ ປມາຓຍຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ມນ຺ຕາ ມນ຺ຕາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ປຎ຺ຎາຍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສາຕິ ຍຖາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ມິຈ຺ຉາ ວຈນໍ ອສ຺ສ, ຕຖາ ກເຣຍ຺ຍາສີຕິ ອາຫ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອເຈໂລ ສຸນໂຂ ວິຍ ອຸທ຺ຘນຏ຺ຐາເນ ນິປນ຺ໂນ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອກ຺ຂີນິ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ກິໍ ກເຖສິ ‘‘ສມໂຓ ນາມ ໂຄຕໂມ ອມ຺ຫາກໍ ເວຣີ ວິສຠາໂຄ, ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຍໍ ສູຣິເຍ ອຸຄ຺ຄເຕ ຂຊ຺ໂຊປນກາ ວິຍ ຊາຕາ. ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອມ຺ເຫ, ເອວໍ ວາຈໍ ວເທຍ຺ຍ ອຎ຺ຎຖາ ວາ. ເວຣິໂນ ປນ ກຖາ ນາມ ຕຈ຺ຉາ ນ ໂຫຕິ, ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ ອຫເມຕ຺ຖ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນເທວ ນິປຊ຺ຊິ.

໘. ເອກທ຺ວີຫິກາຍາຕິ ເອກໍ ທ຺ເວຕິ ວຕ຺ວາ ຄເຓສິ. ຍຖາ ຕນ຺ຕິ ຍຖາ ອສທ຺ທຫມາໂນ ໂກຈິ ຄເຓຍ຺ຍ, ເອວໍ ຄເຓສິ. ເອກທິວສຎ຺ຈ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອໂກ ທິວໂສ ອຕີໂຕ, ທ຺ເວ ທິວສາ ອຕີຕາຕິ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຕມໍ ທິວສນ຺ຕິ ໂສ ກິຣ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິຣາຫາໂຣວ ອໂຫສິ. ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ເອໂກ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ກຸລູປກສມຓສ຺ສ ອຊ຺ຊ ສຕ຺ຕໂມ ທິວໂສ ເຄຫໍ ອນາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອຜາສຸ ນຸ ໂຂ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ ສູກຣມໍສໍ ປຈາເປຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕມາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຠູມິຍໍ ນິກ຺ຂິປິ. ອເຈໂລ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ກຖາ ຕຈ຺ຉາ ວາ ອຕຈ຺ຉາ ວາ ໂຫຕຸ, ອາຫາຣໍ ປນ ຂາທິຕ຺ວາ ສຸຫິຕສ຺ສ ເມ ມຣຓມ຺ປິ ສຸມຣຓ’’ນ຺ຕິ ທ຺ເວ ຫຕ຺ເຖ ຊຓ຺ຓຸການິ ຈ ຠູມິຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ກຸຈ຺ຉິປູຣໍ ຠຸຎ຺ຊິ. ໂສ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ຊີຣາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອລສເກນ ກາລມກາສິ. ສເຈປິ ຫິ ໂສ ‘‘ນ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຍ຺ຍ, ຕຖາປິ ຕໍ ທິວສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອລສເກນ ກາລໍ ກເຣຍ຺ຍ. ອທ຺ເວຊ຺ຌວຈນາ ຫິ ຕຖາຄຕາຕິ.

ພີຣຓຕ຺ຖມ຺ພເກຕິ ຕິຕ຺ຖິຍາ ກິຣ ‘‘ກາລງ຺ກໂຕ ໂກຣກ຺ຂຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ທິວສານິ ຄເຓຕ຺ວາ ອິທໍ ຕາວ ສຈ຺ຈໍ ຊາຕໍ, ອິທານິ ນໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ‘‘ມຸສາວາເທນ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສຣີຣໍ ວລ຺ລິຍາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອາກຑ຺ຒນ຺ຕາ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຉຑ຺ເຑສ຺ສາມ, ເອຕ຺ຖ ຉຑ຺ເຑສ຺ສາມາ’’ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຄຕຄຕຏ຺ຐານໍ ອງ຺ຄຓເມວ ໂຫຕິ. ເຕ ກຑ຺ຒມານາ ພີຣຓຕ຺ຖມ຺ພກສຸສານໍເຍວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຸສານຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຉຑ຺ເຑສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາກຑ຺ຒິໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ວລ຺ລິ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ຖ, ປຈ຺ຉາ ຈາເລຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ເຕ ຕໂຕວ ປກ຺ກນ຺ຕາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ພີຣຓຕ຺ຖມ຺ພເກ ສຸສາເນ ຉຑ຺ເຑສຸ’’ນ຺ຕິ.

໙. ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ກສ຺ມາ ອຸປສງ຺ກມິ? ໂສ ກິຣ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອວເສສໍ ຕາວ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ວຈນໍ ສເມຕິ, ມຕສ຺ສ ປນ ອຸຏ຺ຐາຍ ອຎ຺ເຎນ ສທ຺ຘິໍ ກຖນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຫນ຺ທາຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉາມິ. ສເຈ ກເຖຕິ, ສຸນ຺ທຣໍ. ໂນ ເຈ ກເຖຕິ, ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ມຸສາວາເທນ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ອຸປສງ຺ກມິ. ອາໂກເຏສີຕິ ປຫຣິ. ຊານາມິ ອາວຸໂສຕິ ມຕສຣີຣໍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ກເຖຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອິທໍ ກຖໍ ກເຖສີຕິ? ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ. ຠຄວາ ກິຣ ໂກຣກ຺ຂຕ຺ຕິຍໍ ອສຸຣໂຍນິໂຕ ອາເນຕ຺ວາ ສຣີເຣ ອຘິໂມເຈຕ຺ວາ ກຖາເປສິ. ຕເມວ ວາ ສຣີຣໍ ກຖາເປສິ, ອຈິນ຺ເຕຍ຺ໂຍ ຫິ ພຸທ຺ຘວິສໂຍ.

໑໐. ຕເຖວ ຕໍ ວິປາກນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ວຈນສ຺ສ ວິປາກໍ ຕເຖວ, ອຸທາຫຸ ໂນຕິ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາໂສ ກໂຕ, ຕເຖວ ໂສ ວິປາໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກຈິ ປນ ‘‘ວິປກ຺ກ’’ນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ປາຏິຫາຣິຍານິ ສມາເນຕພ຺ພານິ. ສພ຺ພາເນວ ເຫຕານິ ປຎ຺ຈ ປາຏິຫາຣິຍານິ ໂຫນ຺ຕິ. ‘‘ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ມຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ໂສ ຕເຖວ ມໂຕ, ອິທໍ ປຐມໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ. ‘‘ອລສເກນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອລສເກເນວ ມໂຕ, ອິທໍ ທຸຕິຍໍ. ‘‘ກາລກຎ຺ຈິເກສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ເຖວ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ອິທໍ ຕຕິຍໍ. ‘‘ພີຣຓຕ຺ຖມ຺ພເກ ສຸສາເນ ຉຑ຺ເຑສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ເຖວ ຉຑ຺ຑິໂຕ, ອິທໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ‘‘ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐານໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຸນກ຺ຂຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກເຖສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ກເຖສິເຍວ, ອິທໍ ປຎ຺ຈມໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ.

ອເຈລກຬາຣມຏ຺ຏກວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໑໑. ກຬາຣມຏ຺ຏໂກຕິ ນິກ຺ຂນ຺ຕທນ຺ຕມຕ຺ຕໂກ. ນາມເມວ ວາ ຕສ຺ເສຕໍ. ລາຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ລາຠຄ຺ຄໍ ປຕ຺ໂຕ, ອຄ຺ຄລາຠໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍສຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ຍສຄ຺ຄໍ ອຄ຺ຄປຣິວາຣໍ ປຕ຺ໂຕ. ວຕປທານີຕິ ວຕານິເຍວ, ວຕໂກຏ຺ຐາສາ ວາ. ສມຕ຺ຕານີຕິ ຄຫິຕານິ. ສມາທິນ຺ນານີຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ປຸຣຕ຺ຖິເມນ ເວສາລິນ຺ຕິ ເວສາລິໂຕ ອວິທູເຣ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ. ເຈຕິຍນ຺ຕິ ຍກ຺ຂເຈຕິຍຏ຺ຐານໍ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ.

໑໒. ເຍນ ອເຈລໂກຕິ ຠຄວໂຕ ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ເຍນ ອເຈໂລ ກຬາຣມຏ຺ຏໂກ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ປຎ຺ຫໍ ອປຸຈ຺ຉີຕິ ຄມ຺ຠີຣໍ ຕິລກ຺ຂຓາຫຕໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ນ ສມ຺ປາຍາສີຕິ ນ ສມ຺ມາ ຎາຓຄຕິຍາ ປາຍາສິ, ອນ຺ໂຘ ວິຍ ວິສມຏ຺ຐາເນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ປກ຺ຂລິ. ເນວ ອາທິໍ, ນ ປຣິໂຍສານມທ຺ທສ. ອຖ ວາ ‘‘ນ ສມ຺ປາຍາສີ’’ຕິ ນ ສມ຺ປາເທສິ, ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ກເຖຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ອສມ຺ປາຍນ຺ໂຕຕິ ກພຣກ຺ຂີນິ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ອສິກ຺ຂິຕກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ວຸຏ຺ໂຐສິ, ອໂນກາເສປິ ປພ຺ພຊິໂຕ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິຈຣສິ, ອເປຫິ ມາ ເອຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຏ຺ຐາສີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ. ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕ຺ວາກາສີຕິ ກຸປ຺ປນາກາຣໍ ໂກປໍ, ທຸສ຺ສນາກາຣໍ ໂທສໍ, ອຕຸຏ຺ຐາກາຣຠູຕໍ ໂທມນສ຺ສສງ຺ຂາຕໍ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາກຏມກາສິ. ອາສາທິມ຺ຫເສຕິ ອາສາທິຍິມ຺ຫ ຆຏ຺ຏຍິມ຺ຫ. ມາ ວຕ ໂນ ອໂຫສີຕິ ອໂຫ ວຕ ເມ ນ ຠເວຍ຺ຍ. ມໍ ວຕ ໂນ ອໂຫສີຕິປິ ປາໂຐ. ຕຕ຺ຖ ມນ຺ຕິ ສາມິວຈນຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ອໂຫສິ ວຕ ນຸ ມມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ຂມຖ ເມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຕໍ ຂມາເປສິ. ໂສປິ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ປຎ຺ຫໍ ນາມ ນ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສສີຕິ. ອາມ ນ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ. ຍທິ ເອວໍ ຄຈ຺ຉ, ຂມາມິ ເຕຕິ ຕໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ.

໑໔. ປຣິຫິໂຕຕິ ປຣິທຫິໂຕ ນິວຕ຺ຖວຕ຺ໂຖ. ສານຸຈາຣິໂກຕິ ອນຸຈາຣິກາ ວຸຈ຺ຈຕິ ຠຣິຍາ, ສຫ ອນຸຈາຣິກາຍ ສານຸຈາຣິໂກ, ຕໍ ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປຫາຍ ສຠຣິໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອທນກຸມ຺ມາສນ຺ຕິ ສຸຣາມໍສໂຕ ອຕິເຣກໍ ໂອທນມ຺ປິ ກຸມ຺ມາສມ຺ປິ ຠຸຎ຺ຊມາໂນ. ຍສາ ນິຫີໂນຕິ ຍໍ ລາຠຄ຺ຄຍສຄ຺ຄໍ ປຕ຺ໂຕ, ຕໂຕ ປຣິຫີໂນ ຫຸຕ຺ວາ. ‘‘ກຕໍ ໂຫຕິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍ’’ນ຺ຕິ ອິຘ ສຕ຺ຕວຕປທາຕິກ຺ກມວເສນ ສຕ຺ຕ ປາຏິຫາຣິຍານິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ອເຈລປາຖິກປຸຕ຺ຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໑໕. ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕຕິ ປາຖິກສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ. ຎາຓວາເທນາຕິ ຎາຓວາເທນ ສທ຺ຘິໍ. ອຸປຑ຺ຒປຖນ຺ຕິ ໂຍຊນໍ ເຈ, ໂນ ອນ຺ຕເຣ ຠເວຍ຺ຍ, ໂຄຕໂມ ອຑ຺ຒໂຍຊນໍ, ອຫໍ ອຑ຺ຒໂຍຊນໍ. ເອສ ນໂຍ ອຑ຺ຒໂຍຊນາທີສຸ. ເອກປທວາຣມ຺ປິ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຄຈ຺ຉໂຕ ຊໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອນາຄຈ຺ຉໂຕ ປຣາຊໂຍຕິ. ເຕ ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕ ມຍໍ ຕຕ຺ຖ ສມາຄຕຏ຺ຐາເນ. ຕທ຺ທິຄຸຓໍ ຕທ຺ທິຄຸຓາຫນ຺ຕິ ຕໂຕ ຕໂຕ ທິຄຸຓໍ ທິຄຸຓໍ ອຫໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ກາຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຠາວໍ ຊານນ຺ໂຕປິ ‘‘ອຸຕ຺ຕມປຸຣິເສນ ສທ຺ຘິໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອສກ຺ກຸຓນ຺ຕສ຺ສາປິ ປາສໍໂສ ໂຫຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ເອວມາຫ. ນຄຣວາສິໂນປິ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອສມຕ຺ໂຖ ນາມ ເອວໍ ນ ຄຊ຺ຊຕິ, ອທ຺ຘາ ອຍມ຺ປິ ອຣຫາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ມຫນ຺ຕໍ ສກ຺ກາຣມກໍສຸ.

໑໖. ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ‘‘ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ກິຣ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ເອວໍ ວທຕີ’’ຕິ ອສ຺ໂສສິ. ອຖສ຺ສ ຫີນຊ຺ຌາສຍຕ຺ຕາ ຫີນທສ຺ສນາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸທປາທິ.

ໂສ ຠຄວໂຕ ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຠຄວຕິ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິຏ຺ເຐ ປາຖິກປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ກິຣ ເອວຣູປິໍ ກຖໍ ກເຖຖາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ກເຖມາ’’ຕິ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ມາ ຠາຍິຕ຺ຖ ວິສ຺ສຕ຺ຖາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ເອວໍ ວທຖ, ອຫໍ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາໂກ, ຕສ຺ສ ວິສຍໍ ວິຊານາມິ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ອຫໍ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ກເຖຕ຺ວາ ຠຍໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕໍ ອຎ຺ຎໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ມາ ຠາຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ຕໍ ອສ຺ສາເສຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ຄໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມີ’’ຕິ. ຕໍ ວາຈນ຺ຕິອາທີສຸ ‘‘ອຫໍ ອພຸທ຺ໂຘວ ສມາໂນ ພຸທ຺ໂຘມ຺ຫີຕິ ວິຈຣິໍ, ອຠູຕໍ ເມ ກຖິຕໍ ນາຫໍ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ຕໍ ວາຈໍ ປຊຫຕິ ນາມ. ຣໂຫ ນິສີທິຕ຺ວາ ຈິນ຺ຕຍມາໂນ ‘‘ອຫໍ ‘ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອພຸທ຺ໂຘວ ສມາໂນ ພຸທ຺ໂຘມ຺ຫີ’ຕິ ວິຈຣິໍ, ອິໂຕ ທານິ ປຏ຺ຐາຍ ນາຫໍ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ຈິນ຺ຕຍນ຺ໂຕ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຊຫຕິ ນາມ. ‘‘ອຫໍ ‘ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອພຸທ຺ໂຘວ ສມາໂນ ພຸທ຺ໂຘມ຺ຫີ’ຕິ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣິໍ, ອິໂຕ ທານິ ປຏ຺ຐາຍ ອິມໍ ທິຏ຺ຐິໍ ປຊຫາມີ’’ຕິ ປຊຫນ຺ໂຕ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊຕິ ນາມ. ເອວໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ປນ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິປເຕຍ຺ຍາຕິ ພນ຺ຘນາ ມຸຕ຺ຕຕາລປກ຺ກໍ ວິຍ ຄີວໂຕ ປເຕຍ຺ຍ, ສຕ຺ຕຘາ ວາ ປນ ຜເລຍ຺ຍ.

໑໗. ຣກ຺ຂເຕຕນ຺ຕິ ຣກ຺ຂຕຸ ເອຕໍ. ເອກໍເສນາຕິ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ. ໂອຘາຣິຕາຕິ ຠາສິຕາ. ອເຈໂລ ຈ, ຠນ຺ເຕ, ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕຕິ ເອວໍ ເອກໍເສນ ຠຄວໂຕ ວາຈາຍ ໂອຘາຣິຕາຍ ສເຈ ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ. ວິຣູປຣູເປນາຕິ ວິຄຕຣູເປນ ວິຄຈ຺ຉິຕສຠາເວນ ຣູເປນ ອຕ຺ຕໂນ ຣູປໍ ປຫາຍ ອທິສ຺ສມາເນນ ກາເຍນ. ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທິວເສນ ວາ ວິວິຘຣູເປນ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ຕທສ຺ສ ຠຄວໂຕ ມຸສາຕິ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຠຄວໂຕ ຕໍ ວຈນໍ ມຸສາ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ມຸສາວາເທນ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຐເປຕ຺ວາ ກິຣ ເອຕໍ ນ ອຎ຺ເຎນ ຠຄວາ ມຸສາວາເທນ ນິຄ຺ຄຫິຕປຸພ຺ໂພຕິ.

໑໘. ທ຺ວຍຄາມິນີຕິ ສຣູເປນ ອຕ຺ຖິຠາວໍ, ອຕ຺ເຖນ ນຕ຺ຖິຠາວນ຺ຕິ ເອວໍ ທ຺ວຍຄາມິນີ. ອລິກຕຸຈ຺ຉນິປ຺ຜລວາຈາຍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ.

໑໙. ອຊິໂຕປິ ນາມ ລິຈ຺ຉວີນໍ ເສນາປຕີຕິ ໂສ ກິຣ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ອໂຫສິ, ໂສ ກາລມກາສິ. ອຖສ຺ສ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ປາຖິກປຸຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ ‘‘ກຸຫິໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ເສນາປຕີ’’ຕິ? ໂສ ອາຫ – ‘‘ມຫານິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອິທຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ປຸນ ອາຫ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ເສນາປຕິ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມ຺ມ ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວຈນມກຕ຺ວາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ວາທໍ ປຕິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ປໂຣທິຕ຺ຖາຕິ. ເຕນຸປສງ຺ກມິ ທິວາວິຫາຣາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປາຏິຫາຣິຍກຣຓຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ກສ຺ມາ ນ ວທຕິ? ອຠາວາ. ສມ຺ມຸຂີຠາໂວປິ ຫິສ຺ສ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ນຕ຺ຖິ, ກຸໂຕ ປາຏິຫາຣິຍກຣຓໍ, ຕສ຺ມາ ຕຖາ ອວຕ຺ວາ ‘‘ທິວາວິຫາຣາຍາ’’ຕິ ອາຫ.

ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໐. ຄຫປຕິເນຈຍິກາຕິ ຄຫປຕິ ມຫາສາລາ. ເຕສຎ຺ຫິ ມຫາຘນຘຎ຺ຎນິຈໂຍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເນຈຍິກາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອເນກສຫສ຺ສາຕິ ສຫສ຺ເສຫິປິ ອປຣິມາຓຄຓນາ. ເອວໍ ມຫຕິໍ ກິຣ ປຣິສໍ ຐເປຕ຺ວາ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ອຎ຺ໂຎ ສນ຺ນິປາເຕຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ. ເຕເນວ ຠຄວາ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣິ.

໒໑. ຠຍນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາສຠຍໍ. ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ສກລສຣີຣຈລນໍ. ໂລມຫໍໂສຕິ ໂລມານໍ ອຸທ຺ຘຄ຺ຄຠາໂວ. ໂສ ກິຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ອຕິມຫນ຺ຕໍ ກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ສເທວເກ ໂລເກ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄເລນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິວິຣຸທ຺ໂຘ, ມຍ຺ຫໍ ໂຂ ປນພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຣຫຕ຺ຕໍ ວາ ປາຏິຫາຣິຍກຣຓເຫຕຸ ວາ ນຕ຺ຖິ, ສມໂຓ ປນ ໂຄຕໂມ ປາຏິຫາຣິຍໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ອຖສ຺ສ ປາຏິຫາຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ມຫາຊໂນ ‘ຕ຺ວໍ ທານິ ປາຏິຫາຣິຍໍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ກສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ປມາຓມຊານິຕ຺ວາ ໂລເກ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄເລນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິມລ຺ໂລ ຫຸຕ຺ວາ ຄຊ຺ຊສີ’ຕິ ກຏ຺ຐເລຑ຺ຑຸທຓ຺ຑາທີຫິ ວິເຫເຐສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເຕນສ຺ສ ມຫາຊນສນ຺ນິປາຕຎ຺ເຈວ ເຕນ ຠຄວໂຕ ຈ ອາຄມນໍ ສຸຕ຺ວາ ຠຍໍ ວາ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ວາ ໂລມຫໍໂສ ວາ ອຸທປາທິ. ໂສ ຕໂຕ ທຸກ຺ຂາ ມຸຈ຺ຈິຕຸກາໂມ ຕິນ຺ທຸກຂາຓຸກປຣິພ຺ພາຊກາຣາມໍ ອຄມາສິ. ຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຖ ໂຂ ຠຄວາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຸປສງ຺ກມີຕິ ນ ເກວລໍ ອຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປນ ທູຣໍ ອຑ຺ຒໂຍຊນນ຺ຕຣໍ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາມໍ ປວິຏ຺ໂຐ. ຕຕ຺ຖປິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາທໍ ອລຠມາໂນ ອນ຺ຕນ຺ເຕນ ອາວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອາຣາມປຈ຺ຈນ຺ເຕ ເອກໍ ຄຫນຏ຺ຐານໍ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ ປາສາຓຜລເກ ນິສີທິ. ອຖ ຠຄວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສເຈ ອຍໍ ພາໂລ ກສ຺ສຈິເທວ ກຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິຘາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ມາ ນສ຺ສຕຸ ພາໂລ’’ຕິ ‘‘ນິສິນ຺ນປາສາຓຜລກໍ ຕສ຺ສ ສຣີເຣ ອລ຺ລີນໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ສຫ ອຘິຏ຺ຐານຈິຕ຺ເຕນ ຕໍ ຕສ຺ສ ສຣີເຣ ອລ຺ລີຍິ. ໂສ ມຫາອທ຺ທຸພນ຺ຘນພທ຺ໂຘ ວິຍ ຉິນ຺ນປາໂທ ວິຍ ຈ ອໂຫສິ.

ອສ຺ໂສສີຕິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປາຖິກປຸຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສມານາ ປຣິສາ ຕສ຺ສ ອນຸປທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ຎຕ຺ວາ ອາຄເຕນ ອຎ຺ຎຕເຣນ ປຸຣິເສນ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ກໍ ປຣິເຍສຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປາຖິກປຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ໂສ ‘‘ຕິນ຺ທຸກຂາຓຸກປຣິພ຺ພາຊກາຣາເມ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕວຈເນນ ອສ຺ໂສສິ.

໒໒. ສໍສປ຺ປຕີຕິ ໂອສີທຕິ. ຕຕ຺ເຖວ ສຎ຺ຈຣຕິ. ປາວຬາ ວຸຈ຺ຈຕິ ອານິສທຏ຺ຐິກາ.

໒໓. ປຣາຠູຕຣູໂປຕິ ປຣາຊິຕຣູໂປ, ວິນຏ຺ຐຣູໂປ ວາ.

໒໕. ໂຄຍຸເຄຫີຕິ ໂຄຍຸຕ຺ເຕຫິ ສຕມຕ຺ເຕຫິ ວາ ສຫສ຺ສມຕ຺ເຕຫິ ວາ ຍຸເຄຫິ. ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍາມາຕິ ອາກຑ຺ເຒຍ຺ຍາມ. ຉິຊ຺ເຊຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍຸໍ. ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ວາ ພນ຺ຘຏ຺ຐາເນ ຉິຊ຺ເຊຍ຺ຍ.

໒໖. ທາຣຸປຕ຺ຕິກນ຺ເຕວາສີຕິ ທາຣຸປຕ຺ຕິກສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສີ. ຕສ຺ສ ກິຣ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ ຕາວ ປາຏິຫາຣິຍໍ, ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ‘ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ອາສນາປິ ນ ວຸຏ຺ຐຫິສ຺ສຕີ’ຕິ ອາຫ. ຫນ຺ທາຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຍນ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ຕໍ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐາເປມິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ປຣາຊໂຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ.

໒໗. ສີຫສ຺ສາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສີຫາ ຕິຓສີໂຫ ຈ ກາຬສີໂຫ ຈ ປຓ຺ຑຸສີໂຫ ຈ ເກສຣສີໂຫ ຈ. ເຕສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ສີຫານໍ ເກສຣສີໂຫ ອຄ຺ຄຕໍ ຄໂຕ, ໂສ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ. ມິຄຣຎ຺ໂຎຕິ ສພ຺ພຈຕຸປ຺ປທານໍ ຣຎ຺ໂຎ. ອາສຍນ຺ຕິ ນິວາສໍ. ສີຫນາທນ຺ຕິ ອຠີຕນາທໍ. ໂຄຈຣາຍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍນ຺ຕິ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍໍ. ວຣໍ ວຣນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມຸຕ຺ຕມໍ, ຖູລໍ ຖູລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຸທຸມໍສານີຕິ ມຸທູນິ ມໍສານິ. ‘‘ມຘຸມໍສານີ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ມຘຸຣມໍສານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຊ຺ຌຸເປຍ຺ຍນ຺ຕິ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ. ສີຫນາທໍ ນທິຕ຺ວາຕິ ເຍ ທຸພ຺ພລາ ປາຓາ, ເຕ ປລາຍນ຺ຕູຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສູຣຠາວສນ຺ນິສ຺ສິເຕນ ກາຣຸຎ຺ເຎນ ນທິຕ຺ວາ.

໒໘. ວິຆາສສໍວຑ຺ໂຒຕິ ວິຆາເສນ ສໍວຑ຺ໂຒ, ວິຆາສໍ ຠກ຺ຂິຕາ ຕິຣິຕ຺ຕມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ວຑ຺ຒິໂຕ. ທິຕ຺ໂຕຕິ ທປ຺ປິໂຕ ຖູລສຣີໂຣ. ພລວາຕິ ພລສມ຺ປນ຺ໂນ. ເອຕທໂຫສີຕິ ກສ຺ມາ ອໂຫສິ? ອສ຺ມິມານໂທເສນ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ເອກທິວສໍ ກິຣ ໂສ ສີໂຫ ໂຄຈຣໂຕ ນິວຕ຺ຕມາໂນ ຕໍ ສິງ຺ຄາລໍ ຠເຍນ ປລາຍມານໍ ທິສ຺ວາ ກາຣຸຎ຺ຎຊາໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ວຍສ, ມາ ຠາຍິ, ຕິຏ຺ຐ ໂກ ນາມ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຊມ຺ພຸໂກ ນາມາຫໍ ສາມີຕິ. ວຍສ, ຊມ຺ພຸກ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສີຕິ. ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີຕິ. ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ສີໂຫ ໂຄຈຣໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມຫນ຺ຕໍ ມຫນ຺ຕໍ ມໍສຂຓ຺ຑໍ ອາຫຣຕິ. ໂສ ຕໍ ຂາທິຕ຺ວາ ອວິທູເຣ ປາສາຓປິຏ຺ເຐ ວສຕິ. ໂສ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍເນວ ຖູລສຣີໂຣ ມຫາຂນ຺ໂຘ ຊາໂຕ. ອຖ ນໍ ສີໂຫ ອໂວຈ – ‘‘ວຍສ, ຊມ຺ພຸກ, ມມ ວິຊມ຺ຠນກາເລ ອວິທູເຣ ຐຕ຺ວາ ‘ວິໂຣຈ ສາມີ’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສີ’’ຕິ. ສກ຺ໂກມິ ສາມີຕິ. ໂສ ຕສ຺ສ ວິຊມ຺ຠນກາເລ ຕຖາ ກໂຣຕິ. ເຕນ ສີຫສ຺ສ ອຕິເຣໂກ ອສ຺ມິມາໂນ ໂຫຕິ.

ອເຖກທິວສໍ ຊຣສິງ຺ຄາໂລ ອຸທກໂສຓ຺ຑິຍໍ ປານີຍໍ ປິວນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຉາຍໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອທ຺ທສ ອຕ຺ຕໂນ ຖູລສຣີຣຕຎ຺ເຈວ ມຫາຂນ຺ຘຕຎ຺ຈ. ທິສ຺ວາ ‘ຊຣສິງ຺ຄາໂລສ຺ມີ’ຕິ ມນໍ ອກຕ຺ວາ ‘‘ອຫມ຺ປິ ສີໂຫ ຊາໂຕ’’ຕິ ມຎ຺ຎິ. ຕໂຕ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ວຍສ, ຊມ຺ພຸກ, ຍຸຕ຺ຕໍ ນາມ ຕວ ອິມິນາ ອຕ຺ຕຠາເວນ ປຣສ຺ສ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐມໍສໍ ຂາທິຕຸໍ, ກິໍ ຕ຺ວໍ ປຸຣິໂສ ນ ໂຫສິ, ສີຫສ຺ສາປິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາທາ ທ຺ເວ ທາຐາ ທ຺ເວ ກຓ຺ຓາ ເອກໍ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ, ຕວປິ ສພ຺ພໍ ຕເຖວ, ເກວລໍ ຕວ ເກສຣຠາຣມຕ຺ຕເມວ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ຕສ຺ເສວໍ ຈິນ຺ຕຍໂຕ ອສ຺ມິມາໂນ ວຑ຺ຒິ. ອຖສ຺ສ ເຕນ ອສ຺ມິມານໂທເສນ ເອຕໍ ‘‘ໂກ ຈາຫ’’ນ຺ຕິອາທິ ມຎ຺ຎິຕມໂຫສິ. ຕຕ຺ຖ ໂກ ຈາຫນ຺ຕິ ອຫໍ ໂກ, ສີໂຫ ມິຄຣາຊາ ໂກ, ນ ເມ ຎາຕິ, ນ ສາມິໂກ, ກິມຫໍ ຕສ຺ສ ນິປຈ຺ຈກາຣໍ ກໂຣມີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສິງ຺ຄາລກໍເຍວາຕິ ສິງ຺ຄາລຣວເມວ. ເຠຣຓ຺ຑກໍເຍວາຕິ ອປ຺ປິຍອມນາປສທ຺ທເມວ. ເກ ຈ ຉເວ ສິງ຺ຄາເລຕິ ໂກ ຈ ລາມໂກ ສິງ຺ຄາໂລ. ເກ ປນ ສີຫນາເທຕິ ໂກ ປນ ສີຫນາໂທ ສິງ຺ຄາລສ຺ສ ຈ ສີຫນາທສ຺ສ ຈ ໂກ ສມ຺ພນ຺ໂຘຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສຸຄຕາປທາເນສູຕິ ສຸຄຕລກ຺ຂເຓສຸ. ສຸຄຕສ຺ສ ສາສນສມ຺ຠູຕາສຸ ຕີສຸ ສິກ຺ຂາສຸ. ກຖໍ ປເນສ ຕຕ຺ຖ ຊີວຕິ? ເອຕສ຺ສ ຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ທທມານາ ສີລາທິຄຸຓສມ຺ປນ຺ນານໍ ສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ ເທມາຕິ ເທນ຺ຕິ, ເຕນ ເອສ ອພຸທ຺ໂຘ ສມາໂນ ພຸທ຺ຘານໍ ນິຍາມິຕປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ສຸຄຕາປທາເນສຸ ຊີວຕິ ນາມ. ສຸຄຕາຕິຣິຕ຺ຕານີຕິ ເຕສໍ ກິຣ ໂຠຊນານິ ທທມານາ ພຸທ຺ຘານຎ຺ຈ ພຸທ຺ຘສາວການຎ຺ຈ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອວເສສໍ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ເທນ຺ຕິ. ເອວເມສ ສຸຄຕາຕິຣິຕ຺ຕານິ ຠຸຎ຺ຊຕິ ນາມ. ຕຖາຄເຕຕິ ຕຖາຄຕໍ ອຣຫນ຺ຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອາສາເທຕພ຺ພໍ ຆຏ຺ຏຍິຕພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ‘‘ຕຖາຄເຕ’’ຕິອາທີນິ ອຸປໂຍຄພຫຸວຈນາເນວ. ອາສາເທຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ພຫຸວຈນເມວ ເອກວຈນໍ ວິຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາສາທນາຕິ ອຫໍ ພຸທ຺ເຘນ ສທ຺ຘິໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ຆຏ຺ຏນາ.

໒໙. ສເມກ຺ຂິຍານາຕິ ສເມກ຺ຂິຕ຺ວາ, ມຎ຺ຎິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອມຎ຺ຎີຕິ ປຸນ ອມຎ຺ຎິຕ຺ຖ ໂກຕ຺ຖູຕິ ສິງ຺ຄາໂລ.

໓໐. ອຕ຺ຕານໍ ວິຆາເສ ສເມກ຺ຂິຍາຕິ ໂສຓ຺ຑິຍໍ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ໂຐທເກ ຖູລໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ທິສ຺ວາ. ຍາວ ອຕ຺ຕານໍ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ຍາວ ອຫໍ ສີຫວິຆາສສໍວຑ຺ຒິຕໂກ ຊຣສິງ຺ຄາໂລຕິ ເອວໍ ຍຖາຠູຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ນ ປສ຺ສຕິ. ພ຺ຍຄ຺ໂຆຕິ ມຎ຺ຎຕີຕິ ສີໂຫຫມສ຺ມີຕິ ມຎ຺ຎຕິ, ສີເຫນ ວາ ສມານພໂລ ພ຺ຍຄ຺ໂຆເຍວ ອຫນ຺ຕິ ມຎ຺ຎຕິ.

໓໑. ຠຸຕ຺ວານ ເຠເກຕິ ອາວາຏມຓ຺ຑູເກ ຂາທິຕ຺ວາ. ຂລມູສິກາໂຍຕິ ຂເລສຸ ມູສິກາໂຍ ຈ ຂາທິຕ຺ວາ. ກຏສີສຸ ຂິຕ຺ຕານິ ຈ ໂກຓປານີຕິ ສຸສາເນສຸ ຉຑ຺ຑິຕກຸຓປານິ ຈ ຂາທິຕ຺ວາ. ມຫາວເນຕິ ມຫນ຺ເຕ ວນສ຺ມິໍ. ສຸຎ຺ຎວເນຕິ ຕຸຈ຺ຉວເນ. ວິວຑ຺ໂຒຕິ ວຑ຺ຒິໂຕ. ຕເຖວ ໂສ ສິງ຺ຄາລກໍ ອນທີຕິ ເອວໍ ສໍວຑ຺ໂຒປິ ມິຄຣາຊາຫມສ຺ມີຕິ ມຎ຺ຎິຕ຺ວາປິ ຍຖາ ປຸພ຺ເພ ທຸພ຺ພລສິງ຺ຄາລກາເລ, ຕເຖວ ໂສ ສິງ຺ຄາລຣວໍເຍວ ອຣວີຕິ. ອິມາຍປິ ຄາຖາຍ ເຠກາທີນິ ຠຸຕ຺ວາ ວຑ຺ຒິຕສິງ຺ຄາໂລ ວິຍ ລາຠສກ຺ກາຣຄິທ຺ໂຘ ຕ຺ວນ຺ຕິ ປາຖິກປຸຕ຺ຕເມວ ຆຏ຺ເຏສິ.

ນາເຄຫີຕິ ຫຕ຺ຖີຫິ. ມຫາພນ຺ຘນາຕິ ມຫຕາ ກິເລສພນ຺ຘນາ ໂມເຈຕ຺ວາ. ມຫາວິທຸຄ຺ຄາຕິ ມຫາວິທຸຄ຺ຄໍ ນາມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂອຆາ. ຕໂຕ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ນິພ຺ພານຖເລ ປຕິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ.

ອຄ຺ຄຎ຺ຎປຎ຺ຎຕ຺ຕິກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໖. ອິຕິ ‘‘ຠຄວາ ເອຕ຺ຕເກນ ກຖາມຄ຺ເຄນ ປາຏິຫາຣິຍໍ ນ ກໂຣຕີ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອນຸສນ຺ຘິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ‘‘ນ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎາເປຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ອນຸສນ຺ຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄຎ຺ຎຎ຺ຈາຫນ຺ຕິ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ອຄ຺ຄຎ຺ຎຎ຺ຈາຫນ຺ຕິ ອຫໍ, ຠຄ຺ຄວ, ອຄ຺ຄຎ຺ຎຎ຺ຈ ປຊານາມິ ໂລກຸປ຺ປຕ຺ຕິຈຣິຍວໍສຎ຺ຈ. ຕຎ຺ຈ ປຊານາມີຕິ ນ ເກວລໍ ອຄ຺ຄຎ຺ຎເມວ, ຕຎ຺ຈ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ປຊານາມິ. ຕໂຕ ຈ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ສີລສມາຘິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓາ ປຊານາມິ. ຕຎ຺ຈ ປຊານໍ ນ ປຣາມສາມີຕິ ຕຎ຺ຈ ປຊານນ຺ໂຕປິ ອຫໍ ອິທໍ ນາມ ປຊານາມີຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິມານວເສນ ນ ປຣາມສາມິ. ນຕ຺ຖິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣາມາໂສຕິ ທີເປຕິ. ປຈ຺ຈຕ຺ຕຎ຺ເຎວ ນິພ຺ພຸຕິ ວິທິຕາຕິ ອຕ຺ຕນາເຍວ ອຕ຺ຕນິ ກິເລສນິພ຺ພານໍ ວິທິຕໍ. ຍທຠິຊານໍ ຕຖາຄໂຕຕິ ຍໍ ກິເລສນິພ຺ພານໍ ຊານນ຺ໂຕ ຕຖາຄໂຕ. ໂນ ອນຍໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອວິທິຕນິພ຺ພານາ ຕິຕ຺ຖິຍາ ວິຍ ອນຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ພ຺ຍສນໍ ນາປຊ຺ຊຕິ.

໓໗. ອິທານິ ຍໍ ຕໍ ຕິຕ຺ຖິຍາ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສນ຺ຕິ ຠຄ຺ຄວາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອິສ຺ສຣກຸຕ຺ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມກຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິສ຺ສຣກຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມກຕໍ, ອິສ຺ສຣນິມ຺ມິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມນິມ຺ມິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພ຺ຣຫ຺ມາ ເອວ ຫິ ເອຕ຺ຖ ອາຘິປຈ຺ຈຠາເວນ ອິສ຺ສໂຣຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອາຈຣິຍກນ຺ຕິ ອາຈຣິຍຠາວໍ ອາຈຣິຍວາທໍ. ຕຕ຺ຖ ອາຈຣິຍວາໂທ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ. ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ປນ ເອຕ຺ຖ ເທສິຕນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ໂສ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ຕ຺ເວວ ວຸຕ຺ໂຕ. ກຖໍ ວິຫິຕກນ຺ຕິ ເກນ ວິຫິຕໍ ກິນ຺ຕິ ວິຫິຕໍ. ເສສໍ ພ຺ຣຫ຺ມຊາເລ ວິຕ຺ຖາຣິຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໔໑. ຂິຑ຺ຑາປໂທສິກນ຺ຕິ ຂິຑ຺ຑາປໂທສິກມູລໍ.

໔໗. ອສຕາຕິ ອວິຊ຺ຊມາເນນ, ອສໍວິຊ຺ຊມານຏ຺ເຐນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຸຈ຺ຉາຕິ ຕຸຈ຺ເຉນ ອນ຺ໂຕສາຣວິຣຫິເຕນ. ມຸສາຕິ ມຸສາວາເທນ. ອຠູເຕນາຕິ ຠູຕຕ຺ຖວິຣຫິເຕນ. ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ອຠິອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ. ວິປຣີໂຕຕິ ວິປຣີຕສຎ຺ໂຎ ວິປຣີຕຈິຕ຺ໂຕ. ຠິກ຺ຂໂວ ຈາຕິ ນ ເກວລໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມເຍວ, ເຍ ຈ ອສ຺ສ ອນຸສິຏ຺ຐິໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຈ ວິປຣີຕາ. ອຖ ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວິປຣີໂຕຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຠໍ ວິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ວຓ຺ຓກສິຓໍ. ອສຸຠນ຺ຕ຺ເວວາຕິ ສຸຠຎ຺ຈ ອສຸຠຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ອສຸຠນ຺ຕິ ເອວໍ ປຊານາຕິ. ສຸຠນ຺ຕ຺ເວວ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍຕິ ສຸຠນ຺ຕິ ເອວ ຈ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ປຊານາຕິ, ນ ອສຸຠໍ. ຠິກ຺ຂໂວ ຈາຕິ ເຍ ເຕ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຠິກ຺ຂໂວ ຈ ອນ຺ເຕວາສິກສມຓາ ວິປຣີຕາ. ປໂຫຕີຕິ ສມຕ຺ໂຖ ປຏິພໂລ.

໔໘. ທຸກ຺ກຣໍ ໂຂຕິ ອຍໍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຍທິທໍ ‘‘ເອວໍປສນ຺ໂນ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິມາຫ, ຕໍ ສາເຐຍ຺ເຍນ ໂກຫຎ຺ເຎນ ອາຫ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ມຍ຺ຫໍ ເອຕ຺ຕກໍ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖສິ, ຕມຫໍ ສຸຕ຺ວາປິ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ມຍາ ເອຕສ຺ສ ສາສນໍ ປຏິປນ຺ນສທິເສນ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ຕໂຕ ໂສ ສາເຐຍ຺ເຍນ ໂກຫຎ຺ເຎນ ເອວມາຫ. ເຕນສ຺ສ ຠຄວາ ມມ຺ມໍ ຆຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ວິຍ ‘‘ທຸກ຺ກຣໍ ໂຂ ເອຕໍ, ຠຄ຺ຄວ ຕຍາ ອຎ຺ຎທິຏ຺ຐິເກນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ໂປຏ຺ຐປາທສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ສາຘຸກມນຸຣກ຺ຂາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ອນຸຣກ຺ຂ.

ອິຕິ ຠຄວາ ປສາທມຕ຺ຕານຸຣກ຺ຂເຓ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ນິໂຍເຊສິ. ໂສປິ ເອວໍ ມຫນ຺ຕໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ສຸຕ຺ວາປິ ນາສກ຺ຂິ ກິເລສກ຺ຂຍໍ ກາຕຸໍ. ເທສນາ ປນສ຺ສ ອາຍຕິໍ ວາສນາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ອໂຫສິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

ສຸມງ຺ຄລວິລາສິນິຍາ ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ປາຖິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຸທຸມ຺ພຣິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ນິຄ຺ໂຣຘປຣິພ຺ພາຊກວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໔໙. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ອຸທຸມ຺ພຣິກສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍມປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນາ – ປຣິພ຺ພາຊໂກຕິ ຉນ຺ນປຣິພ຺ພາຊໂກ. ອຸທຸມ຺ພຣິກາຍ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາເມຕິ ອຸທຸມ຺ພຣິກາຍ ເທວິຍາ ສນ຺ຕເກ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາເມ. ສນ຺ຘາໂນຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ. ອຍໍ ປນ ມຫານຸຠາໂວ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຸປາສກສຕານໍ ອຄ຺ຄປຸຣິໂສ ອນາຄາມີ ຠຄວຕາ ມຫາປຣິສມຊ຺ເຌ ເອວໍ ສໍວຓ຺ຓິໂຕ –

‘‘ຉຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສນ຺ຘາໂນ ຄຫປຕິ ຕຖາຄເຕ ນິຏ຺ຐງ຺ຄໂຕ ສທ຺ຘມ຺ເມ ອິຣິຍຕິ. ກຕເມຫິ ຉຫິ? ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ຘມ຺ເມ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສງ຺ເຆ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ອຣິເຍນ ສີເລນ ອຣິເຍນ ຎາເຓນ ອຣິຍາຍ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສນ຺ຘາໂນ ຄຫປຕິ ຕຖາຄເຕ ນິຏ຺ຐງ຺ຄໂຕ ສທ຺ຘມ຺ເມ ອິຣິຍຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໖.໑໒໐-໑໓໙).

ໂສ ປາໂຕເຍວ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ອຘິຏ຺ຐາຍ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມເຍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ ທຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູສຸ ວິຫາຣໍ ຄເຕສຸ ຆເຣ ຂຸທ຺ທກມຫລ຺ລການໍ ທາຣການໍ ສທ຺ເທນ ອຸພ຺ພາຬ຺ໂຫ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ‘‘ຘມ຺ມໍ ໂສສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ທິວາ ທິວສ຺ສ ຣາຊຄຫາ ນິກ຺ຂມີຕິ. ຕຕ຺ຖ ທິວາ ທິວສ຺ສາຕິ ທິວສສ຺ສ ທິວາ ນາມ ມຊ຺ຌນ຺ຫາຕິກ຺ກໂມ, ຕສ຺ມິໍ ທິວສສ຺ສາປິ ທິວາຠູເຕ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ເຕ ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ນິກ຺ຂມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິສລ຺ລີໂນຕິ ຕໂຕ ຕໂຕ ຣູປາທິໂຄຈຣໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ປຏິສໍຫຣິຕ຺ວາ ນິລີໂນ ຌານຣຕິເສວນາວເສນ ເອກີຠາວໍ ຄໂຕ. ມໂນຠາວນີຍານນ຺ຕິ ມນວຑ຺ຒການໍ. ເຍ ຈ ອາວຊ຺ຊໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ວິນີວຣຓໍ ໂຫຕິ ອຸນ຺ນມຕິ ວຑ຺ຒຕິ.

໕໐. ອຸນ຺ນາທິນິຍາຕິອາທີນິ ໂປຏ຺ຐປາທສຸຕ຺ເຕ ວິຕ຺ຖາຣິຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ.

໕໑. ຍາວຕາຕິ ຍຕ຺ຕກາ. ອຍໍ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕໂຣຕິ ອຍໍ ເຕສໍ ອພ຺ຠນ຺ຕໂຣ ເອໂກ ສາວໂກ, ຠຄວໂຕ ກິຣ ສາວກາ ຄິຫິອນາຄາມິໂນເຍວ ປຎ຺ຈສຕາ ຣາຊຄເຫ ປຏິວສນ຺ຕິ. ເຍສໍ ເອເກກສ຺ສ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈ ອຸປາສກສຕານິ ປຣິວາຣາ, ເຕ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຍໍ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ’’ຕິ ອາຫ. ອປ຺ເປວ ນາມາຕິ ຕສ຺ສ ອຸປສງ຺ກມນໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ອາຫ. ປຕ຺ຖນາກາຣຓໍ ປນ ໂປຏ຺ຐປາທສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕເມວ.

໕໒. ເອຕທໂວຈາຕິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄເຍວ ເຕສໍ ກຖາຍ ສຸຕຕ຺ຕາ ເອຕໍ ອຎ຺ຎຖາ ໂຂ ອິເມຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາຕິ ທສ຺ສເນນປິ ອາກປ຺ເປນປິ ກຸຕ຺ເຕນປິ ອາຈາເຣນປິ ວິຫາເຣນປິ ອິຣິຍາປເຖນປິ ອຎ຺ເຎ ຕິຕ຺ຖິຍາຕິ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ. ສງ຺ຄມ຺ມ ສມາຄມ຺ມາຕິ ສງ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາສິ ຫຸຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐາເນ. ອຣຎ຺ຎວນປຕ຺ຖານີຕິ ອຣຎ຺ຎວນປຕ຺ຖານິ ຄາມູປຈາຣໂຕ ມຸຕ຺ຕານິ ທູຣເສນາສນານິ. ປນ຺ຕານີຕິ ທູຣຕຣານິ ມນຸສ຺ສູປຈາຣວິຣຫິຕານິ. ອປ຺ປສທ຺ທານີຕິ ວິຫາຣູປຈາເຣນ ຄຈ຺ຉໂຕ ອທ຺ຘິກຊນສ຺ສປິ ສທ຺ເທນ ມນ຺ທສທ຺ທານິ. ອປ຺ປນິຄ຺ໂຆສານີຕິ ອວິຠາວິຕຕ຺ເຖນ ນິຄ຺ໂຆເສນ ມນ຺ທນິຄ຺ໂຆສານິ. ວິຊນວາຕານີຕິ ອນ຺ໂຕສຎ຺ຈາຣິໂນ ຊນສ຺ສ ວາເຕນ ວິຄຕວາຕານິ. ມນຸສ຺ສຣາຫສ຺ເສຍ຺ຍການີຕິ ມນຸສ຺ສານໍ ຣຫສ຺ສກຣຓສ຺ສ ຍຸຕ຺ຕານິ ອນຸຈ຺ຉວິການິ. ປຏິສລ຺ລານສາຣຸປ຺ປານີຕິ ເອກີຠາວສ຺ສ ອນຸຣູປານິ. ອິຕິ ສນ຺ຘາໂນ ຄຫປຕິ ‘‘ອໂຫ ມມ ສຕ຺ຖາ ໂຍ ເອວຣູປານິ ເສນາສນານິ ປຏິເສວຕີ’’ຕິ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ອຸຕ຺ຕມງ຺ເຄ ສິຣສ຺ມິໍ ປຕິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນນ຺ໂຕ ນິສີທິ.

໕໓. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕຕິ ເອວໍ ສນ຺ຘາເນນ ຄຫປຕິນາ ອຸທານໍ ອຸທາເນນ຺ເຕນ ວຸຕ຺ເຕ. ນິຄ຺ໂຣໂຘ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອຍໍ ຄຫປຕິ ມມ ສນ຺ຕິເກ ນິສິນ຺ໂນປິ ອຕ຺ຕໂນ ສຕ຺ຖາຣໍເຍວ ໂຖເມຕິ ອຸກ຺ກໍສຕິ, ອມ຺ເຫ ປນ ອຕ຺ຖີຕິປິ ນ ມຎ຺ຎຕິ, ເອຕສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໂກປໍ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຸປຣິ ປາເຕສ຺ສາມີຕິ ສນ຺ຘານໍ ຄຫປຕິໍ ເອຕທໂວຈ.

ຍຄ຺ເຆຕິ ໂຈທນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ຊາເນຍ຺ຍາສີຕິ ພຸຊ຺ເຌຍ຺ຍາສິ ປສ຺ເສຍ຺ຍາສິ. ເກນ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປຕີຕິ ເກນ ກາຣເຓນ ເກນ ປຸຄ຺ຄເລນ ສທ຺ຘິໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສລ຺ລປຕິ ວທຕິ ຠາສຕິ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ຍທິ ກິຎ຺ຈິ ສລ຺ລາປກາຣຓໍ ຠເວຍ຺ຍ, ຍທິ ວາ ໂກຈິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ສລ຺ລາປຕ຺ຖິໂກ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ສລ຺ລເປຍ຺ຍ, ນ ປນ ກາຣຓໍ ອຕ຺ຖິ, ນ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ໂກຈິ ຄຈ຺ຉຕິ, ສ຺ວາຍໍ ເກນ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປຕິ, ອສລ຺ລປນ຺ໂຕ ກຖໍ ອຸນ຺ນາທີ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ສາກຈ຺ຉນ຺ຕິ ສໍສນ຺ທນໍ. ປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣນເຍນ ຎາຓພ຺ຍຕ຺ຕຠາວໍ. ສຸຎ຺ຎາຄາຣຫຕາຕິ ສຸຎ຺ຎາຄາເຣສຸ ນຏ຺ຐາ, ສມເຓນ ຫິ ໂຄຕເມນ ໂພຘິມູເລ ອປ຺ປມຕ຺ຕິກາ ປຎ຺ຎາ ອຘິຄຕາ, ສາປິສ຺ສ ສຸຎ຺ຎາຄາເຣສຸ ເອກກສ຺ສ ນິສີທໂຕ ນຏ຺ຐາ. ຍທິ ປນ ມຍໍ ວິຍ ຄຓສງ຺ຄຓິກໍ ກຕ຺ວາ ນິສີເທຍ຺ຍ, ນາສ຺ສ ປຎ຺ຎາ ນສ຺ເສຍ຺ຍາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອປຣິສາວຈໂຣຕິ ອວິສາຣທຕ຺ຕາ ປຣິສໍ ໂອຕຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ນາລໍ ສລ຺ລາປາຍາຕິ ນ ສມຕ຺ໂຖ ສລ຺ລາປໍ ກາຕຸໍ. ອນ຺ຕມນ຺ຕາເນວາຕິ ໂກຈິ ມໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ປຎ຺ຫາຠີໂຕ ອນ຺ຕມນ຺ຕາເນວ ປນ຺ຕເສນາສນານິ ເສວຕິ. ໂຄກາຓາຕິ ເອກກ຺ຂິຫຕາ ກາຓຄາວີ. ສາ ກິຣ ປຣິຍນ຺ຕຈາຣິນີ ໂຫຕິ, ອນ຺ຕມນ຺ຕາເນວ ເສວຕິ. ສາ ກິຣ ກາຓກ຺ຂິຠາເວນ ວນນ຺ຕາຠິມຸຂີປິ ນ ສກ຺ໂກຕິ ຠວິຕຸໍ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ປຕ຺ເຕນ ວາ ສາຂາຍ ວາ ກຓ຺ຏເກນ ວາ ປຫາຣສ຺ສ ຠາຍຕິ. ຄຸນ຺ນໍ ອຠິມຸຂີປິ ນ ສກ຺ໂກຕິ ຠວິຕຸໍ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ສິງ຺ເຄນ ວາ ກຓ຺ເຓນ ວາ ວາເລນ ວາ ປຫາຣສ຺ສ ຠາຍຕິ. ອິງ຺ຆາຕິ ໂຈທນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ສໍສາເທຍ຺ຍາມາຕິ ເອກປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉເນເນວ ສໍສາທນໍ ວິສາທມາປນ຺ນໍ ກເຣຍ຺ຍາມ. ຕຸຈ຺ຉກຸມ຺ຠີວ ນນ຺ຕິ ຣິຕ຺ຕຆຏໍ ວິຍ ນໍ. ໂອໂຣເຘຍ຺ຍາມາຕິ ວິນນ຺ເຘຍ຺ຍາມ. ປູຣິຕຆໂຏ ຫິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ນ ສຸວິນນ຺ຘນີໂຍ ໂຫຕິ. ຣິຕ຺ຕໂກ ຍຖາຣຸຈິ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ວິນນ຺ຘິຕຸໍ, ເອວເມວ ຫຕປຎ຺ຎຕາຍ ຣິຕ຺ຕກຸມ຺ຠິສທິສໍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ວາທວິນນ຺ຘເນນ ສມນ຺ຕາ ວິນນ຺ຘິສ຺ສາມາຕິ ວທຕິ.

ອິຕິ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ສຕ຺ຖຸ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ນລາຏມຓ຺ຑລໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ທສພລສ຺ສ ປຣມ຺ມຸຂາ ອຕ຺ຕໂນ ພລໍ ທີເປນ຺ໂຕ ອສມ຺ຠິນ຺ນໍ ຂຕ຺ຕິຍກຸມາຣໍ ຊາຕິຍາ ຆຏ຺ຏຍນ຺ໂຕ ຈຓ຺ຑາລປຸຕ຺ໂຕ ວິຍ ອສມ຺ຠິນ຺ນເກສຣສີຫໍ ມິຄຣາຊານໍ ຖາເມນ ຆຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ຊຣສິງ຺ຄາໂລ ວິຍ ຈ ນານປ຺ປກາຣໍ ຕຸຈ຺ຉຄຊ຺ຊິຕໍ ຄຊ຺ຊິ. ອຸປາສໂກປິ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຍໍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອຕິ ວິຍ ຄຊ຺ຊຕິ, ອວີຈິຜຸສນຕ຺ຖາຍ ປາທໍ, ຠວຄ຺ຄຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖາຍ ຫຕ຺ຖໍ ປສາຣຍນ຺ໂຕ ວິຍ ນິຣຕ຺ຖກໍ ວາຍມຕິ. ສເຈ ເມ ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຐານມາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອິມສ຺ສ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ຍາວ ຠວຄ຺ຄາ ອຸສ຺ສິຕໍ ມານທ຺ຘຊໍ ຐານໂສວ ໂອປາເຕຍ຺ຍາ’’ຕິ.

໕໔. ຠຄວາປິ ເຕສໍ ຕໍ ກຖາສລ຺ລາປໍ ອສ຺ໂສສິເຍວ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ອິມໍ ກຖາສລ຺ລາປ’’ນ຺ຕິ.

ສຸມາຄຘາຍາຕິ ສຸມາຄຘາ ນາມ ໂປກ຺ຂຣຓີ, ຍສ຺ສາ ຕີເຣ ນິສິນ຺ໂນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ປຸຣິໂສ ປທຸມນາຬນ຺ຕເຣຫິ ອສຸຣຠວນໍ ປວິສນ຺ຕໍ ອສຸຣເສນໍ ອທ຺ທສ. ໂມຣນິວາໂປຕິ ນິວາໂປ ວຸຈ຺ຈຕິ ຠຕ຺ຕໍ, ຍຕ຺ຖ ໂມຣານໍ ອຠເຍນ ສທ຺ຘິໍ ນິວາໂປ ທິນ຺ໂນ, ຕໍ ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອພ຺ໂຠກາເສຕິ ອງ຺ຄຓຏ຺ຐາເນ. ອສ຺ສາສປຕ຺ຕາຕິ ຕຸຏ຺ຐິປຕ຺ຕາ ໂສມນສ຺ສປຕ຺ຕາ. ອຊ຺ຌາສຍນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມນິສ຺ສຍຠູຕໍ. ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ປຸຣາຓພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສງ຺ຂາຕໍ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ໂກ ນາມ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ໂມ ເຍນ ຠຄວຕາ ສາວກາ ວິນີຕາ ອຊ຺ຌາສຍາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍຠູຕໍ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕາຘິຄມວເສນ ອສ຺ສາສປຕ຺ຕາ ປຏິຊານນ຺ຕີ’’ຕິ.

ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາວາທວຓ຺ຓນາ

໕໕. ວິປ຺ປກຕາຕິ ມມາຄມນປຈ຺ຈຍາ ອນິຏ຺ຐິຕາ, ວ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕາ, ກເຖຫິ, ອຫເມຕໍ ນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ທສ຺ເສມີຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸປວາຣຓໍ ປວາເຣສິ.

໕໖. ທຸຊ຺ຊານໍ ໂຂຕິ ຠຄວາ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ມຍາ ສາວການໍ ເທເສຕພ຺ພໍ ຘມ຺ມໍ ເຕຫິ ປູເຣຕພ຺ພໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ສຈສ຺ສາຫໍ ອາທິໂຕວ ຕໍ ກເຖສ຺ສາມິ, ກຖິຕມ຺ປິ ນໍ ນ ຊານິສ຺ສຕິ, ອຍໍ ປນ ວີຣິເຍນ ປາປຊິຄຸຈ຺ຉນວາໂທ, ຫນ຺ທາຫໍ ເອຕສ຺ເສວ ວິສເຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ປຸຖຸສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ລທ຺ຘິຍາ ນິຣຕ຺ຖກຠາວໍ ທສ຺ເສມິ. ອຖ ປຈ຺ຉາ ອິມໍ ປຎ຺ຫໍ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ທຸຊ຺ຊານໍ ໂຂ ເອຕນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສເກ ອາຈຣິຍເກຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິຍວາເທ. ອຘິເຊຄຸຈ຺ເຉຕິ ວີຣິເຍນ ປາປຊິຄຸຈ຺ຉນຠາເວ. ກຖໍ ສນ຺ຕາຕິ ກຖໍ ຠູຕາ. ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາຕິ ວີຣິເຍນ ປາປຊິຄຸຈ຺ຉາ ປາປວິວຊ຺ຊນາ. ປຣິປຸຓ຺ຓາຕິ ປຣິສຸທ຺ຘາ. ກຖໍ ອປຣິປຸຓ຺ຓາຕິ ກຖໍ ອປຣິສຸທ຺ຘາ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ປຸຈ຺ຉາຕິ. ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມາຕິ ໂຍ ນາມ.

໕໗. ອປ຺ປສທ຺ເທ ກຕ຺ວາຕິ ນິຣເວ ອປ຺ປສທ຺ເທ ກຕ຺ວາ. ໂສ ກິຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ເອກໍ ປຎ຺ຫມ຺ປິ ນ ກເຖຕິ, ສລ຺ລາປກຖາປິສ຺ສ ອຕິພຫຸກາ ນຕ຺ຖິ, ອິເມ ປນ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈວ ປສໍສນ຺ຕິ ຈ, ຫນ຺ທາຫໍ ອິເມ ນິສ຺ສທ຺ເທ ກຕ຺ວາ ສຍໍ ກເຖມີ’’ຕິ. ໂສ ຕຖາ ອກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອປ຺ປສທ຺ເທ ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ‘‘ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉວາທາ’’ຕິອາທີສຸ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉໍ ວທາມ, ມນສາປິ ຕເມວ ສາຣໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣາມ, ກາເຍນປິມ຺ຫາ ຕເມວ ອລ຺ລີນາ, ນານປ຺ປກາຣກໍ ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸປກ຺ກິເລສວຓ຺ຓນາ

໕໘. ຕປສ຺ສີຕິ ຕປນິສ຺ສິຕໂກ. ‘‘ອເຈລໂກ’’ຕິອາທີນິ ສີຫນາເທ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໓໙໓) ວິຕ຺ຖາຣິຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ. ຕປໍ ສມາທິຍຕີຕິ ອເຈລກຠາວາທິກໍ ຕປໍ ສມ຺ມາ ອາທິຍຕິ, ທຬ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕີຕິ ໂກ ອຎ຺ໂຎ ມຍາ ສທິໂສ ອິມສ຺ມິໍ ຕເປ ອຕ຺ຖີຕິ ຕຸຏ຺ຐມໂນ ໂຫຕິ. ປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ກປ຺ໂປຕິ ອລເມຕ຺ຕາວຕາຕິ ເອວໍ ປຣິໂຍສິຕສງ຺ກປ຺ໂປ, ອິທຎ຺ຈ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ວເສນ ອາຄຕໍ. ສາສນາວຈເຣນາປິ ປນ ທີເປຕພ຺ພໍ. ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ຘຸຕງ຺ຄໍ ສມາທິຍຕິ, ໂສ ເຕເນວ ຘຸຕງ຺ເຄນ ໂກ ອຎ຺ໂຎ ມຍາ ສທິໂສ ຘຸຕງ຺ຄຘໂຣຕິ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ກປ຺ໂປ. ຕປສ຺ສິໂນ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ໂຫຕີຕິ ທຸວິຘສ຺ສາເປຕສ຺ສ ຕປສ຺ສິໂນ ອຍໍ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາຍໍ ຕໂປ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ໂຫຕີຕິ ວທາມິ.

ອຕ຺ຕານຸກ຺ກໍເສຕີຕິ ‘‘ໂກ ມຍາ ສທິໂສ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ອຸກ຺ກໍສຕິ ອຸກ຺ຂິປຕິ. ປຣໍ ວມ຺ເຠຕີຕິ ‘‘ອຍໍ ນ ມາທິໂສ’’ຕິ ປຣໍ ສໍຫາເຣຕິ ອວກ຺ຂິປຕິ.

ມຊ຺ຊຕີຕິ ມານມທກຣເຓນ ມຊ຺ຊຕິ. ມຸຈ຺ຉຕີຕິ ມຸຈ຺ຉິໂຕ ໂຫຕິ ຄຘິໂຕ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ. ປມາທມາປຊ຺ຊຕີຕິ ເອຕເທວ ສາຣນ຺ຕິ ປມາທມາປຊ຺ຊຕິ. ສາສເນ ປພ຺ພຊິໂຕປິ ຘຸຕງ຺ຄສຸທ຺ຘິໂກ ໂຫຕິ, ນ ກມ຺ມຏ຺ຐານສຸທ຺ຘິໂກ. ຘຸຕງ຺ຄເມວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ວິຍ ສາຣໂຕ ປຈ຺ເຈຕິ.

໕໙. ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈຍາ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ລາຠາ, ເຕເຍວ ສຸຏ຺ຐຸ ກຕ຺ວາ ປຏິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ລທ຺ຘາ ສກ຺ກາໂຣ, ວຓ຺ຓຠຓນໍ ສິໂລໂກ. ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິ ອເຈລກາທິຠາວໍ ເຕຣສຘຸຕງ຺ຄສມາທານໍ ວາ ນິສ຺ສາຍ ມຫາລາໂຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເສສເມຕ຺ຖ ປຸຣິມວາຣນເຍເນວ ທຸວິຘສ຺ສາປິ ຕປສ຺ສິໂນ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໖໐. ໂວທາສໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ທ຺ເວຠາຄໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ທ຺ເວ ຠາເຄ ກໂຣຕິ. ຂມຕີຕິ ຣຸຈ຺ຈຕິ. ນກ຺ຂມຕີຕິ ນ ຣຸຈ຺ຈຕິ. ສາເປກ຺ໂຂ ປຊຫຕີຕິ ສຕຓ຺ໂຫ ປຊຫຕິ. ກຖໍ? ປາໂຕວ ຂີຣຠຕ຺ຕໍ ຠຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ອຖສ຺ສ ມໍສໂຠຊນໍ ອຸປເນຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘‘ອິທານິ ເອວຣູປໍ ກທາ ລຠິສ຺ສາມ, ສເຈ ຊາເນຍ຺ຍາມ, ປາໂຕວ ຂີຣຠຕ຺ຕໍ ນ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາມ, ກິໍ ມຍາ ສກ຺ກາ ກາຕຸໍ, ຄຈ຺ຉ ໂຠ, ຕ຺ວເມວ ຠຸຎ຺ຊາ’’ຕິ ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ໂຕ ວິຍ ສາເປກ຺ໂຂ ປຊຫຕິ. ຄຘິໂຕຕິ ເຄຘຊາໂຕ. ມຸຈ຺ຉິໂຕຕິ ພລວຕຓ຺ຫາຍ ມຸຈ຺ຉິໂຕ ສໍມຸຏ຺ຐສ຺ສຕີ ຫຸຕ຺ວາ. ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນຕິ ອາມິເສ ອຕິລຄ຺ໂຄ, ‘‘ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສຖ, ອາວຸໂສ’’ຕິ ຘມ຺ມນິມນ຺ຕນມຕ຺ຕມ຺ປິ ອກຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕ ມຫນ຺ເຕ ກພເຬ ກໂຣຕິ. ອນາທີນວທສ຺ສາວີຕິອາທີນວມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ປສ຺ສຕິ. ອນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎຕິ ອິຘ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕານິສ຺ສຣຓປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓປຣິໂຠຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ກໂຣຕິ. ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກນິກນ຺ຕິເຫຕູຕິ ລາຠາທີສຸ ຕຓ຺ຫາເຫຕຸ.

໖໑. ສໍຠກ຺ເຂຕີຕິ ສໍຂາທຕິ. ອສນິວິຈກ຺ກນ຺ຕິ ວິຈກ຺ກສຓ຺ຐານາ ອສນິເຍວ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ‘‘ອສນິວິຈກ຺ກໍ ອິມສ຺ສ ທນ຺ຕກູຏໍ ມູລພີຊາທີສຸ ນ ກິຎ຺ຈິ ນ ສໍຠຸຎ຺ຊຕິ. ອຖ ຈ ປນ ນໍ ສມຓປ຺ປວາເທນ ສມໂຓຕິ ສຎ຺ຊານນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ອປສາເທຕິ ອວກ຺ຂິປຕິ. ອິທໍ ຕິຕ຺ຖິຍວເສນ ອາຄຕໍ. ຠິກ຺ຂຸວເສນ ປເນຕ຺ຖ ອຍໍ ໂຍຊນາ, ອຕ຺ຕນາ ຘຸຕງ຺ຄຘໂຣ ໂຫຕິ, ໂສ ອຎ຺ຎໍ ເອວໍ ອປສາເທຕິ ‘‘ກິໍ ສມຓາ ນາມ ອິເມ ສມຓມ຺ຫາຕິ ວທນ຺ຕິ, ຘຸຕງ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ, ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕາທີນິ ປຣິເຍສນ຺ຕາ ປຈ຺ຈຍພາຫຸລ຺ລິກາ ວິຈຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ລູຂາຊີວິນ຺ຕິ ອເຈລກາທິວເສນ ວາ ຘຸຕງ຺ຄວເສນ ວາ ລູຂາຊີວິໍ. ອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍນ຺ຕິ ປຣສ຺ສ ສກ຺ກາຣາທິສມ຺ປຕ຺ຕິຂີຍນລກ຺ຂຓໍ ອິສ຺ສໍ, ສກ຺ກາຣາທິກຣຓອກ຺ຂມນລກ຺ຂຓໍ ມຈ຺ຉຣິຍຎ຺ຈ.

໖໒. ອາປາຖກນິສາທີ ໂຫຕີຕິ ມນຸສ຺ສານໍ ອາປາເຖ ທສ຺ສນຏ຺ຐາເນ ນິສີທຕິ. ຍຕ຺ຖ ເຕ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕ ວຄ຺ຄຸລິວຕໍ ຈຣຕິ, ປຎ຺ຈາຕປໍ ຕປ຺ປຕິ, ເອກປາເທນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ສູຣິຍໍ ນມສ຺ສຕິ. ສາສເນ ປພ຺ພຊິໂຕປິ ສມາທິນ຺ນຘຸຕງ຺ໂຄ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ສຍິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສານໍ ຈກ຺ຂຸປເຖ ຕປໍ ກໂຣຕິ, ມຫາສາຍນ຺ເຫເຍວ ຈີວຣກຸຏິໍ ກໂຣຕິ, ສູຣິເຍ ອຸຄ຺ຄເຕ ປຏິສໍຫຣຕິ, ມນຸສ຺ສານໍ ອາຄຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຆຓ຺ຑິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ມຕ຺ຖເກ ຐເປຕ຺ວາ ຈງ຺ກມໍ ໂອຕຣຕິ, ສມ຺ມຸຎ຺ຊນິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຫາຣງ຺ຄຓໍ ສມ຺ມຊ຺ຊຕິ.

ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓໍ ອທສ຺ສຍມາໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ອ-ກາໂຣ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ທສ຺ສຍມາໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທມ຺ປິ ເມ ຕປສ຺ມິນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ກມ຺ມໍ ມເມວ ຕປສ຺ມິໍ, ປຈ຺ຈຕ຺ເຕ ວາ ຠຸມ຺ມໍ, ອິທມ຺ປິ ມມ ຕໂປຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ຫິ ອສຸກສ຺ມິໍ ຐາເນ ອເຈລໂກ ອຕ຺ຖິ ມຸຕ຺ຕາຈາໂຣຕິອາທີນິ ສຸຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ເອສ ຕໂປ, ອມ຺ຫາກໍ ໂສ ອນ຺ເຕວາສິໂກຕິອາທີນິ ຠຓຕິ. ອສຸກສ຺ມິໍ ວາ ປນ ຐາເນ ປໍສຸກູລິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຖີຕິອາທີນິ ສຸຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ເອສ ຕໂປ, ອມ຺ຫາກໍ ໂສ ອນ຺ເຕວາສິໂກຕິອາທີນິ ຠຓຕິ.

ກິຎ຺ຈິເທວາຕິ ກິຎ຺ຈິ ວຊ຺ຊໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ວາ. ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ເສວຕີຕິ ຍຖາ ອຎ຺ເຎ ນ ຊານນ຺ຕິ, ເອວໍ ເສວຕິ. ອກ຺ຂມມານໍ ອາຫ ຂມຕີຕິ ອຣຸຈ຺ຈມານໍເຍວ ຣຸຈ຺ຈຕິ ເມຕິ ວທຕິ. ອຕ຺ຕນາ ກຕໍ ອຕິມຫນ຺ຕມ຺ປິ ວຊ຺ຊໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຎເປຕິ, ປເຣນ ກຕໍ ທຸກ຺ກຏມຕ຺ຕໍ ວີຕິກ຺ກມມ຺ປິ ປາຣາຊິກສທິສໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ອນຸຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ອນຸຊານິຕພ຺ພໍ ອນຸໂມທິຕພ຺ພໍ.

໖໓. ໂກຘໂນ ໂຫຕິ ອຸປນາຫີຕິ ກຸຊ຺ຌນລກ຺ຂເຓນ ໂກເຘນ, ເວຣອປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄລກ຺ຂເຓນ ອຸປນາເຫນ ຈ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ມກ຺ຂີ ໂຫຕິ ປຬາສີຕິ ປຣຄຸຓມກ຺ຂນລກ຺ຂເຓນ ມກ຺ເຂນ, ຍຸຄຄ຺ຄາຫລກ຺ຂເຓນ ປຬາເສນ ຈ ສມນ຺ນາຄໂຕ.

ອິສ຺ສຸກີ ໂຫຕິ ມຈ຺ຉຣີຕິ ປຣສກ຺ກາຣາທີສຸ ອຸສູຍນລກ຺ຂຓາຍ ອິສ຺ສາຍ, ອາວາສກຸລລາຠວຓ຺ຓຘມ຺ເມສຸ ມຈ຺ຉຣາຍນລກ຺ຂເຓນ ປຎ຺ຈວິຘມຈ຺ເຉເຣນ ຈ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ. ສໂຐ ໂຫຕິ ມາຍາວີຕິ ເກຣາຏິກລກ຺ຂເຓນ ສາເຐຍ຺ເຍນ, ກຕປ຺ປຏິຈ຺ຉາທນລກ຺ຂຓາຍ ມາຍາຍ ຈ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ. ຖທ຺ໂຘ ໂຫຕິ ອຕິມານີຕິ ນິສ຺ສິເນຫນິກ຺ກຣຸຓຖທ຺ຘລກ຺ຂເຓນ ຖມ຺ເຠນ, ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ມຎ຺ຎນລກ຺ຂເຓນ ອຕິມາເນນ ຈ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ. ປາປິຈ຺ໂຉ ໂຫຕີຕິ ອສນ຺ຕສມ຺ຠາວນປຕ຺ຖນລກ຺ຂຓາຍ ປາປິຈ຺ຉຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ. ປາປິການນ຺ຕິ ຕາສໍເຍວ ລາມການໍ ອິຈ຺ຉານໍ ວສໍ ຄໂຕ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກຕິ ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນນ຺ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕາຍ ອຍາຖາວທິຏ຺ຐິຍາ ອຸເປໂຕ. ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາຍາຕິ ສາເຍວ ທິຏ຺ຐິ ອຸຈ຺ເຉທນ຺ຕສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສນ຺ທິຏ຺ຐິປຣາມາສີຕິອາທີສຸ ສຍໍ ທິຏ຺ຐິ ສນ຺ທິຏ຺ຐິ, ສນ຺ທິຏ຺ຐິເມວ ປຣາມສຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ວທຕີຕິ ສນ຺ທິຏ຺ຐິປຣາມາສີ. ອາຘານໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ທຬ຺ຫໍ ສຸຏ຺ຐຸ ຐປິຕໍ, ຕຖາ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອາຘານຄ຺ຄາຫີ. ອຣິຏ຺ໂຐ ວິຍ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕຸນ຺ຕິ ທຸປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄີ. ຍທິເມຕິ ຍທິ ອິເມ.

ປຣິສຸທ຺ຘປປຏິກປ຺ປຕ຺ຕກຖາວຓ຺ຓນາ

໖໔. ອິຘ, ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕປສ຺ສີຕິ ເອວໍ ຠຄວາ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ຄຫິຕລທ຺ຘິໍ ເຕສໍ ຣກ຺ຂິຕໍ ຕປໍ ສພ຺ພເມວ ສໍກິລິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຸປກ຺ກິເລສປາຬິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ປຣິສຸທ຺ຘປາຬິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ເທສນມາຣຠນ຺ໂຕ ອິຘ, ນິຄ຺ໂຣຘາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ນ ອຕ຺ຕມໂນ’’ຕິອາທີນິ ວຸຕ຺ຕວິປກ຺ຂວເສເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ. ສພ຺ພວາເຣສຸ ຈ ລູຂຕປສ຺ສິໂນ ເຈວ ຘຸຕງ຺ຄຘຣສ຺ສ ຈ ວເສນ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອວໍ ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ໂສ ເຕນ ນ ອຕ຺ຕມນຕາ ນ ປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ກປ຺ປຠາວສງ຺ຂາເຕນ ກາຣເຓນ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ນິຣຸປກ຺ກິເລໂສ ໂຫຕິ, ອຸຕ຺ຕຣິ ວາຍມມາໂນ ກມ຺ມຏ຺ຐານສຸທ຺ຘິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພວາເຣສຸ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໖໙. ອທ຺ຘາ ໂຂ, ຠນ຺ເຕຕິ ຠນ຺ເຕ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ເອກໍເສເນວ ວີຣິເຍນ ປາປຊິຄຸຈ຺ຉນວາໂທ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕີຕິ ອນຸຊານາຕິ. ອິໂຕ ປຣຎ຺ຈ ອຄ຺ຄຠາວໍ ວາ ສາຣຠາວໍ ວາ ອຊານນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາ ສາຣປ຺ປຕ຺ຕາ ຈາຕິ ອາຫ. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ສາຣປ຺ປຕ຺ຕຠາວໍ ປຏິເສເຘນ຺ໂຕ ນ ໂຂ ນິຄ຺ໂຣຘາຕິອາທິມາຫ. ປປຏິກປ຺ປຕ຺ຕາ ໂຫຕີຕິ ສາຣວໂຕ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສາຣໍ ເຜຄ຺ຄຸໍ ຕຈຎ຺ຈ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ພຫິປປຏິກສທິສາ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ປຣິສຸທ຺ຘຕຈປ຺ປຕ຺ຕາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໗໐. ອຄ຺ຄໍ ປາເປຕູຕິ ເທສນາວເສນ ອຄ຺ຄໍ ປາເປຕ຺ວາ ເທເສຕຸ, ສາຣໍ ປາເປຕ຺ວາ ເທເສຕູຕິ ທສພລໍ ຍາຈຕິ. ຈາຕຸຍາມສໍວຣສໍວຸໂຕຕິ ຈຕຸພ຺ພິເຘນ ສໍວເຣນ ປິຫິໂຕ. ນ ປາຓໍ ອຕິປາເຕຕີຕິ ປາຓໍ ນ ຫນຕິ. ນ ຠາວິຕມາສີສຕີຕິ ຠາວິຕໍ ນາມ ເຕສໍ ສຎ຺ຎາຍ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ, ເຕ ນ ອາສີສຕິ ນ ເສວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອທຸໍ ຈສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ເອຕຎ຺ຈສ຺ສ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານໍ ‘‘ໂສ ອຠິຫຣຕີ’’ຕິອາທິລກ຺ຂຓໍ. ຕປສ຺ສິຕາຍາຕິ ຕປສ຺ສິຠາເວນ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂສ ອຠິຫຣຕີຕິ ໂສ ຕໍ ສີລໍ ອຠິຫຣຕິ, ອຸປຣູປຣິ ວຑ຺ເຒຕິ. ສີລໍ ເມ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ, ຕໂປ ອາຣທ຺ໂຘ, ອລເມຕ຺ຕາວຕາຕິ ນ ວີຣິຍໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ. ໂນ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕີຕິ ຫີນາຍ ຄິຫິຠາວຕ຺ຖາຍ ນ ອາວຕ຺ຕຕິ. ສີລໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ວິເສສາຘິຄມຕ຺ຖາຍ ວີຣິຍໍ ກໂຣຕິເຍວ, ເອວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ໂສ ວິວິຕ຺ຕໍ ເສນາສນໍ ຠຊຕິ. ‘‘ອຣຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ສາມຎ຺ຎຜເລ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໑໖) ວິຕ຺ຖາຣິຕາເນວ. ‘‘ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນາ’’ຕິອາທີນິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວຓ຺ຓິຕານິ. ຕຈປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ປປຏິກໂຕ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ຕຈໍ ປຕ຺ຕາ. ເຜຄ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ຕຈໂຕ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ເຜຄ຺ຄຸໍ ປຕ຺ຕາ, ເຜຄ຺ຄຸສທິສາ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໗໔. ‘‘ເອຕ຺ຕາວຕາ, ໂຂ ນິຄ຺ໂຣຘ, ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາ ອຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາ ຈ ໂຫຕິ ສາຣປ຺ປຕ຺ຕາ ຈາ’’ຕິ ອິທໍ ຠຄວາ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ວເສນາຫ. ຕິຕ຺ຖິຍານຎ຺ຫິ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສາຂາປລາສສທິໂສ. ປຎ຺ຈສີລມຕ຺ຕກໍ ປປຏິກສທິສໍ. ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ ຕຈສທິສໍ. ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓາວສານາ ອຠິຎ຺ຎາ ເຜຄ຺ຄຸສທິສາ. ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໍ ປເນເຕ ອຣຫຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ເຕນ ເນສໍ ຕໍ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສາຣສທິສໍ. ສາສເນ ປນ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ສາຂາປລາສສທິໂສ. ສີລສມ຺ປທາ ປປຏິກສທິສາ. ຌານສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຕຈສທິສາ. ໂລກິຍາຠິຎ຺ຎາ ເຜຄ຺ຄຸສທິສາ. ມຄ຺ຄຜລໍ ສາໂຣ. ອິຕິ ຠຄວຕາ ອຕ຺ຕໂນ ສາສນໍ ໂອນຕວິນຕຜລຠາຣຠຣິຕຣຸກ຺ຂູປມາຍ ອຸປມິຕໍ. ໂສ ເທສນາກຸສລຕາຍ ຕໂຕ ຕຈສາຣສມ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ມມ ສາສນໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣຎ຺ເຈວ ປຓີຕຕຣຎ຺ຈ, ຕໍ ຕຸວໍ ກທາ ຊານິສ຺ສສີຕິ ອຕ຺ຕໂນເທສນາຍ ວິເສສຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິຕິ ໂຂ ນິຄ຺ໂຣຘາ’’ຕິ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ເຕ ປຣິພ຺ພາຊກາຕິ ເຕ ຕສ຺ສ ປຣິວາຣາ ຕິໍສສຕສງ຺ຂ຺ຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ. ເອຕ຺ຖ ມຍໍ ອນສ຺ສາມາຕິ ເອຕ຺ຖ ອເຈລກປາຬິອາທີສຸ, ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອເຈລກປາຬິມຕ຺ຕມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ, ກຸໂຕ ປຣິສຸທ຺ຘປາຬິ. ອມ຺ຫາກໍ ປຣິສຸທ຺ຘປາຬິມຕ຺ຕມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ, ກຸໂຕ ຈາຕຸຍາມສໍວຣາທີນິ. ຈາຕຸຍາມສໍວໂຣປິ ນຕ຺ຖິ, ກຸໂຕ ອຣຎ຺ຎວາສາທີນິ. ອຣຎ຺ຎວາໂສປິ ນຕ຺ຖິ, ກຸໂຕ ນີວຣຓປ຺ປຫານາທີນິ. ນີວຣຓປ຺ປຫານມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ, ກຸໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣາທີນິ. ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣມຕ຺ຕມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ, ກຸໂຕ ປຸພ຺ເພນິວາສາທີນິ. ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓມຕ຺ຕມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ, ກຸໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ. ເອຕ຺ຖ ມຍໍ ສອາຈຣິຍກາ ນຏ຺ຐາ’’ຕິ. ອິໂຕ ຠິຍ຺ໂຍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣນ຺ຕິ ອິໂຕ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓາຘິຄມໂຕ ຠິຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຎໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ວິເສສາຘິຄມໍ ມຍໍ ສຸຕິວເສນາປິ ນ ຊານາມາຕິ ວທນ຺ຕິ.

ນິຄ຺ໂຣຘສ຺ສປຊ຺ຌາຍນວຓ຺ຓນາ

໗໕. ອຖ ນິຄ຺ໂຣຘໍ ປຣິພ຺ພາຊກນ຺ຕິ ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ ‘‘ອິເມ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອິທານິ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ສຸສ຺ສູສນ຺ຕິ, ອິມິນາ ຈ ນິຄ຺ໂຣເຘນ ຠຄວໂຕ ປຣມ຺ມຸຂາ ກກ຺ຂຬໍ ທຸຣາສທວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທານິ ອຍມ຺ປິ ໂສຕຸກາໂມ ຊາໂຕ, ກາໂລ ທານິ ເມ ອິມສ຺ສ ມານທ຺ຘຊໍ ນິປາເຕຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ນິຄ຺ໂຣຘໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ເອຕທໂວຈ. ອປຣມ຺ປິສ຺ສ ອໂຫສິ ‘‘ອຍໍ ມຍິ ອກເຖນ຺ເຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ນ ຂມາເປສ຺ສຕິ, ຕທສ຺ສ ອນາຄເຕ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ມຍາ ປນ ກຖິເຕ ຂມາເປສ຺ສຕິ, ຕທສ຺ສ ຠວິສ຺ສຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’’ຕິ. ອຖ ນິຄ຺ໂຣຘໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ເອຕທໂວຈ. ອປຣິສາວຈຣໍ ປນ ນໍ ກໂຣຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນາຕິ ນິປາໂຕ, ອຖ ນໍ ອປຣິສາວຈຣໍ ກໂຣຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອປຣິສາວຈເຣຕ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ອປຣິສາວຈຣໍ ວາ ເອຕໍ ກໂຣຖ, ໂຄກາຓາທີນໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂຄກາຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ໂຄກາຓໍ ປຣິຍນ຺ຕຈາຣິນິໍ ວິຍ ກໂຣຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕຕິ ຕຸຓ຺ຫີຠາວໍ ອຸປຄໂຕ. ມງ຺ກຸຠູໂຕຕິ ນິຕ຺ເຕຊຕໍ ອາປນ຺ໂນ. ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ໂອນຕຄີໂວ. ອໂຘມຸໂຂຕິ ເຫຏ຺ຐາມຸໂຂ.

໗໖. ພຸທ຺ໂຘ ໂສ ຠຄວາ ໂພຘາຍາຕິ ສຍໍ ພຸທ຺ໂຘ ສຕ຺ຕານມ຺ປິ ຈຕຸສຈ຺ຈໂພຘຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ທນ຺ໂຕຕິ ຈກ຺ຂຸໂຕປິ ທນ຺ໂຕ…ເປ… ມນໂຕປິ ທນ຺ໂຕ. ທມຖາຍາຕິ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ທມນຕ຺ຖາຍ ເອວ, ນ ວາທຕ຺ຖາຍ. ສນ຺ໂຕຕິ ຣາຄສນ຺ຕຕາຍ ສນ຺ໂຕ, ໂທສໂມຫສນ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພ ອກຸສລສພ຺ພາຠິສງ຺ຂາຣສນ຺ຕຕາຍ ສນ຺ໂຕ. ສມຖາຍາຕິ ມຫາຊນສ຺ສ ຣາຄາທິສມນຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ຕິຓ຺ໂຓຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂອເຆ ຕິຓ຺ໂຓ. ຕຣຓາຍາຕິ ມຫາຊນສ຺ສ ໂອຆນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖາຍ. ປຣິນິພ຺ພຸໂຕຕິ ກິເລສປຣິນິພ຺ພາເນນ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ. ປຣິນິພ຺ພານາຍາຕິ ມຫາຊນສ຺ສາປິ ສພ຺ພກິເລສປຣິນິພ຺ພານຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ.

ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານາທິວຓ຺ຓນາ

໗໗. ອຈ຺ຈໂຍຕິອາທີນິ ສາມຎ຺ຎຜເລ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໕໐) ວຸຕ຺ຕານິ. ອຸຊຸຊາຕິໂກຕິ ກາຍວງ຺ກາທິວິຣຫິໂຕ ອຸຊຸສຠາໂວ. ອຫມນຸສາສາມີຕິ ອຫໍ ຕາທິສໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອນຸສາສາມິ, ຘມ຺ມໍ ອສ຺ສ ເທເສມິ. ສຕ຺ຕາຫນ຺ຕິ ສຕ຺ຕທິວສານິ, ອິທໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ຠຄວາ ທນ຺ຘປຎ຺ຎໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ອສໂຐ ປນ ອມາຍາວີ ອຸຊຸຊາຕິໂກ ຕໍມຸຫຸຕ຺ເຕເນວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ. ອິຕິ ຠຄວາ ‘‘ອສຐ’’ນ຺ຕິອາທິວຈເນນ ສໂຐ ຫິ ວງ຺ກວງ຺ໂກ, ມຍາປິ ນ ສກ຺ກາ ອນຸສາສິຕຸນ຺ຕິ ທີເປນ຺ໂຕ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ປາເທສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ມຫາເມຣຸປາທຕເລ ວິຍ ຂິປິຕ຺ຖ. ກສ຺ມາ? ອຍຎ຺ຫິ ອຕິສໂຐ, ກຸຏິລຈິຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຣິ ເອວໍ ກເຖນ຺ເຕປິ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສງ຺ເຆສຸ ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ, ອຘິມຸຈ຺ຈນຕ຺ຖາຍ ໂສຕໍ ນ ໂອທຫຕິ, ໂກຫຎ຺ເຎ ຐິໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ຂມາເປຕິ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ຕສ຺ສຊ຺ຌາສຍໍ ວິທິຕ຺ວາ ‘‘ເອຕຸ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ອສໂຐ’’ຕິອາທິມາຫ. ສຐໍ ປນາຫໍ ອນຸສາສິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມີຕິ.

໗໘. ອນ຺ເຕວາສິກມ຺ຍຕາຕິ ອນ຺ເຕວາສິກມ຺ຍຕາຍ, ອມ຺ເຫ ອນ຺ເຕວາສິເກ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ. ເອວມາຫາຕິ ‘‘ເອຕຸ ວິຎ຺ຎຸປຸຣິໂສ’’ຕິອາທິມາຫ. ໂຍ ເອວ ໂວ ອາຈຣິໂຍຕິ ໂຍ ເອວ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປກຕິຍາ ອາຈຣິໂຍ. ອຸທ຺ເທສາ ໂນ ຈາເວຕຸກາໂມຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸສາສນິໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ອມ຺ເຫ ອມ຺ຫາກໍ ອຸທ຺ເທສໂຕ ຈາເວຕຸກາໂມ. ໂສ ເອວ ໂວ ອຸທ຺ເທໂສ ໂຫຕູຕິ ໂຍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປກຕິຍາ ອຸທ຺ເທໂສ, ໂສ ຕຸມ຺ຫາກໍເຍວ ໂຫຕຸ, ນ ມຍໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸທ຺ເທເສນ ອຕ຺ຖິກາ. ອາຊີວາຕິ ອາຊີວໂຕ. ອກຸສລສງ຺ຂາຕາຕິ ອກຸສລາຕິ ໂກຏ຺ຐາສໍ ປຕ຺ຕາ. ອກຸສລາ ຘມ຺ມາຕິ ທ຺ວາທສ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທຘມ຺ມາ ຕຓ຺ຫາເຍວ ວາ ວິເສເສນ. ສາ ຫິ ປຸນພ຺ຠວກຣຓໂຕ ‘‘ໂປໂນພ຺ຠວິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ສທຣຖາຕິ ກິເລສທຣຖສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ. ຊາຕິຊຣາມຣຓິຍາຕິ ຊາຕິຊຣາມຣຓານໍ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ. ສໍກິເລສິກາ ຘມ຺ມາຕິ ທ຺ວາທສ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ. ໂວທານິຍາຕິ, ສມຖວິປສ຺ສນາ ຘມ຺ມາ. ເຕ ຫິ ສຕ຺ເຕ ໂວທາເປນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ໂວທານິຍາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ປຎ຺ຎາປາຣິປູຣິນ຺ຕິ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາປາຣິປູຣິໍ. ເວປຸລ຺ລຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ຜລປຎ຺ຎາເວປຸລ຺ລຕໍ, ອຸໂຠປິ ວາ ເອຕານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເວວຈນາເນວ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ‘‘ຕໂຕ ຕຸມ຺ເຫ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎຎ຺ເຈວ ຜລປຎ຺ຎຎ຺ຈ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ. ເອວໍ ຠຄວາ ປຣິພ຺ພາຊເກ ອາຣພ຺ຠ ອຕ຺ຕໂນ ໂອວາທານຸສາສນິຍາ ຜລໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐເປສິ.

໗໙. ຍຖາ ຕໍ ມາເຣນາຕິ ຍຖາ ມາເຣນ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕາ ນິສີທນ຺ຕິ ເອວເມວ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາ…ເປ… ອປ຺ປຏິຠານາ ນິສິນ຺ນາ.

ມາໂຣ ກິຣ ສຕ຺ຖາ ອຕິວິຍ ຄຊ຺ຊນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘພລໍ ທີເປຕ຺ວາ ອິເມສໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ກທາຈິ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ຠເວຍ຺ຍ, ຫນ຺ທາຫໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐາມີຕິ ໂສ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕານິ ປຣິຍຸຏ຺ຐາສິ. ອປ຺ປຫີນວິປລ຺ລາສານຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ມາຣສ຺ສ ຍຖາກາມກຣຓີຍໍ ໂຫຕິ. ເຕປິ ມາເຣນ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕາ ຖທ຺ຘງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄາ ວິຍ ຕຸຓ຺ຫີ ອປ຺ປຏິຠານາ ນິສີທິໍສຸ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ອິເມ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອຕິວິຍ ນິຣວາ ຫຸຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ, ກິໍ ນຸ ໂຂຕິ ອາວຊ຺ຊນ຺ໂຕ ມາເຣນ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຠາວໍ ອຎ຺ຎາສິ. ສເຈ ປນ ເຕສໍ ມຄ຺ຄຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸ ຠເວຍ຺ຍ, ມາຣໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາປິ ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍ, ໂສ ປນ ເຕສໍ ນຕ຺ຖິ. ‘‘ສພ຺ເພປິ ເມ ຕຸຈ຺ຉປຸຣິສາ’’ຕິ ອຎ຺ຎາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ເອຕທໂຫສິ ສພ຺ເພປິ ເມ ໂມຆປຸຣິສາ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ຜຸຏ຺ຐາ ປາປິມຕາຕິ ປາປິມຕາ ມາເຣນ ຜຸຏ຺ຐາ. ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມາຕິ ເຍສຸ ນາມ. ອຎ຺ຎາຓຕ຺ຖມ຺ປີຕິ ຊານນຕ຺ຖມ຺ປິ. ກິໍ ກຣິສ຺ສຕິ ສຕ຺ຕາໂຫຕິ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນສຕ຺ຕາໂຫ ອມ຺ຫາກໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ‘‘ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ‘ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສຕິ ສຕ຺ຕາຫ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ໂສ ສຕ຺ຕາໂຫ ອມ຺ຫາກໍ ກິໍ ອປ຺ຜາສຸກໍ ກຣິສ຺ສຕິ. ຫນ຺ທ ມຍໍ ສຕ຺ຕາຫພ຺ຠນ຺ຕເຣ ເອຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຈ຺ຉິກາຕຸໍ ສກ຺ກາ, ນ ສກ຺ກາຕິ ອຎ຺ຎາຓຕ຺ຖມ຺ປິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ອຖ ວາ ຊານາມ ຕາວສ຺ສ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ເອກທິວເສ ເອກວາຣໍ ອຎ຺ຎາຓຕ຺ຖມ຺ປິ ເອເຕສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນຸປ຺ປນ຺ນໍ, ສຕ຺ຕາໂຫ ປນ ເອເຕສໍ ກຸສີຕານໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ກິໍ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ ເຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ປູເຣຕຸນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສີຫນາທນ຺ຕິ ປຣວາທຠິນ຺ທນໍ ສກວາທສມຸສ຺ສາປນຎ຺ຈ ອຠີຕນາທໍ ນທິຕ຺ວາ. ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາສີຕິ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ. ຕາວເທວາຕິ ຕສ຺ມິຎ຺ເຎວ ຂເຓ. ຣາຊຄຫໍ ປາວິສີຕິ ຣາຊຄຫເມວ ປວິຏ຺ໂຐ. ເຕສໍ ປນ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ກິຎ຺ຈາປິ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ວິເສໂສ ນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ອາຍຕິໍ ປນ ເນສໍ ວາສນາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ສຸມງ຺ຄລວິລາສິນິຍາ ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ອຸທຸມ຺ພຣິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ອຕ຺ຕທີປສຣຓຕາວຓ຺ຓນາ

໘໐. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍມນຸຕ຺ຕານປທວຓ຺ຓນາ – ມາຕຸລາຍນ຺ຕິ ເອວໍນາມເກ ນຄເຣ. ຕໍ ນຄຣໍ ໂຄຈຣຄາມໍ ກຕ຺ວາ ອວິທູເຣ ວນສຓ຺ເຑ ວິຫຣຕິ. ‘‘ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາ –

ຠຄວາ ກິຣ ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມຸຏ຺ຐານສມເຍ ປຈ຺ຈູສກາເລ ມຫາກຣຸຓາສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ອິມາຍ ອນາຄຕວໍສທີປິກາຍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕກຖາຍ ມາຕຸລນຄຣວາສີນໍ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ປາຓສຫສ຺ສານໍ ຘມ຺ມາຠິສມຍໍ ທິສ຺ວາ ປາໂຕວ ວີສຕິຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ມາຕຸລນຄຣໍ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ. ມາຕຸລນຄຣວາສິໂນ ຂຕ຺ຕິຍາ ‘‘ຠຄວາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມ຺ມ ທສພລໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ມຫາສກ຺ກາເຣນ ນຄຣໍ ປເວເສຕ຺ວາ ນິສຊ຺ຊຏ຺ຐານໍ ສໍວິຘາຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ມຫາຣເຫ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ອທໍສຸ. ຠຄວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຈາຫໍ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອິເມສໍ ມນຸສ຺ສານໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມິ, ອຍໍ ປເທໂສ ສມ຺ພາໂຘ, ມນຸສ຺ສານໍ ຐາຕຸໍ ວາ ນິສີທິຕຸໍ ວາ ໂອກາໂສ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ມຫຕາ ໂຂ ປນ ສມາຄເມນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ຣາຊກຸລານໍ ຠຕ຺ຕານຸໂມທນໍ ອກຕ຺ວາວ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນຄຣໂຕ ນິກ຺ຂມິ. ມນຸສ຺ສາ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ອມ຺ຫາກໍ ອນຸໂມທນມ຺ປິ ອກຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ອທ຺ຘາ ຠຕ຺ຕຄ຺ຄໍ ອມນາປໍ ອໂຫສິ, ພຸທ຺ຘານໍ ນາມ ນ ສກ຺ກາ ຈິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕຸໍ, ພຸທ຺ເຘຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສາສກຣຓໍ ນາມ ສມຸສ຺ສິຕຜຓໍ ອາສີວິສໍ ຄີວາຍ ຄຫຓສທິສໍ ໂຫຕິ; ເອຖ ໂຠ, ຕຖາຄຕໍ ຂມາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ. ສກລນຄຣວາສິໂນ ຠຄວຕາ ສເຫວ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ. ຠຄວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕວ ມຄຘກ຺ເຂຕ຺ເຕ ຐິຕໍ ສາຂາວິຏປສມ຺ປນ຺ນໍ ສນ຺ທຈ຺ຉາຍໍ ກຣີສມຕ຺ຕຠູມິປຕ຺ຖຏໍ ເອກໍ ມາຕຸລຣຸກ຺ຂໍ ທິສ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທິຕ຺ວາ ຘມ຺ເມ ເທສິຍມາເນ ‘‘ມຫາຊນສ຺ສ ຐານນິສຊ຺ຊໂນກາໂສ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິກໍ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ໂອໂລເກສິ. ເຖໂຣ ໂອໂລກິຕສຎ຺ຎາຍ ເອວ ‘‘ສຕ຺ຖາ ນິສີທິຕຸກາໂມ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ສຸຄຕມຫາຈີວຣໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ອທາສິ. ນິສີທິ ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ. ອຖສ຺ສ ປຸຣໂຕ ມນຸສ຺ສາ ນິສີທິໍສຸ. ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ, ອາກາເສ ເທວຕາ ອຏ຺ຐໍສຸ, ເອວໍ ມຫາປຣິສມຊ຺ຌຄໂຕ ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ.

ເຕ ຠິກ຺ຂູຕິ ຕຕ຺ຣ ອຸປວິຏ຺ຐາ ຘມ຺ມປ຺ປຏິຄ຺ຄາຫກາ ຠິກ຺ຂູ. ອຕ຺ຕທີປາຕິ ອຕ຺ຕານໍ ທີປໍ ຕາຓໍ ເລຓໍ ຄຕິໍ ປຣາຍຓໍ ປຕິຏ຺ຐໍ ກຕ຺ວາ ວິຫຣຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕສຣຓາຕິ ອິທໍ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ອນຎ຺ຎສຣຓາຕິ ອິທໍ ອຎ຺ຎສຣຓປຏິກ຺ເຂປວຈນໍ. ນ ຫິ ອຎ຺ໂຎ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສຣຓໍ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ວາຍາເມນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອສຸຊ຺ຌນໂຕ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ອຕ຺ຕາ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ນາໂຖ, ໂກ ຫິ ນາໂຖ ປໂຣ ສິຍາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໑໖໐). ເຕນາຫ ‘‘ອນຎ຺ຎສຣຓາ’’ຕິ. ໂກ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຕາ ນາມ, ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ຘມ຺ໂມ. ເຕນາຫ – ‘‘ຘມ຺ມທີປາ ຘມ຺ມສຣຓາ ອນຎ຺ຎສຣຓາ’’ຕິ. ‘‘ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ’’ຕິອາທີນິ ມຫາສຕິປຏ຺ຐາເນ ວິຕ຺ຖາຣິຕານິ.

ໂຄຈເຣຕິ ຈຣິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ. ສເກຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕເກ. ເປຕ຺ຕິເກ ວິສເຍຕິ ປິຕິໂຕ ອາຄຕວິສເຍ. ຈຣຕນ຺ຕິ ຈຣນ຺ຕານໍ. ‘‘ຈຣນ຺ຕ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ອຍເມວຕ຺ໂຖ. ນ ລຈ຺ຉຕີຕິ ນ ລຠິສ຺ສຕິ ນ ປສ຺ສິສ຺ສຕິ. ມາໂຣຕິ ເທວປຸຕ຺ຕມາໂຣປິ, ມຈ຺ຈຸມາໂຣປິ, ກິເລສມາໂຣປິ. ໂອຕາຣນ຺ຕິ ຣນ຺ຘໍ ຉິທ຺ທໍ ວິວຣໍ. ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖ ເລຑ຺ຑຸຏ຺ຐານໂຕ ນິກ຺ຂມ຺ມ ໂຕຣເຓ ນິສີທິຕ຺ວາ ພາລາຕປໍ ຕປນ຺ຕໍ ລາປໍ ສກຸຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ. ປກ຺ຂນ຺ທເສນສກຸຓວຕ຺ຖຸນາ ທີເປຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກຸຓຄ຺ຆິ ລາປໍ ສກຸຓໍ ສຫສາ ອຊ຺ຌປ຺ປຕ຺ຕາ ອຄ຺ຄເຫສິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ລາໂປ ສກຸໂຓ ສກຸຓຄ຺ຆິຍາ ຫຣິຍມາໂນ ເອວໍ ປຣິເທວສິ ‘ມຍເມວມ຺ຫ ອລກ຺ຂິກາ, ມຍໍ ອປ຺ປປຸຎ຺ຎາ, ເຍ ມຍໍ ອໂຄຈເຣ ຈຣິມ຺ຫ ປຣວິສເຍ, ສເຈຊ຺ຊ ມຍໍ ໂຄຈເຣ ຈເຣຍ຺ຍາມ ສເກ ເປຕ຺ຕິເກ ວິສເຍ, ນ ມ຺ຍາຍໍ ສກຸຓຄ຺ຆິ ອລໍ ອຠວິສ຺ສ ຍທິທໍ ຍຸທ຺ຘາຍາ’ຕິ. ໂກ ປນ ເຕ ລາປ ໂຄຈໂຣ ສໂກ ເປຕ຺ຕິໂກ ວິສໂຍຕິ? ຍທິທໍ ນງ຺ຄລກຏ຺ຐກຣຓໍ ເລຑ຺ຑຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກຸຓຄ຺ຆິ ສເກ ພເລ ອປຕ຺ຖທ຺ຘາ ສເກ ພເລ ອສໍວທມານາ ລາປໍ ສກຸຓໍ ປມຸຎ຺ຈິ ຄຈ຺ຉ ໂຂ ຕ຺ວໍ ລາປ, ຕຕ຺ຣປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ ໂມກ຺ຂສີຕິ.

ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ລາໂປ ສກຸໂຓ ນງ຺ຄລກຏ຺ຐກຣຓໍ ເລຑ຺ຑຸຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ເລຑ຺ຑຸໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ສກຸຓຄ຺ຆິໍ ວທມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ ‘‘ເອຫິ ໂຂ ທານິ ເມ ສກຸຓຄ຺ຆິ, ເອຫິ ໂຂ ທານິ ເມ ສກຸຓຄ຺ຆີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກຸຓຄ຺ຆິ ສເກ ພເລ ອປຕ຺ຖທ຺ຘາ ສເກ ພເລ ອສໍວທມານາ ອຸໂຠ ປກ຺ເຂ ສນ຺ນຍ຺ຫ ລາປໍ ສກຸຓໍ ສຫສາ ອຊ຺ຌປ຺ປຕ຺ຕາ. ຍທາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎາສິ ລາໂປ ສກຸໂຓ ພຫຸອາຄຕາ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ ສກຸຓຄ຺ຆີຕິ, ອຖ ໂຂ ຕສ຺ເສວ ເລຑ຺ຑຸສ຺ສ ອນ຺ຕຣໍ ປຈ຺ຈຸປາທິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກຸຓຄ຺ຆິ ຕຕ຺ເຖວ ອຸຣໍ ປຈ຺ຈຕາເຬສິ. ເອວຎ຺ຫິ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຫຕິ ໂຍ ອໂຄຈເຣ ຈຣຕິ ປຣວິສເຍ.

ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາ ອໂຄຈເຣ ຈຣິຕ຺ຖ ປຣວິສເຍ, ອໂຄຈເຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຣຕໍ ປຣວິສເຍ ລຈ຺ຉຕິ ມາໂຣ ໂອຕາຣໍ, ລຈ຺ຉຕິ ມາໂຣ ອາຣມ຺ມຓໍ. ໂກ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອໂຄຈໂຣ ປຣວິສໂຍ, ຍທິທໍ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣູປາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ, ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ສທ຺ທາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ, ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຄນ຺ຘາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ, ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣສາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ, ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອໂຄຈໂຣ ປຣວິສໂຍ.

ໂຄຈເຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຣຖ…ເປ… ນ ລຈ຺ຉຕິ ມາໂຣ ອາຣມ຺ມຓໍ. ໂກ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂຄຈໂຣ ສໂກ ເປຕ຺ຕິໂກ ວິສໂຍ, ຍທິທໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘ ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ເວທນາສຸ ເວທນານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ຈິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ – ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂຄຈໂຣ ສໂກ ເປຕ຺ຕິໂກ ວິສໂຍຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໗໑).

ກຸສລານນ຺ຕິ ອນວຊ຺ຊລກ຺ຂຓານໍ. ສມາທານເຫຕູຕິ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕນເຫຕຸ. ເອວມິທໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປວຑ຺ຒຕີຕິ ເອວໍ ອິທໍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎຜລໍ ວຑ຺ຒຕິ, ປຸຎ຺ຎຜລນ຺ຕິ ຈ ອຸປຣູປຣິ ປຸຎ຺ຎມ຺ປິ ປຸຎ຺ຎວິປາໂກປິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ທຬ຺ຫເນມິຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊກຖາວຓ຺ຓນາ

໘໑. ຕຕ຺ຖ ທຸວິຘໍ ກຸສລໍ ວຏ຺ຏຄາມີ ຈ ວິວຏ຺ຏຄາມີ ຈ. ຕຕ຺ຖ ວຏ຺ຏຄາມິກຸສລໍ ນາມ ມາຕາປິຕູນໍ ປຸຕ຺ຕຘີຕາສຸ ປຸຕ຺ຕຘີຕານຎ຺ຈ ມາຕາປິຕູສຸ ສິເນຫວເສນ ມຸທຸມທ຺ທວຈິຕ຺ຕໍ. ວິວຏ຺ຏຄາມິກຸສລໍ ນາມ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິອາທິເຠທາ ສຕ຺ຕຕິໍສ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ. ເຕສຸ ວຏ຺ຏຄາມິປຸຎ຺ຎສ຺ສ ປຣິໂຍສານໍ ມນຸສ຺ສໂລເກ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສິຣີວິຠໂວ. ວິວຏ຺ຏຄາມິກຸສລສ຺ສ ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານສມ຺ປຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ວິວຏ຺ຏຄາມິກຸສລສ຺ສ ວິປາກໍ ສຸຕ຺ຕປຣິໂຍສາເນ ທສ຺ເສສ຺ສຕິ.

ອິຘ ປນ ວຏ຺ຏຄາມິກຸສລສ຺ສ ວິປາກທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍທາ ປຸຕ຺ຕຘີຕໂຣ ມາຕາປິຕູນໍ ໂອວາເທ ນ ອຏ຺ຐໍສຸ, ຕທາ ອາຍຸນາປິ ວຓ຺ເຓນາປິ ອິສ຺ສຣິເຍນາປິ ປຣິຫາຍິໍສຸ. ຍທາ ປນ ອຏ຺ຐໍສຸ, ຕທາ ວຑ຺ຒິໍສູຕິ ວຕ຺ວາ ວຏ຺ຏຄາມິກຸສລານຸສນ຺ຘິວເສນ ‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີຕິອາທີນິ ມຫາປທາເນ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໓) ວິຕ຺ຖາຣິຕາເນວ.

໘໒. ໂອສກ຺ກິຕນ຺ຕິ ອີສກມ຺ປິ ອວສກ຺ກິຕໍ. ຐານາ ຈຸຕນ຺ຕິ ສພ຺ພໂສ ຐານາ ອປຄຕໍ. ຕໍ ກິຣ ຈກ຺ກຣຕນໍ ອນ຺ເຕປຸຣທ຺ວາເຣ ອກ຺ຂາຫຕໍ ວິຍ ເວຫາສໍ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖສ຺ສ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ທ຺ເວ ຂທິຣຕ຺ຖມ຺ເຠ ນິຂຓິຕ຺ວາ ຈກ຺ກຣຕນມຕ຺ຖເກ ເນມິອຠິມຸຂໍ ເອກໍ ສຸຕ຺ຕກໍ ພນ຺ຘິໍສຸ. ອໂຘຠາເຄປິ ເນມິອຠິມຸຂໍ ເອກໍ ພນ຺ຘິໍສຸ. ເຕສຸ ອຸປຣິມສຸຕ຺ຕໂຕ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ໂອຄຕໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ໂອສກ຺ກິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ເຫຏ຺ຐາ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຐານໍ ອຸປຣິມໂກຏິຍາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕຄຕໍ ຐານາ ຈຸຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕເທຕໍ ອຕິພລວໂທເສ ສຕິ ເອວໍ ໂຫຕິ. ສຸຕ຺ຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ເອກງ຺ຄຸລທ຺ວງ຺ຄຸລມຕ຺ຕໍ ວາ ຠຏ຺ຐໍ ຐານາ ຈຸຕເມວ ໂຫຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂອສກ຺ກິຕໍ ຐານາ ຈຸຕ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ເມ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາສີຕິ ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ອຊ຺ຊ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ທິວສສ຺ສ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຈກ຺ກຣຕນສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉ, ເອວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຍທາ ຈກ຺ກຣຕນໍ ອີສກມ຺ປິ ໂອສກ຺ກິຕໍ ຐານາ ຈຸຕໍ ປສ຺ສສິ, ອຖ ມຍ຺ຫໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍາສິ. ຊີວິຕຎ຺ຫິ ເມ ຕວ ຫຕ຺ເຖ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອທ຺ທສາຕິ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ທິວສສ຺ສ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ອທ຺ທສ.

໘໓. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ຠິກ຺ຂເວ, ອຖ ຣາຊາ ທຬ຺ຫເນມິ ‘‘ຈກ຺ກຣຕນໍ ໂອສກ຺ກິຕ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນພລວໂທມນສ຺ໂສ ‘‘ນ ທານິ ມຍາ ຈິຣໍ ຊີວິຕພ຺ພໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອປ຺ປາວເສສໍ ເມ ອາຍຸ, ນ ເມ ທານິ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊນກາໂລ, ປພ຺ພຊ຺ຊາກາໂລ ເມ ອິທານີ’’ຕິ ໂຣທິຕ຺ວາ ປຣິເທວິຕ຺ວາ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ຕໍ ກຸມາຣໍ ອາມນ຺ຕາເປຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ. ສມຸທ຺ທປຣິຍນ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕເອກສມຸທ຺ທປຣິຍນ຺ຕເມວ. ອິທໍ ຫິສ຺ສ ກຸລສນ຺ຕກໍ. ຈກ຺ກວາຬປຣິຍນ຺ຕໍ ປນ ປຸຎ຺ຎິທ຺ຘິວເສນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ, ນ ຕໍ ສກ຺ກາ ທາຕຸໍ. ກຸລສນ຺ຕກໍ ປນ ນິຍ຺ຍາເຕນ຺ໂຕ ‘‘ສມຸທ຺ທປຣິຍນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເກສມສ຺ສຸນ຺ຕິ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕາປິ ຫິ ປຐມໍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣນ຺ຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຣູຬ຺ຫເກເສ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ’’ຕິ.

ກາສາຍານີຕິ ກສາຍຣສປີຕານິ. ອາທິໂຕ ເອວໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ວກ຺ກລານິປິ ຘາເຣນ຺ຕິ. ປພ຺ພຊີຕິ ປພ຺ພຊິໂຕ. ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ມງ຺ຄລວນຸຍ຺ຍາເນເຍວ ວສິ. ຣາຊິສິມ຺ຫີຕິ ຣາຊອີສິມ຺ຫິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓປພ຺ພຊິຕາ ຫິ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓິສໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ປນ ປຫາຍ ຣາຊປພ຺ພຊິຕາ ຣາຊິສໂຍຕິ. ອນ຺ຕຣຘາຍີຕິ ອນ຺ຕຣຫິຕໍ ນິພ຺ພຸຕທີປສິຂາ ວິຍ ອຠາວໍ ອຸປຄຕໍ. ປຏິສໍເວເທສີຕິ ກນ຺ທນ຺ໂຕ ປຣິເທວນ຺ໂຕ ຊານາເປສິ. ເປຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ປິຕິໂຕ ອາຄຕໍ ທາຍຊ຺ຊໍ ນ ໂຫຕິ, ນ ສກ຺ກາ ກຸສີເຕນ ຫີນວີຣິເຍນ ທສ ອກຸສລກມ຺ມປເຖ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕນ຺ເຕນ ປາປຸຓິຕຸໍ. ອຕ຺ຕໂນ ປນ ສຸກຕໍ ກມ຺ມໍ ນິສ຺ສາຍ ທສວິຘໍ ທ຺ວາທສວິຘໍ ວາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ຕໍ ປູເຣນ຺ເຕເນເວຕໍ ປຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ທີເປຕິ. ອຖ ນໍ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ໂຈເທນ຺ໂຕ ‘‘ອິງ຺ຆ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຣິເຍຕິ ນິທ຺ໂທເສ. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ເຕຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີນໍ ວຕ຺ເຕ.

ຈກ຺ກວຕ຺ຕິອຣິຍວຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໔. ຘມ຺ມນ຺ຕິ ທສກຸສລກມ຺ມປຖຘມ຺ມໍ. ນິສ຺ສາຍາຕິ ຕທຘິຏ຺ຐາເນນ ເຈຕສາ ຕເມວ ນິສ຺ສຍໍ ກຕ຺ວາ. ຘມ຺ມໍ ສກ຺ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ຍຖາ ກໂຕ ໂສ ຘມ຺ໂມ ສຸຏ຺ຐຸ ກໂຕ ໂຫຕິ, ເອວເມຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ຘມ຺ມໍ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ຕສ຺ມິໍ ຄາຣວຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຕໍ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ຘມ຺ມໍ ມາເນນ຺ໂຕຕິ ຕເມວ ຘມ຺ມໍ ປິຍຎ຺ຈ ຠາວນີຍຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ໂຕ. ຘມ຺ມໍ ປູເຊນ຺ໂຕຕິ ຕໍ ອປທິສິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມາລາທິປູຊເນນສ຺ສ ປູຊໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ຘມ຺ມໍ ອປຈຍມາໂນຕິ ຕສ຺ເສວ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຎ຺ຊລິກຣຓາທີຫິ ນີຈວຸຕ຺ຕິຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ຘມ຺ມທ຺ຘໂຊ ຘມ຺ມເກຕູຕິ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ຘຊມິວ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ເກຕຸມິວ ຈ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຍາ ຘມ຺ມທ຺ຘໂຊ ຘມ຺ມເກຕຸ ຈ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ມາຘິປເຕຍ຺ໂຍຕິ ຘມ຺ມາຘິປຕິຠູໂຕ ອາຄຕຠາເວນ ຘມ຺ມວເສເນວ ສພ຺ພກິຣິຍານໍ ກຣເຓນ ຘມ຺ມາຘິປເຕຍ຺ໂຍ ຫຸຕ຺ວາ. ຘມ຺ມິກໍ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິໍ ສໍວິທຫສ຺ສູຕິ ຘມ຺ໂມ ອສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ຘມ຺ມິກາ, ຣກ຺ຂາ ຈ ອາວຣຓຎ຺ຈ ຄຸຕ຺ຕິ ຈ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຣໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໘໕) ວຈນໂຕ ຂນ຺ຕິອາທໂຍ ຣກ຺ຂາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂຕິ. ຂນ຺ຕິຍາ ອວິຫິໍສາຍ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາ ອນຸທ຺ທຍຕາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໘໕). ນິວາສນປາຣຸປນເຄຫາທີນໍ ນິວາຣຓາ ອາວຣຓໍ, ໂຈຣາທິອຸປທ຺ທວນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ໂຄປາຍນາ ຄຸຕ຺ຕິ, ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ສຸຏ຺ຐຸ ສໍວິທຫສ຺ສຸ ປວຕ຺ຕຍ ຐເປຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທານິ ຍຕ຺ຖ ສາ ສໍວິທຫິຕພ຺ພາ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອນ຺ໂຕຊນສ຺ມິນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ອນ຺ໂຕຊນສງ຺ຂາຕໍ ຕວ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ສີລສໍວເຣ ປຕິຏ຺ຐເປຫິ, ວຕ຺ຖຄນ຺ຘມາລາທີນິ ຈສ຺ສ ເທຫິ, ສພ຺ໂພປທ຺ທເວ ຈສ຺ສ ນິວາເຣຫິ. ພລກາຍາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ພລກາໂຍ ກາລໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕເວຕນສມ຺ປທາເນນປິ ອນຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອຠິສິຕ຺ຕຂຕ຺ຕິຍາ ຠທ຺ຣສ຺ສາຊາເນຍ຺ຍາທິຣຕນສມ຺ປທາເນນປິ ອຸປສງ຺ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພາ. ອນຸຍນ຺ຕຂຕ຺ຕິຍາ ເຕສໍ ອນຸຣູປຍານວາຫນສມ຺ປທາເນນປິ ປຣິໂຕເສຕພ຺ພາ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອນ຺ນປານວຕ຺ຖາທິນາ ເທຍ຺ຍຘມ຺ເມນ. ຄຫປຕິກາ ຠຕ຺ຕພີຊນງ຺ຄລຜາລພລິພທ຺ທາທິສມ຺ປທາເນນ. ຕຖາ ນິຄມວາສິໂນ ເນຄມາ, ຊນປທວາສິໂນ ຈ ຊານປທາ. ສມິຕປາປພາຫິຕປາປາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສມຓປຣິກ຺ຂາຣສມ຺ປທາເນນ ສກ຺ກາຕພ຺ພາ. ມິຄປກ຺ຂິໂນ ອຠຍທາເນນ ສມສ຺ສາເສຕພ຺ພາ.

ວິຊິເຕຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອາຓາປວຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ. ອຘມ຺ມກາໂຣຕິ ອຘມ຺ມກິຣິຍາ. ມາ ປວຕ຺ຕິຕ຺ຖາຕິ ຍຖາ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ, ຕຖາ ນໍ ປຏິປາເທຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ ສມິຕປາປພາຫິຕປາປາ. ມທປ຺ປມາທາ ປຏິວິຣຕາຕິ ນວວິຘາ ມານມທາ, ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ຈິຕ຺ຕໂວສ຺ສຊ຺ຊນສງ຺ຂາຕາ ປມາທາ ຈ ປຏິວິຣຕາ. ຂນ຺ຕິໂສຣຈ຺ເຈ ນິວິຏ຺ຐາຕິ ອຘິວາສນຂນ຺ຕິຍຎ຺ຈ ສຸຣຕຠາເວ ຈ ປຕິຏ຺ຐິຕາ. ເອກມຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຣາຄາທີນໍ ທມນາທີຫິ ເອກມຕ຺ຕານໍ ທເມນ຺ຕິ ສເມນ຺ຕິ ປຣິນິພ຺ພາເປນ຺ຕີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ກາເລນ ກາລນ຺ຕິ ກາເລ ກາເລ. ອຠິນິວຊ຺ເຊຍ຺ຍາສີຕິ ຄູຖໍ ວິຍ ວິສໍ ວິຍ ອຄ຺ຄິໍ ວິຍ ຈ ສຸຏ຺ຐຸ ວຊ຺ເຊຍ຺ຍາສິ. ສມາທາຍາຕິ ສຸຣຠິກຸສຸມທາມໍ ວິຍ ອມຕໍ ວິຍ ຈ ສມ຺ມາ ອາທາຍ ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍາສິ.

ອິຘ ຐຕ຺ວາ ວຕ຺ຕໍ ສມາເນຕພ຺ພໍ. ອນ຺ໂຕຊນສ຺ມິໍ ພລກາເຍປິ ເອກໍ, ຂຕ຺ຕິເຍສຸ ເອກໍ, ອນຸຍນ຺ເຕສຸ ເອກໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກສຸ ເອກໍ, ເນຄມຊານປເທສຸ ເອກໍ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ເອກໍ, ມິຄປກ຺ຂີສຸ ເອກໍ, ອຘມ຺ມກາຣປ຺ປຏິກ຺ເຂໂປ ເອກໍ, ອຘນານໍ ຘນານຸປ຺ປທານໍ ເອກໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉນໍ ເອກນ຺ຕິ ເອວເມຕໍ ທສວິຘໍ ໂຫຕິ. ຄຫປຕິເກ ປນ ປກ຺ຂິຊາເຕ ຈ ວິສຸໍ ກຕ຺ວາ ຄເຓນ຺ຕສ຺ສ ທ຺ວາທສວິຘໍ ໂຫຕິ. ປຸພ຺ເພ ອວຸຕ຺ຕໍ ວາ ຄເຓນ຺ເຕນ ອຘມ຺ມຣາຄສ຺ສ ຈ ວິສມໂລຠສ຺ສ ຈ ປຫານວເສນ ທ຺ວາທສວິຘໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ໂຂ ຕາຕ ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ທສວິຘໍ ທ຺ວາທສວິຘຎ຺ຈ ອຣິຍຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ຕໍ ນາມ. ວຕ຺ຕມານສ຺ສາຕິ ປູເຣຕ຺ວາ ວຕ຺ຕມານສ຺ສ. ຕທຫຸໂປສເຖຕິອາທິ ມຫາສຸທສ຺ສເນ ວຸຕ຺ຕໍ.

໙໐. ສມເຕນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ມຕິຍາ. ສຸທນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ປສາສຕີຕິ ອນຸສາສຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ໂປຣາຓກໍ ຣາຊວໍສໍ ຣາຊປເວຓິໍ ຣາຊຘມ຺ມໍ ປຫາຍ ອຕ຺ຕໂນ ມຕິມຕ຺ເຕ ຐຕ຺ວາ ຊນປທໍ ອນຸສາສຕີຕິ. ເອວມຍໍ ມຆເທວວໍສສ຺ສ ກຬາຣຊນໂກ ວິຍ ທຬ຺ຫເນມິວໍສສ຺ສ ອຸປຈ຺ເຉທໂກ ອນ຺ຕິມປຸຣິໂສ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ. ປຸພ຺ເພນາປຣນ຺ຕິ ປຸພ຺ພກາເລນ ສທິສາ ຫຸຕ຺ວາ ອປຣກາລໍ. ຊນປທາ ນ ປພ຺ພນ຺ຕີຕິ ນ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ. ຍຖາ ຕໍ ປຸພ຺ພການນ຺ຕິ ຍຖາ ປຸພ຺ພການໍ ຣາຊູນໍ ປຸພ຺ເພ ຈ ປຈ຺ຉາ ຈ ສທິສາເຍວ ຫຸຕ຺ວາ ປພ຺ພິໍສຸ, ຕຖາ ນ ປພ຺ພນ຺ຕິ. ກຕ຺ຖຈິ ສຸຎ຺ຎາ ໂຫນ຺ຕິ ຫຕວິລຸຕ຺ຕາ, ເຕລມຘຸຜາຓິຕາທີສຸ ເຈວ ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີສຸ ຈ ໂອຊາປິ ປຣິຫາຍິຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອມຈ຺ຈາ ປາຣິສຊ຺ຊາຕິ ອມຈ຺ຈາ ເຈວ ປຣິສາວຈຣາ ຈ. ຄຓກມຫາມຕ຺ຕາຕິ ອຈ຺ຉິທ຺ທກາທິປາຐຄຓກາ ເຈວ ມຫາອມຈ຺ຈາ ຈ. ອນີກຏ຺ຐາຕິ ຫຕ຺ຖິອາຈຣິຍາທໂຍ. ໂທວາຣິກາຕິ ທ຺ວາຣຣກ຺ຂິໂນ. ມນ຺ຕສ຺ສາຊີວິໂນຕິ ມນ຺ຕາ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຎ຺ຎາ, ຕໍ ນິສ຺ສຍໍ ກຕ຺ວາ ເຍ ຊີວນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຕາ ມຫາມຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ເອຕໍ ນາມໍ.

ອາຍຸວຓ຺ຓາທິປຣິຫານິກຖາວຓ຺ຓນາ

໙໑. ໂນ ຈ ໂຂ ອຘນານນ຺ຕິ ພລວໂລຠຕ຺ຕາ ປນ ອຘນານໍ ທລິທ຺ທມນຸສ຺ສານໍ ຘນໍ ນານຸປ຺ປທາສິ. ນານຸປ຺ປທິຍມາເນຕິ ອນນຸປ຺ປທິຍມາເນ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ທາລິທ຺ທິຍນ຺ຕິ ທລິທ຺ທຠາໂວ. ອຕ຺ຕນາ ຈ ຊີວາຫີຕິ ສຍຎ຺ຈ ຊີວໍ ຍາເປຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸທ຺ຘຄ຺ຄິກນ຺ຕິອາທີສຸ ອຸປຣູປຣິຠູມີສຸ ຜລທານວເສນ ອຸທ຺ຘມຄ຺ຄມສ຺ສາຕິ ອຸທ຺ຘຄ຺ຄິກາ. ສຄ຺ຄສ຺ສ ຫິຕາ ຕຕ຺ຣຸປປຕ຺ຕິຊນນໂຕຕິ ໂສວຄ຺ຄິກາ. ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ສຸໂຂ ວິປາໂກ ອສ຺ສາຕິ ສຸຂວິປາກາ. ສຸຏ຺ຐຸ ອຄ຺ຄານໍ ທິພ຺ພວຓ຺ຓາທີນໍ ທສນ຺ນໍ ວິເສສານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນໂຕ ສຄ຺ຄສໍວຕ຺ຕນິກາ. ເອວຣູປໍ ທກ຺ຂິຓໍ ທານໍ ປຕິຏ຺ຐເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໙໒. ປວຑ຺ຒິສ຺ສຕີຕິ ວຑ຺ຒິສ຺ສຕິ ພຫຸໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ສຸນິເສຘໍ ນິເສເຘຍ຺ຍນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ນິສິທ຺ຘໍ ນິເສເຘຍ຺ຍໍ. ມູລຆຈ຺ຈນ຺ຕິ ມູລຫຕໍ. ຂຣສ຺ສເຣນາຕິ ຜຣຸສສທ຺ເທນ. ປຓເວນາຕິ ວຊ຺ຌເຠຣິຍາ.

໙໓. ສີສານິ ເນສໍ ຉິນ຺ທິສ຺ສາມາຕິ ເຍສໍ ອນ຺ຕມໂສ ມູລກມຸຏ຺ຐິມ຺ປິ ຫຣິສ຺ສາມ, ເຕສໍ ຕເຖວ ສີສານິ ຉິນ຺ທິສ຺ສາມ, ຍຖາ ໂກຈິ ຫຏຠາວມ຺ປິ ນ ຊານິສ຺ສຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ທານິ ກິເມຕ຺ຖ ຣາຊາປິ ເອວໍ ອຸຏ຺ຐາຍ ປຣໍ ມາເຣຕີຕິ ອຍໍ ເນສໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຸປກ຺ກມິໍສູຕິ ອາຣຠິໍສຸ. ປນ຺ຖທຸຫນນ຺ຕິ ປນ຺ຖຆາຕໍ, ປນ຺ເຖ ຐຕ຺ວາ ໂຈຣກມ຺ມໍ.

໙໔. ນ ຫິ, ເທວາຕິ ໂສ ກິຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ຣາຊາ ສຈ຺ຈໍ ເທວາຕິ ມຸຂປຏິຎ຺ຎາຍ ທິນ຺ນາຍ ມາຣາເປຕິ, ຫນ຺ທາຫໍ ມຸສາວາທໍ ກໂຣມີ’’ຕິ, ມຣຓຠຍາ ‘‘ນ ຫິ ເທວາ’’ຕິ ອໂວຈ.

໙໖. ເອກິທນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ເອເກ ສຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈາຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ມິຈ຺ຉາຈາຣໍ. ອຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາທາຕິ ອຠິຊ຺ຌາ ຈ ພ຺ຍາປາໂທ ຈ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີຕິ ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນນ຺ຕິອາທິກາ ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາ ປຈ຺ຈນີກທິຏ຺ຐິ.

໑໐໑. ອຘມ຺ມຣາໂຄຕິ ມາຕາ ມາຕຸຈ຺ຉາ ປິຕຸຈ຺ຉາ ມາຕຸລານີຕິອາທິເກ ອຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຣາໂຄ. ວິສມໂລໂຠຕິ ປຣິໂຠຄຍຸຕ຺ເຕສຸປິ ຐາເນສຸ ອຕິພລວໂລໂຠ. ມິຈ຺ຉາຘມ຺ໂມຕິ ປຸຣິສານໍ ປຸຣິເສສຸ ອິຕ຺ຖີນຎ຺ຈ ອິຕ຺ຖີສຸ ຉນ຺ທຣາໂຄ.

ອມຕ຺ເຕຍ຺ຍຕາຕິອາທີສຸ ມາຕຸ ຫິໂຕ ມຕ຺ເຕຍ຺ໂຍ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ມຕ຺ເຕຍ຺ຍຕາ, ມາຕຣິ ສມ຺ມາ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ເອຕໍ ນາມໍ. ຕສ຺ສາ ອຠາໂວ ເຈວ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂຕາ ຈ ອມຕ຺ເຕຍ຺ຍຕາ. ອເປຕ຺ເຕຍ຺ຍຕາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ນ ກຸເລ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍິຕາຕິ ກຸເລ ເຊຏ຺ຐານໍ ອປຈິຕິຍາ ນີຈວຸຕ຺ຕິຍາ ອກຣຓຠາໂວ.

ທສວສ຺ສາຍຸກສມຍວຓ຺ຓນາ

໑໐໓. ຍໍ ອິເມສນ຺ຕິ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ອິເມສໍ. ອລໍປເຕຍ຺ຍາຕິ ປຕິໂນ ທາຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕາ. ອິມານິ ຣສານີຕິ ອິມານິ ໂລເກ ອຄ຺ຄຣສານິ. ອຕິພ຺ຍາທິປ຺ປິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕິວິຍ ທິປ຺ປິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ກຸສລນ຺ຕິປິ ນ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ກຸສລນ຺ຕິ ນາມມ຺ປິ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຊ຺ຊາ ຈ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ປາສໍສາ ຈາຕິ ປູຊາຣຫາ ຈ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ປສໍສາຣຫາ ຈ. ຕທາ ກິຣ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ອສຸເກນ ນາມ ມາຕາ ປຫຕາ, ປິຕາ ປຫໂຕ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຊີວິຕາ ໂວໂຣປິຕາ, ກຸເລ ເຊຏ຺ຐານໍ ອຕ຺ຖິຠາວມ຺ປິ ນ ຊານາຕິ, ອໂຫ ປຸຣິໂສ’’ຕິ ຕເມວ ປູເຊສ຺ສນ຺ຕິ ເຈວ ປສໍສິສ຺ສນ຺ຕິ ຈ.

ນ ຠວິສ຺ສຕິ ມາຕາຕິ ວາຕິ ອຍໍ ມຍ຺ຫໍ ມາຕາຕິ ຄຣຸຈິຕ຺ຕໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ. ເຄເຫ ມາຕຸຄາມໍ ວິຍ ນານາວິຘໍ ອສພ຺ຠິກຖໍ ກຖຍມານາ ອຄາຣວຸປຈາເຣນ ອຸປສງ຺ກມິສ຺ສນ຺ຕິ. ມາຕຸຈ຺ຉາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ມາຕຸຈ຺ຉາຕິ ມາຕຸຠຄິນີ. ມາຕຸລານີຕິ ມາຕຸລຠຣິຍາ. ອາຈຣິຍຠຣິຍາຕິ ສິປ຺ປາຍຕນານິ ສິກ຺ຂາປກສ຺ສ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຠຣິຍາ. ຄຣູນໍ ທາຣາຕິ ຈູຬປິຕຸມຫາປິຕຸອາທີນໍ ຠຣິຍາ. ສມ຺ເຠທນ຺ຕິ ມິສ຺ສີຠາວໍ, ມຣິຍາທເຠທໍ ວາ.

ຕິພ຺ໂພ ອາຆາໂຕ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ພລວໂກໂປ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ. ອປຣານິ ທ຺ເວ ເອຕສ຺ເສວ ເວວຈນານິ. ໂກໂປ ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຆາເຕຕີຕິ ອາຆາໂຕ. ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປຣສ຺ສ ຈ ຫິຕສຸຂໍ ພ຺ຍາປາເທຕີຕິ ພ຺ຍາປາໂທ. ມໂນປທູສນໂຕ ມໂນປໂທໂສຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕິພ຺ພໍ ວຘກຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປິຍມານສ຺ສາປິ ປຣໍ ມາຣຓຕ຺ຖາຍ ວຘກຈິຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ມາຕຸປິ ປຸຕ຺ຕມ຺ຫີຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມາຄວິກສ຺ສາຕິ ມິຄລຸທ຺ທກສ຺ສ.

໑໐໔. ສຕ຺ຖນ຺ຕຣກປ຺ໂປຕິ ສຕ຺ເຖນ ອນ຺ຕຣກປ຺ໂປ. ສໍວຏ຺ຏກປ຺ປໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາວ ໂລກວິນາໂສ. ອນ຺ຕຣກປ຺ໂປ ຈ ນາເມສ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂນ຺ຕຣກປ຺ໂປ ໂຣຄນ຺ຕຣກປ຺ໂປ ສຕ຺ຖນ຺ຕຣກປ຺ໂປຕິ ຕິວິໂຘ. ຕຕ຺ຖ ໂລຠຸສ຺ສທາຍ ປຊາຍ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂນ຺ຕຣກປ຺ໂປ ໂຫຕິ. ໂມຫຸສ຺ສທາຍ ໂຣຄນ຺ຕຣກປ຺ໂປ. ໂທສຸສ຺ສທາຍ ສຕ຺ຖນ຺ຕຣກປ຺ໂປ. ຕຕ຺ຖ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂນ຺ຕຣກປ຺ເປນ ນຏ຺ຐາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ເປຕ຺ຕິວິສເຍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ອາຫາຣນິກນ຺ຕິຍາ ພລວຕ຺ຕາ. ໂຣຄນ຺ຕຣກປ຺ເປນ ນຏ຺ຐາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ ກສ຺ມາ? ເຕສຎ຺ຫິ ‘‘ອໂຫ ວຕຎ຺ເຎສໍ ສຕ຺ຕານໍ ເອວຣູໂປ ໂຣໂຄ ນ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ. ສຕ຺ຖນ຺ຕຣກປ຺ເປນ ນຏ຺ຐາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ນິຣເຍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ພລວາຆາຕຕາຍ.

ມິຄສຎ຺ຎນ຺ຕິ ‘‘ອຍໍ ມິໂຄ, ອຍໍ ມິໂຄ’’ຕິ ສຎ຺ຎໍ. ຕິຓ຺ຫານິ ສຕ຺ຖານິ ຫຕ຺ເຖສຸ ປາຕຸຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເຕສໍ ກິຣ ຫຕ຺ເຖນ ຜຸຏ຺ຐມຕ຺ຕໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອນ຺ຕມໂສ ຕິຓປຓ຺ຓໍ ອຸປາທາຍ ອາວຸຘເມວ ຠວິສ຺ສຕິ. ມາ ຈ ມຍໍ ກຎ຺ຈີຕິ ມຍໍ ກຎ຺ຈິ ເອກປຸຣິສມ຺ປິ ຊີວິຕາ ມາ ໂວໂຣປຍິມ຺ຫ. ມາ ຈ ອມ຺ເຫ ໂກຈີຕິ ອມ຺ເຫປິ ໂກຈິ ເອກປຸຣິໂສ ຊີວິຕາ ມາ ໂວໂຣປຍິຕ຺ຖ. ຍໍນູນ ມຍນ຺ຕິ ອຍໍ ໂລກວິນາໂສ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ, ນ ສກ຺ກາ ທ຺ວີຫິ ເອກຏ຺ຐາເນ ຐິເຕຫິ ຊີວິຕໍ ລທ຺ຘຸນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ເອວໍ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ. ວນຄຫນນ຺ຕິ ວນສງ຺ຂາເຕຫິ ຕິຓຄຸມ຺ພລຕາທີຫິ ຄຫນໍ ທຸປ຺ປເວສຏ຺ຐານໍ. ຣຸກ຺ຂຄຫນນ຺ຕິ ຣຸກ຺ເຂຫິ ຄຫນໍ ທຸປ຺ປເວສຏ຺ຐານໍ. ນທີວິທຸຄ຺ຄນ຺ຕິ ນທີນໍ ອນ຺ຕຣທີປາທີສຸ ທຸຄ຺ຄມນຏ຺ຐານໍ. ປພ຺ພຕວິສມນ຺ຕິ ປພ຺ພເຕຫິ ວິສມໍ, ປພ຺ພເຕສຸປິ ວາ ວິສມຏ຺ຐານໍ. ສຠາຄາຍິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ຍຖາ ອຫໍ ຊີວາມິ ທິຏ຺ຐາ ໂຠ ສຕ຺ຕາ, ຕ຺ວມ຺ປິ ຕຖາ ຊີວສີຕິ ເອວໍ ສມ຺ໂມທນກຖາຍ ອຕ຺ຕນາ ສຠາເຄ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ.

ອາຍຸວຓ຺ຓາທິວຑ຺ຒນກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໐໕. ອາຍຕນ຺ຕິ ມຫນ຺ຕໍ. ປາຓາຕິປາຕາ ວິຣເມຍ຺ຍາມາຕິ ປາຓາຕິປາຕໂຕ ໂອສກ຺ເກຍ຺ຍາມ. ປາຓາຕິປາຕໍ ວິຣເມຍ຺ຍາມາຕິປິ ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ປາຓາຕິປາຕໍ ປຊເຫຍ຺ຍາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວີສຕິວສ຺ສາຍຸກາຕິ ມາຕາປິຕໂຣ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣຕາ, ປຸຕ຺ຕາ ກສ຺ມາ ວີສຕິວສ຺ສາຍຸກາ ອເຫສຸນ຺ຕິ ເຂຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິຍາ. ເຕສຎ຺ຫິ ມາຕາປິຕໂຣ ສີລວນ຺ໂຕ ຊາຕາ. ອິຕິ ສີລຄພ຺ເຠ ວຑ຺ຒິຕຕ຺ຕາ ອິມາຍ ເຂຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິຍາ ທີຆາຍຸກາ ອເຫສຸໍ. ເຍ ປເນຕ຺ຖ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ເຕ ອຕ຺ຕໂນວ ສີລສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ທີຆາຍຸກາ ອເຫສຸໍ.