໒. ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໒໔໓. ເອວໍ ມຫາປຖວິໍ ປຕ຺ຖຣນ຺ໂຕ ວິຍ ອາກາສໍ ວິຕ຺ຖາຣຍນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ອປ຺ປຏິຫຕຎາໂຓ ສຕ຺ຖາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີເຍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຐິໍ ນິຊ຺ຊຏໍ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ນານາຈິຕ຺ຕວເສນ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຍສ຺ມາ ນ ເກວລໍ ອຍໍ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ນານາຈິຕ຺ເຕສຸເຍວ ໂຫຕິ, ເອກຈິຕ຺ເຕປິ ໂຫຕິເຍວ, ຕສ຺ມາ ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວເສນ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກໍ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາໂຣຕິອາທິນາ ນເຍນ ມາຕິກໍ ຕາວ ຐເປສິ. ເອວໍ ຐປິຕາຍ ປນ ມາຕິກາຍ –

ອວິຊ຺ຊາທີຫິ ມູເລຫິ, ນວ ມູລປທາ ນວ;

ນຍາ ຕຕ຺ຖ ຈຕຸກ຺ການິ, ວາຣເຠທຎ຺ຈ ທີປເຍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ທີປນາ – ເອຕ຺ຖ ຫິ ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓນາມຉຏ຺ຐາຍຕນຜສ຺ສເວທນາຕຓ຺ຫາອຸປາທານປ຺ປເຠເທຫິ ອວິຊ຺ຊາທີຫິ ນວຫິ ມູລປເທຫິ ອວິຊ຺ຊາທິໂກ, ສງ຺ຂາຣາທິໂກ, ວິຎ຺ຎາຓາທິໂກ, ນາມາທິໂກ, ຉຏ຺ຐາຍຕນາທິໂກ, ຜສ຺ສາທິໂກ, ເວທນາທິໂກ, ຕຓ຺ຫາທິໂກ, ອຸປາທານາທິໂກຕິ ອິເມ ນວ ມູລປທາ ນວ ນຍາ ໂຫນ຺ຕິ.

ເຕສຸ ໂຍ ຕາວ ອຍໍ ອວິຊ຺ຊາທິໂກ ນໂຍ, ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຍຈຕຸກ຺ກໍ, ເຫຕຸຈຕຸກ຺ກໍ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈຕຸກ຺ກໍ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຈຕຸກ຺ກນ຺ຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈຕຸກ຺ການິ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ ເອວໍ ເສເສສຸປີຕິ ເອເກກສ຺ມິໍ ນເຍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຈຕຸກ຺ການໍ ວເສນ ຉຕ຺ຕິໍສ ຈຕຸກ຺ການິ. ຕຕ຺ຖ ເອເກເກນ ຈຕຸກ຺ເກນ ຈຕຸນ຺ນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ວາຣານໍ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ຈຕຸກ຺ການໍ ວເສນ ເອເກກສ຺ມິໍ ນເຍ ໂສຬສ ໂສຬສ ວາຣາຕິ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສາຘິກໍ ວາຣສຕໍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑. ປຈ຺ຈຍຈຕຸກ຺ກໍ

ຕຕ຺ຖ ຍເທຕໍ ສພ຺ພປຐເມ ອວິຊ຺ຊາມູລເກ ນເຍ ປຈ຺ຈຍຈຕຸກ຺ກໍ, ຕສ຺ມິໍ ປຐໂມ ນາມຣູປຏ຺ຐາເນ ນາມສ຺ສ, ສຬາຍຕນຏ຺ຐາເນ ຉຏ຺ຐາຍຕນສ຺ສ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອປຣິປຸຓ຺ຓອງ຺ຄທ຺ວຍຍຸຕ຺ໂຕ ທ຺ວາທສງ຺ຄິກວາໂຣ ນາມ. ທຸຕິໂຍ ນາມຣູປຏ຺ຐາເນ ນາມສ຺ເສວ, ສຬາຍຕນຏ຺ຐາເນ ຈ ນ ກສ຺ສຈິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອປຣິປຸຓ຺ຓເອກງ຺ຄຍຸຕ຺ໂຕ ເອກາທສງ຺ຄິກວາໂຣ ນາມ. ຕຕິໂຍ ສຬາຍຕນຏ຺ຐາເນ ຉຏ຺ຐາຍຕນສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຣິປຸຓ຺ຓເອກງ຺ຄຍຸຕ຺ໂຕ ທ຺ວາທສງ຺ຄິກວາໂຣ ນາມ. ຈຕຸຕ຺ໂຖ ປນ ປຣິປຸຓ຺ຓທ຺ວາທສງ຺ຄິໂກເຍວ.

ຕຕ຺ຖ ສິຍາ – ອຍມ຺ປິ ຉຏ຺ຐາຍຕນປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອປຣິປຸຓ຺ເຓກງ຺ຄຍຸຕ຺ໂຕເຍວາຕິ? ນ, ຕສ຺ສ ອນງ຺ຄຕ຺ຕາ. ຜສ຺ໂສເຍວ ເຫຕ຺ຖ ອງ຺ຄໍ, ນ ຉຏ຺ຐາຍຕນໍ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ອນງ຺ຄຕ຺ຕາ ນາຍໍ ອປຣິປຸຓ຺ເຓກງ຺ຄຍຸຕ຺ໂຕຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ປຐໂມ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກຏ຺ເຐນ, ທຸຕິໂຍ ປຈ຺ຈຍວິເສສຏ຺ເຐນ, ຕຕິໂຍ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກສຕ຺ຕານໍ ວເສນ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ໂອປປາຕິກສຕ຺ຕານໍ ວເສນ ຄຫິໂຕ. ຕຖາ ປຐໂມ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກຏ຺ເຐນ, ທຸຕິໂຍ ປຈ຺ຈຍວິເສສຏ຺ເຐນ, ຕຕິໂຍ ອປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນວເສນ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນວເສນ ຄຫິໂຕ. ຕຖາ ປຐໂມ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກຏ຺ເຐນ, ທຸຕິໂຍ ມຫານິທານສຸຕ຺ຕນ຺ຕວເສນ (ທີ. ນິ. ໒.໙໕ ອາທໂຍ), ຕຕິໂຍ ຣູປຠວວເສນ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ກາມຠວວເສນ ຄຫິໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຐໂມ ອິເມສຸ ທຸຕິຍາທີສຸ ຕີສຸ ວາເຣສຸ ນ ກຕ຺ຖຈິ ນ ປວິສຕີຕິ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິໂກຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເສສານໍ ວິເສໂສ ປຣໂຕ ອາວິຠວິສ຺ສຕິ. ຕສ຺ສາວິຠາວຕ຺ຖໍ –

ຍໍ ຍຕ຺ຖ ອຎ຺ຎຖາ ວຸຕ຺ຕໍ, ອວຸຕ຺ຕຎ຺ຈາປິ ຍໍ ຍຫິໍ;

ຍໍ ຍຖາ ປຈ຺ຈໂຍ ຍສ຺ສ, ຕໍ ສພ຺ພມຸປລກ຺ຂເຍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ນໂຍ – ອວິເສເສນ ຕາວ ຈຕູສຸປິ ເອເຕສຸ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນິເຍ ວິຍ ສງ຺ຂາຣາຕິ ອວຕ຺ວາ ສງ຺ຂາໂຣຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ກສ຺ມາຕິ? ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຣ ຫິ ນານາຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິໂກ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ວິຠຕ຺ໂຕ. ອິຘ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິໂກ ອາຣທ຺ໂຘ. ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ຈ ພຫູ ເຈຕນາ ນ ສນ຺ຕີຕິ ສງ຺ຂາຣາຕິ ອວຕ຺ວາ ສງ຺ຂາໂຣຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຐມວາເຣ ປເນຕ຺ຖ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓປຣິຍາປນ຺ນຘມ຺ມສງ຺ຄຫຓໂຕ ສພ຺ພຏ຺ຐານສາຘາຣຓໂຕ ຈ ຣູປໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມ’’ນ຺ຕ຺ເວວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓປຣິຍາປນ຺ນໍ ສພ຺ພຏ຺ຐານສາຘາຣຓຎ຺ຈ, ນ ກຕ຺ຖຈິ ວິຎ຺ຎາຓປ຺ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ນ ປວຕ຺ຕຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓປຣິຍາປນ຺ໂນ ເອໂກເວຕ຺ຖ ຜສ຺ໂສ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສານຸຣູປໍ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ອາຍຕນໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ສຬາຍຕນຏ຺ຐາເນ ‘‘ນາມປຈ຺ຈຍາ ຉຏ຺ຐາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ເອກໍ ມນາຍຕນໍເຍວ ອາຫ. ຕຎ຺ຫິ ເອກສ຺ສ ອກຸສລຜສ຺ສສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ. ກາມຎ຺ເຈຕໍ ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຫຕຸຜລວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປນ ອງ຺ຄປຸຓ຺ຓຕ຺ຖຎ຺ຈ ປຸນ ອິຘ ຄຫິຕໍ. ຕຕ຺ຣ ຫິ ເອຕສ຺ສ ວິເສເສນ ສງ຺ຂາໂຣ ເຫຕຸ, ອວິເສເສນ ນາມໍ ຜລໍ. ອິຘ ປນສ຺ສ ອວິເສເສນ ນາມໍ ເຫຕຸ, ວິເສເສນ ຜສ຺ໂສ ຜລນ຺ຕິ. ໂສກາທໂຍ ປນ ຍສ຺ມາ ສພ຺ເພ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ນ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ສພ຺ພສ຺ມິຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ເຈວ ຈິຕ຺ເຕ ຈ ນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ຄຫິຕາ. ຊາຕິຊຣາມຣຓານິ ປນ ອຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓມຕ຺ຕານິປິ ສມານານິ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ອງ຺ຄປຣິປູຣຓຕ຺ຖໍ ຄຫິຕານິ. ເອວໍ ຕາເວຕ຺ຖ ‘ຍໍ ອຎ຺ຎຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຎ຺ຈ ອວຸຕ຺ຕໍ’ ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອິໂຕ ປເຣສຸ ວາເຣສຸ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ປນ ວາເຣ ໂຍ ໂຍ ວິເສໂສ ອາຄໂຕ, ຕໍ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ປກາສຍິສ຺ສາມ.

‘ຍໍ ຍຖາ ປຈ຺ຈໂຍ ຍສ຺ສາ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ສງ຺ຂາຣສ຺ສ ອວິຊ຺ຊາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມສາຘາຣເຓຫິ ສຫຊາຕອຎ຺ຎມຎ຺ຎນິສ຺ສຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕປຈ຺ຈເຍຫິ ຉຫິ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍນ ຈາຕິ ສຕ຺ຕຘາ ປຈ຺ຈໂຍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ປຣໂຕ ເຫຕຸຈຕຸກ຺ກາທີນິ ຕີຓິ ຈຕຸກ຺ການິ ອວິຄຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ຕານິ ອປເນຕ຺ວາ ອວເສສານໍ ວເສນ ອວິຊ຺ຊາ ສງ຺ຂາຣສ຺ສ ຈຕຸຘາ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສງ຺ຂາໂຣ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ສາຘາຣເຓຫິ ຉຫິ, ກມ຺ມາຫາຣປຈ຺ຈເຍຫິ ຈາຕິ ອຏ຺ຐຘາ ປຈ຺ຈໂຍ. ອິຘ ປນ ເຕເຍວ ຕໂຍ ອປເນຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຘາ. ວິຎ຺ຎາຓໍ ນາມສ຺ສ ສາຘາຣເຓຫິ ຉຫິ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍາຫາຣາຘິປຕີຫິ ຈາຕິ ນວຘາ. ອິຘ ປນ ຕໂຍ ອປເນຕ຺ວາ ຉຘາ. ນາມໍ ຉຏ຺ຐາຍຕນສ຺ສ ສາຘາຣເຓຫິ ຉຫິ. ກິຎ຺ຈິ ປເນຕ຺ຖ ອຘິປຕິປຈ຺ຈເຍນ, ກິຎ຺ຈິ ອາຫາຣປຈ຺ຈຍາທີຫີຕິ ອເນກຘາ. ອິຘ ປນ ເຕເຍວ ຕໂຍ ອປເນຕ຺ວາ ຕິຘາ ຈຕຸຘາ ປຎ຺ຈຘາ ວາ. ຉຏ຺ຐາຍຕນໍ ຜສ຺ສສ຺ສ ຍຖາ ວິຎ຺ຎາຓໍ ນາມສ຺ສ. ເອວໍ ຜສ຺ໂສ ເວທນາຍ ສາຘາຣເຓຫິ ຉຫິ ອາຫາຣປຈ຺ຈເຍນ ຈາຕິ ສຕ຺ຕຘາ. ອິຘ ປນ ເຕເຍວ ຕໂຍ ອປເນຕ຺ວາ ຈຕຸຘາ. ເວທນາ ຕຓ຺ຫາຍ ສາຘາຣເຓຫິ ຉຫິ ຌານິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈເຍຫິ ຈາຕິ ອຏ຺ຐຘາ. ອິຘ ປນ ເຕເຍວ ຕໂຍ ອປເນຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຘາ. ຕຓ຺ຫາ ອຸປາທານສ຺ສ, ຍຖາ ອວິຊ຺ຊາ ສງ຺ຂາຣສ຺ສ. ເອວໍ ອຸປາທານໍ ຠວສ຺ສ ສາຘາຣເຓຫິ ຉຫິ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈເຍນ ຈາຕິ ສຕ຺ຕຘາ. ອິຘ ປນ ເຕເຍວ ຕໂຍ ອປເນຕ຺ວາ ຈຕຸຘາ. ຠໂວ ຊາຕິຍາ, ຍສ຺ມາ ຊາຕີຕິ ອິຘ ສງ຺ຂຕລກ຺ຂຓໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ຕສ຺ມາ ປຣິຍາເຍນ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍເນວ ປຈ຺ຈໂຍ. ຕຖາ ຊາຕິ ຊຣາມຣຓສ຺ສາຕິ.

ເຍ ປນ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ – ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຈຕຸກ຺ເກ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ສງ຺ຂາຣາທີນໍ ອວິຊ຺ຊາທໂຍ ສຫຊາຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ. ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍວເສເນວ ຫິ ປຐມວາໂຣ ອາຣທ຺ໂຘ’’ຕິ, ເຕ ຠວາທີນໍ ຕຖາ ອຠາວໍ ເສສປຈ຺ຈຍານຎ຺ຈ ສມ຺ຠວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພາ. ນ ຫິ ຠໂວ ຊາຕິຍາ ສຫຊາຕປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ນ ຊາຕິ ຊຣາມຣຓສ຺ສ. ເຍ ເຈເຕສໍ ສງ຺ຂຣາທີນໍ ອວເສສາ ປຈ຺ຈຍາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕປິ ສມ຺ຠວນ຺ຕິເຍວ. ຕສ຺ມາ ນ ສກ຺ກາ ຉຑ຺ເຑຕຸນ຺ຕິ. ເອວໍ ຕາວ ປຐມວາເຣ ຍໍ ຍຕ຺ຖ ອຎ຺ຎຖາ ວຸຕ຺ຕໍ, ອວຸຕ຺ຕຎ຺ຈາປິ ຍໍ ຍຫິໍ, ຍຎ຺ຈ ຍຖາ ຍສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ທຸຕິຍວາຣາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ທຸຕິຍວາເຣ ‘‘ນາມປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສຬາຍຕນຏ຺ຐາເນ ນ ກິຎ຺ຈິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ກິມຕ຺ຖນ຺ຕິ? ປຈ຺ຈຍວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ມຫານິທານເທສນາສງ຺ຄຫຕ຺ຖຎ຺ຈ. ຜສ຺ສສ຺ສ ຫິ ນ ເກວລຎ຺ຈ ຉຏ຺ຐາຍຕນເມວ ປຈ຺ຈໂຍ, ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທໂຍ ປນ ຕໂຍ ຂນ຺ຘາປິ ປຈ຺ຈຍາເຍວ. ມຫານິທານສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ຈສ຺ສ ‘‘ອຕ຺ຖິ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສຕິ ອິຕິ ປຸຏ຺ເຐນ ສຕາ, ອານນ຺ທ, ອຕ຺ຖີຕິສ຺ສ ວຈນີຍໍ. ກິໍ ປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສຕິ? ອິຕິ ເຈ ວເທຍ຺ຍ, ນາມປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສຕິ ອິຈ຺ຈສ຺ສ ວຈນີຍ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໙໖). ເອວໍ ສຬາຍຕນໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ເອກາທສງ຺ຄິໂກ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ມາ ອິມສ຺ສ ປຈ຺ຈຍວິເສສສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອິມິສ຺ສາ ຈ ມຫານິທານສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາຍ ປຣິຄ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ທຸຕິຍວາເຣ ‘‘ນາມປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສຬາຍຕນຏ຺ຐາເນ ນ ກິຎ຺ຈິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເອສ ຕາວ ທຸຕິຍວາເຣ ວິເສໂສ.

ຕຕິຍວາເຣ ປນ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີເຍ ອາຄຕເມວ ຈຕຸຕ຺ຖມງ຺ຄໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຍາກາຣສ຺ສ ອິຘ ອຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ຕໍ ນາຍຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ? ສກກ຺ຂເຓ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ. ສເຈປິ ຫິ ຕຕ຺ຖ ຣູປໍ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕຖາປິສ຺ສ ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ສກກ຺ຂເຓ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ກຖໍ? ປຸເຣຊາຕສ຺ສ ຕາວ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈເຍນ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ ‘‘ປຈ຺ຉາຊາຕາ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຘມ຺ມາ ປຸເຣຊາຕສ຺ສ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໑໑). ສຫຊາຕສ຺ສ ປນ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ. ຍຖາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຘມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານໍ ຣູປານໍ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໘).

ຍທິ ເອວໍ, ປຸຣິມວາເຣສຸ ກສ຺ມາ ເອວໍ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ຣູປປ຺ປວຕ຺ຕິເທສໍ ສນ຺ຘາຍ ເທສິຕຕ຺ຕາ. ອຍຎ຺ຫິ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ຣູປປ຺ປວຕ຺ຕິເທເສ ກາມຠເວ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການຎ຺ເຈວ ອປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນໂອປປາຕິການຎ຺ຈ ຣູປາວຈຣເທວານຎ຺ຈ ວເສນ ເທສິໂຕ. ເຕເນເວຕ຺ຖ ‘‘ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ສຬາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ຉຏ຺ຐາຍຕນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ນາມໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ຣູປໍ ປນ ຫທຍຣູປໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕໍ ປເນຕສ຺ສ ຉຏ຺ຐາຍຕນສ຺ສ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ເຈວ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈເຍນ ຈາຕິ ທ຺ວິຘາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ເອສ ຕຕິຍວາເຣ ວິເສໂສ.

ຈຕຸຕ຺ຖວາໂຣ ປນ ໂຍນິວເສນ ໂອປປາຕິການໍ, ອາຍຕນວເສນ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນານໍ, ຠວວເສນ ກາມາວຈຣສຕ຺ຕານໍ ວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕເນເວຕ຺ຖ ‘‘ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ສຬາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ນາມໍ ຉຏ຺ຐາຍຕນສ຺ສ ສຫຊາຕາທີຫິ, ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນໍ ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈເຍນ. ຣູເປ ຫທຍຣູປໍ ຉຏ຺ຐາຍຕນສ຺ສ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈເຍຫິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕານິ ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນໍ ສຫຊາຕນິສ຺ສຍອຕ຺ຖິອວິຄເຕຫິ. ຍສ຺ມາ ປເນສ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິໂກ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ, ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ສຬາຍຕນປຈ຺ຈຍາຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຉຏ຺ຐາຍຕນປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອຍໍ ຈຕຸຕ຺ຖວາເຣ ວິເສໂສ.

ເອວເມເຕສໍ ນານາກຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ປຸນ ສພ຺ເພສ຺ເວວ ເຕສຸ ວິເສເສນ ປຐມກາ ທ຺ເວ ວາຣາ ອຣູປຠເວ ປຈ຺ຈຍາກາຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຣູປຠວສ຺ມິຎ຺ຫິ ຣູເປນ ອສມ຺ມິສ຺ສານິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທງ຺ຄານິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕຕິໂຍ ຣູປຠເວ ປຈ຺ຈຍາກາຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ຣູປຠວສ຺ມິຎ຺ຫິ ສຕິປິ ຣູປສມ຺ມິສ຺ສຕ຺ເຕ ສຬາຍຕນໍ ນ ປວຕ຺ຕຕິ. ຈຕຸຕ຺ໂຖ ກາມຠເວ ປຈ຺ຈຍາກາຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ກາມຠວສ຺ມິຎ຺ຫິ ສກລໍ ສຬາຍຕນໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ຕຕິໂຍ ວາ ຣູປຠເວ ເຈວ ກາມຠເວ ຈ ອປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນານໍ ອກຸສລປ຺ປວຕ຺ຕິກ຺ຂຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ຈຕຸຕ຺ໂຖ ວາ ກາມຠເວ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນານໍ. ປຐໂມ ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖຄາມິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂສ ຫິ ນ ກຕ຺ຖຈິ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິເທເສ ນ ປວຕ຺ຕຕິ. ທຸຕິໂຍ ປຈ຺ຈຍວິເສສໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອກາທສງ຺ຄິກຕ຺ຕຎ຺ເຫຕ຺ຖ ຜສ຺ສສ຺ສ ຈ ນາມປຈ຺ຈຍຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຍວິເສໂສ. ຕຕິໂຍ ປຸຣິມໂຍນິທ຺ວຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຸຣິມາສຸ ຫິ ທ຺ວີສຸ ໂຍນີສຸ ໂສ ສມ຺ຠວຕິ, ຕຕ຺ຖ ສທາ ສຬາຍຕນສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ. ຈຕຸຕ຺ໂຖ ປຈ຺ຉິມໂຍນິທ຺ວຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຈ຺ຉິມາສຸ ຫິ ໂສ ທ຺ວີສຸ ໂຍນີສຸ ສມ຺ຠວຕິ, ຕຕ຺ຖ ສທາ ສຬາຍຕນສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕຕິ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຈຕູສຸປິ ວາເຣສຸ –

ຍໍ ຍຕ຺ຖ ອຎ຺ຎຖາ ວຸຕ຺ຕໍ, ອວຸຕ຺ຕຎ຺ຈາປິ ຍໍ ຍຫິໍ;

ຍໍ ຍຖາ ປຈ຺ຈໂຍ ຍສ຺ສ, ຕໍ ສພ຺ພມຸປລກ຺ຂເຍຕິ.

ຄາຖາຍ ອຕ຺ຖທີປນາ ກຕາ ໂຫຕິ.

ເອເຕເນວານຸສາເຣນ, ສພ຺ພເມຕໍ ນຍໍ ອິໂຕ;

ວິເສໂສ ໂຍ ຈ ຕໍ ຊຎ຺ຎາ, ຈຕຸກ຺ເກສຸ ປເຣສຸປິ.

໒. ເຫຕຸຈຕຸກ຺ກໍ

໒໔໔. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຕາວ ອິຘ ວຸຕ຺ໂຕ ນໂຍ, ໂສ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປາກໂຏເຍວ. ວິເສໂສ ປນ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພ – ເຫຕຸຈຕຸກ຺ເກ ຕາວ ອວິຊ຺ຊາ ເຫຕຸ ອສ຺ສາຕິ ອວິຊ຺ຊາເຫຕຸໂກ. ອວິຊ຺ຊາ ອສ຺ສ ສຫວຕ຺ຕນໂຕ ຍາວຠງ຺ຄາ ປວຕ຺ຕິກາ ຄມິກາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ຈ ເອຕ຺ຕາວຕາ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍວເສນ ສາຘາຣຓໂຕ ສງ຺ຂາຣສ຺ສ ອວິຊ຺ຊາ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ, ປຸນ ‘‘ອວິຊ຺ຊາເຫຕຸໂກ’’ຕິ ເອເຕເນວ ວິເສສໂຕ ອວິຄຕປຈ຺ຈຍຕາ ທສ຺ສິຕາ. ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓໍ ສງ຺ຂາຣເຫຕຸກນ຺ຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ກສ຺ມາ ປນ ຠວາທີສຸ ເຫຕຸກຄ຺ຄຫຓໍ ນ ກຕນ຺ຕິ? ອວິຄຕປຈ຺ຈຍນິຍມາຠາວໂຕ ອຠາວໂຕ ຈ ອວິຄຕປຈ຺ຈຍສ຺ສ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ຠໂວ? ຐເປຕ຺ວາ ອຸປາທານໍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ – ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ຠໂວ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ຈຕຸນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ອິຘ ຠໂວຕິ ນາມໍ. ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ເຘ ຈ ‘‘ຊາຕິ ທ຺ວີຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ຘາຕຸ. ໗໑) ຊາຕິຊຣາມຣຓານິ ອນ຺ໂຕຄຘານິ.

ຕຕ຺ຖ ຍາວ ອຸປາທານໍ ຕາວ ຊາຕິຊຣາມຣຓານໍ ອນຸປລພ຺ຠນໂຕ ອຸປາທານໍ ຠວສ຺ສ ນ ນິຍມໂຕ ອວິຄຕປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ‘‘ຍາ ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ຊາຕີ’’ຕິ ອາທິວຈນໂຕ ສງ຺ຂຕລກ຺ຂເຓສຸ ຊາຕິຍາ ຊຣາມຣຓສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຠວສ຺ສ ຊາຕິກ຺ຂຓມຕ຺ເຕເຍວ ອຠາວໂຕ ອວິຄຕປຈ຺ຈຍຠາໂວ ນ ສມ຺ຠວຕິ. ຕຖາ ຊາຕິຍາ ຊຣາມຣຓກ຺ຂເຓ ອຠາວໂຕ. ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍເນວ ປນ ຠໂວ ຊາຕິຍາ. ຊາຕິ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ສພ຺ພຖາປິ ອວິຄຕປຈ຺ຈຍນິຍມາຠາວໂຕ ອຠາວໂຕ ຈ ອວິຄຕປຈ຺ຈຍສ຺ສ ຠວາທີສຸ ເຫຕຸກຄ຺ຄຫຓໍ ນ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເກຈິ ປນາຫຸ – ‘‘ຠໂວ ທຸວິເຘນາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອຸປປຕ຺ຕິມິສ຺ສໂກ ຠໂວ, ນ ຈ ອຸປປຕ຺ຕິຠວສ຺ສ ອຸປາທານໍ ອວິຄຕປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ຠໂວ ອຸປາທານເຫຕຸໂກ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ຠໂວ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິຘ ປຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ປຣໂຕປິ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕໍ ອິຘ ອຸປປຕ຺ຕິມິສ຺ສກສ຺ສ ຠວສ຺ສ ອນຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ອຍຸຕ຺ຕໍ. ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘາ ຫິ ອິຘ ຠໂວຕິ ອາຄຕາ.

ຠວປຈ຺ຈຍາ ຊາຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ຐເປຕ຺ວາ ຊາຕິຊຣາມຣຓານິ ອວເສໂສ ຠໂວ ຊາຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກສ຺ມາ? ຊາຕິອາທີນໍ ຊາຕິຍາ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ. ຍທິ ເອວໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຊາຕິຊຣາມຣຓານິ ຠໂວ ຊາຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ? ອາມ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ວຕ຺ຕພ຺ພປເທສາຠາວໂຕ ປນ ນ ວຸຕ຺ໂຕ. ທສມງ຺ຄນິທ຺ເທເສ ຫິ ອຸປາທານປຈ຺ຈຍສມ຺ຠູໂຕ ຠໂວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ເອກາທສມງ຺ຄນິທ຺ເທເສ ຊາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ໂຍ ປນ ຠໂວ ຊາຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ, ຕສ຺ສ ວຕ຺ຕພ຺ພປເທໂສ ນຕ຺ຖີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພປເທສາຠາວໂຕ ນ ວຸຕ຺ໂຕ. ອວຸຕ຺ໂຕປິ ປນ ຍຸຕ຺ຕິໂຕ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ. ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປນ຺ຕິອາທີສຸ ຈ ວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ອວິຄຕປຈ຺ຈຍຠາວສມ຺ຠວໂຕ ວິຎ຺ຎາຓເຫຕຸກາທິວຈນໍ ກຕນ຺ຕິ ເອສ ເຫຕຸຈຕຸກ຺ເກ ວິເສໂສ.

໓. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈຕຸກ຺ກໍ

໒໔໕. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈຕຸກ຺ເກປິ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍວເສນ ສງ຺ຂາຣສ຺ສ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ອວິຊ຺ຊາສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຕາ ທສ຺ສິຕາ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍສ຺ມາ ປນ ອຣູປີນໍ ຘມ຺ມານໍ ຣູປຘມ຺ເມຫິ ສມ຺ປໂຍໂຄ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປນ຺ຕິອາທີສຸ ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖວາຣປເທສຸ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ນາມ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຍໍ ລພ຺ຠຕິ, ຕເທວ ຄຫິຕນ຺ຕິ ເອສ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈຕຸກ຺ເກ ວິເສໂສ.

໔. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຈຕຸກ຺ກໍ

໒໔໖. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຈຕຸກ຺ເກປິ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາຕິ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍວເສນ ສງ຺ຂາຣສ຺ສ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາປິ ອວິຊ຺ຊາ’’ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍຕາ ທສ຺ສິຕາ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍສ຺ມາ ປນ ຠໂວ ນິປ຺ປເທໂສ, ອຸປາທານໍ ສປ຺ປເທສໍ, ສປ຺ປເທສຘມ຺ໂມ ຈ ນິປ຺ປເທສຘມ຺ມສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ນ ນິປ຺ປເທສຘມ຺ໂມ ສປ຺ປເທສຘມ຺ມສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຠວປຈ຺ຈຍາປິ ອຸປາທານ’’ນ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ; ເຫຏ຺ຐາ ວາ ເທສນາຍ ປຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ເອວໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ຈ ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ສຬາຍຕນໍ ອຕ຺ຖິ, ສຬາຍຕນປຈ຺ຈຍາ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ນາມຣູປໍ ນຕ຺ຖິ, ຍສ຺ສ ສຬາຍຕນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈໂຍ ຠເວຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ຈຕຸຕ຺ຖວາເຣ ‘‘ຉຏ຺ຐາຍຕນປຈ຺ຈຍາປິ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ ຍໍ ລພ຺ຠຕິ ຕເທວ ຄຫິຕນ຺ຕິ ເອສ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຈຕຸກ຺ເກ ວິເສໂສ.

ອວິຊ຺ຊາມູລກນຍມາຕິກາ.

ສງ຺ຂາຣາທິມູລກນຍມາຕິກາ

໒໔໗. ອິທານິ ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ອວິຊ຺ຊາຕິ ສງ຺ຂາຣມູລກນໂຍ ອາຣທ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖາປິ ຍຖາ ອວິຊ຺ຊາມູລເກ ເອວໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈຕຸກ຺ການິ ໂສຬສ ຈ ວາຣາ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຐມຈຕຸກ຺ເກ ປນ ປຐມວາຣເມວ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເທສນາ ສໍຂິຕ຺ຕາ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ ເອວໍ ວິຎ຺ຎາຓມູລກາທີສຸປິ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພສ຺ເວວ ເຕສຸ ສງ຺ຂາຣມູລກາທີສຸ ອຏ຺ຐສຸ ນເຍສຸ ‘‘ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ອວິຊ຺ຊາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍວເສນ ອວິຊ຺ຊາຍ ສງ຺ຂາຣາທິປຈ຺ຈຍຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓປິ ປຈ຺ຈຍາກາຣຈກ຺ກສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ ທສ຺ສິຕາ.

ກສ຺ມາ ປນ ຠວມູລກາ ຊາຕິຊຣາມຣຓມູລກາ ວາ ນຍາ ນ ວຸຕ຺ຕາ? ກິໍ ຠວປຈ຺ຈຍາ ອວິຊ຺ຊາ ນ ໂຫຕີຕິ? ໂນ ນ ໂຫຕິ. ‘‘ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ອວິຊ຺ຊາ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ ປນ ວຸຈ຺ຈມາເນສຸ ນ ໂກຈິ ຠວປຣິຍາປນ຺ໂນ ຘມ຺ໂມ ອວິຊ຺ຊາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ນ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ມາ ອປຸພ຺ພສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍສ຺ສ ວຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ອຠາວໂຕ ຠວມູລໂກ ນໂຍ ນ ວຸຕ຺ໂຕ. ຠວຄ຺ຄຫເຓນ ຈ ອວິຊ຺ຊາປິ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ຠວປຈ຺ຈຍາ ອວິຊ຺ຊາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ອວິຊ຺ຊາ’’ຕິປິ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ. ນ ຈ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ອວິຊ຺ຊາ ອວິຊ຺ຊາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ນາມ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາວ ຊາຕິຊຣາມຣຓມູລກາປິ ນຍາ ນ ຄຫິຕາ. ອປິຈ ຠເວ ຊາຕິຊຣາມຣຓານິປິ ອນ຺ໂຕຄຘານິ. ນ ເຈຕານິ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ອວິຊ຺ຊາຍ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຠວມູລກາ ຊາຕິຊຣາມຣຓມູລກາ ວາ ນຍາ ນ ວຸຕ຺ຕາຕິ.

ມາຕິກາວຓ຺ຓນາ.

ອກຸສລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໔໘-໒໔໙. ອິທານິ ຍຖາ ເຫຏ຺ຐາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກຓ຺ເຑ ກຸສລຕ຺ຕິກໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕມາຕິກາຍ ປຏິປາຏິຍາ ປຐມໍ ກຸສລໍ ຠາຊິຕໍ, ຕຖາ ອິຘ ມາຕິກາຍ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຐມໍ ກຸສລໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິ ອກຸສລຘມ຺ມວເສນ ມາຕິກາຍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນິກ຺ເຂປປຏິປາຏິຍາວ ອວິຊ຺ຊາທີນິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທງ຺ຄານິ ຠາເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ກຕເມ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກຓ຺ເຑ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໓໖໕) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ມາ ປນ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ຕຓ຺ຫາຍ ຈ ກາມຸປາທານສ຺ສ ຈ ສມ຺ຠໂວ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຍໍ ເອຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍາ ອຸປາທານໍ ລພ຺ຠຕິ, ຕເທວ ທສ຺ເສຕຸໍ ທິຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິຄຕນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຠວນິທ຺ເທເສ ຈ ຍສ຺ມາ ອຸປາທານໍ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ເຘ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ອຸປາທານໍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ຫິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ອຸປາທານສ຺ສ ອຸປາທານປຈ຺ຈຍຕ຺ຕໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ນ ຈ ຕເທວ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ຊາຕິອາທິນິທ຺ເທເສສຸ ຍສ຺ມາ ເອເຕ ອຣູປຘມ຺ມານໍ ຊາຕິອາທໂຍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈໍ, ປາລິຈ຺ຈໍ, ວລິຕ຺ຕຈຕາ, ຈຸຕິ, ຈວນຕາ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໕໐. ເອວໍ ປຐມວາຣໍ ນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ປຸນ ທຸຕິຍວາເຣ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ປຐມວາເຣນ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ທສ຺ສິໂຕ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ສມເຍ ອປເຣນປິ ນເຍນ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວິສຸໍ ສມຍວວຕ຺ຖານວາຣໍ ອວຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາໂຣຕິອາທິນາວ ນເຍນ ເທສນາ ກຕາ. ຕຕ຺ຖ ຐເປຕ຺ວາ ຜສ຺ສນ຺ຕິ ອິທໍ ຍສ຺ມາ ຜສ຺ໂສປິ ນາມປຣິຍາປນ຺ໂນ, ຕສ຺ມາ ຜສ຺ສສ຺ສ ນາມໂຕ ນີຫຣຓຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໕໒. ຕຕິຍວາເຣ ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປຈ຺ຈໂຍ, ຕສ຺ມິໍ ປວຕ຺ຕມາເນ ຍສ຺ມາ ເຕນຸປຕ຺ຖທ຺ຘານໍ ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນໍ ອຸປຈິຕຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕສ຺ມາ ຈກ຺ຂາຍຕນສ຺ສ ອຸປຈໂຍຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ຈ ກມ຺ມຊຣູປສ຺ສປິ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ວຕ຺ຕມານສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາປິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ກມ຺ມຊໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ທ຺ເວວ ສນ຺ຕຕິໂຍ ຄຫິຕາ, ອິຕຣາປິ ປນ ທ຺ເວ ສນ຺ຕຕິໂຍ ຄເຫຕພ຺ພາ. ຕາສມ຺ປິ ຫິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິເຍວ.

໒໕໔. ຈຕຸຕ຺ຖວາເຣ ປນ ຍສ຺ມາ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓປິ ມຫາຠູຕຣູປປຈ຺ຈຍາ ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນິ, ຫທຍຣູປປຈ຺ຈຍາ ຉຏ຺ຐາຍຕນໍ, ນາມປຈ຺ຈຍາ ຈ ປຈ຺ຉາຊາຕສຫຊາຕາທິວເສນ ຍຖານຸຣູປໍ ສພ຺ພານິປິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ສຬາຍຕນໍ? ຈກ຺ຂາຍຕນນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໕໖. ທຸຕິຍຈຕຸກ຺ເກ ສພ຺ພໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

໒໖໔. ຕຕິຍຈຕຸກ຺ເກ ຍສ຺ສ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຠາໂວ ນ ໂຫຕິ, ຍສ຺ສ ຈ ໂຫຕິ, ຕໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປໍ ວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ນາມນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໗໒. ຈຕຸຕ຺ຖຈຕຸກ຺ເກ ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ນາມນິທ຺ເທເສ ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຜສ຺ສໍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ – ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ນາມ’’ນ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ອນນ຺ຕຣາຕີຕປທນິທ຺ເທເສ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຜສ຺ສໍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ຕໍ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ຍເທວ ຫິ ນາມໍ ຜສ຺ສສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ, ຜສ຺ໂສປິ ຕສ຺ເສວ ປຈ຺ຈໂຍຕິ.

ຍຖາ ຈາຍໍ ຈຕຸຈຕຸກ຺ໂກ ໂສຬສວາຣປ຺ປເຠໂທ ອວິຊ຺ຊາມູລໂກ ປຐມນໂຍ ເອຕສ຺ມິໍ ປຐມາກຸສລຈິຕ຺ເຕ ປກາສິໂຕ, ເອວໍ ສງ຺ຂາຣມູລກາທໂຍ ອຏ຺ຐ ນຍາປິ ເວທິຕພ຺ພາ. ປາຬິ ປນ ສໍຂິຕ຺ຕາ. ເອວເມວ ຕສ຺ມິໍ ປຐມາກຸສລຈິຕ຺ເຕເຍວ ນວ ນຍາ, ຉຕ຺ຕິໍສ ຈຕຸກ຺ການິ, ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສາຘິກຎ຺ຈ ວາຣສຕໍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໒໘໐. ອິທານິ ອິມິນາວ ນເຍນ ເສສາກຸສລຈິຕ຺ເຕສຸປິ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ກຕເມ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ທິຏ຺ຐິວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍາ ອຸປາທານໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອຸປາທານຏ຺ຐາເນ ອຸປາທານໍ ວິຍ ທຬ຺ຫນິປາຕິນາ ອຘິໂມກ຺ເຂນ ປທໍ ປູຣິຕໍ. ໂທມນສ຺ສສຫຄເຕສຸ ຈ ຍສ຺ມາ ເວທນາປຈ຺ຈຍາ ຕຓ຺ຫາປິ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຕຓ຺ຫາຏ຺ຐາເນ ຕຓ຺ຫາ ວິຍ ພລວກິເລເສນ ປຏິເຆນ ປທໍ ປູຣິຕໍ. ອຸປາທານຏ຺ຐາເນ ອຘິໂມກ຺ເຂເນວ. ວິຈິກິຈ຺ຉາສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ປນ ຍສ຺ມາ ສນ຺ນິຏ຺ຐານາຠາວໂຕ ອຘິໂມກ຺ໂຂປິ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຕຓ຺ຫາຏ຺ຐາເນ ພລວກິເລສຠູຕາຍ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ປທໍ ປູຣິຕໍ. ອຸປາທານຏ຺ຐານໍ ປຣິຫີນເມວ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ປນ ຍສ຺ມາ ອຘິໂມກ຺ໂຂ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຕຓ຺ຫາຏ຺ຐາເນ ພລວກິເລເສນ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ປທໍ ປູຣິຕໍ. ອຸປາທານຏ຺ຐາເນ ອຘິໂມກ຺ເຂເນວ. ສພ຺ພຕ຺ເຖວ ຈ ວິເສສມຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປາຬິ ສໍຂິຕ຺ຕາ. ໂຍ ຈາຍໍ ວິເສໂສ ທສ຺ສິໂຕ, ຕຕ຺ຖ ເກວລໍ ອຘິໂມກ຺ຂນິທ຺ເທໂສວ ອປຸພ຺ໂພ. ເສສໍ ເຫຏ຺ຐາ ອາຄຕເມວ.

ອຘິໂມກ຺ຂນິທ຺ເທເສ ປນ ອຘິມຸຈ຺ຈນວເສນ ອຘິໂມກ຺ໂຂ. ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ ວາ ເຕນ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພິຈິກິຈ຺ຉຕາຍ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຘິໂມກ຺ໂຂ. ອຘິມຸຈ຺ຈນາກາໂຣ ອຘິມຸຈ຺ຈນາ. ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ຕສ຺ມິໍ ວາ ອາຣມ຺ມເຓ ອຘິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາ. ສພ຺ພຈິຕ຺ເຕສຸ ຈ ປຐມຈິຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ນຍຈຕຸກ຺ກວາຣປ຺ປເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເກວລຎ຺ຫິ ວິຈິກິຈ຺ຉາສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ອຸປາທານມູລກສ຺ສ ນຍສ຺ສ ອຠາວາ ອຏ຺ຐ ນຍາ, ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ຈຕຸກ຺ການິ, ອຏ຺ຐວີສາຘິກຎ຺ຈ ວາຣສຕໍ ໂຫຕີຕິ.

ອກຸສລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ.

ກຸສລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໙໒. ອິທານິ ອິມິນາວ ນເຍນ ກຸສລຈິຕ຺ຕາທີສຸປິ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ກຕເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຍຖາ ປນ ອກຸສເລ ປຐມໍ ມາຕິກໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ, ນ ຕຖາ ອິຘ. ກສ຺ມາ? ອປ຺ປນາວາເຣ ນານຕ຺ຕສມ຺ຠວໂຕ. ໂລກິຍກຸສລາທີສຸ ຫິ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ‘‘ເອວເມຕສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສາ’’ຕິ ອປ຺ປນາ ໂຫຕິ, ໂລກຸຕ຺ຕຣກຸສລາທີສຸ ‘‘ເອວເມເຕສໍ ຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ສາຘາຣຓໂຕ ມາຕິກໍ ຐເປຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ເຕສໍ ເຕສໍ ກຸສລາທີນໍ ມາຕິກໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາວ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ກຸສລສງ຺ຂາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ອວິຊ຺ຊາ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ອວຕ຺ວາ, ອວິຊ຺ຊາ ວິຍ ອກຸສລານໍ, ກຸສລານໍ ມູລໂຕ ກຸສລມູລໍ, ຕຓ຺ຫຸປາທານານຎ຺ຈ ອຠາວໂຕ ຕຓ຺ຫາຏ຺ຐາເນ ຕຓ຺ຫາ ວິຍ ອາຣມ຺ມເຓ ອຊ຺ໂຌຄາຬ຺ໂຫ ປສາໂທ, ອຸປາທານຏ຺ຐາເນ ອຸປາທານໍ ວິຍ ທຬ຺ຫນິປາຕີ ນາມ ອຘິໂມກ຺ໂຂ ວຸຕ຺ໂຕ. ເສສໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ກຸສລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ.

ອພ຺ຍາກຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໓໐໖. ອພ຺ຍາກຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກຓ຺ເຑ ອາຄຕປຏິປາຏິຍາວ ວິຠຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພວາເຣສຸ ຈ ອວິຊ຺ຊາມູລກາ ນຍາ ປຣິຫີນາ. ກສ຺ມາ? ອວິຊ຺ຊາຏ຺ຐາເນ ຐເປຕພ຺ພສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ກຸສລຈິຕ຺ເຕສຸ ຫິ ອວິຊ຺ຊາຏ຺ຐາເນ ຐເປຕພ຺ພໍ ກຸສລມູລໍ ອຕ຺ຖິ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີສຸ ນຕ຺ຖິ. ສເຫຕຸເກສຸ ປນ ກິຎ຺ຈາປິ ອຕ຺ຖິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ອິຘ ປຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ນ ຄຫິຕໍ. ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓໂສເຕ ໂສຕປຕິຕາວ ຫຸຕ຺ວາ ເທສນາ ກຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ວິເສສໂຕ ປເນຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີສຸ ຕຓ຺ຫາຏ຺ຐານໍ ອຸປາທານຏ຺ຐານຎ຺ຈ ປຣິຫີນໍ. ກສ຺ມາ? ຕຓ຺ຫາຏ຺ຐານາຣຫສ຺ສ ພລວຘມ຺ມສ຺ສ ອຠາວາ ອຘິໂມກ຺ຂຣຫິຕຕ຺ຕາ ຈ. ເສສາເຫຕຸເກສຸ ຕຓ຺ຫາຏ຺ຐານເມວ ປຣິຫີນໍ. ສເຫຕຸເກສຸ ປສາທສພ຺ຠາວໂຕ ຕຓ຺ຫາຏ຺ຐາເນ ປສາເທນ ປທໍ ປູຣິຕໍ. ເອວເມຕ຺ຖ ກຸສລາກຸສລວິປາເກສຸ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີສຸ ສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓນາມຉຏ຺ຐາຍຕນຜສ຺ສເວທນາມູລກາ ຉ ຉ, ເສສາເຫຕຸເກສຸ ອຘິໂມກ຺ຂມູລເກນ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕ, ສເຫຕຸເກສຸ ປສາທມູລເກນ ສທ຺ຘິໍ ອຏ຺ຐ ອຏ຺ຐ ນຍາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີສຸປິ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ຈຕຸກ຺ການໍ ອາທິວາໂຣວ ວຸຕ຺ໂຕ. ທຸຕິຍວາໂຣ ປຈ຺ຈຍວິເສສຏ຺ເຐນ ລພ຺ຠມາໂນປິ ນ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖວາຣາ ອສມ຺ຠວໂຕເຍວ. ຣູປມິສ຺ສກາ ຫິ ເຕ, ນ ຈ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນິ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ. ຍຖາ ຈ ປຐມຈຕຸກ຺ເກ ທ຺ເວ ວາຣາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ເອວໍ ເສສຈຕຸກ຺ເກສຸປິ. ຕສ຺ມາ ປຐມຈຕຸກ຺ເກ ທຸຕິຍວາໂຣ, ເສສຈຕຸກ຺ເກສຸ ຈ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ວາຣາ ອວຸຕ຺ຕາປິ ວຸຕ຺ຕາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເສສາເຫຕຸກາພ຺ຍາກເຕ ສພ຺ພຈຕຸກ຺ເກສຸ ສພ຺ເພປິ ວາຣາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ອິຘ ປຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ປນ ປຣໂຕ ນ ຄຫິຕາ. ໂສຕປຕິຕາວ ຫຸຕ຺ວາ ເທສນາ ກຕາຕິ. ເສສສເຫຕຸກວິປາເກສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຣູປາວຈຣວິປາກາ. ອຣູປາວຈຣວິປາກສ຺ມິຎ຺ຫິ ວາຣທ຺ວຍເມວ ລພ຺ຠຕີຕິ.

ອພ຺ຍາກຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ.

ອວິຊ຺ຊາມູລກກຸສລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໓໓໔. ອິທານິ ອປເຣນ ປຣິຍາເຍນ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຸນ ກຕເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາຕິ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວ ນິທ຺ເທສວາເຣ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ອວິຊ຺ຊາ’’ຕິ ອວິຠຊິຕ຺ວາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິ ວິຠຕ຺ຕໍ. ກຸສລເຈຕນາສງ຺ຂາໂຕ ຫິ ສງ຺ຂາໂຣເຍວ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ເຕນ ສຫຊາໂຕ ໂຫຕິ, ນ ອວິຊ຺ຊາ.

ຕຕ຺ຖ ໂລກິຍກຸສລສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີເຍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອວິຊ຺ຊາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ອປ຺ປຫີນາວິຊ຺ໂຊ ອວິຊ຺ຊາຍ ປຫານຕ຺ຖໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ຠາເວຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສາປິ ສມຕິກ຺ກມວເສນ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ອວິຊ຺ຊາວໂຕເຍວ ຫິ ກຸສລາຍູຫນໍ ໂຫຕິ, ນ ອິຕຣສ຺ສ. ຕຕ຺ຖ ເຕຠູມກກຸສເລ ສມ຺ໂມຫວເສນປິ ສມຕິກ຺ກມຠາວນາວເສນປິ ອາຍູຫນໍ ລພ຺ຠຕິ; ໂລກຸຕ຺ຕເຣ ສມຸຈ຺ເຉທຠາວນາວເສນາຕິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ຍຖາ ເຫຏ຺ຐາ ເອເກກກຸສເລ ຈຕຸນ຺ນໍ ຈຕຸກ຺ການໍ ວເສນ ນວ ໂສຬສກາ ລທ຺ຘາ, ຕຖາ ອິຘ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ອວິຊ຺ຊາຍ ອວິຄຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍາຠາວໂຕ. ອຸປນິສ຺ສຍວເສນ ປເນຕ຺ຖ ປຐມຈຕຸກ຺ກເມວ ລພ຺ຠຕິ. ຕມ຺ປິ ປຐມວາຣເມວ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສໍຂິຕ຺ຕໍ. ນີຫຣິຕ຺ວາ ປນ ທສ຺ເສຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ອວິຊ຺ຊາມູລກກຸສລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ.

ກຸສລມູລກວິປາກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໓໔໓. ອິທານິ ອພ຺ຍາກເຕສຸປິ ອປເຣເນວ ນເຍນ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ກຕເມ ຘມ຺ມາ ອພ຺ຍາກຕາຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ກຸສລມູລປຈ຺ຈຍາຕິ ອິທມ຺ປິ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຸສລວິປາກສ຺ສ ຫິ ກຸສລມູລໍ, ອກຸສລວິປາກສ຺ສ ຈ ອກຸສລມູລໍ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ; ນານາກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈເຍ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ເອສ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ເຈວ ນານາກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈເຍນ ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ເຕເນວ ນິທ຺ເທສວາເຣ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ກຸສລມູລ’’ນ຺ຕິ ອວິຠຊິຕ຺ວາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ກຸສລມູລປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິ ວິຠຕ຺ຕໍ. ອກຸສລວິປາເກປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອວິຊ຺ຊາມູລກກຸສລນິທ຺ເທເສ ວິຍ ຈ ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ວິປາກນິທ຺ເທເສ ປຐມໍ ປຈ຺ຈຍຈຕຸກ຺ກເມວ ລພ຺ຠຕິ. ຕມ຺ປິ ປຐມວາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສໍຂິຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ເອເກກສ຺ມິໍ ວິປາກຈິຕ຺ເຕ ເອກເມກສ຺ເສວ ຈຕຸກ຺ກສ຺ສ ວເສນ ກຸສລມູລມູລເກ ອກຸສລມູລມູລເກ ຈ ນເຍ ວາຣປ຺ປເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກິຣິຍາຘມ຺ມານໍ ປນ ຍສ຺ມາ ເນວ ອວິຊ຺ຊາ ນ ກຸສລາກຸສລມູລານິ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຕໍ ລຠນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ກິຣິຍວເສນ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ.

ເອວເມສ –

ອກຸສລກຸສລາພ຺ຍາກຕ-ຘມ຺ເມສຸ ອເນກເຠທໂຕ ວຕ຺ວາ;

ກຸສລາກຸສລານໍ ປນ, ວິປາເກ ຈ ອຸປນິສ຺ສຍວເສນ.

ປຸນ ເອກຘາວ ວຸຕ຺ໂຕ, ວາທິປ຺ປວເຣນ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ;

ຘມ຺ມປ຺ປຈ຺ຈຍເຠເທ, ຎາຓສ຺ສ ປເຠທຊນນຕ຺ຖໍ.

ປຣິຍຕ຺ຕິສວນຈິນ຺ຕນ-ປຏິປຕ຺ຕິກ຺ກມວິວຊ຺ຊິຕານຎ຺ຈ;

ຍສ຺ມາ ຎາຓປເຠໂທ, ນ ກທາຈິປິ ໂຫຕິ ເອຕສ຺ມິໍ.

ປຣິຍຕ຺ຕິສວນຈິນ຺ຕນ-ປຏິປຕ຺ຕິກ຺ກມໂຕ ສທາ ຘີໂຣ;

ຕຕ຺ຖ ກຍິຣາ ນ ຫຎ຺ຎໍ, ກຣຓີຍຕຣໍ ຕໂຕ ອຕ຺ຖີຕິ.

ອຍໍ ປນ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວເສນ ທ຺ເວປຣິວຏ຺ຏເມວ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຠາເຊຕ຺ວາ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ.

ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ.

ສມ຺ໂມຫວິໂນທນິຍາ ວິຠງ຺ຄຏ຺ຐກຖາຍ

ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.