ເວທນາກມ຺ມຏ຺ຐານວຓ຺ຓນາ

໓໕໙. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ໂສມນສ຺ສໍປາຫນ຺ຕິ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ ອາຣຠິ. ກິໍ ປນ ຠຄວຕາ ປຸຈ຺ຉິຕໍ ກຖິຕໍ, ອປຸຈ຺ຉິຕໍ, ສານຸສນ຺ຘິກໍ, ອນນຸສນ຺ຘິກນ຺ຕິ? ປຸຈ຺ຉິຕເມວ ກຖິຕໍ, ໂນ ອປຸຈ຺ຉິຕໍ, ສານຸສນ຺ຘິກເມວ, ໂນ ອນນຸສນ຺ຘິກໍ. ເທວຕານຎ຺ຫິ ຣູປໂຕ ອຣູປໍ ປາກຏຕຣໍ, ອຣູເປປິ ເວທນາ ປາກຏຕຣາ. ກສ຺ມາ? ເທວຕານຎ຺ຫິ ກຣຊກາຍໍ ສຸຂຸມໍ, ກມ຺ມຊໍ ພລວໍ, ກຣຊກາຍສ຺ສ ສຸຂຸມຕ຺ຕາ, ກມ຺ມຊສ຺ສ ພລວຕ຺ຕາ ເອກາຫາຣມ຺ປິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ອຸຓ຺ຫປາສາເຓ ຐປິຕສປ຺ປິປິຓ຺ຑິ ວິຍ ວິລີຍນ຺ຕີຕິ ສພ຺ພໍ ພ຺ຣຫ຺ມຊາເລ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ສກ຺ກສ຺ສ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ ອາຣຠິ. ທຸວິຘຎ຺ຫິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ – ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ, ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານຎ຺ຈ. ຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫ, ອຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫຕິປິ ເອຕເທວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ຍສ຺ສ ຣູປໍ ປາກຏໍ, ຕສ຺ສ ສງ຺ເຂປມນສິກາຣວເສນ ວາ ວິຕ຺ຖາຣມນສິກາຣວເສນ ວາ ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖຕິ. ຍສ຺ສ ອຣູປໍ ປາກຏໍ, ຕສ຺ສ ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖຕິ. ກເຖນ຺ໂຕ ຈ ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຠູຕໍ ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາວ ກເຖຕິ, ເທວານໍ ປນ ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປາກຏນ຺ຕິ ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານວເສນ ເວທນາ ອາຣຠິ.

ຕິວິໂຘ ຫິ ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ອຠິນິເວໂສ – ຜສ຺ສວເສນ, ເວທນາວເສນ, ຈິຕ຺ຕວເສນາຕິ. ກຖໍ? ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຫິ ສງ຺ຂິຕ຺ເຕນ ວາ ວິຕ຺ຖາເຣນ ວາ ປຣິຄ຺ຄຫິເຕ ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ຕສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ປຐມາຠິນິປາໂຕ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ຜຸສນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ຜສ຺ໂສ ປາກໂຏ ໂຫຕິ. ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອນຸຠວນ຺ຕີ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ເວທນາ ປາກຏາ ໂຫຕິ. ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ວິຊານນ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ຜສ຺ໂສ ປາກໂຏ ໂຫຕິ, ໂສປິ ນ ເກວລໍ ຜສ຺ໂສວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຕເທວ ອາຣມ຺ມຓໍ ອນຸຠວມານາ ເວທນາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສຎ຺ຊານມານາ ສຎ຺ຎາປິ, ເຈຕຍມານາ ເຈຕນາປິ, ວິຊານມານໍ ວິຎ຺ຎາຓມ຺ປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມເກເຍວ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຍສ຺ສ ເວທນາ ປາກຏາ ໂຫຕິ, ໂສປິ ນ ເກວລໍ ເວທນາວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ຕເທວ ອາຣມ຺ມຓໍ ຜຸສມາໂນ ຜສ຺ໂສປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສຎ຺ຊານມານາ ສຎ຺ຎາປິ, ເຈຕຍມານາ ເຈຕນາປິ, ວິຊານມານໍ ວິຎ຺ຎາຓມ຺ປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມເກເຍວ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຍສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ, ໂສປິ ນ ເກວລໍ ວິຎ຺ຎາຓເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຕເທວາຣມ຺ມຓໍ ຜຸສມາໂນ ຜສ຺ໂສປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອນຸຠວມານາ ເວທນາປິ, ສຎ຺ຊານມານາ ສຎ຺ຎາປິ, ເຈຕຍມານາ ເຈຕນາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມເກເຍວ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ໂສ ‘‘ອິເມ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມກາ ຘມ຺ມາ ກິໍ ນິສ຺ສິຕາ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ວຕ຺ຖຸນິສ຺ສິຕາ’’ຕິ ປຊານາຕິ. ວຕ຺ຖຸ ນາມ ກຣຊກາໂຍ, ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອິທຎ຺ຈ ປນ ເມ ວິຎ຺ຎາຓໍ ເອຕ຺ຖ ສິຕໍ ເອຕ຺ຖ ປຏິພທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ອຕ຺ຖໂຕ ຠູຕານິ ເຈວ ອຸປາທາຣູປານິ ຈ. ເອວເມຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸ ຣູປໍ, ຜສ຺ສປຎ຺ຈມກາ ນາມນ຺ຕິ ນາມຣູປມຕ຺ຕເມວ ປສ຺ສຕິ. ຣູປຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ, ນາມໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣູປິໂນ ຂນ຺ຘາຕິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນາມຣູປວິນິມຸຕ຺ຕາ ຫິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ, ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘວິນິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ນາມຣູປໍ ນຕ຺ຖິ. ໂສ ‘‘ອິເມ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ກິໍ ເຫຕຸກາ’’ຕິ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ໂຕ ‘‘ອວິຊ຺ຊາທິເຫຕຸກາ’’ຕິ ປສ຺ສຕິ. ຕໂຕ ‘‘ປຈ຺ຈໂຍ ເຈວ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ອິທໍ, ອຎ຺ໂຎ ສຕ຺ໂຕ ວາ ປຸຄ຺ຄໂລ ວາ ນຕ຺ຖິ, ສຸທ຺ຘສງ຺ຂາຣປຸຎ຺ຊມຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ ສປ຺ປຈ຺ຈຍນາມຣູປວເສນ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາປຏິປາຏິຍາ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ, ໂສ ອຊ຺ຊ ອຊ຺ຊາຕິ ປຏິເວຘໍ ອາກງ຺ຂມາໂນ ຕຖາຣູເປ ທິວເສ ອຸຕຸສປ຺ປາຍໍ, ປຸຄ຺ຄລສປ຺ປາຍໍ, ໂຠຊນສປ຺ປາຍໍ, ຘມ຺ມສວນສປ຺ປາຍໍ ວາ ລຠິຕ຺ວາ ເອກປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສິນ຺ໂນວ ວິປສ຺ສນໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ເອວມິເມສມ຺ປິ ຕິຓ຺ຓໍ ຊນານໍ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກຖິຕໍ ໂຫຕິ.

ອິຘ ປນ ຠຄວາ ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖນ຺ໂຕ ເວທນາສີເສນ ກເຖສິ. ຜສ຺ສວເສນ ຫິ ວິຎ຺ຎາຓວເສນ ວາ ກຖິຍມານໍ ເອຕສ຺ສ ນ ປາກຏໍ ໂຫຕິ, ອນ຺ຘກາຣໍ ວິຍ ຂາຍຕິ. ເວທນາວເສນ ປນ ປາກຏໍ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ເວທນານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປາກຏຕາຍ. ສຸຂທຸກ຺ຂເວທນານຎ຺ຫິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ປາກຏາ. ຍທາ ສຸຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕທາ ສກລໍ ສຣີຣໍ ໂຂເຠນ຺ຕໍ ມທ຺ທນ຺ຕໍ ຜຣມານໍ ອຠິສນ຺ທຍມານໍ ສຕໂຘຕສປ຺ປິໍ ຂາທາປຍນ຺ຕໍ ວິຍ, ສຕປາກເຕລໍ ມກ຺ຂຍມານໍ ວິຍ, ຆຏສຫສ຺ເສນ ປຣິຬາຫໍ ນິພ຺ພາປຍມານໍ ວິຍ, ‘‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາຣຍມານເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍທາ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕທາ ສກລສຣີຣໍ ໂຂເຠນ຺ຕໍ ມທ຺ທນ຺ຕໍ ຜຣມານໍ ອຠິສນ຺ທຍມານໍ ຕຕ຺ຕຜາລໍ ປເວເສນ຺ຕໍ ວິຍ, ວິລີນຕມ຺ພໂລເຫນ ອາສິຎ຺ຈນ຺ຕໍ ວິຍ, ສຸກ຺ຂຕິຓວນປ຺ປຕິມ຺ຫິ ອຣຎ຺ເຎ ທາຣຸອຸກ຺ກາກລາປໍ ຂິປມານໍ ວິຍ ‘‘ອໂຫ ທຸກ຺ຂໍ, ອໂຫ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ວິປ຺ປລາປຍມານເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິຕິ ສຸຂທຸກ຺ຂເວທນານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ປາກຏາ ໂຫຕິ.

ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ປນ ທຸທ຺ທີປນາ ອນ຺ຘກາເຣນ ວິຍ ອຠິຠູຕາ. ສາ ສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ອປຄເມ ສາຕາສາຕປຏິກ຺ເຂປວເສນ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາກາຣຠູຕາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ເວທນາຕິ ນຍໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ປາກຏາ ໂຫຕິ. ຍຖາ ກິໍ? ຍຖາ ອນ຺ຕຣາ ປິຏ຺ຐິປາສາຓໍ ອາຣຸຫິຕ຺ວາ ປລາຕສ຺ສ ມິຄສ຺ສ ອນຸປທໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມິຄລຸທ຺ທໂກ ປິຏ຺ຐິປາສາຓສ຺ສ ໂອຣຠາເຄປິ ປຣຠາເຄປິ ປທໍ ທິສ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ອປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ‘‘ອິໂຕ ອາຣຸຬ຺ໂຫ, ອິໂຕ ໂອຣຸຬ຺ໂຫ, ມຊ຺ເຌ ປິຏ຺ຐິປາສາເຓ ອິມິນາ ປເທເສນ ຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ນຍໂຕ ຊານາຕິ. ເອວໍ ອາຣຸຬ຺ຫຏ຺ຐາເນ ປທໍ ວິຍ ຫິ ສຸຂເວທນາຍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ປາກຏາ ໂຫຕິ, ໂອຣຸຬ຺ຫຏ຺ຐາເນ ປທໍ ວິຍ ທຸກ຺ຂເວທນາຍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ປາກຏາ ໂຫຕິ, ອິໂຕ ອາຣຸຍ຺ຫ, ອິໂຕ ໂອຣຸຍ຺ຫ, ມຊ຺ເຌ ເອວໍ ຄໂຕຕິ ນຍໂຕ ຄຫຓໍ ວິຍ ສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ອປຄເມ ສາຕາສາຕປຏິກ຺ເຂປວເສນ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາກາຣຠູຕາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ເວທນາຕິ ນຍໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ປາກຏາ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຠຄວາ ປຐມໍ ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເວທນາວເສນ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ.

ນ ເກວລຎ຺ຈ ອິເຘວ ເອວໍ ທສ຺ເສສິ, ມຫາສຕິປຏ຺ຐາເນ, ມຊ຺ຌິມນິກາຍມ຺ຫິ ສຕິປຏ຺ຐາເນ, ຈູຬຕຓ຺ຫາສງ຺ຂເຍ, ມຫາຕຓ຺ຫາສງ຺ຂເຍ, ຈູຬເວທລ຺ລສຸຕ຺ເຕ, ມຫາເວທລ຺ລສຸຕ຺ເຕ, ຣຏ຺ຐປາລສຸຕ຺ເຕ, ມາຄຓ຺ຑິຍສຸຕ຺ເຕ, ຘາຕຸວິຠງ຺ເຄ, ອາເນຎ຺ຊສປ຺ປາເຍ, ສກເລ ເວທນາສໍຍຸຕ຺ເຕຕິ ເອວໍ ອເນເກສຸ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ ປຐມໍ ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເວທນາວເສນ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ. ຍຖາ ຈ ເຕສຸ ເຕສຸ, ເອວໍ ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ສກ຺ກປຎ຺ເຫ ປຐມໍ ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເວທນາວເສນ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ. ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປເນຕ຺ຖ ເວທນາຍ ອາຣມ຺ມຓມຕ຺ຕກໍເຍວ ສງ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ປາຬິຍໍ ນາຣຸຬ຺ຫໍ ຠວິສ຺ສຕິ.

໓໖໐. ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ຍໍ ຕສ຺ສ ປາກຏໍ ເວທນາວເສນ ອຠິນິເວສມຸຂໍ, ຕເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ໂສມນສ຺ສໍປາຫໍ, ເທວານມິນ຺ທາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ທຸວິເຘນາຕິ ທ຺ວິວິເຘນ, ທ຺ວີຫິ ໂກຏ຺ຐາເສຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວຣູປໍ ໂສມນສ຺ສໍ ນ ເສວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອວຣູປໍ ເຄຫສິຕໂສມນສ຺ສໍ ນ ເສວິຕພ຺ພໍ. ເຄຫສິຕໂສມນສ຺ສໍ ນາມ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມານິ ຉ ເຄຫສິຕານິ ໂສມນສ຺ສານິ? ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານໍ ຣູປານໍ ອິຏ຺ຐານໍ ກນ຺ຕານໍ ມນາປານໍ ມໂນຣມານໍ ໂລກາມິສປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານໍ ປຏິລາຠໍ ວາ ປຏິລາຠໂຕ ສມນຸປສ຺ສໂຕ, ປຸພ຺ເພ ວາ ປຏິລທ຺ຘປຸພ຺ພໍ ອຕີຕໍ ນິຣຸທ຺ຘໍ ວິປຣິຓຕໍ ສມນຸສ຺ສຣໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ໂສມນສ຺ສໍ, ຍໍ ເອວຣູປໍ ໂສມນສ຺ສໍ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເຄຫສິຕໍ ໂສມນສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ວຸຕ຺ຕກາມຄຸຓນິສ຺ສິຕໍ ໂສມນສ຺ສໍ (ມ. ນິ. ໓.໓໐໖).

ເອວຣູປໍ ໂສມນສ຺ສໍ ເສວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອວຣູປໍ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕໍ ໂສມນສ຺ສໍ ເສວິຕພ຺ພໍ. ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕໍ ໂສມນສ຺ສໍ ນາມ – ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມານິ ຉ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕານິ ໂສມນສ຺ສານິ? ຣູປານໍ ຕ຺ເວວ ອນິຈ຺ຈຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ວິປຣິຓາມວິຣາຄນິໂຣຘໍ ປຸພ຺ເພ ເຈວ ຣູປາ ເອຕຣຫິ ຈ ສພ຺ເພ ເຕ ຣູປາ ອນິຈ຺ຈາ, ທຸກ຺ຂາ, ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາຕິ ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ໂສມນສ຺ສໍ, ຍໍ ເອວຣູປໍ ໂສມນສ຺ສໍ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕໍ ໂສມນສ຺ສ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໐໘) ເອວໍ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ອຸສ຺ສຸກ຺ກິຕາ ເມ ວິປສ຺ສນາ’’ຕິ ໂສມນສ຺ສຊາຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂສມນສ຺ສໍ. ເສວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິທໍ ເນກ຺ຂມ຺ມວເສນ, ວິປສ຺ສນາວເສນ, ອນຸສ຺ສຕິວເສນ, ປຐມຊ຺ຌານາທິວເສນ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກໂສມນສ຺ສໍ ເສວິຕພ຺ພໍ ນາມ.

ຕຕ຺ຖ ຍໍ ເຈ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣນ຺ຕິ ຕສ຺ມິມ຺ປິ ເນກ຺ຂມ຺ມສິເຕ ໂສມນສ຺ເສ ຍໍ ເນກ຺ຂມ຺ມວເສນ, ວິປສ຺ສນາວເສນ, ອນຸສ຺ສຕິວເສນ, ປຐມຊ຺ຌານວເສນ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ໂສມນສ຺ສນ຺ຕິ ຊາເນຍ຺ຍ. ຍໍ ເຈ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣນ຺ຕິ ຍໍ ປນ ທຸຕິຍຕຕິຍຊ຺ຌານວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ໂສມນສ຺ສນ຺ຕິ ຊາເນຍ຺ຍ. ເຍ ອວິຕກ຺ເກ ອວິຈາເຣ, ເຕ ປຓີຕຕເຣຕິ ເອເຕສຸປິ ທ຺ວີສຸ ຍໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ, ຕໍ ປຓີຕຕຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິມິນາ ກິໍ ກຖິຕໍ ໂຫຕິ? ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ກຖິຕໍ. ກຖໍ? ເອໂກ ກິຣ ຠິກ຺ຂຸ ສວິຕກ຺ກສວິຈາເຣ ໂສມນສ຺ເສ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ໂສມນສ຺ສໍ ກິໍ ນິສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ວຕ຺ຖຸນິສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິ ປຊານາຕີຕິ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອນຸກ຺ກເມນ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ເອໂກ ອວິຕກ຺ກອວິຈາເຣ ໂສມນສ຺ເສ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຠິນິວິຏ຺ຐໂສມນສ຺ເສສຸປິ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣໂຕ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣໍ ປຓີຕຕຣໍ. ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣໂສມນສ຺ສວິປສ຺ສນາໂຕປິ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣວິປສ຺ສນາ ປຓີຕຕຣາ. ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣໂສມນສ຺ສຜລສມາປຕ຺ຕິໂຕປິ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣໂສມນສ຺ສຜລສມາປຕ຺ຕິເຍວ ປຓີຕຕຣາ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ເຍ ອວິຕກ຺ເກ ອວິຈາເຣ, ເຕ ປຓີຕຕເຣ’’ຕິ.

໓໖໑. ເອວຣູປໍ ໂທມນສ຺ສໍ ນ ເສວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອວຣູປໍ ເຄຫສິຕໂທມນສ຺ສໍ ນ ເສວິຕພ຺ພໍ. ເຄຫສິຕໂທມນສ຺ສໍ ນາມ – ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມານິ ຉ ເຄຫສິຕານິ ໂທມນສ຺ສານິ? ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານໍ ຣູປານໍ ອິຏ຺ຐານໍ ກນ຺ຕານໍ ມນາປານໍ ມໂນຣມານໍ ໂລກາມິສປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານໍ ອປ຺ປຏິລາຠໍ ວາ ອປ຺ປຏິລາຠໂຕ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ປຸພ຺ເພ ວາ ອປຏິລທ຺ຘປຸພ຺ພໍ ອຕີຕໍ ນິຣຸທ຺ຘໍ ວິປຣິຓຕໍ ສມນຸສ຺ສຣໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ໂທມນສ຺ສໍ, ຍໍ ເອວຣູປໍ ໂທມນສ຺ສໍ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເຄຫສິຕໂທມນສ຺ສ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໐໗). ເອວໍ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ ນານຸຠວິໍ, ນານຸຠວິສ຺ສາມິ, ນານຸຠວາມີຕິ ວິຕກ຺ກຍໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາມຄຸຓນິສ຺ສິຕໍ ໂທມນສ຺ສໍ.

ເອວຣູປໍ ໂທມນສ຺ສໍ ເສວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອວຣູປໍ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕໂທມນສ຺ສໍ ເສວິຕພ຺ພໍ. ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕໂທມນສ຺ສໍ ນາມ – ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມານິ ຉ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕານິ ໂທມນສ຺ສານິ? ຣູປານໍ ຕ຺ເວວ ອນິຈ຺ຈຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ວິປຣິຓາມວິຣາຄນິໂຣຘໍ ປຸພ຺ເພ ເຈວ ຣູປາ ເອຕຣຫິ ຈ ສພ຺ເພ ເຕ ຣູປາ ອນິຈ຺ຈາ, ທຸກ຺ຂາ, ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາຕິ ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ປປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທິສ຺ວາ ອນຸຕ຺ຕເຣສຸ ວິໂມກ຺ເຂສຸ ປິຫໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ ‘ກຸທາສ຺ສຸ ນາມາຫໍ ຕທາຍຕນໍ, ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສາມິ, ຍທຣິຍາ ເອຕຣຫິ ອາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣນ຺ຕີ’ຕິ. ອິຕິ ອນຸຕ຺ຕເຣສຸ ວິໂມກ຺ເຂສຸ ປິຫໍ ອຸປຏ຺ຐາປຍໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ປິຫປຈ຺ຈຍາ ໂທມນສ຺ສໍ, ຍໍ ເອວຣູປໍ ໂທມນສ຺ສໍ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕໂທມນສ຺ສ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໐໗) ເອວໍ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕ ອນຸຕ຺ຕຣວິໂມກ຺ຂສງ຺ຂາຕອຣິຍຜລຘມ຺ເມສຸ ປິຫໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຕທຘິຄມາຍ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕຸມສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ອິມມ຺ປິ ປກ຺ຂໍ, ອິມມ຺ປິ ມາສໍ, ອິມມ຺ປິ ສໍວຈ຺ຉຣໍ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ອຣິຍຠູມິໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິນ຺ຕິ ອນຸໂສຈໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂທມນສ຺ສໍ. ເສວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິທໍ ເນກ຺ຂມ຺ມວເສນ, ວິປສ຺ສນາວເສນ, ອນຸສ຺ສຕິວເສນ, ປຐມຊ຺ຌານາທິວເສນ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກໂທມນສ຺ສໍ ເສວິຕພ຺ພໍ ນາມ.

ຕຕ຺ຖ ຍໍ ເຈ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣນ຺ຕິ ຕສ຺ມິມ຺ປິ ທຸວິເຘ ໂທມນສ຺ເສ ເຄຫສິຕໂທມນສ຺ສເມວ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣໂທມນສ຺ສໍ ນາມ. ເນກ຺ຂມ຺ມວເສນ, ວິປສ຺ສນາວເສນ, ອນຸສ຺ສຕິວເສນ, ປຐມທຸຕິຍຊ຺ຌານວເສນ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນໂທມນສ຺ສໍ ປນ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣໂທມນສ຺ສນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ປນ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣໂທມນສ຺ສໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຫິ ເອກໍເສນ ອກຸສລຎ຺ເຈວ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣຎ຺ຈ, ເອຕສ຺ສ ປນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ມຎ຺ຎນວເສນ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣນ຺ຕິ ຈ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ນໂຍ – ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ໂທມນສ຺ສປຈ຺ຈຍຠູເຕ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣຘມ຺ເມ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣຘມ຺ເມ ຈ ໂທມນສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເອວ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ມຄ຺ຄຜລຘມ຺ເມ ຈ ອຎ຺ເຎສໍ ປຏິປຕ຺ຕິທສ຺ສນວເສນ ໂທມນສ຺ສນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ກທາ ນຸ ໂຂ ເມ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣໂທມນສ຺ເສ ວິປສ຺ສນາ ປຏ຺ຐປິຕາ ຠວິສ຺ສຕິ, ກທາ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣໂທມນສ຺ເສ’’ຕິ ຈ ‘‘ກທາ ນຸ ໂຂ ເມ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣໂທມນສ຺ສຜລສມາປຕ຺ຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕາ ຠວິສ຺ສຕິ, ກທາ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣໂທມນສ຺ສຜລສມາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕມາສິກໍ, ຉມາສິກໍ, ນວມາສິກໍ ວາ ປຏິປທໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຕມາສິກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຐມມາເສ ເອກໍ ຍາມໍ ຊຄ຺ຄຕິ, ທ຺ເວ ຍາເມ ນິທ຺ທາຍ ໂອກາສໍ ກໂຣຕິ, ມຊ຺ຌິເມ ມາເສ ທ຺ເວ ຍາເມ ຊຄ຺ຄຕິ, ເອກໍ ຍາມໍ ນິທ຺ທາຍ ໂອກາສໍ ກໂຣຕິ, ປຈ຺ຉິມມາເສ ຈງ຺ກມນິສຊ຺ຊາເຍວ ຍາເປຕິ. ເອວໍ ເຈ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ໂນ ເຈ ປາປຸຓາຕິ, ວິເສເສຕ຺ວາ ຉມາສິກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຣາປິ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ມາເສ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ວິເສເສຕ຺ວາ ນວມາສິກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຣາປິ ຕໂຍ ຕໂຍ ມາເສ ຕເຖວ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ນ ລທ຺ວໍ ວຕ ເມ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິສຸທ຺ຘິປວາຣຓໍ ປວາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາວຊ຺ຊໂຕ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອສ຺ສຸຘາຣາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄາມນ຺ຕປພ຺ຠາຣວາສີມຫາສີວຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວິຍ.