ຈຕຸມຫາປເທສວຓ຺ຓນາ

໑໘໗. ມຫາປເທເສຕິ ມຫາໂອກາເສ, ມຫາອປເທເສ ວາ, ພຸທ຺ຘາທໂຍ ມຫນ຺ເຕ ມຫນ຺ເຕ ອປທິສິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕານິ ມຫາກາຣຓານີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໘໘. ເນວ ອຠິນນ຺ທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ເຐຫິ ສາຘຸກາຣໍ ທຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພວ ນ ໂສຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ກເຕ ຫິ ປຈ຺ຉາ ‘‘ອິທໍ ນ ສເມຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ – ‘‘ກິໍ ປຸພ຺ເພວ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອິທານິ ນ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ລທ຺ຘິໍ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ. ນປ຺ປຏິກ຺ໂກສິຕພ຺ພນ຺ຕິ – ‘‘ກິໍ ເອສ ພາໂລ ວທຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປຸພ຺ເພວ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຫິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ວກ຺ຂຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ອນຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອປ຺ປຏິກ຺ໂກສິຕ຺ວາ’’ຕິ. ປທພ຺ຍຎ຺ຊນານີຕິ ປທສງ຺ຂາຕານິ ພ຺ຍຎ຺ຊນານິ. ສາຘຸກໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ປາຬິ ວຸຕ຺ຕາ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອນຸສນ຺ຘິ ກຖິໂຕ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຸພ຺ພາປຣໍ ກຖິຕນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຄເຫຕ຺ວາ. ສຸຕ຺ເຕ ໂອສາເຣຕພ຺ພານີຕິ ສຸຕ຺ເຕ ໂອຕາເຣຕພ຺ພານິ. ວິນເຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕພ຺ພານີຕິ ວິນເຍ ສໍສນ຺ເທຕພ຺ພານິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິນໂຍ. ຍຖາຫ – ‘‘ກຕ຺ຖ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ? ສາວຕ຺ຖິຍໍ ສຸຕ຺ຕວິຠງ຺ເຄ’’ຕິ (ຈຸຬວ. ໔໕໗). ວິນໂຍຕິ ຂນ຺ຘໂກ. ຍຖາຫ – ‘‘ວິນຍາຕິສາເຣ’’ຕິ. ເອວໍ ວິນຍປິຏກມ຺ປິ ນ ປຣິຍາທິຍຕິ. ອຸຠໂຕວິຠງ຺ຄາ ປນ ສຸຕ຺ຕໍ, ຂນ຺ຘກປຣິວາຣາ ວິນໂຍຕິ ເອວໍ ວິນຍປິຏກໍ ປຣິຍາທິຍຕິ. ອຖວາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏກໍ ສຸຕ຺ຕໍ, ວິນຍປິຏກໍ ວິນໂຍຕິ ເອວໍ ທ຺ເວເຍວ ປິຏການິ ປຣິຍາທິຍນ຺ຕິ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາຠິຘມ຺ມປິຏການິ ວາ ສຸຕ຺ຕໍ, ວິນຍປິຏກໍ ວິນໂຍຕິ ເອວມ຺ປິ ຕີຓິ ປິຏການິ ນ ຕາວ ປຣິຍາທິຍນ຺ຕິ. ອສຸຕ຺ຕນາມກຎ຺ຫິ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຊາຕກໍ, ປຏິສມ຺ຠິທາ, ນິທ຺ເທໂສ, ສຸຕ຺ຕນິປາໂຕ, ຘມ຺ມປທໍ, ອຸທານໍ, ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ, ວິມານວຕ຺ຖຸ, ເປຕວຕ຺ຖຸ, ເຖຣຄາຖາ, ເຖຣີຄາຖາ, ອປທານນ຺ຕິ.

ສຸທິນ຺ນຕ຺ເຖໂຣ ປນ – ‘‘ອສຸຕ຺ຕນາມກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ນ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ຕໍ ສພ຺ພໍ ປຏິປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ – ‘‘ຕີຓິ ປິຏການິ ສຸຕ຺ຕໍ, ວິນໂຍ ປນ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ຕໍ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕມາຫຣິ –

‘‘ເຍ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ໂຄຕມິ, ຘມ຺ເມ ຊາເນຍ຺ຍາສິ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ສຣາຄາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ວິຣາຄາຍ, ສຎ຺ໂຎຄາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ວິສຎ຺ໂຎຄາຍ, ອາຈຍາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ອປຈຍາຍ, ມຫິຈ຺ຉຕາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ, ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ, ສງ຺ຄຓິກາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ປວິເວກາຍ, ໂກສຊ຺ຊາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ວີຣິຍາຣມ຺ຠາຍ, ທຸພ຺ຠຣຕາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ສຸຠຣຕາຍ. ເອກໍເສນ, ໂຄຕມິ, ຘາເຣຍ຺ຍາສິ – ‘ເນໂສ ຘມ຺ໂມ, ເນໂສ ວິນໂຍ, ເນຕໍ ສຕ຺ຖຸສາສນ’ນ຺ຕິ. ເຍ ຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ໂຄຕມິ, ຘມ຺ເມ ຊາເນຍ຺ຍາສິ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ວິຣາຄາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ສຣາຄາຍ, ວິສຎ຺ໂຎຄາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ສຎ຺ໂຎຄາຍ, ອປຈຍາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ອາຈຍາຍ, ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ມຫິຈ຺ຉຕາຍ, ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ, ປວິເວກາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ສງ຺ຄຓິກາຍ, ວີຣິຍາຣມ຺ຠາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ໂກສຊ຺ຊາຍ, ສຸຠຣຕາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ທຸພ຺ຠຣຕາຍ. ເອກໍເສນ, ໂຄຕມິ, ຘາເຣຍ຺ຍາສິ – ‘ເອໂສ ຘມ຺ໂມ, ເອໂສ ວິນໂຍ, ເອຕໍ ສຕ຺ຖຸສາສນ’ນ຺ຕິ’’ (ອ. ນິ. ໘.໕໓).

ຕສ຺ມາ ສຸຕ຺ເຕຕິ ເຕປິຏເກ ພຸທ຺ຘວຈເນ ໂອຕາເຣຕພ຺ພານິ. ວິນເຍຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ຣາຄາທິວິນຍກາຣເຓ ສໍສນ຺ເທຕພ຺ພານີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ນ ເຈວ ສຸຕ຺ເຕ ໂອສຣນ຺ຕີຕິ ສຸຕ຺ຕປຏິປາຏິຍາ ກຕ຺ຖຈິ ອນາຄນ຺ຕ຺ວາ ຉລ຺ລິໍ ອຸຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຄຸຬ຺ຫເວສ຺ສນ຺ຕຣ-ຄຸຬ຺ຫອຸມ຺ມຄ຺ຄ-ຄຸຬ຺ຫວິນຍ-ເວທລ຺ລປິຏການໍ ອຎ຺ຎຕຣໂຕ ອາຄຕານິ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ອາຄຕານິ ຫິ ຣາຄາທິວິນເຍ ຈ ນ ປຎ຺ຎາຍມານານິ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພານິ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອິຕິ ເຫຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉຑ຺ເຑຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ເອເຕນຸປາເຍນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ມຫາປເທສໍ ຘາເຣຍ຺ຍາຖາຕິ ອິທໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາໂນກາສໍ ຘາເຣຍ຺ຍາຖ.

ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ອິມໍ ປກິຓ຺ຓກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສຸຕ຺ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາປເທສາ, ຂນ຺ຘເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາປເທສາ, ຈຕ຺ຕາຣິ ປຎ຺ຫພ຺ຍາກຣຓານິ, ສຸຕ຺ຕໍ, ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ, ອາຈຣິຍວາໂທ, ອຕ຺ຕໂນມຕິ, ຕິສ຺ໂສ ສງ຺ຄີຕິໂຍຕິ.

ຕຕ຺ຖ – ‘‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ’’ຕິ ຘມ຺ມວິນິຈ຺ຉເຍ ປຕ຺ເຕ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາປເທສາ ປມາຓໍ. ຍໍ ເອຕ຺ຖ ສເມຕິ ຕເທວ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ອິຕຣໍ ວິຣວນ຺ຕສ຺ສປິ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ອິທໍ ກປ຺ປຕິ, ອິທໍ ນ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍວິນິຈ຺ຉເຍ ປຕ຺ເຕ – ‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ອິທໍ ນ ກປ຺ປຕີຕິ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເຈ ອກປ຺ປິຍໍ ອນຸໂລເມຕິ, ກປ຺ປິຍໍ ປຏິພາຫຕິ, ຕໍ ໂວ ນ ກປ຺ປຕີ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໓໐໕) ນເຍນ ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາປເທສາ ປມາຓໍ. ເຕສໍ ວິນິຈ຺ຉຍກຖາ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຍໍ ກປ຺ປິຍໍ ອນຸໂລເມຕິ, ຕເທວ ກປ຺ປິຍໍ, ອິຕຣໍ ອກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ເອວໍ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກາຕພ຺ພໍ.

ເອກໍສພ຺ຍາກຣຓີໂຍ ປຎ຺ໂຫ, ວິຠຊ຺ຊພ຺ຍາກຣຓີໂຍ ປຎ຺ໂຫ, ປຏິປຸຈ຺ຉາພ຺ຍາກຣຓີໂຍ ປຎ຺ໂຫ, ຐປນີໂຍ ປຎ຺ໂຫຕິ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຎ຺ຫພ຺ຍາກຣຓານິ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຈກ຺ຂຸໍ ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ປຸຏ຺ເຐນ – ‘‘ອາມ ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ເອກໍເສເນວ ພ຺ຍາກາຕພ຺ພໍ. ເອສ ນໂຍ ໂສຕາທີສຸ. ອຍໍ ເອກໍສພ຺ຍາກຣຓີໂຍ ປຎ຺ໂຫ. ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ນາມ ຈກ຺ຂຸ’’ນ຺ຕິ ປຸຏ຺ເຐນ – ‘‘ນ ຈກ຺ຂຸເມວ, ໂສຕມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈໍ ຆານມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ພ຺ຍາກາຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ວິຠຊ຺ຊພ຺ຍາກຣຓີໂຍ ປຎ຺ໂຫ. ‘‘ຍຖາ ຈກ຺ຂຸ ຕຖາ ໂສຕໍ, ຍຖາ ໂສຕໍ ຕຖາ ຈກ຺ຂຸ’’ນ຺ຕິ ປຸຏ຺ເຐນ ‘‘ເກນຏ຺ເຐນ ປຸຈ຺ຉສີ’’ຕິ ປຏິປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ທສ຺ສນຏ຺ເຐນ ປຸຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິ ພ຺ຍາກາຕພ຺ພໍ, ‘‘ອນິຈ຺ຈຏ຺ເຐນ ປຸຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອາມາຕິ ພ຺ຍາກາຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ປຏິປຸຈ຺ຉາພ຺ຍາກຣຓີໂຍ ປຎ຺ໂຫ. ‘‘ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ປຸຏ຺ເຐນ ປນ ‘‘ອພ຺ຍາກຕເມຕໍ ຠຄວຕາ’’ຕິ ຐເປຕພ຺ໂພ, ເອສ ປຎ຺ໂຫ ນ ພ຺ຍາກາຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ຐປນີໂຍ ປຎ຺ໂຫ. ອິຕິ ເຕນາກາເຣນ ປຎ຺ເຫ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຎ຺ຫພ຺ຍາກຣຓານິ ປມາຓໍ. ອິເມສໍ ວເສນ ໂສ ປຎ຺ໂຫ ພ຺ຍາກາຕພ຺ໂພ.

ສຸຕ຺ຕາທີສຸ ປນ ສຸຕ຺ຕໍ ນາມ ຕິສ຺ໂສ ສງ຺ຄີຕິໂຍ ອາຣູຬ຺ຫານິ ຕີຓິ ປິຏການິ. ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ ນາມ ອນຸໂລມກປ຺ປິຍໍ. ອາຈຣິຍວາໂທ ນາມ ອຏ຺ຐກຖາ. ອຕ຺ຕໂນມຕິ ນາມ ນຍຄ຺ຄາເຫນ ອນຸພຸທ຺ຘິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິຠານໍ. ຕຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຏິພາຫິຍໍ, ຕໍ ປຏິພາຫນ຺ເຕນ ພຸທ຺ໂຘວ ປຏິພາຫິໂຕ ໂຫຕິ. ອນຸໂລມກປ຺ປິຍໍ ປນ ສຸຕ຺ເຕນ ສເມນ຺ຕເມວ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ນ ອິຕຣໍ. ອາຈຣິຍວາໂທປິ ສຸຕ຺ເຕນ ສເມນ຺ໂຕເຍວ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ນ ອິຕໂຣ. ອຕ຺ຕໂນມຕິ ປນ ສພ຺ພທຸພ຺ພລາ, ສາປິ ສຸຕ຺ເຕນ ສເມນ຺ຕາເຍວ ຄເຫຕພ຺ພາ, ນ ອິຕຣາ. ປຎ຺ຈສຕິກາ, ສຕ຺ຕສຕິກາ, ສຫສ຺ສິກາຕິ ອິມາ ປນ ຕິສ຺ໂສ ສງ຺ຄີຕິໂຍ. ສຸຕ຺ຕມ຺ປິ ຕາສຸ ອາຄຕເມວ ປມາຓໍ, ອິຕຣໍ ຄາຣຍ຺ຫສຸຕ຺ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ໂອຕຣນ຺ຕານິປິ ຫິ ປທພ຺ຍຎ຺ຊນານິ ນ ເຈວ ສຸຕ຺ເຕ ໂອຕຣນ຺ຕິ, ນ ຈ ວິນເຍ ສນ຺ທິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ.