ຍມກສາລາວຓ຺ຓນາ

໑໙໘. ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ອິຘ ຠິກ຺ຂູນໍ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທ ນຕ຺ຖິ. ເວຬຸວຄາເມ ເວທນາວິກ຺ຂມ຺ຠນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ – ‘‘ນ ຈິເຣນ ຠຄວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຕໂຕ ຕໂຕ ອາຄເຕສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ເອກຠິກ຺ຂຸປິ ປກ຺ກນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ຄຓນວີຕິວຕ຺ໂຕ ສງ຺ໂຆ ອໂຫສິ. ອຸປວຕ຺ຕນໍ ມລ຺ລານໍ ສາລວນນ຺ຕິ ຍເຖວ ຫິ ກລມ຺ພນທີຕີຣໂຕ ຣາຊມາຕຸວິຫາຣທ຺ວາເຣນ ຖູປາຣາມໍ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຫິຣຎ຺ຎວຕິຍາ ປາຣິມຕີຣໂຕ ສາລວນຸຍ຺ຍານໍ, ຍຖາ ອນຸຣາຘປຸຣສ຺ສ ຖູປາຣາໂມ, ເອວໍ ຕໍ ກຸສິນາຣາຍໍ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຖູປາຣາມໂຕ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາເຣນ ນຄຣໍ ປວິສນມຄ຺ໂຄ ປາຈີນມຸໂຂ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕເຣນ ນິວຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ອຸຍ຺ຍານໂຕ ສາລວນໍ ປາຈີນມຸຂໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕເຣນ ນິວຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ຕໍ – ‘‘ອຸປວຕ຺ຕນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອນ຺ຕເຣນ ຍມກສາລານໍ ອຸຕ຺ຕຣສີສກນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ກິຣ ມຎ຺ຈກສ຺ສ ເອກາ ສາລປນ຺ຕິ ສີສຠາເຄ ໂຫຕິ, ເອກາ ປາທຠາເຄ. ຕຕ຺ຣາປິ ເອໂກ ຕຣຸຓສາໂລ ສີສຠາຄສ຺ສ ອາສນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ເອໂກ ປາທຠາຄສ຺ສ. ອປິ ຈ ຍມກສາລາ ນາມ ມູລຂນ຺ຘວິຏປປຕ຺ເຕຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສໍສິພ຺ພິຕ຺ວາ ຐິຕສາລາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຎ຺ຈກໍ ປຎ຺ຎເປຫີຕິ ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ອຸຍ຺ຍາເນ ຣາຊກຸລສ຺ສ ສຍນມຎ຺ໂຈ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ປຎ຺ຎເປຫີຕິ ອາຫ. ເຖໂຣປິ ຕໍເຍວ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ອທາສິ.

ກິລນ຺ໂຕສ຺ມິ, ອານນ຺ທ, ນິປຊ຺ຊິສ຺ສາມີຕິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຫິ –

‘‘ໂຄຈຣິ ກຬາໂປ ຄງ຺ເຄຍ຺ໂຍ, ປິງ຺ຄໂລ ປພ຺ພເຕຍ຺ຍໂກ;

ເຫມວໂຕ ຈ ຕມ຺ໂພ ຈ, ມນ຺ທາກິນິ ອຸໂປສໂຖ;

ຉທ຺ທນ຺ໂຕເຍວ ທສໂມ, ເອເຕ ນາຄານມຸຕ຺ຕມາ’’ຕິ. –

ເອຕ຺ຖ ຍໍ ທສນ຺ນໍ ໂຄຈຣິສງ຺ຂາຕານໍ ປກຕິຫຕ຺ຖີນໍ ພລໍ, ຕໍ ເອກສ຺ສ ກຬາປສ຺ສາຕິ. ເອວໍ ທສຄຸຓວຑ຺ຒິຕາຍ ຄຓນາຍ ປກຕິຫຕ຺ຖີນໍ ໂກຏິສຫສ຺ສພລປ຺ປມາຓໍ ພລໍ, ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ຈຸນ຺ທສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຕ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈງ຺ຄວາເຣ ປກ຺ຂິຕ຺ຕອຸທກໍ ວິຍ ປຣິກ຺ຂຍໍ ຄຕໍ. ປາວານຄຣໂຕ ຕີຓິ ຄາວຸຕານິ ກຸສິນາຣານຄຣໍ, ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ປຎ຺ຈວີສຕິຍາ ຐາເນສຸ ນິສີທິຕ຺ວາ ມຫຕາ ອຸສ຺ສາເຫນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ສູຣິຍສ຺ສ ອຕ຺ຖງ຺ຄມິຕເວລາຍໍ ສຎ຺ຌາສມເຍ ຠຄວາ ສາລວນໍ ປວິຏ຺ໂຐ. ເອວໍ ໂຣໂຄ ສພ຺ພໍ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ມທ຺ທນ຺ໂຕ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວິຍ ສພ຺ພໂລກສ຺ສ ສໍເວຄກຣໍ ວາຈໍ ຠາສນ຺ໂຕ – ‘‘ກິລນ຺ໂຕສ຺ມິ, ອານນ຺ທ, ນິປຊ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ.

ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ເອວໍ ມຫນ຺ເຕນ ອຸສ຺ສາເຫນ ອິຘາຄໂຕ, ກິໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ນ ສກ຺ກາ ປຣິນິພ຺ພາຍິຕຸນ຺ຕິ? ປຣິນິພ຺ພາຍິຕຸໍ ນາມ ນ ກຕ຺ຖຈິ ນ ສກ຺ກາ, ຕີຫິ ປນ ກາຣເຓຫິ ອິຘາຄໂຕ, ອິທຎ຺ຫິ ຠຄວາ ເອວໍ ປສ຺ສຕິ – ‘‘ມຍິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ເຕ ມຫາສຸທສ຺ສນສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ກຸສິນາຣາຍໍ ປນ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ເຕ ຍມຫໍ ເທວໂລເກ ອນຸຠວິຕພ຺ພໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ມນຸສ຺ສໂລເກເຍວ ອນຸຠວິໍ, ຕໍ ທ຺ວີຫິ ຠາຓວາເຣຫິ ມຓ຺ເຑຕ຺ວາ ເທເສສ຺ສາມິ, ຕໍ ເມ ສຸຕ຺ວາ ພຫູ ຊນາ ກຸສລໍ ກາຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ.

ອປຣມ຺ປິ ປສ຺ສຕິ – ‘‘ມໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕໍ ສຸຠທ຺ໂທ ນ ປສ຺ສິສ຺ສຕິ, ໂສ ຈ ພຸທ຺ຘເວເນຍ຺ໂຍ, ນ ສາວກເວເນຍ຺ໂຍ; ນ ຕໍ ສາວກາ ວິເນຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ກຸສິນາຣາຍໍ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕໍ ປນ ມໍ ໂສ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ປຎ຺ຫາວິສ຺ສຊ຺ຊນປຣິໂຍສາເນ ຈ ສຣເຓສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ມມ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊຎ຺ຈ ອຸປສມ຺ປທຎ຺ຈ ລຠິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຍິ ຘຣມາເນເຍວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມສາວໂກ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ອປຣມ຺ປິ ປສ຺ສຕິ – ‘‘ມຍິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ເຕ ຘາຕຸຠາຊນີເຍ ມຫາກລໂຫ ຠວິສ຺ສຕິ, ໂລຫິຕໍ ນທີ ວິຍ ສນ຺ທິສ຺ສຕິ. ກຸສິນາຣາຍໍ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ໂທຓພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕໍ ວິວາທໍ ວູປສເມຕ຺ວາ ຘາຕຸໂຍ ວິຠຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອິເມຫິ ຕີຫິ ກາຣເຓຫິ ຠຄວາ ເອວໍ ມຫນ຺ເຕນ ອຸສ຺ສາເຫນ ອິຘາຄໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສີຫເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາມໂຠຄີເສຍ຺ຍາ, ເປຕເສຍ຺ຍາ, ສີຫເສຍ຺ຍາ, ຕຖາຄຕເສຍ຺ຍາຕິ ຈຕສ຺ໂສ ເສຍ຺ຍາ.

ຕຕ຺ຖ – ‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມໂຠຄີ ສຕ຺ຕາ ວາເມນ ປສ຺ເສນ ເສນ຺ຕີ’’ຕິ ອຍໍ ກາມໂຠຄີເສຍ຺ຍາ. ເຕສຸ ຫິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສຍນ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເປຕາ ອຸຕ຺ຕານາ ເສນ຺ຕີ’’ຕິ ອຍໍ ເປຕເສຍ຺ຍາ. ອປ຺ປມໍສໂລຫິຕຕ຺ຕາ ຫິ ເປຕາ ອຏ຺ຐິສງ຺ຆາຏຊຏິຕາ ເອເກນ ປສ຺ເສນ ສຍິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ອຸຕ຺ຕານາວ ເສນ຺ຕິ.

‘‘ສີໂຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຄຣາຊາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ…ເປ… ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໔໖) ອຍໍ ສີຫເສຍ຺ຍາ. ເຕຊຸສ຺ສທຕ຺ຕາ ຫິ ສີໂຫ ມິຄຣາຊາ ທ຺ເວ ປຸຣິມປາເທ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ, ປຈ຺ຉິມປາເທ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ອນ຺ຕຣສຕ຺ຖິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸຣິມປາທປຈ຺ຉິມປາທນງ຺ຄຸຏ຺ຐານໍ ຐິໂຕກາສໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຸຣິມປາທານໍ ມຕ຺ຖເກ ສີສໍ ຐເປຕ຺ວາ ສຍຕິ. ທິວສໍ ສຍິຕ຺ວາປິ ປພຸຊ຺ຌມາໂນ ນ ອຸຕ຺ຣສນ຺ໂຕ ປພຸຊ຺ຌຕິ, ສີສໍ ປນ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸຣິມປາທາທີນໍ ຐິໂຕກາສໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕິ. ສເຈ ກິຎ຺ຈິ ຐານໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ນ ຍິທໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ຊາຕິຍາ ສູຣຠາວສ຺ສ ຈ ອນຸຣູປ’’ນ຺ຕິ ອນຕ຺ຕມໂນ ຫຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ສຍຕິ, ນ ໂຄຈຣາຍ ປກ຺ກມຕິ. ອວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິເຕ ປນ – ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ຊາຕິຍາ ຈ ສູຣຠາວສ຺ສ ຈ ອນຸຣູປມິທ’’ນ຺ຕິ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ອຸຏ຺ຐາຍ ສີຫວິຊມ຺ຠິຕໍ ວິຊມ຺ຠິຕ຺ວາ ເກສຣຠາຣໍ ວິຘຸນິຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສີຫນາທໍ ນທິຕ຺ວາ ໂຄຈຣາຍ ປກ຺ກມຕິ.

‘‘ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານເສຍ຺ຍາ ປນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ເສຍ຺ຍາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ’’ (ອ. ນິ. ໔.໒໔໖). ຕາສຸ ອິຘ ສີຫເສຍ຺ຍາ ອາຄຕາ. ອຍຎ຺ຫິ ເຕຊຸສ຺ສທອິຣິຍາປຖຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕມເສຍ຺ຍາ ນາມ.

ປາເທ ປາທນ຺ຕິ ທກ຺ຂິຓປາເທ ວາມປາທໍ. ອຈ຺ຈາຘາຍາຕິ ອຕິອາຘາຍ, ອີສກໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຐເປຕ຺ວາ. ໂຄປ຺ຜເກນ ຫິ ໂຄປ຺ຜເກ, ຊາຓຸນາ ວາ ຊາຓຸມ຺ຫິ ສງ຺ຆຏ຺ຏິຍມາເນ ອຠິຓ຺ຫໍ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ນ ໂຫຕິ, ເສຍ຺ຍາ ອຜາສຸກາ ໂຫຕິ. ຍຖາ ປນ ນ ສງ຺ຆຏ຺ເຏຕິ, ເອວໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຐປິເຕ ເວທນາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ, ເສຍ຺ຍາ ຜາສຸ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວໍ ນິປຊ຺ຊິ. ອນຸຏ຺ຐານເສຍ຺ຍໍ ອຸປຄຕຕ຺ຕາ ປເນຕ຺ຖ – ‘‘ອຸຏ຺ຐານສຎ຺ຎໍ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາຍວເສນ ເຈຕ຺ຖ ອນຸຏ຺ຐານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ນິທ຺ທາວເສນ ປນ ຕໍ ຣຕ຺ຕິໍ ຠຄວໂຕ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ໂອກາໂສເຍວ ນາໂຫສິ. ປຐມຍາມສ຺ມິຎ຺ຫິ ມລ຺ລານໍ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສິ, ມຊ຺ຌິມຍາເມ ສຸຠທ຺ທສ຺ສ ປຈ຺ຉິມຍາເມ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ໂອວທິ, ພລວປຈ຺ຈູເສ ປຣິນິພ຺ພາຍິ.

ສພ຺ພຜາລິຜຸລ຺ລາຕິ ສພ຺ເພ ສມນ຺ຕໂຕ ປຸປ຺ຜິຕາ ມູລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຄ຺ຄາ ເອກຈ຺ຉນ຺ນາ ອເຫສຸໍ, ນ ເກວລຎ຺ຈ ຍມກສາລາເຍວ, ສພ຺ເພປິ ຣຸກ຺ຂາ ສພ຺ພປາລິຜຸລ຺ລາວ ອເຫສຸໍ. ນ ເກວລຎ຺ຫິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອຸຍ຺ຍາເນ, ສກລຎ຺ຫິປິ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬ ປຸປ຺ຜູປຄາ ປຸປ຺ຜໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ຜລູປຄາ ຜລໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ສພ຺ພຣຸກ຺ຂານໍ ຂນ຺ເຘສຸ ຂນ຺ຘປທຸມານິ, ສາຂາສຸ ສາຂາປທຸມານິ, ວລ຺ລີສຸ ວລ຺ລິປທຸມານິ, ອາກາເສສຸ ອາກາສປທຸມານິ ປຖວີຕລໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ທຓ຺ຑປທຸມານິ ປຸປ຺ຜິໍສຸ. ສພ຺ໂພ ມຫາສມຸທ຺ໂທ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓປທຸມສຎ຺ຉນ຺ໂນ ອໂຫສິ. ຕິໂຍຊນສຫສ຺ສວິຕ຺ຖໂຕ ຫິມວາ ຆນພທ຺ຘໂມຣປິຎ຺ຉກລາໂປ ວິຍ, ນິຣນ຺ຕຣໍ ມາລາທາມຄວຈ຺ຉິໂກ ວິຍ, ສຸຏ຺ຐຸ ປີເຬຕ຺ວາ ອາພທ຺ຘປຸປ຺ຜວຏໍສໂກ ວິຍ, ສຸປູຣິຕໍ ປຸປ຺ຜຈງ຺ໂກຏກໍ ວິຍ ຈ ອຕິຣມຓີໂຍ ອໂຫສິ.

ເຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຣີຣໍ ໂອກິຣນ຺ຕີຕິ ເຕ ຍມກສາລາ ຠຸມ຺ມເທວຕາຫິ ສຎ຺ຈລິຕຂນ຺ຘສາຂວິຏປາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຣີຣໍ ອວກິຣນ຺ຕິ, ສຣີຣສ຺ສ ອຸປຣິ ປຸປ຺ຜານິ ວິກິຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຊ຺ໂຌກິຣນ຺ຕີຕິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ຕາ ວິຍ ກິຣນ຺ຕິ. ອຠິປ຺ປກິຣນ຺ຕີຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປກິຣນ຺ຕິເຍວ. ທິພ຺ພານີຕິ ເທວໂລເກ ນນ຺ທໂປກ຺ຂຣຓີສມ຺ຠວານິ, ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓານິ ປຓ຺ຓຈ຺ຉຕ຺ຕປ຺ປມາຓປຕ຺ຕານິ, ມຫາຕຸມ຺ພມຕ຺ຕໍ ເຣຓຸໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ມນ຺ທາຣວປຸປ຺ຜາເນວ, ອຎ຺ຎານິປິ ປນ ທິພ຺ພານິ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕກໂກວິຬາຣປຸປ຺ຜາທີນິ ສຸວຓ຺ຓຈງ຺ໂກຏການິ ປູເຣຕ຺ວາ ຈກ຺ກວາຬມຸຂວຏ຺ຏິຍມ຺ປິ ຕິທສປຸເຣປິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກປິ ຐິຕາຫິ ເທວຕາຫິ ປວິຏ຺ຐານິ, ອນ຺ຕລິກ຺ຂາ ປຕນ຺ຕິ. ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຣີຣນ຺ຕິ ອນ຺ຕຣາ ອວິກິຓ຺ຓາເນວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕກິຎ຺ຊກ຺ຂເຣຓຸຈຸຓ຺ເຓຫິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຣີຣເມວ ໂອກິຣນ຺ຕິ.

ທິພ຺ພານິປິ ຈນ຺ທນຈຸຓ຺ຓານີຕິ ເທວຕານໍ ອຸປກປ຺ປນຈນ຺ທນຈຸຓ຺ຓານິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ເທວຕານໍເຍວ, ນາຄສຸປຓ຺ຓມນຸສ຺ສານມ຺ປິ ອຸປກປ຺ປນຈນ຺ທນຈຸຓ຺ຓານິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ຈນ຺ທນຈຸຓ຺ຓາເນວ, ກາຬານຸສາຣິກໂລຫິຕຈນ຺ທນາທິສພ຺ພທິພ຺ພຄນ຺ຘຊາລຈຸຓ຺ຓານິ, ຫຣິຕາລອຎ຺ຊນສຸວຓ຺ຓຣຊຕຈຸຓ຺ຓານິ ສພ຺ພທິພ຺ພຄນ຺ຘວາສວິກຕິໂຍ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕາທິສມຸຄ຺ເຄ ປູເຣຕ຺ວາ ຈກ຺ກວາຬມຸຂວຏ຺ຏິອາທີສຸ ຐິຕາຫິ ເທວຕາຫິ ປວິຏ຺ຐານິ ອນ຺ຕຣາ ອວິປ຺ປກິຣິຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ເສວ ສຣີຣໍ ໂອກິຣນ຺ຕິ.

ທິພ຺ພານິປິ ຕູຣິຍານີຕິ ເທວຕານໍ ອຸປກປ຺ປນຕູຣິຍານິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ຕານິເຍວ, ສພ຺ພານິປິ ຕນ຺ຕິພທ຺ຘຈມ຺ມປຣິໂຍນທ຺ຘຆນສຸສິຣເຠທານິ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬສຸ ເທວນາຄສຸປຓ຺ຓມນຸສ຺ສານໍ ຕູຣິຍານິ ເອກຈກ຺ກວາເຬ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ວຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ທິພ຺ພານິປິ ສງ຺ຄີຕານີຕິ ວຣຸຓວາຣຓເທວຕາ ກິຣ ນາເມຕາ ທີຆາຍຸກາ ເທວຕາ – ‘‘ມຫາປຸຣິໂສ ມນຸສ຺ສປເຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓທິວເສ ນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ມາລໍ ຄນ຺ເຖຕຸມາຣຠິໍສຸ. ຕາ ຄນ຺ຖມານາວ – ‘‘ມຫາປຸຣິໂສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ກສ຺ສ ຄນ຺ຖຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ນ ຕາວ ນິຏ຺ຐາຕິ, ກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂມນທິວເສ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ປຸນປິ ‘‘ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຠິນິກ຺ຂມນທິວເສ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເອກູນຕິໍສວສ຺ສານິ ຆເຣ ວສິຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ’’ຕິປິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຠິສມ຺ໂພຘິທິວເສ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ຉພ຺ພສ຺ສານິ ປຘານໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິປິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນທິວເສ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ສຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫານິ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ອິສິປຕນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ຕິຕ’’ນ຺ຕິປິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຍມກປາຏິຫາຣິຍທິວເສ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ອຊ຺ຊ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ກຣີ’’ຕິປິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ເທໂວໂຣຫຓທິວເສ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ອຊ຺ຊ ເທໂວໂຣຫຓໍ ກຣີ’’ຕິປິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອາຍຸສງ຺ຂາໂຣສ຺ສຊ຺ຊເນ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ອຊ຺ຊ ອາຍຸສງ຺ຂາຣໍ ໂອສ຺ສຊີ’’ຕິປິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນ ຕາວ ນິຏ຺ຐາຕິ, ປຣິນິພ຺ພານທິວເສ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ອຊ຺ຊ ຠຄວາ ຍມກສາລານມນ຺ຕເຣ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ອຸປຄໂຕ ພລວປຈ຺ຈູສສມເຍ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕິ. ຕຸມ຺ເຫ ກສ຺ສ ຄນ຺ຖຖາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ປນ – ‘‘ກິນ຺ນາເມຕໍ, ‘ອຊ຺ເຊວ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ, ອຊ຺ເຊວ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂມິ, ອຊ຺ເຊວ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມິ, ອຊ຺ເຊວ ພຸທ຺ໂຘ ອໂຫສິ, ອຊ຺ເຊວ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ຕຍິ, ອຊ຺ເຊວ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ອກາສິ, ອຊ຺ເຊວ ເທວໂລກາ ໂອຕິຓ຺ໂຓ, ອຊ຺ເຊວ ອາຍຸສງ຺ຂາຣໍ ໂອສ຺ສຊິ, ອຊ຺ເຊວ ກິຣ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕີ’ຕິ. ນນຸ ນາມ ທຸຕິຍທິວເສ ຍາຄຸປານກາລມຕ຺ຕມ຺ປິ ຐາຕພ຺ພໍ ອສ຺ສ. ທສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ນາມ ອນນຸຈ຺ຉວິກເມຕ’’ນ຺ຕິ ອປຣິນິຏ຺ຐິຕາວ ມາລາໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄມ຺ມ ອນ຺ໂຕ ຈກ຺ກວາເຬ ໂອກາສໍ ອລຠມານາ ຈກ຺ກວາຬມຸຂວຏ຺ຏິຍໍ ລມ຺ພິຕ຺ວາ ຈກ຺ກວາຬມຸຂວຏ຺ຏິຍາວ ອາຘາວນ຺ຕິໂຍ ຫຕ຺ເຖນ ຫຕ຺ຖໍ ຄີວາຍ ຄີວໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕີຓິ ຣຕນານິ ອາຣພ຺ຠ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ ຉພ຺ພຓ຺ຓຣສ຺ມິໂຍ ທສ ປາຣມິໂຍ ອຑ຺ຒຉຏ຺ຐານິ ຊາຕກສຕານິ ຈຸທ຺ທສ ພຸທ຺ຘຎາຓານິ ອາຣພ຺ຠ ຄາຍິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອວສາເນ ‘‘ມຫາຍໂສ, ມຫາຍໂສ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ທິພ຺ພານິປິ ສງ຺ຄີຕານິ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປູຊາຍາ’’ຕິ.

໑໙໙. ຠຄວາ ປນ ຍມກສາລານໍ ອນ຺ຕຣາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ນິປນ຺ໂນເຍວ ປຖວີຕລໂຕ ຍາວ ຈກ຺ກວາຬມຸຂວຏ຺ຏິຍາ, ຈກ຺ກວາຬມຸຂວຏ຺ຏິໂຕ ຈ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ສນ຺ນິປຕິຕາຍ ປຣິສາຍ ມຫນ຺ຕໍ ອຸສ຺ສາຫໍ ທິສ຺ວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ…ເປ… ຕຖາຄຕສ຺ສ ປູຊາຍາ’’ຕິ. ເອວໍ ມຫາສກ຺ກາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເຕນາປິ ອຕ຺ຕໂນ ອສກ຺ກຕຠາວເມວ ທສ຺ສນ຺ໂຕ ນ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ເອຕ຺ຕາວຕາຕິອາທິມາຫ.

ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ອານນ຺ທ, ມຍາ ທີປງ຺ກຣປາທມູເລ ນິປນ຺ເນນ ອຏ຺ຐ ຘມ຺ເມ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ອຠິນີຫາຣໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ນ ມາລາຄນ຺ຘຕູຣິຍສງ຺ຄີຕານໍ ອຕ຺ຖາຍ ອຠິນີຫາໂຣ ກໂຕ, ນ ເອຕທຕ຺ຖາຍ ປາຣມິໂຍ ປູຣິຕາ. ຕສ຺ມາ ນ ໂຂ ອຫໍ ເອຕາຍ ປູຊາຍ ປູຊິໂຕ ນາມ ໂຫມີ’’ຕິ.

ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ເອກໍ ອຸມາປຸປ຺ຜມຕ຺ຕມ຺ປິ ຄເຫຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ກຕາຍ ປູຊາຍ ພຸທ຺ຘຎາເຓນາປິ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ວິປາກໍ ວຓ຺ເຓຕ຺ວາ ອິຘ ເອວໍ ມຫນ຺ຕໍ ປູຊໍ ປຏິກ຺ຂິປຕີຕິ? ປຣິສານຸຄ຺ຄເຫນ ເຈວ ສາສນສ຺ສ ຈ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກາມຕາຍ. ສເຈ ຫິ ຠຄວາ ເອວໍ ນ ປຏິກ຺ຂິເປຍ຺ຍ, ອນາຄເຕ ສີລສ຺ສ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ສີລໍ ນ ປຣິປູເຣສ຺ສນ຺ຕິ, ສມາຘິສ຺ສ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ສມາຘິໍ ນ ປຣິປູເຣສ຺ສນ຺ຕິ, ວິປສ຺ສນາຍ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ວິປສ຺ສນາຄພ຺ຠໍ ນ ຄາຫາເປສ຺ສນ຺ຕິ. ອຸປຏ຺ຐາເກ ສມາທເປຕ຺ວາ ປູຊໍເຍວ ກາເຣນ຺ຕາ ວິຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ອາມິສປູຊາ ຈ ນາເມສາ ສາສນໍ ເອກທິວສມ຺ປິ ເອກຍາຄຸປານກາລມຕ຺ຕມ຺ປິ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ມຫາວິຫາຣສທິສຎ຺ຫິ ວິຫາຣສຫສ຺ສໍ ມຫາເຈຕິຍສທິສຎ຺ຈ ເຈຕິຍສຫສ຺ສມ຺ປິ ສາສນໍ ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ເຍນ ກມ຺ມໍ ກຕໍ, ຕສ຺ເສວ ໂຫຕິ. ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິ ປນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກາ ປູຊາ. ສາ ຫິ ເຕນ ປຕ຺ຖິຕາ ເຈວ, ສກ຺ໂກຕິ ສາສນຎ຺ຈ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ໂຍ ໂຂ ອານນ຺ທາຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນຕິ ນວວິຘສ຺ສ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸຘມ຺ມໍ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ໂນ. ສາເຍວ ປນ ປຏິປທາ ອນຸຈ຺ຉວິກຕ຺ຕາ ‘‘ສາມີຈີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍ ສາມີຈິໍ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ສາມີຈິປ຺ປຏິປນ຺ໂນ. ຕເມວ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາສງ຺ຂາຕໍ ອນຸຘມ຺ມໍ ຈຣຕິ ປູເຣຕີຕິ ອນຸຘມ຺ມຈາຣີ.

ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາຕິ ຈ ສີລໍ ອາຈາຣປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຘຸຕງ຺ຄສມາທານໍ ຍາວ ໂຄຕ຺ຣຠຸໂຕ ສມ຺ມາປຏິປທາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕສ຺ມາ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຉສຸ ອຄາຣເວສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ອຕິກ຺ກມຕິ, ອເນສນາຍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ, ອຍໍ ນ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ. ໂຍ ປນ ສພ຺ພໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ຊິນເວລໍ ຊິນມຣິຍາທໍ ຊິນກາຬສຸຕ຺ຕໍ ອຓຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ວີຕິກ຺ກມຕິ, ອຍໍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ນາມ. ຠິກ຺ຂຸນິຍາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ໂຍ ອຸປາສໂກ ປຎ຺ຈ ເວຣານິ ທສ ອກຸສລກມ຺ມປເຖ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕຕິ ອປ຺ເປຕິ, ອຍໍ ນ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ. ໂຍ ປນ ຕີສຸ ສຣເຓສຸ, ປຎ຺ຈສຸປິ ສີເລສຸ, ທສສຸ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣີ ໂຫຕິ, ມາສສ຺ສ ອຏ຺ຐ ອຸໂປສເຖ ກໂຣຕິ, ທານໍ ເທຕິ, ຄນ຺ຘປູຊໍ ມາລາປູຊໍ ກໂຣຕິ, ມາຕຣໍ ປິຕຣໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ຘມ຺ມິເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ອຍໍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ນາມ. ອຸປາສິກາຍປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ປຣມາຍ ປູຊາຍາຕິ ອຸຕ຺ຕມາຍ ປູຊາຍ. ອຍຎ຺ຫິ ນິຣາມິສປູຊາ ນາມ ສກ຺ໂກຕິ ມມ ສາສນໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ. ຍາວ ຫິ ອິມາ ຈຕສ຺ໂສ ປຣິສາ ມໍ ອິມາຍ ປູເຊສ຺ສນ຺ຕິ, ຕາວ ມມ ສາສນໍ ມຊ຺ເຌ ນຠສ຺ສ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ວິຍ ວິໂຣຈິສ຺ສຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.