໓. ມຫາປຣິນິພ຺ພານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ມຫາປຣິນິພ຺ພານສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍມນຸປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນາ – ຄິຊ຺ຌກູເຏຕິ ຄິຊ຺ຌາ ຕສ຺ສ ກູເຏສຸ ວສິໍສຸ, ຄິຊ຺ຌສທິສໍ ວາ ຕສ຺ສ ກູຏໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຄິຊ຺ຌກູໂຏ, ຕສ຺ມິໍ ຄິຊ຺ຌກູເຏ. ອຠິຍາຕຸກາໂມຕິ ອຠິຠວນຕ຺ຖາຍ ຍາຕຸກາໂມ. ວຊ຺ຊີຕິ ວຊ຺ຊິຣາຊາໂນ. ເອວໍມຫິທ຺ຘິເກຕິ ເອວໍ ມຫຕິຍາ ຣາຊິທ຺ຘິຍາ ສມນ຺ນາຄເຕ, ເອເຕນ ເນສໍ ສມຄ຺ຄຠາວໍ ກເຖສິ. ເອວໍມຫານຸຠາເວຕິ ເອວໍ ມຫນ຺ເຕນ ອານຸຠາເວນ ສມນ຺ນາຄເຕ, ເອເຕນ ເນສໍ ຫຕ຺ຖິສິປ຺ປາທີສຸ ກຕສິກ຺ຂຕໍ ກເຖສິ, ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສິກ຺ຂິຕາ ວຕິເມ ລິຈ຺ຉວິກຸມາຣກາ, ສຸສິກ຺ຂິຕາ ວຕິເມ ລິຈ຺ຉວິກຸມາຣກາ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ສຸຂຸເມນ ຕາຬຈ຺ຉິຄ຺ຄເລນ ອສນໍ ອຕິປາຕຍິສ຺ສນ຺ຕິ ໂປງ຺ຂານຸໂປງ຺ຂໍ ອວິຣາຘິຕ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໑໑໕). ອຸຈ຺ເຉຈ຺ຉາມີຕິ ອຸຈ຺ຉິນ຺ທິສ຺ສາມິ. ວິນາເສສ຺ສາມີຕິ ນາເສສ຺ສາມິ, ອທສ຺ສນໍ ປາເປສ຺ສາມິ. ອນຍພ຺ຍສນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ນ ອໂຍຕິ ອນໂຍ, ອວຑ຺ຒິຍາ ເອຕໍ ນາມໍ. ຫິຕຎ຺ຈ ສຸຂຎ຺ຈ ວິຍສ຺ສຕິ ວິກ຺ຂິປຕີຕິ ພ຺ຍສນໍ, ຎາຕິປາຣິຊຸຎ຺ຎາທີນໍ ເອຕໍ ນາມໍ. ອາປາເທສ຺ສາມີຕິ ປາປຍິສ຺ສາມິ.

ອິຕິ ກິຣ ໂສ ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ອິມໍ ຍຸທ຺ຘກຖເມວ ກເຖຕິ, ຄມນສຊ຺ຊາ ໂຫຖາຕິ ເອວໍ ພລກາຍໍ ອາຓາເປຕິ. ກສ຺ມາ? ຄງ຺ຄາຍໍ ກິຣ ເອກໍ ປຏ຺ຏນຄາມໍ ນິສ຺ສາຍ ອຑ຺ຒໂຍຊນໍ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໂນ ອາຓາ, ອຑ຺ຒໂຍຊນໍ ລິຈ຺ຉວີນໍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ອາຓາປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຣາປິ ຈ ປພ຺ພຕປາທໂຕ ມຫຄ຺ຆຠຓ຺ຑໍ ໂອຕຣຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ – ‘‘ອຊ຺ຊ ຍາມິ, ສ຺ເວ ຍາມີ’’ຕິ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໂນ ສໍວິທຫນ຺ຕສ຺ເສວ ລິຈ຺ຉວິຣາຊາໂນ ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ປຸເຣຕຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ປຈ຺ຉາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ. ເຕ ປຸນສໍວຈ຺ຉເຣປິ ຕເຖວ ກໂຣນ຺ຕິ. ອຖ ໂສ ພລວາຆາຕຊາໂຕ ຕທາ ເອວມກາສິ.

ຕໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ຄເຓນ ສທ຺ຘິໍ ຍຸທ຺ຘໍ ນາມ ຠາຣິຍໍ, ເອໂກປິ ໂມຆປ຺ປຫາໂຣ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເອເກນ ໂຂ ປນ ປຓ຺ຑິເຕນ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ໂຕ ນິປ຺ປຣາໂຘ ໂຫຕິ, ປຓ຺ຑິໂຕ ຈ ສຕ຺ຖາຣາ ສທິໂສ ນຕ຺ຖິ, ສຕ຺ຖາ ຈ ອວິທູເຣ ຘຸຣວິຫາເຣ ວສຕິ, ຫນ຺ທາຫໍ ເປເສຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉາມິ. ສເຈ ເມ ຄເຕນ ໂກຈິ ອຕ຺ໂຖ ຠວິສ຺ສຕິ, ສຕ຺ຖາ ຕຸຓ຺ຫີ ຠວິສ຺ສຕິ, ອນຕ຺ເຖ ປນ ສຕິ ກິໍ ຣຎ຺ໂຎ ຕຕ຺ຖ ຄມເນນາຕິ ວກ຺ຂຕີ’’ຕິ. ໂສ ວສ຺ສກາຣພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເປເສສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ຣາຊາ…ເປ… ອາປາເທສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ຣາຊອປຣິຫານິຍຘມ຺ມວຓ຺ຓນາ

໑໓໔. ຠຄວນ຺ຕໍ ພີຊຍມາໂນຕິ ເຖໂຣ ວຕ຺ຕສີເສ ຐຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ພີຊຕິ, ຠຄວໂຕ ປນ ສີຕໍ ວາ ອຸຓ຺ຫໍ ວາ ນຕ຺ຖິ. ຠຄວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອມນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕຕຸກາໂມ ກິນ຺ຕິ ເຕ, ອານນ຺ທ, ສຸຕນ຺ຕິອາທິມາຫ. ອຠິຓ຺ຫໍ ສນ຺ນິປາຕາຕິ ທິວສສ຺ສ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕາປິ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕາປິ ອຠິຓ຺ຫໍ ສນ຺ນິປາຕາວ. ສນ຺ນິປາຕພຫຸລາຕິ ຫິຍ຺ໂຍປິ ສນ຺ນິປຕິມ຺ຫາ, ປຸຣິມທິວສມ຺ປິ ສນ຺ນິປຕິມ຺ຫາ, ປຸນ ອຊ຺ຊ ກິມຕ຺ຖໍ ສນ຺ນິປຕິຕາ ໂຫມາຕິ ໂວສານໍ ອນາປຊ຺ຊນ຺ຕາ ສນ຺ນິປາຕພຫຸລາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ຍາວກີວຎ຺ຈາຕິ ຍຕ຺ຕກໍ ກາລໍ. ວຸທ຺ຘິເຍວ, ອານນ຺ທ, ວຊ຺ຊີນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານີຕິ – ອຠິຓ຺ຫໍ ອສນ຺ນິປຕນ຺ຕາ ຫິ ທິສາວິທິສາສຸ ອາຄຕໍ ສາສນໍ ນ ສຸຓນ຺ຕິ, ຕໂຕ – ‘‘ອສຸກຄາມສີມາ ວາ ນິຄມສີມາ ວາ ອາກຸລາ, ອສຸກຏ຺ຐາເນ ໂຈຣາ ວາ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕາ’’ຕິ ນ ຊານນ຺ຕິ, ໂຈຣາປິ ‘‘ປມຕ຺ຕາ ຣາຊາໂນ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຄາມນິຄມາທີນິ ປຫຣນ຺ຕາ ຊນປທໍ ນາເສນ຺ຕິ. ເອວໍ ຣາຊູນໍ ປຣິຫານິ ໂຫຕິ. ອຠິຓ຺ຫໍ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕາ ປນ ຕໍ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຓນ຺ຕິ, ຕໂຕ ພລໍ ເປເສຕ຺ວາ ອມິຕ຺ຕມທ຺ທນໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂຈຣາປິ – ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ຣາຊາໂນ, ນ ສກ຺ກາ ອມ຺ເຫຫິ ວຄ຺ຄພນ຺ເຘຫິ ວິຈຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປລາຍນ຺ຕິ. ເອວໍ ຣາຊູນໍ ວຸທ຺ຘິ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ວຸທ຺ຘິເຍວ, ອານນ຺ທ, ວຊ຺ຊີນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ ໂນ ປຣິຫານີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປາຏິກງ຺ຂາຕິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ, ອວສ຺ສໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສມຄ຺ຄາຕິອາທີສຸ ສນ຺ນິປາຕເຠຣິຍາ ນິຄ຺ຄຕາຍ – ‘‘ອຊ຺ຊ ເມ ກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ, ມງ຺ຄລໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວິກ຺ເຂປໍ ກໂຣນ຺ຕາ ນ ສມຄ຺ຄາ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ ນາມ. ເຠຣິສທ຺ທໍ ປນ ສຸຕ຺ວາວ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕາປິ ອລງ຺ກຣິຍມານາປິ ວຕ຺ຖານິ ນິວາເສນ຺ຕາປິ ອຑ຺ຒຠຸຕ຺ຕາ ວາ ອຑ຺ຒາລງ຺ກຕາ ວາ ວຕ຺ຖໍ ນິວາສຍມານາ ວາ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕາ ສມຄ຺ຄາ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ ນາມ. ສນ຺ນິປຕິຕາ ປນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຕ຺ວາ ເອກໂຕວ ອວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕາ ນ ສມຄ຺ຄາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ນາມ. ເອວໍ ວຸຏ຺ຐິເຕສຸ ຫິ ເຍ ປຐມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕສໍ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ພາຫິຣກຖາວ ສຸຕາ, ອິທານິ ວິນິຈ຺ຉຍກຖາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເອກໂຕ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕາ ປນ ສມຄ຺ຄາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ນາມ. ອປິຈ – ‘‘ອສຸກຏ຺ຐາເນສຸ ຄາມສີມາ ວາ ນິຄມສີມາ ວາ ອາກຸລາ, ໂຈຣາ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ – ‘‘ໂກ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອິມໍ ອມິຕ຺ຕມທ຺ທນໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ – ‘‘ອຫໍ ປຐມໍ, ອຫໍ ປຐມ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາປິ ສມຄ຺ຄາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ນາມ. ເອກສ຺ສ ປນ ກມ຺ມນ຺ເຕ ໂອສີທມາເນ ເສສາ ຣາຊາໂນ ປຸຕ຺ຕຠາຕໂຣ ເປເສຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠຍມານາປິ, ອາຄນ຺ຕຸກຣາຊານໍ – ‘‘ອສຸກສ຺ສ ເຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕຸ, ອສຸກສ຺ສ ເຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ເອກໂຕ ສງ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕາປິ, ເອກສ຺ສ ມງ຺ຄເລ ວາ ໂຣເຄ ວາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວາ ປນ ຕາທິເສ ສຸຂທຸກ຺ເຂ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ສພ຺ເພ ຕຕ຺ຖ ສຫາຍຠາວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາປິ ສມຄ຺ຄາ ວຊ຺ຊິກຣຓີຍານິ ກໂຣນ຺ຕິ ນາມ.

ອປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິອາທີສຸ ປຸພ຺ເພ ອກຕໍ ສຸງ຺ກໍ ວາ ພລິໍ ວາ ທຓ຺ຑໍ ວາ ອາຫຣາເປນ຺ຕາ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ນາມ. ໂປຣາຓປເວຓິຍາ ອາຄຕເມວ ປນ ອນາຫຣາເປນ຺ຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕິ ນາມ. ໂຈໂຣຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ສິເຕ ອວິຈິນິຕ຺ວາວ ເຉຊ຺ຊເຠຊ຺ຊໍ ອນຸສາເສນ຺ຕາ ໂປຣາຓໍ ວຊ຺ຊິຘມ຺ມໍ ສມາທາຍ ນ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ນາມ. ເຕສໍ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕານໍ ອຠິນວສຸງ຺ກາທີຫິ ປີຬິຕາ ມນຸສ຺ສາ – ‘‘ອຕິອຸປທ຺ທຸຕມ຺ຫ, ໂກ ອິເມສໍ ວິຊິເຕ ວສິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ໂຈຣາ ວາ ໂຈຣສຫາຍາ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ຊນປທໍ ປຫຣນ຺ຕິ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕານໍ ປເວຓີອາຄຕານິ ສຸງ຺ກາທີນິ ອຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ໂກໂສ ປຣິຫາຍຕິ. ຕໂຕ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສພລກາຍໂອໂຣຘາທໂຍ ຍຖານິພທ຺ຘໍ ວຏ຺ຏໍ ອລຠມານາ ຖາເມນ ພເລນ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ. ເຕ ເນວ ຍຸທ຺ຘກ຺ຂມາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ປາຣິຈຣິຍກ຺ຂມາ. ໂປຣາຓໍ ວຊ຺ຊິຘມ຺ມໍ ສມາທາຍ ອວຕ຺ຕນ຺ຕານໍ ວິຊິເຕ ມນຸສ຺ສາ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປຸຕ຺ຕໍ ປິຕຣໍ ຠາຕຣໍ ອໂຈຣໍເຍວ ໂຈໂຣຕິ ກຕ຺ວາ ຉິນ຺ທິໍສຸ ຠິນ຺ທິໍສູ’’ຕິ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ໂຈຣາ ວາ ໂຈຣສຫາຍາ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ຊນປທໍ ປຫຣນ຺ຕິ, ເອວໍ ຣາຊູນໍ ປຣິຫານິ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕານໍ ປນ ‘‘ປເວຓີອາຄຕເມວ ຣາຊາໂນ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ມນຸສ຺ສາ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາ ກສິວາຓິຊ຺ຊາທິເກ ກມ຺ມນ຺ເຕ ສມ຺ປາເທນ຺ຕິ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕານໍ ປເວຓີອາຄຕານິ ສຸງ຺ກາທີນິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ໂກໂສ ວຑ຺ຒຕິ, ຕໂຕ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສພລກາຍໂອໂຣຘາທໂຍ ຍຖານິພທ຺ຘໍ ວຏ຺ຏໍ ລຠມານາ ຖາມພລສມ຺ປນ຺ນາ ຍຸທ຺ຘກ຺ຂມາ ເຈວ ປາຣິຈຣິຍກ຺ຂມາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ.

ໂປຣາຓໍ ວຊ຺ຊິຘມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸພ຺ເພ ກິຣ ວຊ຺ຊິຣາຊາໂນ ‘‘ອຍໍ ໂຈໂຣ’’ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ທສ຺ສິເຕ ‘‘ຄຓ຺ຫຖ ນໍ ໂຈຣ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉຍມຫາມຕ຺ຕານໍ ເທນ຺ຕິ. ເຕ ວິນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາ ສເຈ ອໂຈໂຣ ໂຫຕິ, ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ. ສເຈ ໂຈໂຣ, ອຕ຺ຕນາ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ໂວຫາຣິການໍ ເທນ຺ຕິ. ເຕປິ ອໂຈໂຣ ເຈ, ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ. ໂຈໂຣ ເຈ, ສຸຕ຺ຕຘຣານໍ ເທນ຺ຕິ. ເຕປິ ວິນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາ ອໂຈໂຣ ເຈ, ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ. ໂຈໂຣ ເຈ, ອຏ຺ຐກຸລິການໍ ເທນ຺ຕິ. ເຕປິ ຕເຖວ ກຕ຺ວາ ເສນາປຕິສ຺ສ, ເສນາປຕິ ອຸປຣາຊສ຺ສ, ອຸປຣາຊາ ຣຎ຺ໂຎ, ຣາຊາ ວິນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາ ອໂຈໂຣ ເຈ, ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ. ສເຈ ປນ ໂຈໂຣ ໂຫຕິ, ປເວຓີໂປຕ຺ຖກໍ ວາຈາເປຕິ. ຕຕ຺ຖ – ‘‘ເຍນ ອິທໍ ນາມ ກຕໍ, ຕສ຺ສ ອຍໍ ນາມ ທຓ຺ໂຑ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ຣາຊາ ຕສ຺ສ ກິຣິຍໍ ເຕນ ສມາເນຕ຺ວາ ຕທນຸຈ຺ຉວິກໍ ທຓ຺ຑໍ ກໂຣຕິ. ອິຕິ ເອຕໍ ໂປຣາຓໍ ວຊ຺ຊິຘມ຺ມໍ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕນ຺ຕານໍ ມນຸສ຺ສາ ນ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ, ‘‘ຣາຊາໂນ ໂປຣາຓປເວຓິຍາ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອເຕສໍ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ອມ຺ຫາກໍເຍວ ໂທໂສ’’ຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ກມ຺ມນ຺ເຕ ກໂຣນ຺ຕິ. ເອວໍ ຣາຊູນໍ ວຸທ຺ຘິ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ວຸທ຺ຘິເຍວ, ອານນ຺ທ, ວຊ຺ຊີນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານີ’’ຕິ.

ສກ຺ກໂຣນ຺ຕີຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ເຕສໍ ສກ຺ກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕາ ສຸນ຺ທຣເມວ ກໂຣນ຺ຕິ. ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ຄຣຸຠາວໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາວ ກໂຣນ຺ຕິ. ມາເນນ຺ຕີຕິ ມເນນ ປິຍາຍນ຺ຕິ. ປູເຊນ຺ຕີຕິ ນິປຈ຺ຈກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ. ໂສຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕີຕິ ທິວສສ຺ສ ທ຺ເວ ຕໂຍ ວາເຣ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕສໍ ກຖໍ ໂສຕພ຺ພໍ ສທ຺ຘາຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ເອວໍ ມຫລ຺ລການໍ ຣາຊູນໍ ສກ຺ກາຣາທີນິ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂອວາທຕ຺ຖາຍ ຈ ເນສໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕ ເຕຫິ ວິສ຺ສຏ຺ຐາ ອໂນວທິຍມານາ ກີຬາປສຸຕາ ຣຊ຺ຊໂຕ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ. ເຍ ປນ ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕສໍ ມຫລ຺ລກຣາຊາໂນ – ‘‘ອິທໍ ກາຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ນ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ໂປຣາຓໍ ປເວຓິໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ. ສງ຺ຄາມໍ ປຕ຺ວາປິ – ‘‘ເອວໍ ປວິສິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ນິກ຺ຂມິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຸປາຍໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ. ເຕ ເຕຫິ ໂອວທິຍມານາ ຍຖາໂອວາທໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕາ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ຣາຊປ຺ປເວຓິໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ວຸທ຺ຘິເຍວ, ອານນ຺ທ, ວຊ຺ຊີນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານີ’’ຕິ.

ກຸລິຕ຺ຖິໂຍຕິ ກຸລຆຣຓິໂຍ. ກຸລກຸມາຣິໂຍຕິ ອນິວິທ຺ຘາ ຕາສໍ ຘີຕໂຣ. ໂອກ຺ກສ຺ສ ປສຍ຺ຫາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ໂອກ຺ກສ຺ສາ’’ຕິ ວາ ‘‘ປສຍ຺ຫາ’’ຕິ ວາ ປສຍ຺ຫາກາຣສ຺ເສເວຕໍ ນາມໍ. ‘‘ອຸກ຺ກສ຺ສາ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂອກ຺ກສ຺ສາຕິ ອວກສ຺ສິຕ຺ວາ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ. ປສຍ຺ຫາຕິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາຕິ ອຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ. ເອວຎ຺ຫິ ກໂຣນ຺ຕານໍ ວິຊິເຕ ມນຸສ຺ສາ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ເຄເຫ ປຸຕ຺ຕມາຕໂຣປິ, ເຂຬສິງ຺ຆາຓິກາທີນິ ມຸເຂນ ອປເນຕ຺ວາ ສໍວຑ຺ຒິຕຘີຕໂຣປິ ອິເມ ຣາຊາໂນ ພລກ຺ກາເຣນ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຆເຣ ວາເສນ຺ຕີ’’ຕິ ກຸປິຕາ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ໂຈຣາ ວາ ໂຈຣສຫາຍາ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ຊນປທໍ ປຫຣນ຺ຕິ. ເອວໍ ອກໂຣນ຺ຕານໍ ປນ ວິຊິເຕ ມນຸສ຺ສາ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກາ ສການິ ກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ຕາ ຣາຊໂກສໍ ວຑ຺ເຒນ຺ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ວຸທ຺ຘິຫານິໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ.

ວຊ຺ຊີນໍ ວຊ຺ຊິເຈຕິຍານີຕິ ວຊ຺ຊິຣາຊູນໍ ວຊ຺ຊິຣຏ຺ເຐ ຈິຕ຺ຕີກຕຏ຺ເຐນ ເຈຕິຍານີຕິ ລທ຺ຘນາມານິ ຍກ຺ຂຏ຺ຐານານິ. ອພ຺ຠນ຺ຕຣານີຕິ ອນ຺ໂຕນຄເຣ ຐິຕານິ. ພາຫິຣານີຕິ ພຫິນຄເຣ ຐິຕານິ. ທິນ຺ນປຸພ຺ພນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ທິນ຺ນໍ. ກຕປຸພ຺ພນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ກຕໍ. ໂນ ປຣິຫາເປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອປຣິຫາເປຕ຺ວາ ຍຖາປວຕ຺ຕເມວ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ ຘມ຺ມິກໍ ພລິໍ ປຣິຫາເປນ຺ຕານຎ຺ຫິ ເທວຕາ ອາຣກ຺ຂໍ ສຸສໍວິຫິຕໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ ທຸກ຺ຂໍ ຊເນຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາປິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາສສີສໂຣຄາທິໍ ວຑ຺ເຒນ຺ຕິ, ສງ຺ຄາເມ ປຕ຺ເຕ ສຫາຍາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ອປຣິຫາເປນ຺ຕານໍ ປນ ອາຣກ຺ຂໍ ສຸສໍວິຫິຕໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ ສຸຂໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາປິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາສສີສໂຣຄາທິໍ ຫນນ຺ຕິ, ສງ຺ຄາມສີເສ ສຫາຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ວຸທ຺ຘິຫານິໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຘມ຺ມິກາ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຣກ຺ຂາ ເອວ ຍຖາ ອນິຈ຺ຉິຕໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ອາວຣຓໂຕ ອາວຣຓໍ. ຍຖາ ອິຈ຺ຉິຕໍ ນ ວິນສ຺ສຕິ, ເອວໍ ໂຄປາຍນໂຕ ຄຸຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ພລກາເຍນ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຣກ຺ຂຓໍ ປພ຺ພຊິຕານໍ ຘມ຺ມິກາ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ຍຖາ ປນ ວິຫາຣສ຺ສ ອຸປວເນ ຣຸກ຺ເຂ ນ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ວາຊິກາ ວຊ຺ຌໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂປກ຺ຂຣຓີສຸ ມຈ຺ເຉ ນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ກຣຓໍ ຘມ຺ມິກາ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິ ນາມ. ກິນ຺ຕິ ອນາຄຕາ ຈາຕິ ອິມິນາ ປນ ເນສໍ ເອວໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາໂນຕິ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເຍ ອນາຄຕານໍ ອຣຫນ຺ຕານໍ ອາຄມນໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕ ອສ຺ສທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ ອປ຺ປສນ຺ນາ. ປພ຺ພຊິເຕ ຈ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ປຎ຺ຫໍ ນ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຘມ຺ມໍ ນ ສຸຓນ຺ຕິ, ທານໍ ນ ເທນ຺ຕິ, ອນຸໂມທນໍ ນ ສຸຓນ຺ຕິ, ນິວາສນຏ຺ຐານໍ ນ ສໍວິທຫນ຺ຕິ. ອຖ ເນສໍ ອວຓ຺ໂຓ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ – ‘‘ອສຸໂກ ນາມ ຣາຊາ ອສ຺ສທ຺ໂຘ ອປ຺ປສນ຺ໂນ, ປພ຺ພຊິເຕ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ນ ກໂຣຕິ…ເປ… ນິວາສນຏ຺ຐານໍ ນ ສໍວິທຫຕີ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕາ ຕສ຺ສ ນຄຣທ຺ວາເຣນ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຄຈ຺ຉນ຺ຕາປິ ນຄຣໍ ນ ປວິສນ຺ຕິ. ເອວໍ ອນາຄຕານໍ ອຣຫນ຺ຕານໍ ອນາຄມນເມວ ໂຫຕິ. ອາຄຕານມ຺ປິ ຜາສຸວິຫາເຣ ອສຕິ ເຍປິ ອຊານິຕ຺ວາ ອາຄຕາ, ເຕ – ‘‘ວສິສ຺ສາມາຕິ ຕາວ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຄຕມ຺ຫາ, ອິເມສໍ ປນ ຣາຊູນໍ ອິມິນາ ນີຫາເຣນ ໂກ ວສິສ຺ສຕີ’’ຕິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເອວໍ ອນາຄເຕສຸ ອນາຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ, ອາຄເຕສຸ ທຸກ຺ຂໍ ວິຫຣນ຺ເຕສຸ ໂສ ເທໂສ ປພ຺ພຊິຕານໍ ອນາວາໂສ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ເທວຕາຣກ຺ຂາ ນ ໂຫຕິ, ເທວຕາຣກ຺ຂາຍ ອສຕິ ອມນຸສ຺ສາ ໂອກາສໍ ລຠນ຺ຕິ. ອມນຸສ຺ສາ ອຸສ຺ສນ຺ນາ ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ ພ຺ຍາຘິໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ, ສີລວນ຺ຕານໍ ທສ຺ສນປຎ຺ຫາປຸຈ຺ຉນາທິວຕ຺ຖຸກສ຺ສ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ອນາຄໂມ ໂຫຕິ. ວິປຣິຍາເຍນ ປນ ຍຖາວຸຕ຺ຕກຓ຺ຫປກ຺ຂວິປຣີຕສ຺ສ ສຸກ຺ກປກ຺ຂສ຺ສ ສມ຺ຠໂວ ໂຫຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ວຸທ຺ຘິຫານິໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ.

໑໓໕. ເອກມິທາຫນ຺ຕິ ອິທໍ ຠຄວາ ປຸພ຺ເພ ວຊ຺ຊີນໍ ອິມສ຺ສ ວຊ຺ຊິສຕ຺ຕກສ຺ສ ເທສິຕຠາວປ຺ປກາສນຕ຺ຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສາຣນ຺ທເທ ເຈຕິເຍຕິ ເອວໍນາມເກ ວິຫາເຣ. ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ກິຣ ພຸທ຺ເຘ ຕຕ຺ຖ ສາຣນ຺ທທສ຺ສ ຍກ຺ຂສ຺ສ ນິວາສນຏ຺ຐານໍ ເຈຕິຍໍ ອໂຫສິ. ອເຖຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ວິຫາຣໍ ກາຣາເປສຸໍ, ໂສ ສາຣນ຺ທເທ ເຈຕິເຍ ກຕຕ຺ຕາ ສາຣນ຺ທທເຈຕິຍນ຺ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄໂຕ.

ອກຣຓີຍາຕິ ອກາຕພ຺ພາ, ອຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິທນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ຍຸທ຺ຘສ຺ສາຕິ ກຣຓຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ, ອຠິມຸຂຍຸທ຺ເຘນ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຸປລາປນາຍາຕິ ຐເປຕ຺ວາ ອຸປລາປນໍ. ອຸປລາປນາ ນາມ – ‘‘ອລໍ ວິວາເທນ, ອິທານິ ສມຄ຺ຄາ ໂຫມາ’’ຕິ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສຣຖຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓາທີນິ ເປເສຕ຺ວາ ສງ຺ຄຫກຣຓໍ. ເອວຎ຺ຫິ ສງ຺ຄຫໍ ກຕ຺ວາ ເກວລໍ ວິສ຺ສາເສນ ສກ຺ກາ ຄຓ຺ຫິຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ມິຖຸເຠທາຍາຕິ ຐເປຕ຺ວາ ມິຖຸເຠທໍ. ອິມິນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເຠທໍ ກຕ຺ວາປິ ສກ຺ກາ ເອເຕ ຄເຫຕຸນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິທໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວໂຕ ກຖາຍ ນຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ອາຫ.

ກິໍ ປນ ຠຄວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອິມາຍ ກຖາຍ ນຍລາຠໍ ນ ຊານາຕີຕິ? ອາມ, ຊານາຕິ. ຊານນ຺ໂຕ ກສ຺ມາ ກເຖສີຕິ? ອນຸກມ຺ປາຍ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ມຍາ ອກຖິເຕປິ ກຕິປາເຫນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕິ, ກຖິເຕ ປນ ສມຄ຺ເຄ ຠິນ຺ທນ຺ໂຕ ຕີຫິ ສໍວຈ຺ຉເຣຫິ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕິ, ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ຊີວິຕເມວ ວຣໍ, ເອຕ຺ຕກຎ຺ຫິ ຊີວນ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ປຕິຏ຺ຐານຠູຕໍ ປຸຎ຺ຎໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ.

ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ. ອນຸໂມທິຕ຺ວາຕິ ‘‘ຍາວ ສຸຠາສິຕຎ຺ຈິທໍ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນາ’’ຕິ ວາຈາຍ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ. ປກ຺ກາມີຕິ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄໂຕ. ຕໂຕ ນໍ ຣາຊາ – ‘‘ກິໍ ອາຈຣິຍ, ຠຄວາ ອວຈາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ – ‘‘ຍຖາ ໂຠ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ວຈນໍ ນ ສກ຺ກາ ວຊ຺ຊີ ເກນຈິ ຄເຫຕຸໍ, ອປິ ຈ ອຸປລາປນາຍ ວາ ມິຖຸເຠເທນ ວາ ສກ຺ກາ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ນໍ ຣາຊາ – ‘‘ອຸປລາປນາຍ ອມ຺ຫາກໍ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທໂຍ ນສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຠເທເນວ ເຕ ຄເຫສ຺ສາມິ, ກິໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ຕຸມ຺ເຫ ວຊ຺ຊິໍ ອາຣພ຺ຠ ປຣິສຕິ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຖ. ຕໂຕ ອຫໍ – ‘‘ກິໍ ເຕ ມຫາຣາຊ ເຕຫິ, ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕເກຫິ ກສິວາຓິຊ຺ຊາທີນິ ກຕ຺ວາ ຊີວນ຺ຕຸ ເອເຕ ຣາຊາໂນ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກມິສ຺ສາມິ. ຕໂຕ ຕຸມ຺ເຫ – ‘‘ກິນ຺ນຸ ໂຂ ໂຠ ເອສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວຊ຺ຊິໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕໍ ກຖໍ ປຏິພາຫຕີ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍາຖ, ທິວສຠາເຄ ຈາຫໍ ເຕສໍ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ເປເສສ຺ສາມິ, ຕມ຺ປິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຕຸມ຺ເຫປິ ມມ ໂທສໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ພນ຺ຘນຕາລນາທີນິ ອກຕ຺ວາວ ເກວລໍ ຂຸຣມຸຓ຺ຑໍ ມໍ ກຕ຺ວາ ນຄຣາ ນີຫຣາເປຖ. ອຖາຫໍ – ‘‘ມຍາ ເຕ ນຄເຣ ປາກາໂຣ ປຣິຂາ ຈ ກາຣິຕາ, ອຫໍ ກິຣ ທຸພ຺ພລຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕານຄມ຺ຠີຣຏ຺ຐານຎ຺ຈ ຊານາມິ, ນ ຈິຣສ຺ເສວ ທານິ ອຸຊຸໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວກ຺ຂາມິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຸມ຺ເຫ – ‘‘ຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍາຖາຕິ. ຣາຊາ ສພ຺ພໍ ອກາສິ.

ລິຈ຺ຉວີ ຕສ຺ສ ນິກ຺ຂມນໍ ສຸຕ຺ວາ – ‘‘ສໂຐ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ມາ ຕສ຺ສ ຄງ຺ຄໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຸໍ ອທຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຕຕ຺ຣ ເອກຈ຺ເຈຫິ – ‘‘ອມ຺ເຫ ອາຣພ຺ຠ ກຖິຕຕ຺ຕາ ກິຣ ໂສ ເອວໍ ກໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠເຓ, ເອຕູ’’ຕິ ຠຓິໍສຸ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ລິຈ຺ຉວີ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ, ລິຈ຺ຉວິໂນ – ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕເກນ ນາມ ເອວໍ ຄຣຸໍ ທຓ຺ຑໍ ກາຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ – ‘‘ກິໍ ເຕ ຕຕ຺ຣ ຐານນ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘ວິນິຈ຺ຉຍາມຈ຺ໂຈຫມສ຺ມີ’’ຕິ. ຕເທວ ເຕ ຐານນ຺ຕຣໍ ໂຫຕູຕິ. ໂສ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ກໂຣຕິ, ຣາຊກຸມາຣາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ.

ໂສ ປຕິຏ຺ຐິຕຄຸໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ເອກໍ ລິຈ຺ຉວິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ – ທາຣກາ ກສນ຺ຕີຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອາມ, ກສນ຺ຕິ. ທ຺ເວ ໂຄເຓ ໂຍເຊຕ຺ວາຕິ? ອາມ, ທ຺ເວ ໂຄເຓ ໂຍເຊຕ຺ວາຕິ. ເອຕ຺ຕກໍ ວຕ຺ວາ ນິວຕ຺ໂຕ. ຕໂຕ ຕໍ ອຎ຺ໂຎ – ‘‘ກິໍ ອາຈຣິໂຍ ອາຫາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ‘‘ນ ເມ ເອສ ຍຖາຠູຕໍ ກເຖຕີ’’ຕິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຠິຊ຺ຊິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ທິວເສ ເອກໍ ລິຈ຺ຉວິໍ ເອກມນ຺ຕໍ ເນຕ຺ວາ – ‘‘ເກນ ພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ຠຸຕ຺ໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ໂຕ. ຕມ຺ປິ ອຎ຺ໂຎ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ຕເຖວ ຠິຊ຺ຊິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອປຣມ຺ປິ ທິວສໍ ເອກໍ ລິຈ຺ຉວິໍ ເອກມນ຺ຕໍ ເນຕ຺ວາ – ‘‘ອຕິທຸຄ຺ຄໂຕສິ ກິຣາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂກ ເອວມາຫາຕິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ອສຸໂກ ນາມ ລິຈ຺ຉວີຕິ. ອປຣມ຺ປິ ເອກມນ຺ຕໍ ເນຕ຺ວາ – ‘‘ຕ຺ວໍ ກິຣ ຠີຣຸກຊາຕິໂກ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂກ ເອວມາຫາຕິ? ອສຸໂກ ນາມ ລິຈ຺ຉວີຕິ. ເອວໍ ອຎ຺ເຎນ ອກຖິຕເມວ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກເຖນ຺ໂຕ ຕີຫິ ສໍວຈ຺ຉເຣຫິ ເຕ ຣາຊາໂນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຍຖາ ທ຺ເວ ເອກມຄ຺ເຄນ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕຖາ ກຕ຺ວາ ສນ຺ນິປາຕເຠຣິໍ ຈຣາເປສິ. ລິຈ຺ຉວິໂນ – ‘‘ອິສ຺ສຣາ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕຸ, ສູຣາ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ.

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ – ‘‘ອຍໍ ທານິ ກາໂລ, ສີຆໍ ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ສາສນໍ ເປເສສິ. ຣາຊາ ສຸຕ຺ວາວ ພລເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິ. ເວສາລິກາ ສຸຕ຺ວາ – ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ຄງ຺ຄໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຸໍ ນ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ເຠຣິໍ ຈຣາເປສຸໍ. ຕມ຺ປິ ສຸຕ຺ວາ – ‘‘ຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ ສູຣຣາຊາໂນ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ນ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ‘‘ນຄຣປ຺ປເວສນໍ ນ ທສ຺ສາມ, ທ຺ວາຣານິ ປິທຫິຕ຺ວາ ຐສ຺ສາມາ’’ຕິ ເຠຣິໍ ຈຣາເປສຸໍ. ເອໂກປິ ນ ສນ຺ນິປຕິ. ຍຖາວິວເຏເຫວ ທ຺ວາເຣຫິ ປວິສິຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປາເປຕ຺ວາ ຄໂຕ.

ຠິກ຺ຂຸອປຣິຫານິຍຘມ຺ມວຓ຺ຓນາ

໑໓໖. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕຕິອາທິມ຺ຫິ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາຕິ ທູຣວິຫາເຣສຸ ອິທ຺ຘິມນ຺ເຕ ເປເສຕ຺ວາ ສນ຺ຕິກວິຫາເຣສຸ ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ – ‘‘ສນ຺ນິປຕຖ, ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ; ຠຄວາ ໂວ ສນ຺ນິປາຕໍ ອິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ. ອປຣິຫານິເຍຕິ ອປຣິຫານິກເຣ, ວຸທ຺ຘິເຫຕຸຠູເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ເມ ເທເສສ຺ສາມີຕິ ຈນ຺ທສຫສ຺ສໍ ສູຣິຍສຫສ຺ສໍ ອຸຏ຺ຐເປນ຺ໂຕ ວິຍ ຈຕຸກຸຏ຺ຏເກ ເຄເຫ ອນ຺ໂຕ ເຕລທີປສຫສ຺ສໍ ອຸຊ຺ຊາເລນ຺ໂຕ ວິຍ ປາກເຏ ກຕ຺ວາ ກຖຍິສ຺ສາມີຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຠິຓ຺ຫໍ ສນ຺ນິປາຕາຕິ ອິທໍ ວຊ຺ຊິສຕ຺ຕເກ ວຸຕ຺ຕສທິສເມວ. ອິຘາປິ ຈ ອຠິຓ຺ຫໍ ອສນ຺ນິປຕິຕາ ທິສາສຸ ອາຄຕສາສນໍ ນ ສຸຓນ຺ຕິ. ຕໂຕ – ‘‘ອສຸກວິຫາຣສີມາ ອາກຸລາ, ອຸໂປສຖປວາຣຓາ ຐິຕາ, ອສຸກສ຺ມິໍ ຐາເນ ຠິກ຺ຂູ ເວຊ຺ຊກມ຺ມທູຕກມ຺ມາທີນິ ກໂຣນ຺ຕິ, ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິພຫຸລາ ປຸປ຺ຜທານາທີຫິ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ຕີ’’ຕິອາທີນິ ນ ຊານນ຺ຕິ, ປາປຠິກ຺ຂູປິ ‘‘ປມຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຣາສິຠູຕາ ສາສນໍ ໂອສກ຺ກາເປນ຺ຕິ. ອຠິຓ຺ຫໍ ສນ຺ນິປຕິຕາ ປນ ຕໍ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຓນ຺ຕິ, ຕໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ເປເສຕ຺ວາ ສີມໍ ອຸຊຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຸໂປສຖປວາຣຓາທໂຍ ປວຕ຺ຕາເປນ຺ຕິ, ມິຈ຺ຉາຊີວານໍ ອຸສ຺ສນ຺ນຏ຺ຐາເນ ອຣິຍວໍສເກ ເປເສຕ຺ວາ ອຣິຍວໍສໍ ກຖາເປນ຺ຕິ, ປາປຠິກ຺ຂູນໍ ວິນຍຘເຣຫິ ນິຄ຺ຄຫໍ ກາຣາເປນ຺ຕິ, ປາປຠິກ຺ຂູປິ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ, ນ ສກ຺ກາ ອມ຺ເຫຫິ ວຄ຺ຄພນ຺ເຘນ ວິຈຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປລາຍນ຺ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ຫານິວຸທ຺ຘິໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ.

ສມຄ຺ຄາຕິອາທີສຸ ເຈຕິຍປຏິຊຄ຺ຄນຕ຺ຖໍ ວາ ໂພຘິເຄຫອຸໂປສຖາຄາຣຈ຺ຉາທນຕ຺ຖໍ ວາ ກຕິກວຕ຺ຕໍ ວາ ຐເປຕຸກາມຕາຍ ໂອວາທໍ ວາ ທາຕຸກາມຕາຍ – ‘‘ສງ຺ໂຆ ສນ຺ນິປຕຕູ’’ຕິ ເຠຣິຍາ ວາ ຆຓ຺ຏິຍາ ວາ ອາໂກຏິຕາຍ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຈີວຣກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖິ, ມຍ຺ຫໍ ປຕ຺ໂຕ ປຈິຕພ຺ໂພ, ມຍ຺ຫໍ ນວກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວິກ຺ເຂປໍ ກໂຣນ຺ຕາ ນ ສມຄ຺ຄາ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ ນາມ. ສພ຺ພໍ ປນ ຕໍ ກມ຺ມໍ ຐເປຕ຺ວາ – ‘‘ອຫໍ ປຸຣິມຕຣໍ, ອຫໍ ປຸຣິມຕຣ’’ນ຺ຕິ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕາ ສມຄ຺ຄາ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ ນາມ. ສນ຺ນິປຕິຕາ ປນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຕ຺ວາ ເອກໂຕ ອວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕາ ສມຄ຺ຄາ ນ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ນາມ. ເອວໍ ວຸຏ຺ຐິເຕສຸ ຫິ ເຍ ປຐມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕສໍ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ພາຫິຣກຖາວ ສຸຕາ, ອິທານິ ວິນິຈ຺ຉຍກຖາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕາ ປນ ສມຄ຺ຄາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ນາມ. ອປິຈ ‘‘ອສຸກຏ຺ຐາເນ ວິຫາຣສີມາ ອາກຸລາ, ອຸໂປສຖປວາຣຓາ ຐິຕາ, ອສຸກຏ຺ຐາເນ ເວຊ຺ຊກມ຺ມາທິກາຣກາ ປາປຠິກ຺ຂູ ອຸສ຺ສນ຺ນາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ – ‘‘ໂກ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕສໍ ນິຄ຺ຄຫໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ – ‘‘ອຫໍ ປຐມໍ, ອຫໍ ປຐມ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາປິ ສມຄ຺ຄາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ນາມ.

ອາຄນ຺ຕຸກໍ ປນ ທິສ຺ວາ – ‘‘ອິມໍ ປຣິເວຓໍ ຍາຫິ, ເອຕໍ ປຣິເວຓໍ ຍາຫິ, ອຍໍ ໂກ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ວຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ຕາປິ, ຊິຓ຺ຓປຕ຺ຕຈີວຣກໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ເຕນ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຣິເຍສມານາປິ, ຄິລານສ຺ສ ຄິລານເຠສຊ຺ຊໍ ປຣິເຍສມານາປິ, ຄິລານເມວ ອນາຖໍ – ‘‘ອສຸກປຣິເວຓໍ ຍາຫິ, ອສຸກປຣິເວຓໍ ຍາຫີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິເວເຓ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ຕາປິ, ເອໂກ ໂອລິຍມານໂກ ຄນ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຎວນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ເຕນ ຕໍ ຄນ຺ຖໍ ອຸກ຺ຂິປາເປນ຺ຕາປິ ສມຄ຺ຄາ ສງ຺ຆໍ ກຣຓີຍານິ ກໂຣນ຺ຕິ ນາມ.

ອປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິອາທີສຸ ນວໍ ອຘມ຺ມິກໍ ກຕິກວຕ຺ຕໍ ວາ ສິກ຺ຂາປທໍ ວາ ພນ຺ຘນ຺ຕາ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ນາມ, ປຸຣາຓສນ຺ຖຕວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ຠິກ຺ຂູ ວິຍ. ອຸທ຺ຘມ຺ມໍ ອຸພ຺ພິນຍໍ ສາສນໍ ທີເປນ຺ຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕິ ນາມ, ວສ຺ສສຕປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠຄວຕິ ເວສາລິກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ວິຍ. ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທກາ ປນ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ວີຕິກ຺ກມນ຺ຕາ ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ເຕສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສມາທາຍ ນ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ນາມ, ອສ຺ສຊິປຸນພ຺ພສຸກາ ວິຍ. ນວໍ ປນ ກຕິກວຕ຺ຕໍ ວາ ສິກ຺ຂາປທໍ ວາ ອພນ຺ຘນ຺ຕາ, ຘມ຺ມວິນຍໂຕ ສາສນໍ ທີເປນ຺ຕາ, ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານິ ອສມູຫນນ຺ຕາ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ເຕສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ນາມ, ອາຍສ຺ມາ ອຸປເສໂນ ວິຍ, ອາຍສ຺ມາ ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ວິຍ ຈ.

‘‘ສຸຓາຕຸ, ເມ ອາວຸໂສ ສງ຺ໂຆ, ສນ຺ຕມ຺ຫາກໍ ສິກ຺ຂາປທານິ ຄິຫິຄຕານິ, ຄິຫິໂນປິ ຊານນ຺ຕິ, ‘ອິທໍ ໂວ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍານໍ ກປ຺ປຕິ, ອິທໍ ໂວ ນ ກປ຺ປຕີ’ຕິ. ສເຈ ຫິ ມຍໍ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານິ ສມູຫນິສ຺ສາມ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ – ‘ຘູມກາລິກໍ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ຍາວິເມສໍ ສຕ຺ຖາ ອຏ຺ຐາສິ, ຕາວິເມ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສິກ຺ຂິໍສຸ. ຍໂຕ ອິເມສໍ ສຕ຺ຖາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ນ ທານິເມ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສິກ຺ຂນ຺ຕີ’ຕິ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ປຎ຺ຎເປຍ຺ຍ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ, ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ເຕສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສມາທາຍ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍາ’’ຕິ (ຈຸຬວ. ໔໔໒) –

ອິມໍ ຕນ຺ຕິໍ ຐປຍນ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ວິຍ ຈ. ວຸທ຺ຘິເຍວາຕິ ສີລາທີຫິ ຄຸເຓຫິ ວຸຑ຺ຒິເຍວ, ໂນ ປຣິຫານິ.

ເຖຣາຕິ ຖິຣຠາວປ຺ປຕ຺ຕາ ເຖຣກາຣເກຫິ ຄຸເຓຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ. ພຫູ ຣຕ຺ຕິໂຍ ຊານນ຺ຕີຕິ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູ. ຈິຣໍ ປພ຺ພຊິຕານໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ຈິຣປພ຺ພຊິຕາ. ສງ຺ຆສ຺ສ ປິຕຸຏ຺ຐາເນ ຐິຕາຕິ ສງ຺ຆປິຕໂຣ. ປິຕຸຏ຺ຐາເນ ຐິຕຕ຺ຕາ ສງ຺ຆໍ ປຣິເນນ຺ຕິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຫຸຕ຺ວາ ຕີສຸ ສິກ຺ຂາສຸ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕີຕິ ສງ຺ຆປຣິຓາຍກາ.

ເຍ ເຕສໍ ສກ຺ກາຣາທີນິ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂອວາທຕ຺ຖາຍ ທ຺ເວ ຕໂຍ ວາເຣ ອຸປຏ຺ຐານໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕປິ ເຕສໍ ໂອວາທໍ ນ ເທນ຺ຕິ, ປເວຓີກຖໍ ນ ກເຖນ຺ຕິ, ສາຣຠູຕໍ ຘມ຺ມປຣິຍາຍໍ ນ ສິກ຺ຂາເປນ຺ຕິ. ເຕ ເຕຫິ ວິສ຺ສຏ຺ຐາ ສີລາທີຫິ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ເຘຫິ ສຕ຺ຕຫິ ຈ ອຣິຍຘເນຫີຕິ ເອວມາທີຫິ ຄຸເຓຫິ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ. ເຍ ປນ ເຕສໍ ສກ຺ກາຣາທີນິ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕປິ ເຕສໍ ໂອວາທໍ ເທນ຺ຕິ. ‘‘ເອວໍ ເຕ ອຠິກ຺ກມິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ເຕ ປຏິກ຺ກມິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ເຕ ອາໂລກິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ເຕ ວິໂລກິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ເຕ ສມິຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ເຕ ປສາຣິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ເຕ ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຘາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປເວຓີກຖໍ ກເຖນ຺ຕິ, ສາຣຠູຕໍ ຘມ຺ມປຣິຍາຍໍ ສິກ຺ຂາເປນ຺ຕິ, ເຕຣສຫິ ຘຸຕງ຺ເຄຫິ ທສຫິ ກຖາວຕ຺ຖູຫິ ອນຸສາສນ຺ຕິ. ເຕ ເຕສໍ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ສີລາທີຫິ ຄຸເຓຫິ ວຑ຺ຒມານາ ສາມຎ຺ຎຕ຺ຖໍ ອນຸປາປຸຓນ຺ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ຫານິວຸທ຺ຘິໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ.

ປຸນພ຺ຠວທານໍ ປຸນພ຺ຠໂວ, ປຸນພ຺ຠໂວ ສີລມສ຺ສາຕິ ໂປໂນພ຺ຠວິກາ, ປຸນພ຺ຠວທາຍິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ໂປໂນພ຺ຠວິກາຍ. ນ ວສໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເຍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ກາຣຓາ ອຸປຏ຺ຐາການໍ ປທານຸປທິກາ ຫຸຕ຺ວາ ຄາມໂຕ ຄາມໍ ວິຈຣນ຺ຕິ, ເຕ ຕສ຺ສາ ຕຓ຺ຫາຍ ວສໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ນາມ, ອິຕເຣ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ຫານິວຸທ຺ຘິໂຍ ປາກຏາເຍວ.

ອາຣຎ຺ຎເກສູຕິ ປຎ຺ຈຘນຸສຕິກປຈ຺ຉິເມສຸ. ສາເປກ຺ຂາຕິ ສຕຓ຺ຫາ ສາລຍາ. ຄາມນ຺ຕເສນາສເນສຸ ຫິ ຌານໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາປິ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕມຕ຺ໂຕວ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສທາຣິກາທິສທ຺ທໍ ສຸຓາຕິ, ເຍນສ຺ສ ອຘິຄຕວິເສໂສປິ ຫາຍຕິເຍວ. ອຣຎ຺ເຎ ປນ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ປຏິພຸທ຺ຘມຕ຺ໂຕ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆໂມຣາທີນໍ ສທ຺ທໍ ສຸຓາຕິ, ເຍນ ອາຣຎ຺ຎກໍ ປີຕິໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕເມວ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ອິຕິ ຠຄວາ ຄາມນ຺ຕເສນາສເນ ຌານໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນຠິກ຺ຂຸໂນ ອຣຎ຺ເຎ ນິທ຺ທາຍນ຺ຕເມວ ປສໍສຕິ. ຕສ຺ມາ ຕເມວ ອຕ຺ຖວສໍ ປຏິຈ຺ຈ – ‘‘ອາຣຎ຺ຎເກສຸ ເສນາສເນສຸ ສາເປກ຺ຂາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ.

ປຈ຺ຈຕ຺ຕຎ຺ເຎວ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕໂນ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປສ຺ສນ຺ຕິ. ເປສລາຕິ ປິຍສີລາ. ອິຘາປິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ອາຄມນໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ຕາ ເນວາສິກາ ອສ຺ສທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ ອປ຺ປສນ຺ນາ. ສມ຺ປຕ຺ຕຠິກ຺ຂູນໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນປຕ຺ຕຈີວຣປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓອາສນປຎ຺ຎາປນຕາລວຓ຺ຏຄ຺ຄຫຓາທີນິ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຖ ເນສໍ ອວຓ຺ໂຓ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ – ‘‘ອສຸກວິຫາຣວາສິໂນ ຠິກ຺ຂູ ອສ຺ສທ຺ຘາ ອປ຺ປສນ຺ນາ ວິຫາຣໍ ປວິຏ຺ຐານໍ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ນ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕາ ວິຫາຣທ຺ວາເຣນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາປິ ວິຫາຣໍ ນ ປວິສນ຺ຕິ. ເອວໍ ອນາຄຕານໍ ອນາຄມນເມວ ໂຫຕິ. ອາຄຕານໍ ປນ ຜາສຸວິຫາເຣ ອສຕິ ເຍປິ ອຊານິຕ຺ວາ ອາຄຕາ, ເຕ – ‘‘ວສິສ຺ສາມາຕິ ຕາວ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຄຕາມ຺ຫ, ອິເມສໍ ປນ ເນວາສິການໍ ອິມິນາ ນີຫາເຣນ ໂກ ວສິສ຺ສຕີ’’ຕິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂສ ວິຫາໂຣ ອຎ຺ເຎສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນາວາໂສວ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ເນວາສິກາ ສີລວນ຺ຕານໍ ທສ຺ສນໍ ອລຠນ຺ຕາ ກງ຺ຂາວິໂນທນໍ ວາ ອາຈາຣສິກ຺ຂາປກໍ ວາ ມຘຸຣຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ວາ ນ ລຠນ຺ຕິ, ເຕສໍ ເນວ ອຄ຺ຄຫິຕຘມ຺ມຄ຺ຄຫຓໍ, ນ ຄຫິຕສຊ຺ຌາຍກຣຓໍ ໂຫຕິ. ອິຕິ ເນສໍ ຫານິເຍວ ໂຫຕິ, ນ ວຸທ຺ຘິ.

ເຍ ປນ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ອາຄມນໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕ ສທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ ປສນ຺ນາ, ອາຄຕານໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນາທີນິ ກຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ປວິສນ຺ຕິ, ກງ຺ຂໍ ວິໂນເທນ຺ຕິ, ມຘຸຣຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ລຠນ຺ຕິ. ອຖ ເນສໍ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ – ‘‘ອສຸກວິຫາຣຠິກ຺ຂູ ເອວໍ ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ນາ ສງ຺ຄາຫກາ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ທູຣໂຕປິ ເອນ຺ຕິ, ເຕສໍ ເນວາສິກາ ວຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ສມີປໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວຸຑ຺ຒຕຣໍ ອາຄນ຺ຕຸກໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສີທນ຺ຕິ, ນວກຕຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສີທນ຺ຕິ. ນິສີທິຕ຺ວາ – ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ວສິສ຺ສຖ ຄມິສ຺ສຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ‘ຄມິສ຺ສາມີ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ – ‘‘ສປ຺ປາຍໍ ເສນາສນໍ, ສຸລຠາ ຠິກ຺ຂາ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ເທນ຺ຕິ. ວິນຍຘໂຣ ເຈ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ວິນຍໍ ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາທິຘໂຣ ເຈ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຕໍ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ. ອາຄນ຺ຕຸການໍ ເຖຣານໍ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ອາຄນ຺ຕຸກາ ‘‘ເອກໍ ທ຺ເວ ທິວສານິ ວສິສ຺ສາມາຕິ ອາຄຕາມ຺ຫ, ອິເມສໍ ປນ ສຸຂສໍວາສຕາຍ ທສທ຺ວາທສວສ຺ສານິ ວສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ຫານິວຸທ຺ຘິໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ.

໑໓໗. ທຸຕິຍສຕ຺ຕເກ ກມ຺ມໍ ອາຣາໂມ ເອເຕສນ຺ຕິ ກມ຺ມາຣາມາຕິ. ກມ຺ເມ ຣຕາຕິ ກມ຺ມຣຕາ. ກມ຺ມາຣາມຕມນຸຍຸຕ຺ຕາຕິ ຍຸຕ຺ຕາ ປຍຸຕ຺ຕາ ອນຸຍຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມນ຺ຕິ ອິຕິກາຕພ຺ພກມ຺ມໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຈີວຣວິຈາຣຓໍ, ຈີວຣກຣຓໍ, ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນໍ, ສູຈິຆຣໍ, ປຕ຺ຕຕ຺ຖວິກໍ, ອສໍພທ຺ຘກໍ, ກາຍພນ຺ຘນໍ, ຘມກຣຓໍ, ອາຘາຣກໍ, ປາທກຖລິກໍ, ສມ຺ມຊ຺ຊນີອາທີນໍ ກຣຓນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ເອຕານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ສກລທິວສໍ ເອຕາເນວ ກໂຣຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍສ ປຏິກ຺ເຂໂປ. ໂຍ ປນ ເອເຕສໍ ກຣຓເວລາຍເມວ ເອຕານິ ກໂຣຕິ, ອຸທ຺ເທສເວລາຍໍ ອຸທ຺ເທສໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ສຊ຺ຌາຍເວລາຍໍ ສຊ຺ຌາຍຕິ, ເຈຕິຍງ຺ຄຓວຕ຺ຕເວລາຍໍ ເຈຕິຍງ຺ຄຓວຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ, ມນສິກາຣເວລາຍໍ ມນສິກາຣໍ ກໂຣຕິ, ນ ໂສ ກມ຺ມາຣາໂມ ນາມ.

ນ ຠສ຺ສາຣາມາຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍ ອິຕ຺ຖິວຓ຺ຓປຸຣິສວຓ຺ຓາທິວເສນ ອາລາປສລ຺ລາປໍ ກໂຣນ຺ໂຕເຍວ ທິວສຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິຎ຺ຈ ວີຕິນາເມຕິ, ເອວຣູເປ ຠສ຺ເສ ປຣິຍນ຺ຕກາຣີ ນ ໂຫຕິ, ອຍໍ ຠສ຺ສາຣາໂມ ນາມ. ໂຍ ປນ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕິ, ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ອຍໍ ອປ຺ປຠສ຺ໂສວ ຠສ຺ເສ ປຣິຍນ຺ຕກາຣີເຍວ. ກສ຺ມາ? ‘‘ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ວຍໍ ກຣຓີຍໍ – ຘມ຺ມີ ວາ ກຖາ, ອຣິໂຍ ວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໗໓) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ.

ນ ນິທ຺ທາຣາມາຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ນິສິນ຺ໂນປິ ນິປນ຺ໂນປິ ຖິນມິທ຺ຘາຠິຠູໂຕ ນິທ຺ທາຍຕິເຍວ, ອຍໍ ນິທ຺ທາຣາໂມ ນາມ. ຍສ຺ສ ປນ ກຣຊກາຍເຄລຎ຺ເຎນ ຈິຕ຺ຕໍ ຠວງ຺ເຄ ໂອຕຣຕິ, ນາຍໍ ນິທ຺ທາຣາໂມ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ອຠິຊານາມຫໍ ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຄິມ຺ຫານໍ ປຈ຺ຉິເມ ມາເສ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປ຺ປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ຈຕຸຄ຺ຄຸຓໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິຕາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໓໘໗).

ນ ສງ຺ຄຓິກາຣາມາຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍ ເອກສ຺ສ ທຸຕິໂຍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຕຕິໂຍ ຕິຓ຺ຓໍ ຈຕຸຕ຺ໂຖຕິ ເອວໍ ສໍສຏ຺ໂຐວ ວິຫຣຕິ, ເອກໂກ ອສ຺ສາທໍ ນ ລຠຕິ, ອຍໍ ສງ຺ຄຓິກາຣາໂມ. ໂຍ ປນ ຈຕູສຸ ອິຣິຍາປເຖສຸ ເອກໂກ ອສ຺ສາທໍ ລຠຕິ, ນາຍໍ ສງ຺ຄຓິກາຣາໂມຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ນ ປາປິຈ຺ຉາຕິ ເອຕ຺ຖ ອສນ຺ຕສມ຺ຠາວນາຍ ອິຈ຺ຉາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ ທຸສ຺ສີລາ ປາປິຈ຺ຉາ ນາມ.

ນ ປາປມິຕ຺ຕາທີສຸ ປາປາ ມິຕ຺ຕາ ເອເຕສນ຺ຕິ ປາປມິຕ຺ຕາ. ຈຕູສຸ ອິຣິຍາປເຖສຸ ສຫ ອຍນໂຕ ປາປາ ສຫາຍາ ເອເຕສນ຺ຕິ ປາປສຫາຍາ. ຕນ຺ນິນ຺ນຕປ຺ໂປຓຕປ຺ປພ຺ຠາຣຕາຍ ປາເປສຸ ສມ຺ປວງ຺ກາຕິ ປາປສມ຺ປວງ຺ກາ.

ໂອຣມຕ຺ຕເກນາຕິ ອວຣມຕ຺ຕເກນ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກນ. ອນ຺ຕຣາຕິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອປຕ຺ວາວ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ. ໂວສານນ຺ຕິ ປຣິນິຏ຺ຐິຕຠາວໍ – ‘‘ອລເມຕ຺ຕາວຕາ’’ຕິ ໂອສກ຺ກນໍ ຐິຕກິຈ຺ຈຕໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ຍາວ ສີລປາຣິສຸທ຺ຘິມຕ຺ເຕນ ວາ ວິປສ຺ສນາມຕ຺ເຕນ ວາ ຌານມຕ຺ເຕນ ວາ ໂສຕາປນ຺ນຠາວມຕ຺ເຕນ ວາ ສກທາຄາມິຠາວມຕ຺ເຕນ ວາ ອນາຄາມິຠາວມຕ຺ເຕນ ວາ ໂວສານໍ ນ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕາວ ວຸທ຺ຘິເຍວ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານີ’’ຕິ.

໑໓໘. ຕຕິຍສຕ຺ຕເກ ສທ຺ຘາຕິ ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ນາ. ຕຕ຺ຖ ອາຄມນີຍສທ຺ຘາ, ອຘິຄມສທ຺ຘາ, ປສາທສທ຺ຘາ, ໂອກປ຺ປນສທ຺ຘາຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘາ ສທ຺ຘາ. ຕຕ຺ຖ ອາຄມນີຍສທ຺ຘາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ໂຫຕິ. ອຘິຄມສທ຺ຘາ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລານໍ. ພຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ໂມ ສງ຺ໂຆຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ປສາໂທ ປສາທສທ຺ຘາ. ໂອກປ຺ເປຕ຺ວາ ປກປ຺ເປຕ຺ວາ ປນ ສທ຺ທຫນໍ ໂອກປ຺ປນສທ຺ຘາ. ສາ ທຸວິຘາປິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາ. ຕາຍ ຫິ ສທ຺ຘາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ, ວກ຺ກລິຕ຺ເຖຣສທິໂສ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ຫິ ເຈຕິຍງ຺ຄຓວຕ຺ຕໍ ວາ, ໂພຘິຍງ຺ຄຓວຕ຺ຕໍ ວາ ກຕເມວ ໂຫຕິ. ອຸປຊ຺ຌາຍວຕ຺ຕອາຈຣິຍວຕ຺ຕາທີນິ ສພ຺ພວຕ຺ຕານິ ປູເຣຕິ. ຫິຣິມນາຕິ ປາປຊິຄຸຈ຺ຉນລກ຺ຂຓາຍ ຫິຣິຍາ ຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ. ໂອຕ຺ຕປ຺ປີຕິ ປາປໂຕ ຠາຍນລກ຺ຂເຓນ ໂອຕ຺ຕປ຺ເປນ ສມນ຺ນາຄຕາ.

ພຫຸສ຺ສຸຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ປຣິຍຕ຺ຕິພຫຸສ຺ສຸໂຕ, ປຏິເວຘພຫຸສ຺ສຸໂຕຕິ ທ຺ເວ ພຫຸສ຺ສຸຕາ. ປຣິຍຕ຺ຕີຕິ ຕີຓິ ປິຏການິ. ປຏິເວໂຘຕິ ສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວໂຘ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ປຣິຍຕ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ສາ ເຍນ ພຫຸ ສຸຕາ, ໂສ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ. ໂສ ປເນສ ນິສ຺ສຍມຸຈ຺ຈນໂກ, ປຣິສຸປຏ຺ຐາໂກ, ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ, ສພ຺ພຕ຺ຖກພຫຸສ຺ສຸໂຕຕິ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕໂຍ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ວິນຍຏ຺ຐກຖາຍ ໂອວາທວຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຄເຫຕພ຺ພາ. ສພ຺ພຕ຺ຖກພຫຸສ຺ສຸຕາ ປນ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສທິສາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາ.

ອາຣທ຺ຘວີຣິຍາຕິ ເຍສໍ ກາຍິກຎ຺ຈ ເຈຕສິກຎ຺ຈ ວີຣິຍໍ ອາຣທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ກາຍສງ຺ຄຓິກໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ຈຕູສຸ ອິຣິຍາປເຖສຸ ອຏ຺ຐອາຣພ຺ຠວຕ຺ຖຸວເສນ ເອກກາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ກາຍິກວີຣິຍໍ ອາຣທ຺ຘໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເຍ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຄາຓິກໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິວເສນ ເອກກາ ໂຫນ຺ຕິ, ຄມເນ ອຸປ຺ປນ຺ນກິເລສສ຺ສ ຐານໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ເທນ຺ຕິ, ຐາເນ ອຸປ຺ປນ຺ນກິເລສສ຺ສ ນິສຊ຺ຊໍ, ນິສຊ຺ຊາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນກິເລສສ຺ສ ສຍນໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ເທນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ນຏ຺ຐາເນເຍວ ກິເລເສ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ເຈຕສິກວີຣິຍໍ ອາຣທ຺ຘໍ ນາມ ໂຫຕິ.

ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕີຕິ ຈິຣກຕາທີນໍ ສຣິຕາ ອນຸສ຺ສຣິຕາ ມຫາຄຕິມ຺ພຍອຠຍຕ຺ເຖຣທີຆຠາຓອຠຍຕ຺ເຖຣຕິປິຏກຈູຬາຠຍຕ຺ເຖຣາ ວິຍ. ມຫາຄຕິມ຺ພຍອຠຍຕ຺ເຖໂຣ ກິຣ ຊາຕປຎ຺ຈມທິວເສ ມງ຺ຄລປາຍາເສ ຕຸຓ຺ຑໍ ປສາເຣນ຺ຕໍ ວາຍສໍ ທິສ຺ວາ ຫຸໍ ຫຸນ຺ຕິ ສທ຺ທມກາສິ. ອຖ ໂສ ເຖຣກາເລ – ‘‘ກທາ ປຏ຺ຐາຍ, ຠນ຺ເຕ, ສຣຖາ’’ຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ‘‘ຊາຕປຎ຺ຈມທິວເສ ກຕສທ຺ທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາວຸໂສ’’ຕິ ອາຫ.

ທີຆຠາຓກອຠຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຊາຕນວມທິວເສ ມາຕາ ຈຸມ຺ພິສ຺ສາມີຕິ ໂອນຕາ ຕສ຺ສາ ໂມຬິ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ຖ. ຕໂຕ ຕຸມ຺ພມຕ຺ຕານິ ສຸມນປຸປ຺ຜານິ ທາຣກສ຺ສ ອຸເຣ ປຕິຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂໍ ຊນຍິໍສຸ. ໂສ ເຖຣກາເລ – ‘‘ກທາ ປຏ຺ຐາຍ, ຠນ຺ເຕ, ສຣຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ – ‘‘ຊາຕນວມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ ອາຫ.

ຕິປິຏກຈູຬາຠຍຕ຺ເຖໂຣ – ‘‘ອນຸຣາຘປຸເຣ ຕີຓິ ທ຺ວາຣານິ ປິທຫາເປຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສານໍ ເອເກນ ທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມນໍ ກຕ຺ວາ – ‘ຕ຺ວໍ ກິນ຺ນາໂມ, ຕ຺ວໍ ກິນ຺ນາໂມ’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສາຍໍ ປຸນ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ເຕສໍ ນາມານິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາເປຕຸໍ – ‘‘ສກ຺ກາ ອາວຸໂສ’’ຕິ ອາຫ. ເອວຣູເປ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ຘາຍ – ‘‘ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຎ຺ຎວນ຺ໂຕຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍປຣິຄ຺ຄາຫິກາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ. ອປິ ຈ ທ຺ວີຫິປິ ເອເຕຫິ ປເທຫິ ວິປສ຺ສການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວິປສ຺ສນາສມ຺ຠາຣຠູຕາ ສມ຺ມາສຕິ ເຈວ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາ ຈ ກຖິຕາ.

໑໓໙. ຈຕຸຕ຺ຖສຕ຺ຕເກ ສຕິເຍວ ສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄຕິ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ຕຕ຺ຖ ອຸປຏ຺ຐານລກ຺ຂໂຓ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ປວິຈຍລກ຺ຂໂຓ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ປຄ຺ຄຫລກ຺ຂໂຓ ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ຜຣຓລກ຺ຂໂຓ ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ອຸປສມລກ຺ຂໂຓ ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂໂຓ ສມາຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ປຏິສງ຺ຂານລກ຺ຂໂຓ ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ. ຠາເວສ຺ສນ຺ຕີຕິ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕາ, ຉຫິ ກາຣເຓຫິ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕາ, ນວຫິ ກາຣເຓຫິ ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕາ, ທສຫິ ກາຣເຓຫິ ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕາ, ສຕ຺ຕຫິ ກາຣເຓຫິ ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕາ, ທສຫິ ກາຣເຓຫິ ສມາຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕາ, ປຎ຺ຈຫິ ກາຣເຓຫິ ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕາ ວຑ຺ເຒສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສເກ ສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ກເຖສິ.

໑໔໐. ປຎ຺ຈມສຕ຺ຕເກ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາຕິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຍ ສທ຺ຘິໍ ອຸປ຺ປນ຺ນສຎ຺ຎາ. ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິມາ ສຕ຺ຕ ໂລກິຍວິປສ຺ສນາປິ ໂຫນ຺ຕິ. ‘‘ເອຕໍ ສນ຺ຕໍ, ເອຕໍ ປຓີຕໍ, ຍທິທໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖ ວິຣາໂຄ ນິໂຣໂຘ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໙.໓໖) ອາຄຕວເສເນຕ຺ຖ ທ຺ເວ ໂລກຸຕ຺ຕຣາປິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໑໔໑. ຉກ຺ເກ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມນ຺ຕິ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກາຍກມ຺ມໍ. ວຈີກມ຺ມມໂນກມ຺ເມສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິມານິ ປນ ຠິກ຺ຂູນໍ ວເສນ ອາຄຕານິ ຄິຫີສຸປິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຫິ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ອາຠິສມາຈາຣິກຘມ຺ມປູຣຓໍ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ນາມ. ຄິຫີນໍ ເຈຕິຍວນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ໂພຘິວນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ສງ຺ຆນິມນ຺ຕນຕ຺ຖາຍ ຄມນໍ, ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ຐໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ, ປຕ຺ຕປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ, ອາສນປຎ຺ຎາປນໍ, ອນຸຄມນນ຺ຕິ ເອວມາທິກໍ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ນາມ.

ຠິກ຺ຂູນໍ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ອາຈາຣປຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎາປນໍ, ກມ຺ມຏ຺ຐານກຖນໍ, ຘມ຺ມເທສນາ, ເຕປິຏກມ຺ປິ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ເມຕ຺ຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ ນາມ. ຄິຫີນໍ ເຈຕິຍວນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉາມ, ໂພຘິວນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉາມ, ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ກຣິສ຺ສາມ, ທີປມາລປຸປ຺ຜປູຊໍ ກຣິສ຺ສາມ, ຕີຓິ ສຸຈຣິຕານິ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕິສ຺ສາມ, ສລາກຠຕ຺ຕາທີນິ ທສ຺ສາມ, ວສ຺ສວາສິກໍ ທສ຺ສາມ, ອຊ຺ຊ ສງ຺ຆສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ທສ຺ສາມ, ສງ຺ຆໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຂາທນີຍາທີນິ ສໍວິທຫຖ, ອາສນານິ ປຎ຺ຎາເປຖ, ປານີຍໍ ອຸປຏ຺ຐເປຖ, ສງ຺ຆໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາເນຖ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທາເປຖ, ຉນ຺ທຊາຕາ ອຸສ຺ສາຫຊາຕາ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ ກໂຣຖາຕິອາທິກຖນກາເລ ເມຕ຺ຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ ນາມ.

ຠິກ຺ຂູນໍ ປາໂຕວ ອຸຏ຺ຐາຍ ສຣີຣປ຺ປຏິຊຄ຺ຄນໍ, ເຈຕິຍງ຺ຄຓວຕ຺ຕາທີນິ ຈ ກຕ຺ວາ ວິວິຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູ ສຸຂີ ໂຫນ຺ຕຸ ອເວຣາ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊາຕິ ຈິນ຺ຕນໍ ເມຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມໍ ນາມ. ຄິຫີນໍ ‘ອຍ຺ຍາ ສຸຂີ ໂຫນ຺ຕຸ, ອເວຣາ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊາ’ຕິ ຈິນ຺ຕນໍ ເມຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມໍ ນາມ.

ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈາຕິ ສມ຺ມຸຂາ ຈ ປຣມ຺ມຸຂາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ນວການໍ ຈີວຣກມ຺ມາທີສຸ ສຫາຍຠາວຄມນໍ ສມ຺ມຸຂາ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ນາມ. ເຖຣານໍ ປນ ປາທໂຘວນວນ຺ທນພີຊນທານາທິເຠທໍ ສພ຺ພໍ ສາມີຈິກມ຺ມໍ ສມ຺ມຸຂາ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ນາມ. ອຸຠເຍຫິປິ ທຸນ຺ນິກ຺ຂິຕ຺ຕານໍ ທາຣຸຠຓ຺ຑາທີນໍ ເຕສຸ ອວມຎ຺ຎໍ ອກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ທຸນ຺ນິກ຺ຂິຕ຺ຕານໍ ວິຍ ປຏິສາມນໍ ປຣມ຺ມຸຂາ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ນາມ.

ເທວຕ຺ເຖໂຣ ຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣຕິ ເອວໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ວຈນໍ ສມ຺ມຸຂາ ເມຕ຺ຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ ນາມ. ວິຫາເຣ ອສນ຺ຕໍ ປນ ປຏິປຸຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ກຸຫິໍ ອມ຺ຫາກໍ ເທວຕ຺ເຖໂຣ, ກຸຫິໍ ອມ຺ຫາກໍ ຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ, ກທາ ນຸ ໂຂ ອາຄມິສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ມມາຍນວຈນໍ ປຣມ຺ມຸຂາ ເມຕ຺ຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ ນາມ.

ເມຕ຺ຕາສິເນຫສິນິທ຺ຘານິ ປນ ນຍນານິ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ປສນ຺ເນນ ມຸເຂນ ໂອໂລກນໍ ສມ຺ມຸຂາ ເມຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມໍ ນາມ. ເທວຕ຺ເຖໂຣ ຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ອໂຣໂຄ ໂຫຕຸ, ອປ຺ປາພາໂຘຕິ ສມນ຺ນາຫຣຓໍ ປຣມ຺ມຸຂາ ເມຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມໍ ນາມ.

ລາຠາຕິ ຈີວຣາທໂຍ ລທ຺ຘປຈ຺ຈຍາ. ຘມ຺ມິກາຕິ ກຸຫນາທິເຠທໍ ມິຈ຺ຉາຊີວໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ເຕນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ອນ຺ຕມໂສ ປຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ນມຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ປຈ຺ຉິມໂກຏິຍາ ປຕ຺ເຕ ປຣິຍາປນ຺ນໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕຄຕໍ ທ຺ວິຕິກຏຈ຺ຉຸຠິກ຺ຂາມຕ຺ຕມ຺ປິ. ອປ຺ປຏິວິຠຕ຺ຕໂຠຄີຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ເວ ປຏິວິຠຕ຺ຕາ ນາມ – ອາມິສປ຺ປຏິວິຠຕ຺ຕຎ຺ຈ, ປຸຄ຺ຄລປ຺ປຏິວິຠຕ຺ຕຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ – ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ທສ຺ສາມິ, ເອຕ຺ຕກໍ ນ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ຈິຕ຺ເຕນ ວິຠຊນໍ ອາມິສປ຺ປຏິວິຠຕ຺ຕໍ ນາມ. ‘‘ອສຸກສ຺ສ ທສ຺ສາມິ, ອສຸກສ຺ສ ນ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ຈິຕ຺ເຕນ ວິຠຊນໍ ປນ ປຸຄ຺ຄລປ຺ປຏິວິຠຕ຺ຕໍ ນາມ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ອກຕ຺ວາ ໂຍ ອປ຺ປຏິວິຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ອຍໍ ອປ຺ປຏິວິຠຕ຺ຕໂຠຄີ ນາມ.

ສີລວນ຺ເຕຫິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ສາຘາຣຓໂຠຄີຕິ ເອຕ຺ຖ ສາຘາຣຓໂຠຄິໂນ ອິທໍ ລກ຺ຂຓໍ, ຍໍ ຍໍ ປຓີຕໍ ລພ຺ຠຕິ, ຕໍ ຕໍ ເນວ ລາເຠນ ລາຠໍ ນິຊິຄີສນຕາມຸເຂນ ຄິຫີນໍ ເທຕິ, ນ ອຕ຺ຕນາ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຈ – ‘‘ສງ຺ເຆນ ສາຘາຣຓໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຆຓ຺ຏິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ ສງ຺ຆສນ຺ຕກໍ ວິຍ ປສ຺ສຕິ.

ອິມໍ ປນ ສາຣຓີຍຘມ຺ມໍ ໂກ ປູເຣຕິ, ໂກ ນ ປູເຣຕີຕິ? ທຸສ຺ສີໂລ ຕາວ ນ ປູເຣຕິ. ນ ຫິ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ສີລວນ຺ຕາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ປຣິສຸທ຺ຘສີໂລ ປນ ວຕ຺ຕໍ ອຂຓ຺ເຑນ຺ໂຕ ປູເຣຕິ. ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຕໍ – ໂຍ ຫິ ໂອທິສ຺ສກໍ ກຕ຺ວາ ມາຕຸ ວາ ປິຕຸ ວາ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາທີນໍ ວາ ເທຕິ, ໂສ ທາຕພ຺ພໍ ເທຕິ, ສາຣຓີຍຘມ຺ໂມ ປນສ຺ສ ນ ໂຫຕິ, ປລິໂພຘຊຄ຺ຄນໍ ນາມ ໂຫຕິ. ສາຣຓີຍຘມ຺ໂມ ຫິ ມຸຕ຺ຕປລິໂພຘສ຺ເສວ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕນ ປນ ໂອທິສ຺ສກໍ ເທນ຺ເຕນ ຄິລານຄິລານຸປຏ຺ຐາກອາຄນ຺ຕຸກຄມິການຎ຺ເຈວ ນວປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ຈ ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ. ເອເຕສໍ ທຕ຺ວາ ອວເສສໍ ເຖຣາສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂຖກໍ ອທຕ຺ວາ ໂຍ ຍຕ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຕກໍ ທາຕພ຺ພໍ. ອວສິຏ຺ເຐ ອສຕິ ປຸນ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ເຖຣາສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍໍ ຍໍ ປຓີຕໍ, ຕໍ ທຕ຺ວາ ເສສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ‘‘ສີລວນ຺ເຕຫີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ອທາຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ.

ອຍໍ ປນ ສາຣຓີຍຘມ຺ໂມ ສຸສິກ຺ຂິຕາຍ ປຣິສາຍ ສຸປູໂຣ ໂຫຕິ, ໂນ ອສິກ຺ຂິຕາຍ ປຣິສາຍ. ສຸສິກ຺ຂິຕາຍ ຫິ ປຣິສາຍ ໂຍ ອຎ຺ຎໂຕ ລຠຕິ, ໂສ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຎ຺ຎໂຕ ອລຠນ຺ໂຕປິ ປມາຓຍຸຕ຺ຕເມວ ຄຓ຺ຫາຕິ, ນາຕິເຣກໍ. ອຍໍ ປນ ສາຣຓີຍຘມ຺ໂມ ເອວໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ລທ຺ຘໍ ລທ຺ຘໍ ເທນ຺ຕສ຺ສາປິ ທ຺ວາທສຫິ ວສ຺ເສຫິ ປູຣຕິ, ນ ຕໂຕ ໂອຣໍ. ສເຈ ຫິ ທ຺ວາທສເມ ວສ຺ເສ ສາຣຓີຍຘມ຺ມປູຣໂກ ປິຓ຺ຑປາຕປູຣໍ ປຕ຺ຕໍ ອາສນສາລາຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ນຫາຍິຕຸໍ ຄຈ຺ຉຕິ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ຈ ກສ຺ເສໂສ ປຕ຺ໂຕຕິ, ‘‘ສາຣຓີຍຘມ຺ມປູຣກສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອາຫຣຖ ນ’’ນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຈ ຣິຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕໍ ຐເປຕິ, ອຖ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຣິຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອນວເສເສຕ຺ວາວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິໍສູ’’ຕິ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ສາຣຓີຍຘມ຺ໂມ ຠິຊ຺ຊຕິ, ປຸນ ທ຺ວາທສວສ຺ສານິ ປູເຣຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ. ຕິຕ຺ຖິຍປຣິວາສສທິໂສ ເຫສ, ສກິໍ ຂຓ຺ເຑ ຊາເຕ ປຸນ ປູເຣຕພ຺ໂພວ. ໂຍ ປນ – ‘‘ລາຠາ ວຕ ເມ, ສຸລທ຺ຘໍ ວຕ ເມ, ຍສ຺ສ ເມ ປຕ຺ຕຄຕໍ ອນາປຸຈ຺ຉາວ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ໂສມນສ຺ສໍ ຊເນຕິ, ຕສ຺ສ ປຸຓ຺ໂຓ ນາມ ໂຫຕິ.

ເອວໍ ປູຣິຕສາຣຓີຍຘມ຺ມສ຺ສ ປນ ເນວ ອິສ຺ສາ, ນ ມຈ຺ຉຣິຍໍ ໂຫຕິ. ໂສ ມນຸສ຺ສານໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ, ສຸລຠປຈ຺ຈໂຍ ຈ, ປຕ຺ຕຄຕມສ຺ສ ທິຍ຺ຍມານມ຺ປິ ນ ຂີຍຕິ, ຠາຊນີຍຠຓ຺ຑຏ຺ຐາເນ ອຄ຺ຄຠຓ຺ຑໍ ລຠຕິ, ຠເຍ ວາ ຉາຕເກ ວາ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ເທວຕາ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຣິມານິ ວຕ຺ຖູນິ – ເສນຄິຣິວາສີ ຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ກິຣ ມຫາຄິຣິຄາມໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕິ. ປຎ຺ຎາສ ມຫາເຖຣາ ນາຄທີປໍ ເຈຕິຍວນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຄິຣິຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ອລທ຺ຘາ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ເຖໂຣ ປນ ປວິສນ຺ໂຕ ເຕ ທິສ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ລທ຺ຘໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ວິຈຣິມ຺ຫ ອາວຸໂສຕິ. ໂສ ເຕສໍ ອລທ຺ຘຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ ຍາວາຫໍ ອາຄຈ຺ຉາມິ, ຕາວ ອິເຘວ ໂຫຖາ’’ຕິ. ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ປຎ຺ຎາສ ຊນາ ປຕ຺ຕເຕມນມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ລຠິມ຺ຫາຕິ. ຠນ຺ເຕ, ເນວາສິກາ ນາມ ປຏິພລາ ໂຫນ຺ຕິ, ອລຠນ຺ຕາປິ ຠິກ຺ຂາຈາຣມຄ຺ຄສຠາຄໍ ຊານນ຺ຕີຕິ. ເຖຣາ ອາຄເມສຸໍ. ເຖໂຣ ຄາມໍ ປາວິສິ. ຘຸຣເຄເຫເຍວ ມຫາອຸປາສິກາ ຂີຣຠຕ຺ຕໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເຖຣໍ ໂອໂລກຍມານາ ຐິຕາ. ອຖ ເຖຣສ຺ສ ທ຺ວາຣໍ ສມ຺ປຕ຺ຕສ຺ເສວ ປຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອທາສິ, ໂສ ຕໍ ອາທາຍ ເຖຣານໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫຖ, ຠນ຺ເຕຕິ, ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣໍ ອາຫ. ເຖໂຣ – ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ເອຕ຺ຕເກຫິ ກິຎ຺ຈິ ນ ລທ຺ຘໍ, ອຍໍ ສີຆເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕ, ກິໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ເສສານໍ ມຸຂໍ ໂອໂລເກສິ. ເຖໂຣ ໂອໂລກນາກາເຣເນວ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ເມນ ສເມນ ລທ຺ຘປິຓ຺ຑປາໂຕ, ນິກ຺ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ເພສໍ ຍາວທຕ຺ຖໍ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາປິ ຍາວທຕ຺ຖໍ ຠຸຎ຺ຊິ.

ອຖ ນໍ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ເຖຣາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ກທາ, ອາວຸໂສ, ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ປຏິວິຊ຺ຌີ’’ຕິ? ນຕ຺ຖິ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມຕິ. ຌານລາຠີສິ, ອາວຸໂສຕິ? ເອຕມ຺ປິ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ນຕ຺ຖີຕິ. ນນຸ, ອາວຸໂສ, ປາຏິຫາຣິຍນ຺ຕິ? ສາຣຓີຍຘມ຺ໂມ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ປູຣິໂຕ, ຕສ຺ສ ເມ ຘມ຺ມສ຺ສ ປູຣິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສເຈປິ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສໍ ໂຫຕິ, ປຕ຺ຕຄຕໍ ນ ຂີຍຕີຕິ. ເຕ ສຸຕ຺ວາ – ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ ສປ຺ປຸຣິສ, ອນຸຈ຺ຉວິກມິທໍ ຕຸຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ອາຫໍສຸ. ອິທໍ ຕາວ – ‘‘ປຕ຺ຕຄຕໍ ນ ຂີຍຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸ.

ອຍເມວ ປນ ເຖໂຣ ເຈຕິຍປພ຺ພເຕ ຄິຣິຠຓ຺ຑມຫາປູຊາຍ ທານຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ກິໍ ວຣຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ທ຺ເວ ສາຏກາ, ຠນ຺ເຕຕິ. ເອເຕ ມຍ຺ຫໍ ປາປຸຓິສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອມຈ຺ໂຈ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ເອໂກ ທຫໂຣ ເອວໍ ວທຕີ’’ຕິ. ທຫຣສ຺ສ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ມຫາເຖຣານໍ ປນ ສຸຂຸມສາຏກາ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ວຕ຺ວາ ມຫາເຖຣານໍ ທສ຺ສາມີຕິ ຐເປຕິ. ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ປຏິປາຏິຍາ ຐິເຕ ເທນ຺ຕສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ຐປິຕາປິ ເຕ ສາຏກາ ຫຕ຺ຖໍ ນາໂຣຫນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎ ອາໂຣຫນ຺ຕິ. ທຫຣສ຺ສ ທານກາເລ ປນ ຫຕ຺ຖໍ ອາຣຸຬ຺ຫາ. ໂສ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ປາເຕຕ຺ວາ ອມຈ຺ຈສ຺ສ ມຸຂໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ທຫຣໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ທານໍ ທຕ຺ວາ ສງ຺ຆໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ທຫຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນິສີທິຕ຺ວາ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ກທາ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ປຣິຍາເຍນາປິ ອສນ຺ຕໍ ອວທນ຺ໂຕ – ‘‘ນຕ຺ຖິ ມຍ຺ຫໍ ມຫາຣາຊ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ’’ຕິ ອາຫ. ນນຸ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ເພ ອວຈຸຕ຺ຖາຕິ. ອາມ, ມຫາຣາຊ, ສາຣຓີຍຘມ຺ມປູຣໂກ ອຫໍ, ຕສ຺ສ ເມ ຘມ຺ມສ຺ສ ປູຣິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠາຊນີຍຠຓ຺ຑຏ຺ຐາເນ ອຄ຺ຄຠຓ຺ຑໍ ປາປຸຓາຕີຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ອນຸຈ຺ຉວິກມິທໍ ຕຸຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອິທໍ – ‘‘ຠາຊນີຍຠຓ຺ຑຏ຺ຐາເນ ອຄ຺ຄຠຓ຺ຑໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸ.

ພ຺ຣາຫ຺ມຓຕິສ຺ສຠເຍ ປນ ຠາຕຣຄາມວາສິໂນ ນາຄຕ຺ເຖຣິຍາ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາວ ປລາຍິໍສຸ. ເຖຣີ ປຈ຺ຈູສສມເຍ – ‘‘ອຕິວິຍ ອປ຺ປນິຄ຺ໂຆໂສ ຄາໂມ, ອຸປຘາເຣຖ ຕາວາ’’ຕິ ທຫຣຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອາຫ. ຕາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ເພສໍ ຄຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອາຄມ຺ມ ເຖຣິຍາ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສາ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ມາ ຕຸມ຺ເຫ ເຕສໍ ຄຕຠາວໍ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ອຕ຺ຕໂນ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາໂຍນິໂສມນສິກາເຣສຸເຍວ ໂຍຄໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາຍໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕທ຺ວາທສມາ ຄາມທ຺ວາເຣ ນິຄ຺ໂຣຘມູເລ ອຏ຺ຐາສິ. ຣຸກ຺ເຂ ອຘິວຕ຺ຖາເທວຕາ ທ຺ວາທສນ຺ນມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ອຍ຺ເຍ, ມາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉຖ, ນິຈ຺ຈໍ ອິເຘວ ເອຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖຣິຍາ ປນ ກນິຏ຺ຐຠາຕາ ນາຄຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ໂສ – ‘‘ມຫນ຺ຕໍ ຠຍໍ, ນ ສກ຺ກາ ອິຘ ຍາເປຕຸໍ, ປຣຕີຣໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕທ຺ວາທສໂມວ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ເຖຣິໍ ທິສ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມີຕິ ຠາຕຣຄາມໍ ອາຄໂຕ. ເຖຣີ – ‘‘ເຖຣາ ອາຄຕາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ເຕສໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກິໍ ອຍ຺ຍາຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ສາ – ‘‘ອຊ຺ຊ ເອກທິວສໍ ວິຫາເຣເຍວ ວສິຕ຺ວາ ສ຺ເວ ຄມິສ຺ສຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖຣາ ວິຫາຣໍ ອຄມໍສຸ.

ເຖຣີ ປຸນທິວເສ ຣຸກ຺ຂມູເລ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ – ‘‘ວຏ຺ຏິສ຺ສຕິ ເຖຣີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອຏ຺ຐາສິ. ຘມ຺ມິໂກ ຕາຕ ປິຓ຺ຑປາໂຕ, ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາຕິ. ‘‘ວຏ຺ຏິສ຺ສຕິ ເຖຣີ’’ຕິ. ສາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກາເສ ຂິປິ. ປຕ຺ໂຕ ອາກາເສ ອຏ຺ຐາສິ. ເຖໂຣ – ‘‘ສຕ຺ຕຕາລມຕ຺ເຕ ຐິຕມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸນິຠຕ຺ຕເມວ ເຖຣີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ – ‘‘ຠຍໍ ນາມ ສພ຺ພກາລໍ ນ ໂຫຕິ, ຠເຍ ວູປສນ຺ເຕ ອຣິຍວໍສໍ ກຖຍມາໂນ, ‘ໂຠ ປິຓ຺ຑປາຕິກ, ຠິກ຺ຂຸນິຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ວີຕິນາມຍິຕ຺ຖາ’ຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ອນຸວທິຍມາໂນ ສນ຺ຖມ຺ເຠຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ໂຫຖ ເຖຣິໂຍ’’ຕິ ມຄ຺ຄໍ ອາຣຸຫິ.

ຣຸກ຺ຂເທວຕາປິ – ‘‘ສເຈ ເຖໂຣ ເຖຣິຍາ ຫຕ຺ຖໂຕ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສຕິ, ນ ນໍ ນິວຕ຺ເຕສ຺ສາມິ. ສເຈ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສຕິ, ນິວຕ຺ເຕສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ຕຍມານາ ຐຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ຄມນໍ ທິສ຺ວາ ຣຸກ຺ຂາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ປຕ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ເທຖາຕິ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຖຣໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍເຍວ ອາເນຕ຺ວາ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ທຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ກາເຣຕ຺ວາ ທ຺ວາທສ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ທ຺ວາທສ ຠິກ຺ຂູ ຈ ສຕ຺ຕວສ຺ສານິ ອຸປຏ຺ຐຫິ. ອິທໍ – ‘‘ເທວຕາ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸ. ຕຕ຺ຣ ຫິ ເຖຣີ ສາຣຓີຍຘມ຺ມປູຣິກາ ອໂຫສິ.

ອຂຓ຺ຑານີຕິອາທີສຸ ຍສ຺ສ ສຕ຺ຕສຸ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອາທິມ຺ຫິ ວາ ອນ຺ເຕ ວາ ສິກ຺ຂາປທໍ ຠິນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ສີລໍ ປຣິຍນ຺ເຕ ຉິນ຺ນສາຏໂກ ວິຍ ຂຓ຺ຑໍ ນາມ. ຍສ຺ສ ປນ ເວມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ນໍ, ຕສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ຉິທ຺ທສາຏໂກ ວິຍ ຉິທ຺ທໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ປຏິປາຏິຍາ ທ຺ເວ ຕີຓິ ຠິນ຺ນານິ, ຕສ຺ສ ປິຏ຺ຐິຍໍ ວາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ວາ ອຸຏ຺ຐິເຕນ ວິສຠາຄວຓ຺ເຓນ ກາຬຣຕ຺ຕາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣວຓ຺ຓາ ຄາວີ ວິຍ ສພລໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ວິສຠາຄພິນ຺ທຸຈິຕ຺ຣາ ຄາວີ ວິຍ ກມ຺ມາສໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ສພ຺ເພນສພ຺ພໍ ອຠິນ຺ນານິ, ຕສ຺ສ ຕານິ ສີລານິ ອຂຓ຺ຑານິ ອຈ຺ຉິທ຺ທານິ ອສພລານິ ອກມ຺ມາສານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ຕານິ ປເນຕານິ ຕຓ຺ຫາທາສພ຺ຍໂຕ ໂມເຈຕ຺ວາ ຠຸຊິສ຺ສຠາວກຣຓໂຕ ຠຸຊິສ຺ສານິ. ພຸທ຺ຘາທີຫິ ວິຎ຺ຎູຫິ ປສຕ຺ຖຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎຸປສຕ຺ຖານິ, ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ອປຣາມຏ຺ຐຕ຺ຕາ – ‘‘ອິທໍ ນາມ ຕ຺ວໍ ອາປນ຺ນປຸພ຺ໂພ’’ຕິ ເກນຈິ ປຣາມຏ຺ຐຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ຈ ອປຣາມຏ຺ຐານິ, ອຸປຈາຣສມາຘິໍ ວາ ອປ຺ປນາສມາຘິໍ ວາ ສໍວຕ຺ຕຍນ຺ຕີຕິ ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິການີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

ສີລສາມຎ຺ຎຄຕາ ວິຫຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເຕສຸ ເຕສຸ ທິສາຠາເຄສຸ ວິຫຣນ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມານຠາວູປຄຕສີລາ ວິຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ໂສຕາປນ຺ນາທີນຎ຺ຫິ ສີລໍ ສມຸທ຺ທນ຺ຕເຣປິ ເທວໂລເກປິ ວສນ຺ຕານໍ ອຎ຺ເຎສໍ ໂສຕາປນ຺ນາທີນໍ ສີເລນ ສມານເມວ ໂຫຕິ, ນຕ຺ຖິ ມຄ຺ຄສີເລ ນານຕ຺ຕໍ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍາຍໍ ທິຏ຺ຐີຕິ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ອຣິຍາຕິ ນິທ຺ໂທສາ. ນິຍ຺ຍາຕີຕິ ນິຍ຺ຍານິກາ. ຕກ຺ກຣສ຺ສາຕິ ໂຍ ຕຖາກາຣີ ໂຫຕິ. ສພ຺ພທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍາຕິ ສພ຺ພທຸກ຺ຂກ຺ຂຍຕ຺ຖໍ. ທິຏ຺ຐິສາມຎ຺ຎຄຕາຕິ ສມານທິຏ຺ຐິຠາວໍ ອຸປຄຕາ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ວຸທ຺ຘິເຍວາຕິ ເອວໍ ວິຫຣນ຺ຕານໍ ວຸທ຺ຘິເຍວ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານີຕິ.

໑໔໒. ເອຕເທວ ພຫຸລນ຺ຕິ ອາສນ຺ນປຣິນິພ຺ພານຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂຸ ໂອວທນ຺ໂຕ ປຸນປ຺ປຸນໍ ເອຕໍເຍວ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກໂຣຕິ. ອິຕິ ສີລນ຺ຕິ ເອວໍ ສີລໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ສີລໍ. ເອຕ຺ຖ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ສີລໍ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ສມາຘິ, ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາ ປຎ຺ຎາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສີລປຣິຠາວິໂຕຕິ ອາທີສຸ ຍສ຺ມິໍ ສີເລ ຐຕ຺ວາວ ມຄ຺ຄສມາຘິໍ ຜລສມາຘິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ. ເອໂສ ເຕນ ສີເລນ ປຣິຠາວິໂຕ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ, ມຫານິສໍໂສ. ຍມ຺ຫິ ສມາຘິມ຺ຫິ ຐຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎໍ ຜລປຎ຺ຎໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ສາ ເຕນ ສມາຘິນາ ປຣິຠາວິຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫຕິ, ມຫານິສໍສາ. ຍາຍ ປຎ຺ຎາຍ ຐຕ຺ວາ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ຜລຈິຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ຕໍ ຕາຍ ປຣິຠາວິຕໍ ສມ຺ມເທວ ອາສເວຫິ ວິມຸຈ຺ຈຕິ.

ຍຖາຠິຣນ຺ຕນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘານໍ ອນຠິຣຕິປຣິຕສ຺ສິຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຍຖາຣຸຈິ ຍຖາອຊ຺ຌາສຍນ຺ຕິ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອາຍາມາຕິ ເອຫິ ຍາມ. ‘‘ອຍາມາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຄຈ຺ຉາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອານນ຺ທາຕິ ຠຄວາ ສນ຺ຕິກາວຈຣຕ຺ຕາ ເຖຣໍ ອາລປຕິ. ເຖໂຣ ປນ – ‘‘ຄຓ຺ຫຖາວຸໂສ ປຕ຺ຕຈີວຣານິ, ຠຄວາ ອສຸກຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ’’ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂຣເຈຕິ.

໑໔໔. ອມ຺ພລຏ຺ຐິກາຄມນໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໔໑) ສມ຺ປສາທນີເຍ ວິຕ຺ຖາຣິຕໍ.

ທຸສ຺ສີລອາທີນວວຓ຺ຓນາ

໑໔໘. ປາຏລິຄມເນ ອາວສຖາຄາຣນ຺ຕິ ອາຄນ຺ຕຸການໍ ອາວສຖເຄຫໍ. ປາຏລິຄາເມ ກິຣ ນິຈ຺ຈກາລໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຣາຊູນໍ ສຫາຍກາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ກຸລານິ ເຄຫໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ມາສມ຺ປິ ອຑ຺ຒມາສມ຺ປິ ວສນ຺ຕິ. ເຕ ມນຸສ຺ສາ ນິຈ຺ຈຸປທ຺ທຸຕາ – ‘‘ເອເຕສໍ ອາຄຕກາເລ ວສນຏ຺ຐານໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ນຄຣມຊ຺ເຌ ມຫຕິໍ ສາລໍ ກຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ເອກສ຺ມິໍ ປເທເສ ຠຓ຺ຑປຏິສາມນຏ຺ຐານໍ, ເອກສ຺ມິໍ ປເທເສ ນິວາສຏ຺ຐານໍ ອກໍສຸ. ເຕ – ‘‘ຠຄວາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາວ – ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ ຠຄວາ ອາເນຕພ຺ໂພ ສິຍາ, ໂສ ສຍເມວ ອມ຺ຫາກໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ, ອຊ຺ຊ ຠຄວນ຺ຕໍ ອາວສເຖ ມງ຺ຄລໍ ວທາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ເອຕທຕ຺ຖເມວ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫໍສຸ. ເຍນ ອາວສຖາຄາຣນ຺ຕິ ເຕ ກິຣ – ‘‘ພຸທ຺ຘາ ນາມ ອຣຎ຺ຎຊ຺ຌາສຍາ ອຣຎ຺ຎາຣາມາ ອນ຺ໂຕຄາເມ ວສິຕຸໍ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ ວາ ໂນ ວາ’’ຕິ ຠຄວໂຕ ມນໍ ອຊານນ຺ຕາ ອາວສຖາຄາຣໍ ອປ຺ປຏິຊຄ຺ຄິຕ຺ວາວ ອາຄມໍສຸ. ອິທານິ ຠຄວໂຕ ມນໍ ຎຕ຺ວາ ປຸເຣຕຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄິສ຺ສາມາຕິ ເຍນາວສຖາຄາຣໍ, ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ສພ຺ພສນ຺ຖຣິນ຺ຕິ ຍຖາ ສພ຺ພໍ ສນ຺ຖຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສນ຺ຖຣິໍ.

໑໔໙. ທຸສ຺ສີໂລຕິ ອສີໂລ ນິສ຺ສີໂລ. ສີລວິປນ຺ໂນຕິ ວິປນ຺ນສີໂລ ຠິນ຺ນສໍວໂຣ. ປມາທາຘິກຣຓນ຺ຕິ ປມາທກາຣຓາ.

ອິທຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕໍ ຄຫຏ຺ຐານໍ ວເສນ ອາຄຕໍ ປພ຺ພຊິຕານມ຺ປິ ປນ ລພ຺ຠເຕວ. ຄຫຏ຺ໂຐ ຫິ ເຍນ ເຍນ ສິປ຺ປຏ຺ຐາເນນ ຊີວິຕໍ ກປ຺ເປຕິ – ຍທິ ກສິຍາ, ຍທິ ວຓິຊ຺ຊາຍ, ປາຓາຕິປາຕາທິວເສນ ປມຕ຺ໂຕ ຕໍ ຕໍ ຍຖາກາລໍ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອຖສ຺ສ ມູລມ຺ປິ ວິນສ຺ສຕິ. ມາຆາຕກາເລ ປາຓາຕິປາຕໍ ປນ ອທິນ຺ນາທານາທີນິ ຈ ກໂຣນ຺ໂຕ ທຓ຺ຑວເສນ ມຫຕິໍ ໂຠຄຊານິໍ ນິຄຈ຺ຉຕິ. ປພ຺ພຊິໂຕ ທຸສ຺ສີໂລ ຈ ປມາທກາຣຓາ ສີລໂຕ ພຸທ຺ຘວຈນໂຕ ຌານໂຕ ສຕ຺ຕອຣິຍຘນໂຕ ຈ ຊານິໍ ນິຄຈ຺ຉຕິ.

ຄຫຏ຺ຐສ຺ສ – ‘‘ອສຸໂກ ນາມ ອສຸກກຸເລ ຊາໂຕ ທຸສ຺ສີໂລ ປາປຘມ຺ໂມ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕອິຘໂລກປຣໂລໂກ ສລາກຠຕ຺ຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ເທຕີ’’ຕິ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ປາປໂກ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ. ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ວາ – ‘‘ອສຸໂກ ນາມ ນາສກ຺ຂິ ສີລໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ, ນ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕຸໍ, ເວຊ຺ຊກມ຺ມາທີຫິ ຊີວຕິ, ຉຫິ ອຄາຣເວຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ ເອວໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ.

ອວິສາຣໂທຕິ ຄຫຏ຺ໂຐ ຕາວ – ‘‘ອວສ຺ສໍ ພຫູນໍ ສນ຺ນິປາຕຏ຺ຐາເນ ເກຈິ ມມ ກມ຺ມໍ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຖ ມໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ວາ, ‘‘ຣາຊກຸລສ຺ສ ວາ ທສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ສຠໂຍ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ມງ຺ກຸຠູໂຕ ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ໂຘ ອໂຘມຸໂຂ ອງ຺ຄຸລິເກນ ຠູມິໍ ກສນ຺ໂຕ ນິສີທຕິ, ວິສາຣໂທ ຫຸຕ຺ວາ ກເຖຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ປພ຺ພຊິໂຕປິ – ‘‘ພຫູ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ນິປຕິຕາ, ອວສ຺ສໍ ໂກຈິ ມມ ກມ຺ມໍ ຊານິສ຺ສຕິ, ອຖ ເມ ອຸໂປສຖມ຺ປິ ປວາຣຓມ຺ປິ ຐເປຕ຺ວາ ສາມຎ຺ຎໂຕ ຈາເວຕ຺ວາ ນິກ຺ກຑ຺ຒິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ສຠໂຍ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ວິສາຣໂທ ຫຸຕ຺ວາ ກເຖຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ເອກຈ຺ໂຈ ປນ ທຸສ຺ສີໂລປິ ທປ຺ປິໂຕ ວິຍ ວິຈຣຕິ, ໂສປິ ອຊ຺ຌາສເຍນ ມງ຺ກຸ ໂຫຕິເຍວ.

ສມ຺ມູຬ຺ໂຫ ກາລງ຺ກໂຣຕີຕິ ຕສ຺ສ ຫິ ມຣຓມຎ຺ເຈ ນິປນ຺ນສ຺ສ ທຸສ຺ສີລກມ຺ເມ ສມາທາຍ ປວຕ຺ຕິຕຏ຺ຐານໍ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉຕິ, ໂສ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ອິຘໂລກໍ ປສ຺ສຕິ, ນິມີເລຕ຺ວາ ປຣໂລກໍ ປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອປາຍາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ສຕ຺ຕິສເຕນ ສີເສ ປຫຣິຍມາໂນ ວິຍ ໂຫຕິ. ໂສ – ‘‘ວາເຣຖ, ວາເຣຖາ’’ຕິ ວິຣວນ຺ໂຕ ມຣຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສມ຺ມູຬ຺ໂຫ ກາລໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມປທໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

໑໕໐. ອານິສໍສກຖາ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ເວທິຕພ຺ພາ.

໑໕໑. ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍາຕິ ອຎ຺ຎາຍ ປາຬິມຸຕ຺ຕກາຍ ຘມ຺ມິກຖາຍ ເຈວ ອາວສຖານຸໂມທນາຍ ຈ ອາກາສຄງ຺ຄໍ ໂອຕາເຣນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຍຊນປ຺ປມາຓໍ ມຫາມຘຸໍ ປີເຬຕ຺ວາ ມຘຸປານໍ ປາເຍນ຺ໂຕ ວິຍ ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິໍ ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຕິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ ຂີຓາ ຂຍວຍໍ ອຸເປຕາ. ສຸຎ຺ຎາຄາຣນ຺ຕິ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ເຖວ ປນ ເອກປສ຺ເສ ສາຓິປາກາເຣນ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ – ‘‘ອິຘ ສຕ຺ຖາ ວິສ຺ສມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມຎ຺ຈກໍ ປຎ຺ຎເປສຸໍ. ຠຄວາ – ‘‘ຈຕູຫິປິ ອິຣິຍາປເຖຫິ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ເອເຕສໍ ມຫປ຺ຜລໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ ປາວິສີ’’ຕິ.

ປາຏລິປຸຕ຺ຕນຄຣມາປນວຓ຺ຓນາ

໑໕໒. ສຸນິຘວສ຺ສກາຣາຕິ ສຸນິໂຘ ຈ ວສ຺ສກາໂຣ ຈ ທ຺ເວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ. ມຄຘມຫາມຕ຺ຕາຕິ ມຄຘຣຎ຺ໂຎ ມຫາມຕ຺ຕາ ມຫາອມຈ຺ຈາ, ມຄຘຣຏ຺ເຐ ວາ ມຫາມຕ຺ຕາ ມຫຕິຍາ ອິສ຺ສຣິຍມຕ຺ຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕາຕິ ມຄຘມຫາມຕ຺ຕາ. ປາຏລິຄາເມ ນຄຣນ຺ຕິ ປາຏລິຄາມໍ ນຄຣໍ ກຕ຺ວາ ມາເປນ຺ຕິ. ວຊ຺ຊີນໍ ປຏິພາຫາຍາຕິ ວຊ຺ຊິຣາຊກຸລານໍ ອາຍມຸຂປຈ຺ຉິນ຺ທນຕ຺ຖໍ. ສຫສ຺ເສວາຕິ ເອເກກວຄ຺ຄວເສນ ສຫສ຺ສໍ ສຫສ຺ສໍ ຫຸຕ຺ວາ. ວຕ຺ຖູນີຕິ ຆຣວຕ຺ຖູນິ. ຈິຕ຺ຕານິ ນມນ຺ຕິ ນິເວສນານິ ມາເປຕຸນ຺ຕິ ຣຎ຺ຎຎ຺ຈ ຣາຊມຫາມຕ຺ຕານຎ຺ຈ ນິເວສນານິ ມາເປຕຸໍ ວຕ຺ຖຸວິຊ຺ຊາປາຐການໍ ຈິຕ຺ຕານິ ນມນ຺ຕິ. ເຕ ກິຣ ອຕ຺ຕໂນ ສິປ຺ປານຸຠາເວນ ເຫຏ຺ຐາ ປຖວິຍໍ ຕິໍສຫຕ຺ຖມຕ຺ເຕ ຐາເນ – ‘‘ອິຘ ນາຄຄ຺ຄາໂຫ, ອິຘ ຍກ຺ຂຄ຺ຄາໂຫ, ອິຘ ຠູຕຄ຺ຄາໂຫ, ປາສາໂຓ ວາ ຂາຓຸໂກ ວາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ເຕ ຕທາ ສິປ຺ປໍ ຊປ຺ປິຕ຺ວາ ເທວຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ຕຍມານາ ວິຍ ມາເປນ຺ຕິ. ອຖວາ ເນສໍ ສຣີເຣ ເທວຕາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິເວສນານິ ມາເປຕຸໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນາເມນ຺ຕິ. ຕາ ຈຕູສຸ ໂກເຓສຸ ຂາຓຸເກ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ຄຫິຕມຕ຺ເຕ ປຏິວິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ສທ຺ຘານໍ ກຸລານໍ ສທ຺ຘາ ເທວຕາ ຕຖາ ກໂຣນ຺ຕິ, ອສ຺ສທ຺ຘານໍ ກຸລານໍ ອສ຺ສທ຺ຘາ ເທວຕາວ. ກິໍ ກາຣຓາ? ສທ຺ຘານຎ຺ຫິ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘‘ອິຘ ມນຸສ຺ສາ ນິເວສນໍ ມາເປຕ຺ວາ ປຐມໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ມງ຺ຄລໍ ວຑ຺ຒາເປສ຺ສນ຺ຕິ. ອຖ ມຍໍ ສີລວນ຺ຕານໍ ທສ຺ສນໍ, ຘມ຺ມກຖໍ, ປຎ຺ຫາວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ, ອນຸໂມທນຎ຺ຈ ໂສຕຸໍ ລຠິສ຺ສາມ, ມນຸສ຺ສາ ທານໍ ທຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ.

ຕາວຕິໍເສຫີຕິ ຍຖາ ຫິ ເອກສ຺ມິໍ ກຸເລ ເອກໍ ປຓ຺ຑິຕມນຸສ຺ສໍ, ເອກສ຺ມິໍ ວາ ວິຫາເຣ ເອກໍ ພຫຸສ຺ສຸຕຠິກ຺ຂຸໍ ອຸປາທາຍ – ‘‘ອສຸກກຸເລ ມນຸສ຺ສາ ປຓ຺ຑິຕາ, ອສຸກວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູ ພຫຸສ຺ສຸຕາ’’ຕິ ສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວເມວ ສກ຺ກໍ ເທວຣາຊານໍ ວິສ຺ສກມ຺ມຎ຺ຈ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ອຸປາທາຍ – ‘‘ຕາວຕິໍສາ ປຓ຺ຑິຕາ’’ຕິ ສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ. ເຕນາຫ – ‘‘ຕາວຕິໍເສຫີ’’ຕິ. ຕາວຕິໍເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕຕ຺ວາປິ ວິຍ ມາເປນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຍາວຕາ ອຣິຍໍ ອາຍຕນນ຺ຕິ ຍຕ຺ຕກໍ ອຣິຍກມນຸສ຺ສານໍ ໂອສຣຓຏ຺ຐານໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ຍາວຕາ ວຓິປ຺ປໂຖຕິ ຍຕ຺ຕກໍ ວາຓິຊານໍ ອາຠຕຠຓ຺ຑສ຺ສ ຣາສິວເສເນວ ກຍວິກ຺ກຍຏ຺ຐານໍ ນາມ, ວາຓິຊານໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ວາ ອຕ຺ຖິ. ອິທໍ ອຄ຺ຄນຄຣນ຺ຕິ ເຕສໍ ອຣິຍາຍຕນວຓິປ຺ປຖານໍ ອິທໍ ອຄ຺ຄນຄຣໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ປາໂມກ຺ຂໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ. ປຸຏເຠທນນ຺ຕິ ຠຓ຺ຑປຸຏເຠທນຏ຺ຐານໍ, ຠຓ຺ຑຠຓ຺ຑິການໍ ໂມຈນຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ອລທ຺ຘຠຓ຺ຑມ຺ປິ ຫິ ອິເຘວ ລຠິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ວິກ຺ກເຍນ ອຄຈ຺ຉນ຺ຕມ຺ປິ ຈ ອິເຘວ ຄມິສ຺ສຕິ. ຕສ຺ມາ ອິເຘວ ປຸຏໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈຕູສຸ ຫິ ທ຺ວາເຣສຸ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຠາຍໍ ເອກນ຺ຕິ ເອວໍ ທິວເສ ທິວເສ ປຎ຺ຈສຕສຫສ຺ສານິ ອຸຏ຺ຐຫິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອຄ຺ຄິໂຕ ວາຕິອາທີສຸ ຈກາຣຕ຺ໂຖ ວາ-ສທ຺ໂທ. ອຄ຺ຄິນາ ຈ ອຸທເກນ ຈ ມິຖຸເຠເທນ ຈ ນສ຺ສິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກໂກຏ຺ຐາໂສ ອຄ຺ຄິນາ ນສ຺ສິສ຺ສຕິ, ນິພ຺ພາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ. ເອກໍ ຄງ຺ຄາ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສຕິ. ເອໂກ – ‘‘ອິມິນາ ອກຖິຕໍ ອມຸສ຺ສ, ອມຸນາ ອກຖິຕໍ ອິມສ຺ສາ’’ຕິ ວທນ຺ຕານໍ ປິສຸຓວາຈານໍ ວເສນ ຠິນ຺ນານໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເຠເທເນວ ນສ຺ສິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕິ ວຕ຺ວາ ຠຄວາ ປຈ຺ຈູສກາເລ ຄງ຺ຄາຍ ຕີຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຕມຸຂໂຘວໂນ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລໍ ອາຄມຍມາໂນ ນິສີທິ.

໑໕໓. ສຸນິຘວສ຺ສກາຣາປິ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຣາຊາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາໂກ, ໂສ ອມ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ‘ສຕ຺ຖາ ກິຣ ປາຏລິຄາມໍ ອຄມາສິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ຖ, ນ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ຖາ’ຕິ. ອຸປສງ຺ກມິມ຺ຫາຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ – ‘ນິມນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ນ ນິມນ຺ຕຍິຕ຺ຖາ’ຕິ ຈ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕິ. ນ ນິມນ຺ຕຍິມ຺ຫາຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ອມ຺ຫາກໍ ໂທສໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕິ. ອິທໍ ຈາປິ ມຍໍ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ນຄຣໍ ມາເປມ, ສມຓສ຺ສ ໂຂ ປນ ໂຄຕມສ຺ສ ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ກາຬກຓ຺ຓິສຕ຺ຕາ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ, ຕໍ ມຍໍ ນຄຣມງ຺ຄລໍ ວທາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ນິມນ຺ຕຍິໍສຸ. ຕສ຺ມາ – ‘‘ອຖ ໂຂ ສຸນິຘວສ຺ສກາຣາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍນ຺ຕິ ປຸພ຺ພຓ຺ຫກາເລ. ນິວາເສຕ຺ວາຕິ ຄາມປ຺ປເວສນນີຫາເຣນ ນິວາສນໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ. ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍາຕິ ປຕ຺ຕຎ຺ຈ ຈີວຣຎ຺ຈ ອາທິຍິຕ຺ວາ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ.

ສີລວນ຺ເຕຕ຺ຖາຕິ ສີລວນ຺ເຕ ເອຕ຺ຖ. ສຎ຺ຎເຕຕິ ກາຍວາຈາມເນຫິ ສຎ຺ຎເຕ.

ຕາສໍ ທກ຺ຂິຓມາທິເຍຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ເນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ຕາສໍ ຆຣເທວຕານໍ ອາທິເສຍ຺ຍ, ປຕ຺ຕິໍ ທເທຍ຺ຍ. ປູຊິຕາ ປູຊຍນ຺ຕີຕິ – ‘‘ອິເມ ມນຸສ຺ສາ ອມ຺ຫາກໍ ຎາຕກາປິ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວມ຺ປິ ໂນ ປຕ຺ຕິໍ ເທນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຣກ຺ຂໍ ສຸສໍວິຫິຕໍ ກໂຣຖາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ອາຣກ຺ຂໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ມານິຕາ ມານຍນ຺ຕີຕິ ກາລານຸກາລໍ ພລິກມ຺ມກຣເຓນ ມານິຕາ ‘‘ເອເຕ ມນຸສ຺ສາ ອມ຺ຫາກໍ ຎາຕກາປິ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຈຕຸມາສຉມາສນ຺ຕເຣ ໂນ ພລິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ມາເນນ຺ຕິ, ມາເນນ຺ຕິໂຍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຣິສ຺ສຍໍ ຫຣນ຺ຕິ.

ຕໂຕ ນນ຺ຕິ ຕໂຕ ນໍ ປຓ຺ຑິຕຊາຕິກໍ ມນຸສ຺ສໍ. ໂອຣສນ຺ຕິ ອຸເຣ ຐເປຕ຺ວາ ສໍວຑ຺ຒິຕໍ, ຍຖາ ມາຕາ ໂອຣສໍ ປຸຕ຺ຕໍ ອນຸກມ຺ປຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນປຣິສ຺ສຍຫຣຓຕ຺ຖເມວ ຕສ຺ສ ວາຍມຕິ, ເອວໍ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠທ຺ຣານິ ປສ຺ສຕີຕິ ສຸນ຺ທຣານິ ປສ຺ສຕິ.

໑໕໔. ອຸຬຸມ຺ປນ຺ຕິ ປາຣຄມນຕ຺ຖາຍ ອາຓິໂຍ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ກຕໍ. ກຸລ຺ລນ຺ຕິ ວລ຺ລິອາທີຫິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກຕໍ.

‘‘ເຍ ຕຣນ຺ຕິ ອຓ຺ຓວ’’ນ຺ຕິ ຄາຖາຍ ອຓ຺ຓວນ຺ຕິ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ໂຍຊນມຕ຺ຕໍ ຄມ຺ຠີຣສ຺ສ ຈ ປຸຖຸລສ຺ສ ຈ ອຸທກຏ຺ຐານສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສຣນ຺ຕິ ອິຘ ນທີ ອຘິປ຺ເປຕາ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເຍ ຄມ຺ຠີຣວິຕ຺ຖຕໍ ຕຓ຺ຫາສຣໍ ຕຣນ຺ຕິ, ເຕ ອຣິຍມຄ຺ຄສງ຺ຂາຕໍ ເສຕຸໍ ກຕ຺ວານ. ວິສຊ຺ຊ ປລ຺ລລານິ ອນາມສິຕ຺ວາ ອຸທກຠຣິຕານິ ນິນ຺ນຏ຺ຐານານິ. ອຍໍ ປນ ອິທໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ຕຣິຕຸກາໂມປິ ກຸລ຺ລຎ຺ຫິ ຊໂນ ປພນ຺ຘຕິ. ພຸທ຺ຘາ ຈ ພຸທ຺ຘສາວກາ ຈ ວິນາເຍວ ກຸລ຺ເລນ ຕິຓ຺ຓາ ເມຘາວິໂນ ຊນາຕິ.

ປຐມຠາຓວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຣິຍສຈ຺ຈກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໕໕. ໂກຏິຄາໂມຕິ ມຫາປນາທສ຺ສ ປາສາທໂກຏິຍໍ ກຕຄາໂມ. ອຣິຍສຈ຺ຈານນ຺ຕິ ອຣິຍຠາວກຣານໍ ສຈ຺ຈານໍ. ອນນຸໂພຘາຕິ ອພຸຊ຺ຌເນນ ອຊານເນນ. ອປ຺ປຏິເວຘາຕິ ອປ຺ປຏິວິຊ຺ຌເນນ. ສນ຺ຘາວິຕນ຺ຕິ ຠວໂຕ ຠວໍ ຄມນວເສນ ສນ຺ຘາວິຕໍ. ສໍສຣິຕນ຺ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຄມນາຄມນວເສນ ສໍສຣິຕໍ. ມມຎ຺ເຈວ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຈາຕິ ມຍາ ຈ ຕຸມ຺ເຫຫິ ຈ. ອຖ ວາ ສນ຺ຘາວິຕໍ ສໍສຣິຕນ຺ຕິ ສນ຺ຘາວນໍ ສໍສຣຓໍ ມມຎ຺ເຈວ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຈ ອໂຫສີຕິ ເອມເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຠວເນຕ຺ຕິ ສມູຫຕາຕິ ຠວໂຕ ຠວໍ ນຍນສມຕ຺ຖາ ຕຓ຺ຫາຣຊ຺ຊຸ ສຸຏ຺ຐຸ ຫຕາ ຉິນ຺ນາ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຕາ.

ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ມສມ຺ໂພຘິປຣາຍຓວຓ຺ຓນາ

໑໕໖. ນາຕິກາຕິ ເອກໍ ຕຬາກໍ ນິສ຺ສາຍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຈູຬປິຕຸມຫາປິຕຸປຸຕ຺ຕານໍ ທ຺ເວ ຄາມາ. ນາຕິເກຕິ ເອກສ຺ມິໍ ຎາຕິຄາມເກ. ຄິຎ຺ຊກາວສເຖຕິ ອິຏ຺ຐກາມເຍ ອາວສເຖ.

໑໕໗. ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐາຠາຄິຍານໍ, ກາມຠເວເຍວ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄາຫາປການນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອຣນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາເມຫິ ວາ ຕີຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ປຫາຕພ຺ພານີຕິປິ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານິ. ຕຕ຺ຖ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ, ພ຺ຍາປາໂທຕິ ອິມານິ ທ຺ເວ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ວາ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິຕານິ, ມຄ຺ເຄນ ວາ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ນານິ ນິພ຺ພຕ຺ຕວເສນ ອຸທ຺ຘໍ ຠາຄໍ ຣູປຠວຎ຺ຈ ອຣູປຠວຎ຺ຈ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ເທນ຺ຕິ. ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິອາທີນິ ຕີຓິ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕມ຺ປິ ອາເນຕ຺ວາ ປຸນ ອິເຘວ ນິພ຺ພຕ຺ຕາເປນ຺ຕີຕິ ສພ຺ພານິປິ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍາເນວ. ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ມາຕິ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ອນາຄມນສຠາວາ.

ຣາຄໂທສໂມຫານໍ ຕນຸຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ, ປຣິຍຸຏ຺ຐານມນ຺ທຕາຍ ຈາຕິ ທ຺ເວຘາປິ ຕນຸຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສກທາຄາມິສ຺ສ ຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ວິຍ ອຠິຓ຺ຫໍ ຣາຄາທໂຍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ກທາຈິ ກຣຫຈິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ຈ ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ວິຍ ພຫລພຫລາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ມກ຺ຂິກາປຕ຺ຕໍ ວິຍ ຕນຸກຕນຸກາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ທີຆຠາຓກຕິປິຏກມຫາສີວຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ – ‘‘ຍສ຺ມາ ສກທາຄາມິສ຺ສ ປຸຕ຺ຕຘີຕໂຣ ໂຫນ຺ຕິ, ໂອໂຣຘາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ພຫລາ ກິເລສາ. ອິທໍ ປນ ຠວຕນຸກວເສນ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ. ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ – ‘‘ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ສຕ຺ຕຠເວ ຐເປຕ຺ວາ ອຏ຺ຐເມ ຠເວ ຠວຕນຸກໍ ນຕ຺ຖິ. ສກທາຄາມິສ຺ສ ທ຺ເວ ຠເວ ຐເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຸ ຠເວສຸ ຠວຕນຸກໍ ນຕ຺ຖິ. ອນາຄາມິສ຺ສ ຣູປາຣູປຠເວ ຐເປຕ຺ວາ ກາມຠເວ ຠວຕນຸກໍ ນຕ຺ຖິ. ຂີຓາສວສ຺ສ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ຠເວ ຠວຕນຸກໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອິມໍ ໂລກນ຺ຕິ ອິມໍ ກາມາວຈຣໂລກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ສເຈ ຫິ ມນຸສ຺ເສສຸ ສກທາຄາມິຜລໍ ປຕ຺ໂຕ ເທເວສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ປນ ອວສ຺ສໍ ມນຸສ຺ສໂລກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ. ເທເວສຸ ສກທາຄາມິຜລໍ ປຕ຺ໂຕປິ ສເຈ ມນຸສ຺ເສສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ປນ ອວສ຺ສໍ ເທວໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີຕິ.

ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມຕິ ເອຕ຺ຖ ວິນິປຕນໍ ວິນິປາໂຕ, ນາສ຺ສ ວິນິປາໂຕ ຘມ຺ໂມຕິ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ. ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ອວິນິປາຕສຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິຍໂຕຕິ ຘມ຺ມນິຍາເມນ ນິຍໂຕ. ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓຕິ ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຕຍສງ຺ຂາຕາ ສມ຺ໂພຘິ ປຣໍ ອຍນໍ ອສ຺ສ ຄຕິ ປຏິສຣຓໍ ອວສ຺ສໍ ປຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ.

ຘມ຺ມາທາສຘມ຺ມປຣິຍາຍວຓ຺ຓນາ

໑໕໘. ວິເຫສາຕິ ເຕສໍ ເຕສໍ ຎາຓຄຕິໍ ຎາຓູປປຕ຺ຕິໍ ຎາຓາຠິສມ຺ປຣາຍໍ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ກາຍກິລມໂຖວ ເອສ, ອານນ຺ທ, ຕຖາຄຕສ຺ສາຕິ ທີເປຕິ, ຈິຕ຺ຕວິເຫສາ ປນ ພຸທ຺ຘານໍ ນຕ຺ຖິ. ຘມ຺ມາທາສນ຺ຕິ ຘມ຺ມມຍໍ ອາທາສໍ. ເຍນາຕິ ເຍນ ຘມ຺ມາທາເສນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ຂີຓາປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາໂຕຕິ ອິທໍ ນິຣຍາທີນໍເຍວ ເວວຈນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິຣຍາທໂຍ ຫິ ວຑ຺ຒິສງ຺ຂາຕໂຕ ອຍໂຕ ອເປຕຕ຺ຕາ ອປາຍາ. ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຄຕິ ປຏິສຣຓນ຺ຕິ ທຸຄ຺ຄຕິ. ເຍ ທຸກ຺ກຏກາຣິໂນ, ເຕ ເອຕ຺ຖ ວິວສາ ນິປຕນ຺ຕີຕິ ວິນິປາຕາ.

ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນາຕິ ພຸທ຺ຘຄຸຓານໍ ຍຖາຠູຕໂຕ ຎາຕຕ຺ຕາ ອຈເລນ ອຈ຺ຈຸເຕນ ປສາເທນ. ອຸປຣິ ປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາຕິອາທີນໍ ປນ ວິຕ຺ຖາໂຣ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ໂຕ.

ອຣິຍກນ຺ເຕຫີຕິ ອຣິຍານໍ ກນ຺ເຕຫິ ປິເຍຫິ ມນາເປຫິ. ປຎ຺ຈ ສີລານິ ຫິ ອຣິຍສາວການໍ ກນ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຠວນ຺ຕເຣປິ ອວິຊຫິຕພ຺ພໂຕ. ຕານິ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ໂພປິ ປເນຕ຺ຖ ສໍວໂຣ ລພ຺ຠຕິເຍວ.

ໂສຕາປນ຺ໂນຫມສ຺ມີຕິ ອິທໍ ເທສນາສີສເມວ. ສກທາຄາມິອາທໂຍປິ ປນ ສກທາຄາມີຫມສ຺ມີຕິອາທິນາ ນເຍນ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ຕິ ເຍວາຕິ. ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຫິ ສິກ຺ຂາປທາວິໂຣເຘນ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ພ຺ຍາກຣຓໍ ອນຸຎ຺ຎາຕເມວ ໂຫຕິ.

ອມ຺ພປາລີຄຓິກາວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໑໖໑. ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເວສາລີ ອິທ຺ຘາ ເຈວ ໂຫຕິ ຜີຕາຈາຕິອາທິນາ ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວສາລິຍາ ສມ຺ປນ຺ນຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອມ຺ພປາລິວເນຕິ ອມ຺ພປາລິຍາ ຄຓິກາຍ ອຸຍ຺ຍານຠູເຕ ອມ຺ພວເນ. ສໂຕ ຠິກ຺ຂເວຕິ ຠຄວາ ອມ຺ພປາລິທສ຺ສເນ ສຕິປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານຕ຺ຖໍ ວິເສສໂຕ ອິຘ ສຕິປຏ຺ຐານເທສນໍ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ສຣຕີຕິ ສໂຕ. ສມ຺ປຊານາຕີຕິ ສມ຺ປຊາໂນ. ສຕິຍາ ຈ ສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ຈ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫເຣຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີຕິອາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ມຫາສຕິປຏ຺ຐາເນ ວກ຺ຂາມ.

ນີລາຕິ ອິທໍ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫກໍ. ນີລວຓ຺ຓາຕິອາທິ ຕສ຺ເສວ ວິຠາຄທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ນ ເຕສໍ ປກຕິວຓ຺ໂຓ ນີໂລ, ນີລວິເລປນວິລິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນີລວຕ຺ຖາຕິ ປຏທຸກູລໂກເສຍ຺ຍາທີນິປິ ເຕສໍ ນີລາເນວ ໂຫນ຺ຕິ. ນີລາລງ຺ກາຣາຕິ ນີລມຓີຫິ ນີລປຸປ຺ເຜຫິ ອລງ຺ກຕາ, ຣຖາປິ ເຕສໍ ນີລມຓິຂຈິຕາ ນີລວຕ຺ຖປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ນີລທ຺ຘຊາ ນີລວມ຺ມິເກຫິ ນີລາຠຣເຓຫິ ນີລອສ຺ເສຫິ ຍຸຕ຺ຕາ, ປໂຕທລຏ຺ຐິໂຍປິ ນີລາ ເຍວາຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພປເທສຸ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຣິວຏ຺ເຏສີຕິ ປຫຣິ. ກິໍ ເຊ ອມ຺ພປາລີຕິ ເຊຕິ ອາລປນວຈນໍ, ໂຠຕິ ອມ຺ພປາລິ, ກິໍ ກາຣຓາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ກິຎ຺ຈາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ອຍເມເວຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ສາຫາຣນ຺ຕິ ສຊນປທໍ. ອງ຺ຄຸລິໍ ໂຜເຏສຸນ຺ຕິ ອງ຺ຄຸລິໍ ຈາເລສຸໍ. ອມ຺ພກາຍາຕິ ອິຕ຺ຖິກາຍ.

ເຍສນ຺ຕິ ກຣຓຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ, ເຍຫິ ອທິຏ຺ຐາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂອໂລເກຖາຕິ ປສ຺ສຖ. ອວໂລເກຖາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປສ຺ສຖ. ອຸປສໍຫຣຖາຕິ ອຸປເນຖ. ອິມໍ ລິຈ຺ຉວິປຣິສໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຈິຕ຺ເຕນ ຕາວຕິໍສສທິສໍ ອຸປສໍຫຣຖ ອຸປເນຖ ອລ຺ລີຍາເປຖ. ຍເຖວ ຕາວຕິໍສາ ອຠິຣູປາ ປາສາທິກາ ນີລາທິນານາວຓ຺ຓາ, ເອວມິເມ ລິຈ຺ຉວິຣາຊາໂນປີຕິ ຕາວຕິໍເສຫິ ສມເກ ກຕ຺ວາ ປສ຺ສຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ອເນກສເຕຫິ ສຸຕ຺ເຕຫິ ຈກ຺ຂາທີນໍ ຣູປາທີສຸ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫໍ ປຏິເສເຘຕ຺ວາ ອິຘ ມຫນ຺ເຕນ ອຸສ຺ສາເຫນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາເຫ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕີຕິ? ຫິຕກາມຕາຍ. ຕຕ຺ຣ ກິຣ ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ໂອສນ຺ນວີຣິຍາ, ເຕສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປໂລເຠນ຺ໂຕ – ‘‘ອປ຺ປມາເທນ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ເອວຣູປາ ອິສ຺ສຣິຍສມ຺ປຕ຺ຕິ ສຸລຠາ’’ຕິ ສມຓຘມ຺ເມ ອຸສ຺ສາຫຊນນຕ຺ຖໍ ອາຫ. ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓວິຠາວນຕ຺ຖຎ຺ຈາປິ ເອວມາຫ. ນຈິຣສ຺ເສວ ຫິ ສພ຺ເພປິເມ ອຊາຕສຕ຺ຕຸສ຺ສ ວເສນ ວິນາສໍ ປາປຸຓິສ຺ສນ຺ຕິ. ອຖ ເນສໍ ຣຊ຺ຊສິຣິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ຐິຕຠິກ຺ຂູ – ‘‘ຕຖາຣູປາຍປິ ນາມ ສິຣິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິນາໂສ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ ຠາເວຕ຺ວາ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓວິຠາວນຕ຺ຖໍ ອາຫ.

ອຘິວາເສຕູຕິ ອມ຺ພປາລິຍາ ນິມນ຺ຕິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາປິ ກສ຺ມາ ນິມນ຺ເຕນ຺ຕີຕິ? ອສທ຺ທຫນຕາຍ ເຈວ ວຕ຺ຕສີເສນ ຈ. ສາ ຫິ ຘຸຕ຺ຕາ ອິຕ຺ຖີ ອນິມນ຺ເຕຕ຺ວາປິ ນິມນ຺ເຕມີຕິ ວເທຍ຺ຍາຕິ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ, ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ຄມນກາເລ ຈ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຄມນໍ ນາມ ມນຸສ຺ສານໍ ວຕ຺ຕເມວ.

ເວຬຸວຄາມວສ຺ສູປຄມນວຓ຺ຓນາ

໑໖໓. ເວຬຸວຄາມໂກຕິ ເວສາລິຍາ ສມີເປ ເວຬຸວຄາໂມ. ຍຖາມິຕ຺ຕນ຺ຕິອາທີສຸ ມິຕ຺ຕາ ມິຕ຺ຕາວ. ສນ຺ທິຏ຺ຐາຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຄມ຺ມ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕາ ນາຕິທຬ຺ຫມິຕ຺ຕາ. ສມ຺ຠຕ຺ຕາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຠຕ຺ຕາ ສິເນຫວນ຺ໂຕ ທຬ຺ຫມິຕ຺ຕາ. ເຍສໍ ເຍສໍ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ເອວຣູປາ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ເຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວສ຺ສໍ ອຸເປຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກສ຺ມາ ເອວມາຫ? ເຕສໍ ຜາສຸວິຫາຣຕ຺ຖາຍ. ເຕສຎ຺ຫິ ເວຬຸວຄາມເກ ເສນາສນໍ ນປ຺ປໂຫຕິ, ຠິກ຺ຂາປິ ມນ຺ທາ. ສມນ຺ຕາ ເວສາລິຍາ ປນ ພຫູນິ ເສນາສນານິ, ຠິກ຺ຂາປິ ສຸລຠາ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ອຖ ກສ຺ມາ – ‘‘ຍຖາສຸຂໍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ? ເຕສໍ ອນຸກມ຺ປາຍ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ອຫໍ ທສມາສມຕ຺ຕໍ ຐຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມິ, ສເຈ ອິເມ ທູຣໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ, ມມ ປຣິນິພ຺ພານກາເລ ທຏ຺ຐຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ. ອຖ ເນສໍ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ສຕິມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອທາສິ, ສເຈ ຊາເນຍ຺ຍາມ, ເອວໍ ນ ທູເຣ ວເສຍ຺ຍາມາ’’ຕິ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ຠເວຍ຺ຍ. ເວສາລິຍາ ສມນ຺ຕາ ປນ ວສນ຺ຕາ ມາສສ຺ສ ອຏ຺ຐ ວາເຣ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິສ຺ສນ຺ຕິ, ສຸຄໂຕວາທໍ ລຠິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ.

໑໖໔. ຂໂຣຕິ ຜຣຸໂສ. ອາພາໂຘຕິ ວິສຠາຄໂຣໂຄ. ພາຬ຺ຫາຕິ ພລວຕິໂຍ. ມາຣຓນ຺ຕິກາຕິ ມຣຓນ຺ຕໍ ມຣຓສນ຺ຕິກໍ ປາປນສມຕ຺ຖາ. ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ອຘິວາເສສີຕິ ສຕິໍ ສູປຏ຺ຐິຕໍ ກຕ຺ວາ ຎາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຘິວາເສສິ. ອວິຫຎ຺ຎມາໂນຕິ ເວທນານຸວຕ຺ຕນວເສນ ອປຣາປຣໍ ປຣິວຕ຺ຕນໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ອປີຬິຍມາໂນ ອທຸກ຺ຂິຍມາໂນວ ອຘິວາເສສິ. ອນາມນ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ອຊານາເປຕ຺ວາ. ອນປໂລເກຕ຺ວາຕິ ນ ອປໂລເກຕ຺ວາ ໂອວາທານຸສາສນິໍ ອທຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວີຣິເຍນາຕິ ປຸພ຺ພຠາຄວີຣິເຍນ ເຈວ ຜລສມາປຕ຺ຕິວີຣິເຍນ ຈ. ປຏິປຓາເມຕ຺ວາຕິ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ. ຊີວິຕສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຊີວິຕມ຺ປິ ຊີວິຕສງ຺ຂາໂຣ. ເຍນ ຊີວິຕໍ ສງ຺ຂຣິຍຕິ ຉິຊ຺ຊມານໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຐປິຍຕິ, ໂສ ຜລສມາປຕ຺ຕິຘມ຺ໂມປິ ຊີວິຕສງ຺ຂາໂຣ. ໂສ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ອຘິຏ຺ຐາຍາຕິ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ, ຊີວິຕຏ຺ຐປນສມຕ຺ຖໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ.

ກິໍ ປນ ຠຄວາ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ນ ສມາປຊ຺ຊຕີຕິ? ສມາປຊ຺ຊຕິ. ສາ ປນ ຂຓິກສມາປຕ຺ຕິ. ຂຓິກສມາປຕ຺ຕິ ຈ ອນ຺ໂຕສມາປຕ຺ຕິຍໍເຍວ ເວທນໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ, ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕມຕ຺ຕສ຺ສ ກຏ຺ຐປາເຕນ ວາ ກຐລປາເຕນ ວາ ຉິນ຺ນເສວາໂລ ວິຍ ອຸທກໍ ປຸນ ສຣີຣໍ ເວທນາ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຕິ. ຍາ ປນ ຣູປສຕ຺ຕກໍ ອຣູປສຕ຺ຕກຎ຺ຈ ນິຄ຺ຄຸມ຺ພໍ ນິຊ຺ຊຏໍ ກຕ຺ວາ ມຫາວິປສ຺ສນາວເສນ ສມາປນ຺ນາ ສມາປຕ຺ຕິ, ສາ ສຸຏ຺ຐຸ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ. ຍຖາ ນາມ ປຸຣິເສນ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖຫິ ຈ ປາເທຫິ ຈ ສຸຏ຺ຐຸ ອປພ຺ຍູຬ຺ໂຫ ເສວາໂລ ຈິເຣນ ອຸທກໍ ໂອຕ຺ຖຣຕິ; ເອວເມວ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ຈິເຣນ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິຕິ ຠຄວາ ຕໍ ທິວສໍ ມຫາໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ອຠິນວວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປນ຺ໂຕ ວິຍ ຣູປສຕ຺ຕກໍ ອຣູປສຕ຺ຕກໍ ນິຄ຺ຄຸມ຺ພໍ ນິຊ຺ຊຏໍ ກຕ຺ວາ ຈຸທ຺ທສຫາກາເຣຫິ ສນ຺ເນຕ຺ວາ ມຫາວິປສ຺ສນາຍ ເວທນໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ – ‘‘ທສມາເສ ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິ. ສມາປຕ຺ຕິວິກ຺ຂມ຺ຠິຕາ ເວທນາ ທສມາເສ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ເຍວ.

ຄິລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ຄິລາໂນ ຫຸຕ຺ວາ ປຸນ ວຸຏ຺ຐິໂຕ. ມຘຸຣກຊາໂຕ ວິຍາຕິ ສຎ຺ຊາຕຄຣຸຠາໂວ ສຎ຺ຊາຕຖທ຺ຘຠາໂວ ສູເລ ອຸຕ຺ຕາສິຕປຸຣິໂສ ວິຍ. ນ ປກ຺ຂາຍນ຺ຕີຕິ ນປ຺ປກາສນ຺ຕິ, ນານາກາຣໂຕ ນ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ຘມ຺ມາປິ ມໍ ນ ປຏິຠນ຺ຕີຕິ ສຕິປຏ຺ຐານາທິຘມ຺ມາ ມຍ຺ຫໍ ປາກຏາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ. ຕນ຺ຕິຘມ຺ມາ ປນ ເຖຣສ຺ສ ສຸປຄຸຓາ. ນ ອຸທາຫຣຕີຕິ ປຈ຺ຉິມໍ ໂອວາທໍ ນ ເທຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ.

໑໖໕. ອນນ຺ຕຣໍ ອພາຫິຣນ຺ຕິ ຘມ຺ມວເສນ ວາ ປຸຄ຺ຄລວເສນ ວາ ອຸຠຍໍ ອກຕ຺ວາ. ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ຘມ຺ມໍ ປຣສ຺ສ ນ ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ຫິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ກໂຣຕິ ນາມ. ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ປຣສ຺ສ ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ພາຫິຣໍ ກໂຣຕິ ນາມ. ‘‘ອິມສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ປນ ປຸຄ຺ຄລໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ກໂຣຕິ ນາມ. ‘‘ອິມສ຺ສ ນ ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄລໍ ພາຫິຣໍ ກໂຣຕິ ນາມ. ເອວໍ ອກຕ຺ວາ ເທສິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຈຣິຍມຸຏ຺ຐີຕິ ຍຖາ ພາຫິຣການໍ ອາຈຣິຍມຸຏ຺ຐິ ນາມ ໂຫຕິ. ທຫຣກາເລ ກສ຺ສຈິ ອກເຖຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມກາເລ ມຣຓມຎ຺ເຈ ນິປນ຺ນາ ປິຍມນາປສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ກເຖນ຺ຕິ, ເອວໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ – ‘‘ອິທໍ ມຫລ຺ລກກາເລ ປຈ຺ຉິມຏ຺ຐາເນ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຸຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ປຣິຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຐປິຕໍ ກິຎ຺ຈິ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອຫໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆນ຺ຕິ ອຫເມວ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣິສ຺ສາມີຕິ ວາ ມມຸທ຺ເທສິໂກຕິ ອຫໍ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ອຸທ຺ເທໂສ ອສ຺ສາຕິ ມມຸທ຺ເທສິໂກ. ມໍເຍວ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ມມ ປຈ຺ຈາສີສມາໂນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ໂຫຕຸ, ມມ ອຈ຺ຈເຍນ ວາ ມາ ອເຫສຸໍ, ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ໂຫຕູຕິ ອິຕິ ວາ ຍສ຺ສ ອສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ເອວໍ ໂຫຕີຕິ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກເຍວ ອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍານໍ ວິຫຕຕ຺ຕາ ເອວໍ ນ ໂຫຕິ. ສ ກິນ຺ຕິ ໂສ ກິໍ. ອາສີຕິໂກຕິ ອສີຕິສໍວຈ຺ຉຣິໂກ. ອິທໍ ປຈ຺ຉິມວຍອນຸປ຺ປຕ຺ຕຠາວທີປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເວຐມິສ຺ສເກນາຕິ ພາຫພນ຺ຘຈກ຺ກພນ຺ຘາທິນາ ປຏິສງ຺ຂຣເຓນ ເວຐມິສ຺ສເກນ. ມຎ຺ເຎຕິ ຊິຓ຺ຓສກຏໍ ວິຍ ເວຐມິສ຺ສເກນ ມຎ຺ເຎ ຍາເປຕິ. ອຣຫຕ຺ຕຜລເວຐເນນ ຈຕຸອິຣິຍາປຖກປ຺ປນໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ຍສ຺ມິໍ, ອານນ຺ທ, ສມເຍຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕານນ຺ຕິ ຣູປນິມິຕ຺ຕາທີນໍ. ເອກຈ຺ຈານໍ ເວທນານນ຺ຕິ ໂລກິຍານໍ ເວທນານໍ. ຕສ຺ມາຕິຫານນ຺ທາຕິ ຍສ຺ມາ ອິມິນາ ຜລສມາປຕ຺ຕິວິຫາເຣນ ຜາສຸ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຸມ຺ເຫປິ ຕທຕ຺ຖາຍ ເອວໍ ວິຫຣຖາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຕ຺ຕທີປາຕິ ມຫາສມຸທ຺ທຄຕທີປໍ ວິຍ ອຕ຺ຕານໍ ທີປໍ ປຕິຏ຺ຐໍ ກຕ຺ວາ ວິຫຣຖ. ອຕ຺ຕສຣຓາຕິ ອຕ຺ຕຄຕິກາວ ໂຫຖ, ມາ ອຎ຺ຎຄຕິກາ. ຘມ຺ມທີປຘມ຺ມສຣຓປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕມຕຄ຺ເຄຕິ ຕມອຄ຺ເຄ. ມຊ຺ເຌ ຕກາໂຣ ປທສນ຺ຘິວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ອິເມ ອຄ຺ຄຕມາຕິ ຕມຕຄ຺ຄາ’’ຕິ. ເອວໍ ສພ຺ພໍ ຕມໂຍຄໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕິວິຍ ອຄ຺ເຄ ອຸຕ຺ຕມຠາເວ ເອເຕ, ອານນ຺ທ, ມມ ຠິກ຺ຂູ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ເຕສໍ ອຕິອຄ຺ເຄ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຍ ເກຈິ ສິກ຺ຂາກາມາ, ສພ຺ເພປິ ເຕ ຈຕຸສຕິປຏ຺ຐານໂຄຈຣາວ ຠິກ຺ຂູ ອຄ຺ເຄ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ເທສນໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ທຸຕິຍຠາຓວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິມິຕ຺ໂຕຠາສກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໖໖. ເວສາລິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສີຕິ ກທາ ປາວິສິ? ອຸກ຺ກເຈລໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເວສາລິໍ ຄຕກາເລ. ຠຄວາ ກິຣ ວຸຏ຺ຐວສ຺ໂສ ເວຬຸວຄາມກາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄມິສ຺ສາມີຕິ ອາຄຕມຄ຺ເຄເນວ ປຏິນິວຕ຺ຕນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສາວຕ຺ຖິໍ ປຕ຺ວາ ເຊຕວນໍ ປາວິສິ. ຘມ຺ມເສນາປຕິ ຠຄວໂຕ ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ທິວາຏ຺ຐານໍ ຄໂຕ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ອນ຺ເຕວາສິເກສຸ ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕສຸ ທິວາຏ຺ຐານໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈມ຺ມກ຺ຂຓ຺ຑໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ປາເທ ປກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ປາວິສິ. ອຖສ຺ສ ຍຖາປຣິຈ຺ເຉເທນ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ອຍໍ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘‘ພຸທ຺ຘາ ນຸ ໂຂ ປຐມໍ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕິ, ອຄສາວກາ ນຸ ໂຂ’’ຕິ? ຕໂຕ – ‘‘ອຄ຺ຄສາວກາ ປຐມ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອາຍຸສງ຺ຂາຣໍ ໂອໂລເກສິ. ໂສ – ‘‘ສຕ຺ຕາຫເມວ ເມ ອາຍຸສງ຺ຂາໂຣ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ – ‘‘ກຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ຕໂຕ – ‘‘ຣາຫຸໂລ ຕາວຕິໍເສສຸ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖໂຣ ຉທ຺ທນ຺ຕທເຫ, ອຫໍ ກຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຸນ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ມາຕຣໍ ອາຣພ຺ຠ ສຕິໍ ອຸປ຺ປາເທສິ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ມາຕາ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອຣຫນ຺ຕານໍ ມາຕາ ຫຸຕ຺ວາປິ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສງ຺ເຆສຸ ອປ຺ປສນ຺ນາ, ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ຕສ຺ສາ ອຸປນິສ຺ສໂຍ, ນຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ກສ຺ສ ເທສນາຍ ອຠິສມໂຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ – ‘‘ມເມວ ຘມ຺ມເທສນາຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ. ສເຈ ໂຂ ປນາຫໍ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ຠເວຍ຺ຍໍ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ເມ ວຕ຺ຕາໂຣ – ‘ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ອວເສສຊນານມ຺ປິ ອວສ຺ສໂຍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິສ຺ສ ສມຈິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕເທສນາທິວເສ (ອ. ນິ. ໑.໓໗) ໂກຏິສຕສຫສ຺ສເທວຕາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາ. ຕໂຍ ມຄ຺ເຄ ປຏິວິທ຺ຘເທວຕານໍ ຄຓນາ ນຕ຺ຖິ. ອຎ຺ເຎສຸ ຈ ຐາເນສຸ ອເນກາ ອຠິສມຍາ ທິສ຺ສນ຺ຕິ. ເຖເຣວ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕາເນວ ອສີຕິກຸລສຫສ຺ສານິ. ໂສ ທານິ ສກມາຕຸມິຈ຺ຉາທສ຺ສນມຕ຺ຕມ຺ປິ ຫຣິຕຸໍ ນາສກ຺ຂີ’ຕິ. ຕສ຺ມາ ມາຕຣໍ ມິຈ຺ຉາທສ຺ສນາ ໂມເຈຕ຺ວາ ຊາໂຕວຣເກເຍວ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ – ‘‘ອຊ຺ເຊວ ຠຄວນ຺ຕໍ ອນຸຊານາເປຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈຸນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອາມນ຺ເຕສິ. ‘‘ອາວຸໂສ, ຈຸນ຺ທ, ອມ຺ຫາກໍ ປຎ຺ຈສຕາຍ ຠິກ຺ຂຸປຣິສາຍ ສຎ຺ຎໍ ເທຫິ – ‘ຄຓ຺ຫຖາວຸໂສ ປຕ຺ຕຈີວຣານິ, ຘມ຺ມເສນາປຕິ ນາຬກຄາມໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ’ຕິ’’. ເຖໂຣ ຕຖາ ອກາສິ. ຠິກ຺ຂູ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມໍສຸ. ເຖໂຣ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ທິວາຏ຺ຐານໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ທິວາຏ຺ຐານທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ທິວາຏ຺ຐານໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ – ‘‘ອິທໍ ທານິ ປຈ຺ຉິມທສ຺ສນໍ, ປຸນ ອາຄມນໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຎ຺ຈສຕຠິກ຺ຂຸປຣິວຸໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຉິນ຺ໂນ ທານິ ຠວິສ຺ສາມິ, ໂລກນາຖ ມຫາມຸນິ;

ຄມນາຄມນໍ ນຕ຺ຖິ, ປຈ຺ຉິມາ ວນ຺ທນາ ອຍໍ.

ຊີວິຕໍ ອປ຺ປກໍ ມຍ຺ຫໍ, ອິໂຕ ສຕ຺ຕາຫມຈ຺ຈເຍ;

ນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍາມຫໍ ເທຫໍ, ຠາຣໂວໂຣປນໍ ຍຖາ.

ອນຸຊານາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ, ອນຸຊານາຕຸ ສຸຄໂຕ;

ປຣິນິພ຺ພານກາໂລ ເມ, ໂອສ຺ສຏ຺ໂຐ ອາຍຸສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິ.

ພຸທ຺ຘາ ປນ ຍສ຺ມາ ‘‘ປຣິນິພ຺ພາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ມຣຓສໍວຓ຺ຓນໍ ສໍວຓ຺ເຓນ຺ຕິ ນາມ, ‘‘ມາ ປຣິນິພ຺ພາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏສ຺ສ ຄຸຓໍ ກເຖນ຺ຕີຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ໂທສໍ ອາໂຣເປສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ນ ວທນ຺ຕິ. ເຕນ ນໍ ຠຄວາ ອາຫ – ‘‘ກຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສສິ ສາຣິປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ, ມຄເຘສຸ ນາຬກຄາເມ ຊາໂຕວຣໂກ, ຕຕ຺ຖາຫໍ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຍສ຺ສ ທານິ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ກາລໍ ມຎ຺ຎສິ, ອິທານິ ປນ ເຕ ເຊຏ຺ຐກນິຏ຺ຐຠາຕິການໍ ຕາທິສສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທສ຺ສນໍ ທຸລ຺ລຠໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເທເສຫິ ເຕສໍ ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

ເຖໂຣ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ມຍ຺ຫໍ ອິທ຺ຘິວິກຸພ຺ພນປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ປຈ຺ຈາສີສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຕາລປ຺ປມາຓໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕຕາລປ຺ປມາເຓ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ຐິໂຕ ອິທ຺ຘິວິກຸພ຺ພນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ສກລນຄຣໍ ສນ຺ນິປຕິ. ເຖໂຣ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຄມນກາໂລ ເມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ຠຄວາ ‘‘ຘມ຺ມເສນາປຕິໍ ປຏິປາເທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຘມ຺ມາສນາ ອຸຏ຺ຐາຍ ຄນ຺ຘກຸຏິອຠິມຸໂຂ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຓິຜລເກ ອຏ຺ຐາສິ. ເຖໂຣ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ວນ຺ທິຕ຺ວາ – ‘‘ຠຄວາ ອິໂຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິກສ຺ສ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍສ຺ສ ອຸປຣິ ອໂນມທສ຺ສິສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປາທມູເລ ນິປຕິຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທສ຺ສນໍ ປຕ຺ເຖສິໍ. ສາ ເມ ປຕ຺ຖນາ ສມິທ຺ຘາ, ທິຏ຺ຐາ ຕຸມ຺ເຫ, ຕໍ ປຐມທສ຺ສນໍ, ອິທໍ ປຈ຺ຉິມທສ຺ສນໍ. ປຸນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທສ຺ສນໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ – ວຕ຺ວາ ທສນຂສໂມຘານສມຸຊ຺ຊລໍ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ຍາວ ທສ຺ສນວິສໂຍ, ຕາວ ອຠິມຸໂຂວ ປຏິກ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ຐາເນ ຄມນາຄມນໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຸທກປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ມຫາຠູມິຈາໂລ ອໂຫສິ. ຠຄວາ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຫ – ‘‘ອນຸຄຈ຺ຉຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ເຊຏ຺ຐຠາຕິກ’’ນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຍາວ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກາ ອຄມໍສຸ. ເຖໂຣ – ‘‘ຕິຏ຺ຐຖ, ຕຸມ຺ເຫ ອາວຸໂສ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ໂຫຖາ’’ຕິ ນິວຕ຺ຕາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສາເຍວ ສທ຺ຘິໍ ປກ຺ກາມິ. ມນຸສ຺ສາ – ‘‘ປຸພ຺ເພ ອຍ຺ໂຍ ປຈ຺ຈາຄມນຈາຣິກໍ ຈຣຕິ, ອິທໍ ທານິ ຄມນໍ ນ ປຸນ ປຈ຺ຈາຄມນາຍາ’’ຕິ ປຣິເທວນ຺ຕາ ອນຸພນ຺ຘິໍສຸ. ເຕປິ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ໂຫຖ ອາວຸໂສ, ເອວໍຠາວິໂນ ນາມ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ນິວຕ຺ຕາເປສິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ສຕ຺ຕາຫໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອນຸຄ຺ຄຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສາຍໍ ນາຬກຄາມໍ ປຕ຺ວາ ຄາມທ຺ວາເຣ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂມູເລ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ອຸປເຣວໂຕ ນາມ ເຖຣສ຺ສ ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ ພຫິຄາມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ເຖໂຣ ຕໍ ອາຫ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ເຄເຫ ເຕ ອຍ຺ຍິກາ’’ຕິ? ອາມ, ຠນ຺ເຕຕິ. ຄຈ຺ຉ ອມ຺ຫາກໍ ອິຘາຄຕຠາວໍ ອາໂຣເຈຫິ. ‘‘ກສ຺ມາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຊ຺ຊ ກິຣ ເອກທິວສໍ ອນ຺ໂຕຄາເມ ຠວິສ຺ສຕິ, ຊາໂຕວຣກໍ ປຏິຊຄ຺ຄຖ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ນິວາສນຏ຺ຐານໍ ຊານາຖາ’’ຕິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຍ຺ຍິເກ, ມຍ຺ຫໍ ມາຕຸໂລ ອາຄໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ອິທານິ ກຸຫິນ຺ຕິ? ຄາມທ຺ວາເຣຕິ. ເອກໂກວ, ອຎ຺ໂຎປິ ໂກຈິ ອຕ຺ຖີຕິ? ອຕ຺ຖິ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ ອາຄໂຕຕິ? ໂສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ຺ຕການໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ປຏິຊຄ຺ຄາເປຕິ, ທຫຣກາເລ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ມຫລ຺ລກກາເລ ຄິຫີ ໂຫຕຸກາໂມ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕີ ຊາໂຕວຣກໍ ປຏິຊຄ຺ຄາເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ກາເຣຕ຺ວາ ທຓ຺ຑທີປິກາໂຍ ຊາເລຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ປາເຫສິ.

ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ປາສາທໍ ອຠິຣຸຫິ. ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ຈ ຊາໂຕວຣກໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ນິສຊ຺ເຊວ – ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ຠິກ຺ຂູ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ເຕສຸ ຄຕມຕ຺ເຕສຸເຍວ ເຖຣສ຺ສ ຂໂຣ ອາພາໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ໂລຫິຕປກ຺ຂນ຺ທິກາ ມາຣຓນ຺ຕິກາ ເວທນາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເອກໍ ຠາຊນໍ ປວິສຕິ, ເອກໍ ນິກ຺ຂມຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ – ‘‘ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ ມຍ຺ຫໍ ນ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຄພ຺ຠທ຺ວາຣໍ ນິສ຺ສາຍ ອຏ຺ຐາສິ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ‘‘ຘມ຺ມເສນາປຕິ ກຸຫິໍ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ຕາ ‘‘ນາຬກຄາເມ ຊາໂຕວຣເກ ປຣິນິພ຺ພານມຎ຺ເຈ ນິປນ຺ໂນ, ປຈ຺ຉິມທສ຺ສນໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຄມ຺ມ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເຖໂຣ – ເກ ຕຸມ຺ເຫຕິ? ມຫາຣາຊາໂນ, ຠນ຺ເຕຕິ. ກສ຺ມາ ອາຄຕຕ຺ຖາຕິ? ຄິລານຸປຏ຺ຐາກາ ຠວິສ຺ສາມາຕິ. ໂຫຕຸ, ອຕ຺ຖິ ຄິລານຸປຏ຺ຐາໂກ, ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ເຕສໍ ຄຕາວສາເນ ເຕເນວ ນເຍນ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ, ຕສ຺ມິໍ ຄເຕ ສຸຍາມາທໂຍ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ຈ ອາຄມິໍສຸ. ເຕປິ ຕເຖວ ເຖໂຣ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ເທວຕານໍ ອາຄມນຎ຺ຈ ຄມນຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ – ‘‘ເກ ນຸ ໂຂ ເອເຕ ມມ ປຸຕ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ເຖຣສ຺ສ ຄພ຺ຠທ຺ວາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ – ‘‘ຕາຕ, ຈຸນ຺ທ, ກາ ປວຕ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ – ‘‘ມຫາອຸປາສິກາ, ຠນ຺ເຕ ອາຄຕາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ກສ຺ມາ ອເວລາຍ ອາຄຕຕ຺ຖາຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ສາ ຕຸຍ຺ຫໍ ຕາຕ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍາຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ ເກ ປຐມໍ ອາຄຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ, ອຸປາສິເກຕິ. ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ຈຕູຫິ ມຫາຣາເຊຫິ ມຫນ຺ຕຕໂຣຕິ? ອາຣາມິກສທິສາ ເອເຕ ອຸປາສິເກ, ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖຸ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຂຄ຺ຄຫຕ຺ຖາ ຫຸຕ຺ວາ ອາຣກ຺ຂໍ ອກໍສູຕິ. ເຕສໍ ຕາຕ, ຄຕາວສາເນ ໂກ ອາຄໂຕຕິ? ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທຕິ. ເທວຣາຊໂຕປິ ຕ຺ວໍ ຕາຕ, ມຫນ຺ຕຕໂຣຕິ? ຠຓ຺ຑຄາຫກສາມເຓຣສທິໂສ ເອສ ອຸປາສິເກ, ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖຸ ຕາວຕິໍສໂຕ ໂອຕຣຓກາເລ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂອຕິຓ຺ໂຓຕິ. ຕສ຺ສ ຕາຕ ຄຕາວສາເນ ໂຊຕມາໂນ ວິຍ ໂກ ອາຄໂຕຕິ? ອຸປາສິເກ ຕຸຍ຺ຫໍ ຠຄວາ ຈ ສຕ຺ຖາ ຈ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ນາມ ເອໂສຕິ. ມຍ຺ຫໍ ຠຄວໂຕ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມໂຕປິ ຕ຺ວໍ ຕາຕ ມຫນ຺ຕຕໂຣຕິ? ອາມ ອຸປາສິເກ, ເອເຕ ນາມ ກິຣ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖຸ ຊາຕທິວເສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ມຫາປຸຣິສໍ ສຸວຓ຺ຓຊາເລນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິໍສູຕິ.

ອຖ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ – ‘‘ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຕາວ ເມ ອຍໍ ອານຸຠາໂວ, ກີທິໂສ ວຕ ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສຕ຺ຖຸ ອານຸຠາໂວ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ຕຍນ຺ຕິຍາ ສຫສາ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓາ ປີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສກລສຣີເຣ ຜຣິ. ເຖໂຣ – ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ເມ ມາຕຸ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ, ອຍໍ ທານິ ກາໂລ ຘມ຺ມເທສນາຍາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ – ‘‘ກິໍ ຈິນ຺ເຕສິ ມຫາອຸປາສິເກ’’ຕິ ອາຫ. ສາ – ‘‘ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຕາວ ເມ ອຍໍ ຄຸໂຓ, ສຕ຺ຖຸ ປນສ຺ສ ກີທິໂສ ຄຸໂຓ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອິທໍ, ຕາຕ, ຈິນ຺ເຕມີ’’ຕິ ອາຫ. ມຫາອຸປາສິເກ, ມຍ຺ຫໍ ສຕ຺ຖຸ ຊາຕກ຺ຂເຓ, ມຫາຠິນິກ຺ຂມເນ, ສມ຺ໂພຘິຍໍ, ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕເນ ຈ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸ ກມ຺ປິຕ຺ຖ, ສີເລນ ສມາຘິນາ ປຎ຺ຎາຍ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສເນນ ສໂມ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາຕິ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘຄຸຓປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ກເຖສິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ປິຍປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນາປຣິໂຍສາເນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປຸຕ຺ຕໍ ອາຫ – ‘‘ຕາຕ, ອຸປຕິສ຺ສ, ກສ຺ມາ ເອວມກາສິ, ເອວຣູປໍ ນາມ ອມຕໍ ມຍ຺ຫໍ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ນ ອທາສີ’’ຕິ. ເຖໂຣ – ‘‘ທິນ຺ນໍ ທານິ ເມ ມາຕຸ ຣູປສາຣິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ໂປສາວນິກມູລໍ, ເອຕ຺ຕເກນ ວຏ຺ຏິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ ມຫາອຸປາສິເກ’’ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ‘‘ຈຸນ຺ທ ກາ ເວລາ’’ຕິ ອາຫ. ພລວປຈ຺ຈູສກາໂລ, ຠນ຺ເຕຕິ. ເຕນ ຫິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາເຕຫີຕິ. ສນ຺ນິປຕິໂຕ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆຕິ. ມໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນິສີທາເປຫິ ຈຸນ຺ທາຕິ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນິສີທາເປສິ. ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອາວຸໂສ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສໍ ໂວ ວສ຺ສານິ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ວິຈຣນ຺ຕານໍ ຍໍ ເມ ກາຍິກໍ ວາ ວາຈສິກໍ ວາ ນ ໂຣເຈຖ, ຂມຖ ຕໍ ອາວຸໂສຕິ. ເອຕ຺ຕກໍ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ຉາຍາ ວິຍ ຕຸມ຺ເຫ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕານໍ ອຣຸຈ຺ຈນກໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕຸມ຺ເຫ ປນ ອມ຺ຫາກໍ ຂມຖາຕິ. ອຖ ເຖໂຣ ອຣຸຓສິຂາຍ ປຎ຺ຎາຍມານາຍ ມຫາປຖວິໍ ອຸນ຺ນາທຍນ຺ໂຕ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ພຫູ ເທວມນຸສ຺ສາ ເຖຣສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພາເນ ສກ຺ກາຣໍ ກຣິໍສຸ.

ອາຍສ຺ມາ ຈຸນ຺ໂທ ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣຎ຺ຈ ຘາຕຸປຣິສ຺ສາວນຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິ. ຠຄວາ ຘາຕຸປຣິສ຺ສາວນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຫິ ຄາຖາສເຕຫິ ເຖຣສ຺ສ ຄຸຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ຘາຕຸເຈຕິຍໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຣາຊຄຫຄມນຕ຺ຖາຍ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ. ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂຣເຈສິ. ຠຄວາ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຣາຊຄຫໍ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຖ ຄຕກາເລ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ຠຄວາ ຕສ຺ສ ຘາຕຸໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຈຕິຍໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຣາຊຄຫໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຄງ຺ຄາຠິມຸໂຂ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸກ຺ກເຈລໍ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຖ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານານໍ ປຣິນິພ຺ພານປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເທເສຕ຺ວາ ອຸກ຺ກເຈລໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເວສາລິໍ ອຄມາສິ. ເອວໍ ຄເຕ ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເວສາລິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອນຸປຸພ຺ພີ ກຖາ.

ນິສີທນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈມ຺ມກ຺ຂຓ຺ຑໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອຸເທນເຈຕິຍນ຺ຕິ ອຸເທນຍກ຺ຂສ຺ສ ເຈຕິຍຏ຺ຐາເນ ກຕວິຫາໂຣ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂຄຕມກາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຠາວິຕາຕິ ວຑ຺ຒິຕາ. ພຫຸລີກຕາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຕາ. ຍານີກຕາຕິ ຍຸຕ຺ຕຍານໍ ວິຍ ກຕາ. ວຕ຺ຖຸກຕາຕິ ປຕິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ວຕ຺ຖຸ ວິຍ ກຕາ. ອນຸຏ຺ຐິຕາຕິ ອຘິຏ຺ຐິຕາ. ປຣິຈິຕາຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ຈິຕາ ສຸວຑ຺ຒິຕາ. ສຸສມາຣທ຺ຘາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ສມາຣທ຺ຘາ.

ອິຕິ ອນິຍເມນ ກເຖຕ຺ວາ ປຸນ ນິຍເມຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຂຕິອາທິມາຫ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກປ຺ປນ຺ຕິ ອາຍຸກປ຺ປໍ. ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ຍໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ. ກປ຺ປາວເສສໍ ວາຕິ – ‘‘ອປ຺ປໍ ວາ ຠິຍ຺ໂຍ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໗; ອ. ນິ. ໖.໗໔) ວຸຕ຺ຕວສ຺ສສຕໂຕ ອຕິເຣກໍ ວາ. ມຫາສີວຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ – ‘‘ພຸທ຺ຘານໍ ອຏ຺ຐາເນ ຄຊ຺ຊິຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍເຖວ ຫິ ເວຬຸວຄາມເກ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ມາຣຓນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ທສ ມາເສ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ, ເອວໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ທສ ທສ ມາເສ ວິກ຺ຂມ຺ເຠນ຺ໂຕ ອິມໍ ຠທ຺ທກປ຺ປເມວ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ກສ຺ມາ ປນ ນ ຐິໂຕຕິ? ອຸປາທິນ຺ນກສຣີຣໍ ນາມ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈາທີຫິ ອຠິຠຸຍ຺ຍຕິ, ພຸທ຺ຘາ ຈ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈາທິຠາວໍ ອປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈເມ ອາຍຸໂກຏ຺ຐາເສ ພຫຸຊນສ຺ສ ປິຍມນາປກາເລເຍວ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕິ. ພຸທ຺ຘານຸພຸທ຺ເຘສຸ ຈ ມຫາສາວເກສຸ ປຣິນິພ຺ພຸເຕສຸ ເອກເກເນວ ຂາຓຸເກນ ວິຍ ຐາຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ທຫຣສາມເຓຣປຣິວາຣິເຕນ ວາ. ຕໂຕ – ‘ອໂຫ ພຸທ຺ຘານໍ ປຣິສາ’ຕິ ຫີເຬຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕສ຺ມາ ນ ຐິໂຕ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ໂສ ນ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ‘‘ອາຍຸກປ຺ໂປ’’ຕິ ອິທເມວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ນິຍມິຕໍ.

໑໖໗. ຍຖາ ຕໍ ມາເຣນ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຕນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ມາເຣນ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏຈິຕ຺ໂຕ ອຎ຺ໂຎປິ ໂກຈິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ, ເອວເມວ ນາສກ຺ຂິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິໍ ກາຣຓາ? ມາໂຣ ຫິ ຍສ຺ສ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ທ຺ວາທສ ວິປລ຺ລາສາ ອປ຺ປຫີນາ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐາຕິ. ເຖຣສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວິປລ຺ລາສາ ອປ຺ປຫີນາ, ເຕນສ຺ສ ມາໂຣ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐາຕິ. ໂສ ປນ ຈິຕ຺ຕປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ກິໍ ກໂຣຕີຕິ? ເຠຣວໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ວາ ທສ຺ເສຕິ, ສທ຺ທາຣມ຺ມຓໍ ວາ ສາເວຕິ, ຕໂຕ ສຕ຺ຕາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ວາ ສຸຕ຺ວາ ວາ ສຕິໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວິວຏມຸຂາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສໍ ມຸເຂນ ຫຕ຺ຖໍ ປເວເສຕ຺ວາ ຫທຍໍ ມທ຺ທຕິ. ຕໂຕ ວິສຎ຺ຎາວ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ເຖຣສ຺ສ ປເນສ ມຸເຂນ ຫຕ຺ຖໍ ປເວເສຕຸໍ ກິໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ? ເຠຣວາຣມ຺ມຓໍ ປນ ທສ຺ເສຕິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ເຖໂຣ ນິມິຕ຺ໂຕຠາສໍ ນ ປຏິວິຊ຺ຌິ. ຠຄວາ ຊານນ຺ໂຕເຍວ – ‘‘ກິມຕ຺ຖໍ ຍາວຕຕິຍໍ ອາມນ຺ເຕສີ’’ຕິ? ປຣໂຕ ‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ’’ຕິ ຍາຈິເຕ ‘‘ຕຸຍ຺ເຫເວຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ, ຕຸຍ຺ເຫເວຕໍ ອປຣທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ໂທສາໂຣປເນນ ໂສກຕນຸກຣຓຕ຺ຖໍ.

ມາຣຍາຈນກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໖໘. ມາໂຣ ປາປິມາຕິ ເອຕ຺ຖ ມາໂຣຕິ ສຕ຺ເຕ ອນຕ຺ເຖ ນິໂຍເຊນ຺ໂຕ ມາເຣຕີຕິ ມາໂຣ. ປາປິມາຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ໂສ ຫິ ປາປຘມ຺ມສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ປາປິມາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກຓ຺ໂຫ, ອນ຺ຕໂກ, ນມຸຈິ, ປມຕ຺ຕພນ຺ຘູຕິປິ ຕສ຺ເສວ ນາມານິ. ຠາສິຕາ ໂຂ ປເນສາຕິ ອຍຎ຺ຫິ ຠຄວໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຕ຺ຕິຍາ ອຏ຺ຐເມ ສຕ຺ຕາເຫ ໂພຘິມຓ຺ເຑເຍວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ – ‘‘ຠຄວາ ຍທຕ຺ຖໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ປາຣມິໂຍ ປູຣິຕາ, ໂສ ໂວ ອຕ຺ໂຖ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ປຏິວິທ຺ຘໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ, ກິໍ ເຕ ໂລກວິຈາຣເຓນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ຍຖາ ອຊ຺ຊ, ເອວເມວ ‘‘ປຣິນິພ຺ພາຕຸ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ’’ຕິ ຍາຈິ. ຠຄວາ ຈສ຺ສ – ‘‘ນ ຕາວາຫ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ປຏິກ຺ຂິປິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຠາສິຕາ ໂຂ ປເນສາ ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ວິຍຕ຺ຕາຕິ ມຄ຺ຄວເສນ ວິຍຕ຺ຕາ. ຕເຖວ ວິນີຕາ ຕຖາ ວິສາຣທາ. ພຫຸສ຺ສຸຕາຕິ ເຕປິຏກວເສນ ພຫຸ ສຸຕເມເຕສນ຺ຕິ ພຫຸສ຺ສຸຕາ. ຕເມວ ຘມ຺ມໍ ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ຘມ຺ມຘຣາ. ອຖວາ ປຣິຍຕ຺ຕິພຫຸສ຺ສຸຕາ ເຈວ ປຏິເວຘພຫຸສ຺ສຸຕາ ຈ. ປຣິຍຕ຺ຕິປຏິເວຘຘມ຺ມານໍເຍວ ຘາຣຓໂຕ ຘມ຺ມຘຣາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປຏິປນ຺ນາຕິ ອຣິຍຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸຘມ຺ມຠູຕໍ ວິປສ຺ສນາຘມ຺ມໍ ປຏິປນ຺ນາ. ສາມີຈິປ຺ປຏິປນ຺ນາຕິ ອນຸຈ຺ຉວິກປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ນາ. ອນຸຘມ຺ມຈາຣິໂນຕິ ອນຸຘມ຺ມຈຣຓສີລາ. ສກໍ ອາຈຣິຍກນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິຍວາທໍ. ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕີຕິອາທີນິ ສພ຺ພານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ເວວຈນານິ. ສຫຘມ຺ເມນາຕິ ສເຫຕຸເກນ ສກາຣເຓນ ວຈເນນ. ສປ຺ປາຏິຫາຣິຍນ຺ຕິ ຍາວ ນ ນິຍ຺ຍານິກໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສນ຺ຕິ.

ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫິຕໍ ສກລໍ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ. ອິທ຺ຘນ຺ຕິ ສມິທ຺ຘໍ ຌານສ຺ສາທວເສນ. ຜີຕນ຺ຕິ ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ຕໍ ສພ຺ພຜາລິຜຸລ຺ລໍ ວິຍ ອຠິຎ຺ຎາຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິວເສນ. ວິຕ຺ຖາຣິກນ຺ຕິ ວິຕ຺ຖຕໍ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ທິສາຠາເຄ ປຕິຏ຺ຐິຕວເສນ. ພາຫຸຊຎ຺ຎນ຺ຕິ ພຫຸຊເນຫິ ຎາຕໍ ປຏິວິທ຺ຘໍ ມຫາຊນາຠິສມຍວເສນ. ປຸຖຸຠູຕນ຺ຕິ ສພ຺ພາກາຣວເສນ ປຸຖຸລຠາວປ຺ປຕ຺ຕໍ. ກຖໍ? ຍາວ ເທວມນຸສ຺ເສຫິ ສຸປ຺ປກາສິຕນ຺ຕິ ຍຕ຺ຕກາ ວິຎ຺ຎຸຊາຕິກາ ເທວາ ເຈວ ມນຸສ຺ສາ ຈ ອຕ຺ຖິ ສພ຺ເພຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ປກາສິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກຕິ ນິຣາລໂຍ. ຕ຺ວຎ຺ຫິ ປາປິມ, ອຏ຺ຐມສຕ຺ຕາຫໂຕ ປຏ຺ຐາຍ – ‘‘ປຣິນິພ຺ພາຕຸ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ປຣິນິພ຺ພາຕຸ, ສຸຄໂຕ’’ຕິ ວິຣວນ຺ໂຕ ອາຫິຓ຺ຑິຕ຺ຖ. ອຊ຺ຊ ທານິ ປຏ຺ຐາຍ ວິຄຕຸສ຺ສາໂຫ ໂຫຫິ; ມາ ມຍ຺ຫໍ ປຣິນິພ຺ພານຕ຺ຖໍ ວາຍາມໍ ກໂຣຫີຕິ ວທຕິ.

ອາຍຸສງ຺ຂາຣໂອສ຺ສຊ຺ຊນວຓ຺ຓນາ

໑໖໙. ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ອາຍຸສງ຺ຂາຣໍ ໂອສ຺ສຊີຕິ ສຕິໍ ສູປຏ຺ຐິຕໍ ກຕ຺ວາ ຎາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຍຸສງ຺ຂາຣໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິ, ປຊຫິ. ຕຕ຺ຖ ນ ຠຄວາ ຫຕ຺ເຖນ ເລຑ຺ຑຸໍ ວິຍ ອາຍຸສງ຺ຂາຣໍ ໂອສ຺ສຊິ, ເຕມາສມຕ຺ຕເມວ ປນ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ນ ສມາປຊ຺ຊິສ຺ສາມີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ໂອສ຺ສຊີ’’ຕິ. ‘‘ອຸສ຺ສຊ຺ຊີ’’ຕິ ປິ ປາໂຐ. ມຫາຠູມິຈາໂລຕິ ມຫນ຺ໂຕ ປຖວີກມ຺ໂປ. ຕທາ ກິຣ ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ກມ຺ປິຕ຺ຖ. ຠິໍສນໂກຕິ ຠຍຊນໂກ. ເທວທຸນ຺ທຸຠິໂຍ ຈ ຜລິໍສູຕິ ເທວເຠຣິໂຍ ຜລິໍສຸ, ເທໂວ ສຸກ຺ຂຄຊ຺ຊິຕໍ ຄຊ຺ຊິ, ອກາລວິຊ຺ຊຸລຕາ ນິຈ຺ຉຣິໍສຸ, ຂຓິກວສ຺ສໍ ວສ຺ສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.