ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ

ອຠິຘມ຺ມປິຏເກ

ສມ຺ໂມຫວິໂນທນີ ນາມ

ວິຠງ຺ຄ-ອຏ຺ຐກຖາ

໑. ຂນ຺ຘວິຠງ຺ໂຄ

໑. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

ຈຕຸສຈ຺ຈທໂສ ນາໂຖ, ຈຕຸຘາ ຘມ຺ມສງ຺ຄຓິໍ;

ປກາສຍິຕ຺ວາ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ຕສ຺ເສວ ສມນນ຺ຕຣໍ.

ອຸເປໂຕ ພຸທ຺ຘຘມ຺ເມຫິ, ອຏ຺ຐາຣສຫິ ນາຍໂກ;

ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ຂນ຺ຘາທິ-ວິຠງ຺ຄານໍ ວເສນ ຍໍ.

ວິຠງ຺ຄໍ ເທສຍີ ສຕ຺ຖາ, ຕສ຺ສ ສໍວຓ຺ຓນາກ຺ກໂມ;

ອິທານິ ຍສ຺ມາ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສຕ຺ຖວຓ຺ຓນໍ.

ກຣິສ຺ສາມິ ວິຄາເຫຕ຺ວາ, ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖານຍໍ;

ສທ຺ຘມ຺ເມ ຄາຣວໍ ກຕ຺ວາ, ຕໍ ສຸຓາຖ ສມາຫິຕາຕິ.

໑. ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ – ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ອິທໍ ວິຠງ຺ຄປ຺ປກຣຓສ຺ສ ອາທິຠູເຕ ຂນ຺ຘວິຠງ຺ເຄ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍໍ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈາຕິ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທ. ເຕນ ນ ຕໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ນ ອຸທ຺ຘນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຂນ຺ຘາຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຘມ຺ມນິທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ຂນ຺ຘ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ພຫຸເລສຸ ຐາເນສຸ ທິສ຺ສຕິ – ຣາສິມ຺ຫິ, ຄຸເຓ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຍໍ, ຣຸຬ຺ຫິຍນ຺ຕິ. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາສມຸທ຺ເທ ນ ສຸກຣໍ ອຸທກສ຺ສ ປມາຓໍ ຄເຫຕຸໍ – ເອຕ຺ຕການິ ອຸທກາຬ຺ຫການີຕິ ວາ ເອຕ຺ຕການິ ອຸທກາຬ຺ຫກສຕານີຕິ ວາ ເອຕ຺ຕການິ ອຸທກາຬ຺ຫກສຫສ຺ສານີຕິ ວາ ເອຕ຺ຕການິ ອຸທກາຬ຺ຫກສຕສຫສ຺ສານີຕິ ວາ, ອຖ ໂຂ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ໂຍ ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍ ມຫາອຸທກກ຺ຂນ຺ໂຘຕ຺ເວວ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໕໑; ໖.໓໗) ຫິ ຣາສິໂຕ ຂນ຺ໂຘ ນາມ. ນຫິ ປຣິຕ຺ຕກໍ ອຸທກໍ ອຸທກກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພຫຸກເມວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຖາ ນ ປຣິຕ຺ຕໂກ ຣໂຊ ຣຊກ຺ຂນ຺ໂຘ, ນ ອປ຺ປມຕ຺ຕກາ ຄາໂວ ຄວກ຺ຂນ຺ໂຘ, ນ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ພລໍ ພລກ຺ຂນ຺ໂຘ, ນ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ພຫຸກເມວ ຫິ ຣໂຊ ຣຊກ຺ຂນ຺ໂຘ, ພຫຸກາວ ຄວາທໂຍ ຄວກ຺ຂນ຺ໂຘ, ພລກ຺ຂນ຺ໂຘ, ປຸຎ຺ຎກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ‘‘ສີລກ຺ຂນ຺ໂຘ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໓.໓໕໕) ປນ ຄຸຓໂຕ ຂນ຺ໂຘ ນາມ. ‘‘ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ມຫນ຺ຕໍ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ຘໍ ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ໂສເຕນ ວຸຍ຺ຫມານ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໔໑). ເອຕ຺ຖ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໂຕ ຂນ຺ໂຘ ນາມ. ‘‘ຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ ມໂນ ມານສໍ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໖໓, ໖໕) ຣຸຬ຺ຫິໂຕ ຂນ຺ໂຘ ນາມ. ສ຺ວາຍມິຘ ຣາສິໂຕ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ອຍຎ຺ຫິ ຂນ຺ຘຏ຺ໂຐ ນາມ ປິຓ຺ຑຏ຺ໂຐ ປູຄຏ຺ໂຐ ຆຏຏ຺ໂຐ ຣາສຏ຺ໂຐ. ຕສ຺ມາ ‘ຣາສິລກ຺ຂຓາ ຂນ຺ຘາ’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ໂກຏ຺ຐາສຏ຺ໂຐຕິປິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ; ໂລກສ຺ມິຎ຺ຫິ ອິຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຈທິຍມານາ ‘ທ຺ວີຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ທສ຺ສາມ, ຕີຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ທສ຺ສາມາ’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອິຕິ ‘ໂກຏ຺ຐາສລກ຺ຂຓາ ຂນ຺ຘາ’ຕິປິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ຣູປຣາສິ ຣູປໂກຏ຺ຐາໂສ, ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ເວທນາຣາສິ ເວທນາໂກຏ຺ຐາໂສຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຍ຺ວາຍໍ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ມຫາຠູຕາ ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍຣູປ’’ນ຺ຕິ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາທີສຸ ເອກາທສສຸ ໂອກາເສສຸ ວິຠຕ຺ໂຕ ‘ປຎ຺ຈວີສຕິ ຣູປໂກຏ຺ຐາສາ’ຕິ ຈ ‘ຉນ຺ນວຸຕິ ຣູປໂກຏ຺ຐາສາ’ຕິ ຈ ເອວໍປເຠໂທ ຣູປຣາສິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ປຣິປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ນາມາຕິ ທສ຺ເສສິ. ໂຍ ປນາຍໍ ‘‘ສຸຂາ ເວທນາ, ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ເວທນາ’’ຕິ ເຕສຸເຍວ ເອກາທສສຸ ໂອກາເສສຸ ວິຠຕ຺ໂຕ ຈຕຸຠູມິກເວທນາຣາສິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ປຣິປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ນາມາຕິ ທສ຺ເສສິ. ໂຍ ປນາຍໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາ ສຎ຺ຎາ…ເປ… ມໂນສມ຺ຜສ຺ສຊາ ສຎ຺ຎາ’’ຕິ ເຕສຸເຍວ ເອກາທສສຸ ໂອກາເສສຸ ວິຠຕ຺ໂຕ ຈຕຸຠູມິກສຎ຺ຎາຣາສິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ປຣິປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ ນາມາຕິ ທສ຺ເສສິ. ໂຍ ປນາຍໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາ ເຈຕນາ…ເປ… ມໂນສມ຺ຜສ຺ສຊາ ເຈຕນາ’’ຕິ ເຕສຸເຍວ ເອກາທສສຸ ໂອກາເສສຸ ວິຠຕ຺ໂຕ ຈຕຸຠູມິກເຈຕນາຣາສິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ປຣິປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ ນາມາຕິ ທສ຺ເສສິ. ໂຍ ປນາຍໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ, ໂສຕຆານຊິວ຺ຫາກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ, ມໂນຘາຕຸ, ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕູ’’ຕິ ເຕສຸເຍວ ເອກາທສສຸ ໂອກາເສສຸ ວິຠຕ຺ໂຕ ຈຕຸຠູມິກຈິຕ຺ຕຣາສິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ປຣິປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ ນາມາຕິ ທສ຺ເສສິ.

ອປິເຈຕ຺ຖ ສພ຺ພມ຺ປິ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິກໍ ຣູປໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ, ກາມາວຈຣອຏ຺ຐກຸສລຈິຕ຺ຕາທີຫິ ເອກູນນວຸຕິຈິຕ຺ເຕຫິ ສຫຊາຕາ ເວທນາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ສຎ຺ຎາ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຜສ຺ສາທໂຍ ຘມ຺ມາ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ, ເອກູນນວຸຕິ ຈິຕ຺ຕານິ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ. ເອວມ຺ປິ ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຘມ຺ມປຣິຈ຺ເຉໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໑. ຣູປກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທໂສ

໒. ອິທານິ ເຕ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທໂຍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ. ກຕໂມຕິ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ. ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ປຸຈ຺ຉິຕຘມ຺ມນິທສ຺ສນໍ. ອິທານິ ຕໍ ວິຠຊນ຺ໂຕ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣູປນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ກິຎ຺ຈີຕິ ອນວເສສປຣິຍາທານໍ. ຣູປນ຺ຕິ ອຕິປ຺ປສງ຺ຄນິຍມນໍ. ເອວໍ ປທທ຺ວເຍນາປິ ຣູປສ຺ສ ອນວເສສປຣິຄ຺ຄໂຫ ກໂຕ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເກນຏ຺ເຐນ ຣູປນ຺ຕິ? ຣຸປ຺ປນຏ຺ເຐນ ຣູປໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປໍ ວເທຖ? ຣຸປ຺ປຕີຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ມາ ຣູປນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເກນ ຣຸປ຺ປຕິ? ສີເຕນປິ ຣຸປ຺ປຕິ, ອຸຓ຺ເຫນປິ ຣຸປ຺ປຕິ, ຊິຆຈ຺ຉາຍປິ ຣຸປ຺ປຕິ, ປິປາສາຍປິ ຣຸປ຺ປຕິ, ຑໍສມກສວາຕາຕປສຣິສປສມ຺ຜສ຺ເສນປິ ຣຸປ຺ປຕິ. ຣຸປ຺ປຕີຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ມາ ຣູປນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໗໙).

ຕຕ຺ຖ ກິນ຺ຕິ ກາຣຓປຸຈ຺ຉາ; ເກນ ກາຣເຓນ ຣູປໍ ວເທຖ, ເກນ ກາຣເຓນ ຕໍ ຣູປໍ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣຸປ຺ປຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕີຕິ ກາຣຓຸທ຺ເທໂສ. ຍສ຺ມາ ຣຸປ຺ປຕິ ຕສ຺ມາ ຣູປນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣຸປ຺ປຕີຕິ ກຸປ຺ປຕິ ຆຏ຺ຏີຍຕິ ປີຬິຍຕິ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ອິມິນາ ເອຕ຺ຕເກນ ຐາເນນ ຣຸປ຺ປນຏ຺ເຐນ ຣູປໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂເຓນ ຣູປນ຺ຕິປິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂຓຎ຺ເຫຕໍ.

ສີເຕນປິ ຣຸປ຺ປຕີຕິອາທີສຸ ປນ ສີເຕນ ຕາວ ຣຸປ຺ປນໍ ໂລກນ຺ຕຣິກນິຣເຍ ປາກຏໍ. ຕິຓ຺ຓໍ ຕິຓ຺ຓຎ຺ຫິ ຈກ຺ກວາຬານໍ ອນ຺ຕເຣ ເອເກໂກ ໂລກນ຺ຕຣິກນິຣໂຍ ນາມ ໂຫຕິ ອຏ຺ຐໂຍຊນສຫສ຺ສປ຺ປມາໂຓ, ຍສ຺ສ ເນວ ເຫຏ຺ຐາ ປຖວີ ອຕ຺ຖິ, ນ ອຸປຣິ ຈນ຺ທິມສູຣິຍທີປມຓິອາໂລໂກ, ນິຈ຺ຈນ຺ຘກາໂຣ. ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕສຕ຺ຕານໍ ຕິຄາວຸໂຕ ອຕ຺ຕຠາໂວ ໂຫຕິ. ເຕ ວຄ຺ຄຸລິໂຍ ວິຍ ປພ຺ພຕປາເທ ທີຆປຸຖຸເລຫິ ນເຂຫິ ລຄ຺ຄິຕ຺ວາ ອວໍສິຣາ ໂອລມ຺ພນ຺ຕິ. ຍທາ ສໍສປ຺ປນ຺ຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາສຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ ອຖ ‘ຠກ຺ໂຂ ໂນ ລທ຺ໂຘ’ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ຕຕ຺ຖ ພ຺ຍາວຏາ ວິປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂລກສນ຺ຘາຣເກ ອຸທເກ ປຕນ຺ຕິ, ສີຕວາເຕ ປຫຣນ຺ເຕປິ ປກ຺ກມຘຸກຜລານິ ວິຍ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸທເກ ປຕນ຺ຕິ. ປຕິຕມຕ຺ຕາວ ອຈ຺ຈນ຺ຕຂາເຣນ ສີໂຕທເກນ ຉິນ຺ນຈມ຺ມນ຺ຫາຣຸມໍສອຏ຺ຐີຫິ ຠິຊ຺ຊມາເນຫິ ຕຕ຺ຕເຕເລ ປຕິຕປິຏ຺ຐປິຓ຺ຑິ ວິຍ ປຏປຏາຍມານາ ວິລີຍນ຺ຕິ. ເອວໍ ສີເຕນ ຣຸປ຺ປນໍ ໂລກນ຺ຕຣິກນິຣເຍ ປາກຏໍ. ມຫິໍສກຣຏ຺ຐາທີສຸປິ ຫິມປາຕສີຕເລສຸ ປເທເສສຸ ເອຕໍ ປາກຏເມວ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ສຕ຺ຕາ ສີເຕນ ຠິນ຺ນຈ຺ຉິນ຺ນສຣີຣາ ຊີວິຕກ຺ຂຍມ຺ປິ ປາປຸຓນ຺ຕິ.

ອຸຓ຺ເຫນ ຣຸປ຺ປນໍ ອວີຈິມຫານິຣເຍ ປາກຏໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ຕຕ຺ຕາຍ ໂລຫປຖວິຍາ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈວິຘພນ຺ຘນາທິກຣຓກາເລ ສຕ຺ຕາ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວນ຺ຕິ.

ຊິຆຈ຺ຉາຍ ຣຸປ຺ປນໍ ເປຕ຺ຕິວິສເຍ ເຈວ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂກາເລ ຈ ປາກຏໍ. ເປຕ຺ຕິວິສຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ສຕ຺ຕາ ທ຺ເວ ຕີຓິ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣານິ ກິຎ຺ຈິເທວ ອາມິສໍ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ມຸເຂ ປກ຺ຂິປນ຺ຕາ ນາມ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ອນ຺ໂຕອຸທຣໍ ອາທິຕ຺ຕສຸສິຣຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ ໂຫຕິ. ທຸພ຺ຠິກ຺ເຂ ກຎ຺ຊິກມຕ຺ຕມ຺ປິ ອລຠິຕ຺ວາ ມຣຓປ຺ປຕ຺ຕານໍ ປມາຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ປິປາສາຍ ຣຸປ຺ປນໍ ກາລກຎ຺ຊິກາທີສຸ ປາກຏໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ສຕ຺ຕາ ທ຺ເວ ຕີຓິ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣານິ ຫທຍເຕມນມຕ຺ຕໍ ວາ ຊິວ຺ຫາເຕມນມຕ຺ຕໍ ວາ ອຸທກພິນ຺ທຸໍ ລທ຺ຘຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ‘ປານີຍໍ ປິວິສ຺ສາມາ’ຕິ ນທິໍ ຄຕານມ຺ປິ ນທີ ວາລິກາຕລໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ມຫາສມຸທ຺ທໍ ປກ຺ຂນ຺ຕານມ຺ປິ ມຫາສມຸທ຺ໂທ ປິຏ຺ຐິປາສາໂຓ ໂຫຕິ. ເຕ ສຸສ຺ສນ຺ຕາ ພລວທຸກ຺ຂປີຬິຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ.

ເອໂກ ກິຣ ກາລກຎ຺ຊິກອສຸໂຣ ປິປາສໍ ອຘິວາເສຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ໂຍຊນຄມ຺ຠີຣວິຕ຺ຖາຣໍ ມຫາຄງ຺ຄໍ ໂອຕຣິ. ຕສ຺ສ ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ອຸທກໍ ຉິຊ຺ຊຕິ, ຘູໂມ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ເຕ ປິຏ຺ຐິປາສາເຓ ຈງ຺ກມນກາໂລ ວິຍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ອຸທກສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິຈຣນ຺ຕສ຺ເສວ ຣຕ຺ຕິ ວິຠາຍິ. ອຖ ນໍ ປາໂຕວ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຕິໍສມຕ຺ຕາ ປິຓ຺ຑຈາຣິກຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ – ‘‘ໂກ ນາມ ຕ຺ວໍ, ສປ຺ປຸຣິສາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘ເປໂຕຫມສ຺ມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປຣິເຍສສີ’’ຕິ? ‘‘ປານີຍໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ອຍໍ ຄງ຺ຄາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ, ກິໍ ຕ຺ວໍ ນ ປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ນ ອຸປກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຄງ຺ຄາປິຏ຺ເຐ ນິປຊ຺ຊ, ມຸເຂ ເຕ ປານີຍໍ ອາສິຎ຺ຈິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ໂສ ວາລິກາປຸຬິເນ ອຸຕ຺ຕາໂນ ນິປຊ຺ຊິ. ຠິກ຺ຂູ ຕິໍສມຕ຺ເຕ ປຕ຺ເຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອຸທກໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ມຸເຂ ອາສິຎ຺ຈິໍສຸ. ເຕສໍ ຕຖາ ກໂຣນ຺ຕານໍເຍວ ເວລາ ອຸປກຏ຺ຐາ ຊາຕາ. ຕໂຕ ‘‘ຠິກ຺ຂາຈາຣກາໂລ ອມ຺ຫາກໍ, ສປ຺ປຸຣິສ; ກຈ຺ຈິ ເຕ ອສ຺ສາທມຕ຺ຕາ ລທ຺ຘາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເປໂຕ ‘‘ສເຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຕິໍສມຕ຺ຕານໍ ອຍ຺ຍານໍ ຕິໍສມຕ຺ເຕຫິ ປຕ຺ເຕຫິ ອາສິຕ຺ຕອຸທກໂຕ ອຑ຺ຒປສຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ປຣຄລຄຕໍ, ເປຕຕ຺ຕຠາວໂຕ ໂມກ຺ໂຂ ມາ ໂຫຕູ’’ຕິ ອາຫ. ເອວໍ ປິປາສາຍ ຣຸປ຺ປນໍ ເປຕ຺ຕິວິສເຍ ປາກຏໍ.

ຑໍສາທີຫິ ຣຸປ຺ປນໍ ຑໍສມກ຺ຂິກາທິສມ຺ພພຫຸເລສຸ ປເທເສສຸ ປາກຏໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຑໍສາຕິ ປິງ຺ຄລມກ຺ຂິກາ, ມກສາຕິ ມກສາວ ວາຕາຕິ ກຸຈ຺ຉິວາຕປິຏ຺ຐິວາຕາທິວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ. ສຣີຣສ຺ມິຎ຺ຫິ ວາຕໂຣໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາທປິຏ຺ຐິອາທີນິ ຠິນ຺ທຕິ, ກາຓໍ ກໂຣຕິ, ຂຸຊ຺ຊໍ ກໂຣຕິ, ປີຐສປ຺ປິໍ ກໂຣຕິ. ອາຕໂປຕິ ສູຣິຍາຕໂປ. ເຕນ ຣຸປ຺ປນໍ ມຣຸກນ຺ຕາຣາທີສຸ ປາກຏໍ. ເອກາ ກິຣ ອິຕ຺ຖີ ມຣຸກນ຺ຕາເຣ ຣຕ຺ຕິໍ ສຕ຺ຖໂຕ ໂອຫີນາ ທິວາ ສູຣິເຍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ວາລິກາຍ ຕປ຺ປມານາຍ ປາເທ ຐເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ສີສໂຕ ປຈ຺ຉິໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ອກ຺ກມິ. ກເມນ ປຈ຺ຉິຍາ ອຸຓ຺ຫາຠິຕຕ຺ຕາຍ ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ຕສ຺ສາ ອຸປຣິ ສາຏກໍ ຐເປຕ຺ວາ ອກ຺ກມິ. ຕສ຺ມິມ຺ປິ ສນ຺ຕຕ຺ເຕ ອງ຺ເກນ ຄຫິຕໍ ປຸຕ຺ຕກໍ ອໂຘມຸຂໍ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ກນ຺ທນ຺ຕໍ ກນ຺ທນ຺ຕໍ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ສທ຺ຘິໍ ເຕນ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ອຸຓ຺ຫາຠິຕຕ຺ຕາ ກາລມກາສິ.

ສຣີສປາຕິ ເຍ ເກຈິ ທີຆຊາຕິກາ ສຣນ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕສໍ ສມ຺ຜສ຺ເສນ ຣຸປ຺ປນໍ ອາສີວິສທຏ຺ຐາທີນໍ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິທານິ ‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣູປ’ນ຺ຕິ ປເທນ ສໍຄຫິຕໍ ປຎ຺ຈວີສຕິໂກຏ຺ຐາສຉນ຺ນວຸຕິໂກຏ຺ຐາສປ຺ປເຠທໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ຣູປໍ ອຕີຕາທິໂກຏ຺ຐາເສສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ປຣໍ ຕເທວ ອຊ຺ຌຕ຺ຕທຸກາທີສຸ ຈຕູສຸ ທຸເກສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ປຣໍ ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ເອກາທສສຸ ປເທເສສຸ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕໍ ຣູປໍ ເອກໂຕ ປິຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ຕເທກຊ຺ຌນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ຕເທກຊ຺ຌນ຺ຕິ ຕໍ ເອກຊ຺ຌໍ; ອຠິສຎ຺ຎູຫິຕ຺ວາຕິ ອຠິສໍຫຣິຕ຺ວາ; ອຠິສງ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ສງ຺ເຂປໍ ກຕ຺ວາ; ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ຣູປໍ ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂຓສງ຺ຂາເຕ ເອກວິຘຠາເວ ປຎ຺ຎາຍ ຣາສິໍ ກຕ຺ວາ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ນາມາຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ເອເຕນ ສພ຺ພມ຺ປິ ຣູປໍ ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂເຓ ຣາສິຠາວູປຄມເນນ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ຣູປໂຕ ອຎ຺ໂຎ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ຍຖາ ຈ ຣູປໍ, ເອວໍ ເວທນາທໂຍປິ ເວທຍິຕລກ຺ຂຓາທີສຸ ຣາສິຠາວູປຄມເນນ. ນ ຫິ ເວທນາທີຫິ ອຎ຺ເຎ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທໂຍ ນາມ ອຕ຺ຖິ.

໓. ອິທານິ ເອເກກສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຠາເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ຣູປໍ ອຕີຕນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ເອກາທສສຸ ໂອກາເສສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐປິຕມາຕິກາຍ ຠຸມ຺ມໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຐປິຕາຍ ມາຕິກາຍ ຍໍ ອຕີຕໍ ຣູປນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ກຕມນ຺ຕິ? ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ສພ຺ພປຸຈ຺ຉາສຸ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຕີຕໍ ນິຣຸທ຺ຘນ຺ຕິອາທີນິ ປທານິ ນິກ຺ເຂປກຓ຺ຑສ຺ສ ອຕີຕຕ຺ຕິກຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາຍໍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໔໔) ວຸຕ຺ຕາເນວ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ມຫາຠູຕາຕິ ອິທໍ ອຕີຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຣູປສ຺ສ ສຠາວທສ຺ສນໍ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິມິນາ ອິທໍ ທສ຺ເສຕິ – ອຕີຕຣູປມ຺ປິ ຠູຕານິ ເຈວ ຠູຕານິ ອຸປາທາຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຣູປຎ຺ຈ, ອນາຄຕມ຺ປິ…ເປ… ທູຣສນ຺ຕິກມ຺ປິ. ນ ຫິ ຠູເຕຫິ ເຈວ ຠູຕານິ ອຸປາທາຍ ປວຕ຺ຕຣູປໂຕ ຈ ອຎ຺ຎໍ ຣູປໍ ນາມ ອຕ຺ຖີຕິ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ອຕີຕໍເສນ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ອຕີຕໂກຏ຺ຐາເສເນວ ສງ຺ຄຫິຕໍ, ເອຕ຺ເຖວ ຄຓນໍ ຄຕໍ. ກິນ຺ຕິ? ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ມຫາຠູຕາ ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍຣູປນ຺ຕິ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອນາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນນິທ຺ເທສປທານິປິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເນວ.

ອິທໍ ປນ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາຍໂຕ ອຠິຘມ຺ມນິທ຺ເທສໂຕຕິ ທຸວິຘໍ. ຕໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍ ຠເວນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ. ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ຫິ ປຏ຺ຐາຍ ອຕີຕຠເວສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ຣູປໍ, ອນນ຺ຕຣຠເວ ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ໂຫຕຸ ກປ຺ປໂກຏິສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກ ວາ, ສພ຺ພໍ ອຕີຕເມວ ນາມ. ຈຸຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນາຄຕຠເວສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕນກຣູປໍ, ອນນ຺ຕຣຠເວ ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ໂຫຕຸ ກປ຺ປໂກຏິສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກ ວາ, ສພ຺ພໍ ອນາຄຕເມວ ນາມ. ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິອນນ຺ຕເຣ ປວຕ຺ຕຣູປໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ອຠິຘມ຺ມນິທ຺ເທເສ ປນ ຂເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ. ຕໂຍ ຫິ ຣູປສ຺ສ ຂຓາ – ອຸປ຺ປາໂທ, ຐິຕິ, ຠງ຺ໂຄຕິ. ອິເມ ຕໂຍ ຂເຓ ປຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ຘໍ ຣູປໍ, ສມນນ຺ຕຣນິຣຸທ຺ຘໍ ວາ ໂຫຕຸ ອຕີເຕ ກປ຺ປໂກຏິສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກ ວາ, ສພ຺ພໍ ອຕີຕເມວ ນາມ. ຕໂຍ ຂເຓ ອສມ຺ປຕ຺ຕໍ ຣູປໍ, ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓມຕ຺ເຕນ ວາ ອສມ຺ປຕ຺ຕໍ ໂຫຕຸ ອນາຄເຕ ກປ຺ປໂກຏິສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກ ວາ, ສພ຺ພໍ ອນາຄຕເມວ ນາມ. ອິເມ ຕໂຍ ຂເຓ ສມ຺ປຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ປນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍໍ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ອຠິຘມ຺ມນິທ຺ເທເສເນວ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຣູປໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ອິທຎ຺ຫິ ຣູປໍ ອທ຺ຘາສນ຺ຕຕິສມຍຂຓວເສນ ຈຕຸຘາ ອຕີຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຕຖາ ອນາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ. ອທ຺ຘາວເສນ ຕາວ ເອກສ຺ສ ເອກສ຺ມິໍ ຠເວ ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ປຸພ຺ເພ ອຕີຕໍ, ຈຸຕິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອນາຄຕໍ, ອຸຠິນ຺ນມນ຺ຕເຣ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ. ສນ຺ຕຕິວເສນ ສຠາຄເອກອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານໍ ເອກາຫາຣສມຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ປຸພ຺ພາປຣິຍວເສນ ປວຕ຺ຕມານມ຺ປິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ. ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ວິສຠາຄອຸຕຸອາຫາຣສມຸຏ຺ຐານໍ ອຕີຕໍ, ປຈ຺ຉາ ອນາຄຕໍ. ຈິຕ຺ຕຊໍ ເອກວີຖິເອກຊວນເອກສມາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ. ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ອຕີຕໍ, ປຈ຺ຉາ ອນາຄຕໍ. ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ສນ຺ຕຕິວເສນ ອຕີຕາທິເຠໂທ ນຕ຺ຖິ. ເຕສຎ຺ເຎວ ປນ ອຸຕຸອາຫາຣຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກວເສນ ຕສ຺ສ ອຕີຕາທິເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສມຍວເສນ ເອກມຸຫຸຕ຺ຕປຸພ຺ພຓ຺ຫສາຍນ຺ຫຣຕ຺ຕິທິວາທີສຸ ສມເຍສຸ ສນ຺ຕານວເສນ ປວຕ຺ຕມານໍ ຕໍ ຕໍ ສມຍໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ອຕີຕໍ, ປຈ຺ຉາ ອນາຄຕໍ. ຂຓວເສນ ອຸປ຺ປາທາທິກ຺ຂຓຕ຺ຕຍປຣິຍາປນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ອຕີຕໍ, ປຈ຺ຉາ ອນາຄຕໍ.

ອປິຈ ອຕິກ຺ກເຫຕຸປຈ຺ຈຍກິຈ຺ຈໍ ອຕີຕໍ. ນິຏ຺ຐິຕເຫຕຸກິຈ຺ຈໍ ອນິຏ຺ຐິຕປຈ຺ຈຍກິຈ຺ຈໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ. ອຸຠຍກິຈ຺ຈມສມ຺ປຕ຺ຕໍ ອນາຄຕໍ. ສກິຈ຺ຈກ຺ຂເຓ ວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ. ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ອຕີຕໍ, ປຈ຺ຉາ ອນາຄຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຂຓາທິກຖາວ ນິປ຺ປຣິຍາຍາ, ເສສາ ສປຣິຍາຍາ. ຕາສຸ ນິປ຺ປຣິຍາຍກຖາ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕທຸກສ຺ສາປິ ນິທ຺ເທສປທານິ ເຫຏ຺ຐາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຕ຺ຕິກນິທ຺ເທເສ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໕໐) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເນວ. ໂອຬາຣິກາທີນິ ຣູປກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາຍໍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໖໗໔) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເນວ.

໖. ຫີນທຸກນິທ຺ເທເສ ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານນ຺ຕິ ພຫູສຸ ສຕ຺ເຕສຸ ສາມິວຈນໍ. ອປຣສ຺ສາປິ ອປຣສ຺ສາປີຕິ ຫິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ທິວສມ຺ປິ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ ວທນ຺ໂຕ ເອຕ຺ຕກເມວ ວເທຍ຺ຍ. ອິຕິ ສຕ຺ຖາ ທ຺ວີເຫວ ປເທຫິ ອນວເສເສ ສຕ຺ເຕ ປຣິຍາທິຍນ຺ໂຕ ‘ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານ’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເອຕ຺ຕເກນ ຫິ ສພ຺ພມ຺ປິ ອປຣທີປນໍ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ອຸຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ອວມຕໍ. ອວຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ວມ຺ເຠຕ຺ວາ ຎາຕໍ. ຣູປນ຺ຕິປິ ນ ວິທິຕໍ. ຫີຬິຕນ຺ຕິ ອຄເຫຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ຂິຕ຺ຕໍ ຉຑ຺ຑິຕໍ, ຊິຄຸຈ຺ຉິຕນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ປຣິຠູຕນ຺ຕິ ກິເມເຕນາຕິ ວາຈາຍ ປຣິຠວິຕໍ. ອຈິຕ຺ຕີກຕນ຺ຕິ ນ ຄຣຸກຕໍ. ຫີນນ຺ຕິ ລາມກໍ. ຫີນມຕນ຺ຕິ ຫີນນ຺ຕິ ມຕໍ, ລາມກໍ ກຕ຺ວາ ຎາຕໍ. ຫີນສມ຺ມຕນ຺ຕິ ຫີນນ຺ຕິ ໂລເກ ສມ຺ມຕໍ, ຫີເນຫິ ວາ ສມ຺ມຕໍ, ຄູຖຠກ຺ເຂຫິ ຄູໂຖ ວິຍ. ອນິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອປ຺ປິຍໍ, ປຏິລາຠຕ຺ຖາຍ ວາ ອປຣິເຍສິຕໍ. ສເຈປິ ນໍ ໂກຈິ ປຣິເຍເສຍ຺ຍ, ປຣິເຍສຕຸ. ເອຕສ຺ສ ປນ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ເອຕເທວ ນາມໍ. ອກນ຺ຕນ຺ຕິ ອກາມິຕໍ, ນິສ຺ສິຣິກໍ ວາ. ອມນາປນ຺ຕິ ມນສ຺ມິໍ ນ ອປ຺ປິຕໍ. ຕາທິສຎ຺ຫິ ອາຣມ຺ມຓໍ ມນສ຺ມິໍ ນ ອປ຺ປີຍຕິ. ອຖ ວາ ມນໍ ອປ຺ປາຍຕິ ວຑ຺ເຒຕີຕິ ມນາປໍ, ນ ມນາປໍ ອມນາປໍ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ອນິຏ຺ຐໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິວິຣຫໂຕ. ຕໍ ເອກນ຺ເຕນ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐາເນສຸ ອກຸສລກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານໍ. ອກນ຺ຕໍ ສຸຂສ຺ສ ອເຫຕຸຠາວໂຕ. ອມນາປໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ເຫຕຸຠາວໂຕ. ຣູປາ ສທ຺ທາຕິ ອິທມສ຺ສ ສຠາວທີປນໍ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ປເທ ອກຸສລກມ຺ມຊວເສນ ອນິຏ຺ຐາ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ ວິຠຕ຺ຕາ. ກຸສລກມ຺ມຊໍ ປນ ອນິຏ຺ຐໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ສພ຺ພໍ ອິຏ຺ຐເມວ.

ປຓີຕປທນິທ຺ເທໂສ ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ປເທ ກຸສລກມ຺ມຊວເສນ ອິຏ຺ຐາ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ ວິຠຕ຺ຕາ. ກຸສລກມ຺ມຊຎ຺ຫິ ອນິຏ຺ຐໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ສພ຺ພໍ ອິຏ຺ຐເມວ. ຍຖາ ຈ ກມ຺ມເຊສຸ ເອວໍ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານາທີສຸປິ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐຕາ ອຕ຺ຖິ ເອວາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ທຸເກ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ ປຏິວິຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ຕາວ ອາຈຣິຍານໍ ສມານຕ຺ຖກຖາ. ວິຕຓ຺ຑວາທີ ປນາຫ – ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐໍ ນາມ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ປຏິວິຠຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ເຕສໍ ເຕສໍ ຣຸຈິວເສນ ກຖິຕໍ.

ຍຖາຫ –

‘‘ມນາປປຣິຍນ຺ຕໍ ຂ຺ວາຫໍ, ມຫາຣາຊ, ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ອຄ຺ຄນ຺ຕິ ວທາມິ. ເຕວ, ມຫາຣາຊ, ຣູປາ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ມນາປາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ອມນາປາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕວ, ມຫາຣາຊ, ສທ຺ທາ, ຄນ຺ຘາ, ຣສາ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ມນາປາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ອມນາປາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໓).

ເອວໍ ຍສ຺ມາ ເຕເຍວ ຣູປາທໂຍ ເອໂກ ອສ຺ສາເທຕິ ອຠິນນ຺ທຕິ, ຕຕ຺ຖ ໂລຠໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ເອໂກ ກຸຊ຺ຌຕິ ປຏິຫຎ຺ຎຕິ, ຕຕ຺ຖ ໂທສໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ເອກສ຺ສ ອິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ ກນ຺ຕາ ມນາປາ, ເອກສ຺ສ ອນິຏ຺ຐາ ອກນ຺ຕາ ອມນາປາ. ເອໂກ ເຈເຕ ‘ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ’ຕິ ທກ຺ຂິຓໂຕ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອໂກ ‘ອນິຏ຺ຐາ ອກນ຺ຕາ ອມນາປາ’ຕິ ວາມໂຕ. ຕສ຺ມາ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐໍ ນາມ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ປຏິວິຠຕ຺ຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ປຈ຺ຈນ຺ຕວາສີນຎ຺ຫິ ຄຓ຺ຑຸປ຺ປາທາປິ ອິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ ກນ຺ຕາ ມນາປາ, ມຊ຺ຌິມເທສວາສີນໍ ອຕິເຊຄຸຈ຺ຉາ. ເຕສຎ຺ຈ ໂມຣມໍສາທີນິ ອິຏ຺ຐານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອິຕເຣສໍ ຕານິ ອຕິເຊຄຸຈ຺ຉານີຕິ.

ໂສ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘‘ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ປຏິວິຠຕ຺ຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ວເທສີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວທາມິ. ປຸນ ຕເຖວ ຍາວຕຕິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປຎ຺ໂຫ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ – ‘‘ນິພ຺ພານໍ ນາມ ອິຏ຺ຐໍ ອຸທາຫຸ ອນິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ? ຊານມາໂນ ‘‘ອິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ວກ຺ຂຕິ. ສເຈປິ ນ ວເທຍ຺ຍ, ມາ ວທຕຸ. ນິພ຺ພານໍ ປນ ເອກນ຺ຕອິຏ຺ຐເມວ. ‘‘ນນຸ ເອໂກ ນິພ຺ພານສ຺ສ ວຓ຺ເຓ ກຖິຍມາເນ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ – ‘ຕ຺ວໍ ນິພ຺ພານສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖສິ, ກິໍ ຕຕ຺ຖ ອນ຺ນປານມາລາຄນ຺ຘວິເລປນສຍນຈ຺ຉາທນສມິທ຺ຘາ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ ອຕ຺ຖີ’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘ນຕ຺ຖີ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘ອລໍ ຕວ ນິພ຺ພາເນນາ’ຕິ ນິພ຺ພານສ຺ສ ວຓ຺ເຓ ກຖິຍມາເນ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຸໂຠ ກຓ຺ເຓ ຖເກຕີຕິ ອິຏ຺ເຐຕໍ. ເອຕສ຺ສ ປນ ວເສນ ຕວ ວາເທ ນິພ຺ພານໍ ອນິຏ຺ຐໍ ນາມ ໂຫຕິ. ນ ປເນຕໍ ເອວໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເອໂສ ຫິ ວິປຣີຕສຎ຺ຎາຍ ກເຖຕິ. ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາເສນ ຈ ຕເທວ ອາຣມ຺ມຓໍ ເອກສ຺ສ ອິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ເອກສ຺ສ ອນິຏ຺ຐໍ’’.

ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ ປນ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ວິຠຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ. ກສ຺ສ ວເສນ ວິຠຕ຺ຕນ຺ຕິ? ມຊ຺ຌິມກສຕ຺ຕສ຺ສ. ອິທຎ຺ຫິ ນ ອຕິອິສ຺ສຣານໍ ມຫາສມ຺ມຕມຫາສຸທສ຺ສນຘມ຺ມາໂສກາທີນໍ ວເສນ ວິຠຕ຺ຕໍ. ເຕສຎ຺ຫິ ທິພ຺ພກປ຺ປມ຺ປິ ອາຣມ຺ມຓໍ ອມນາປໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ນ ອຕິທຸຄ຺ຄຕານໍ ທຸລ຺ລຠນ຺ນປານານໍ ວເສນ ວິຠຕ຺ຕໍ. ເຕສຎ຺ຫິ ກຓາຊກຠຕ຺ຕສິຕ຺ຖານິປິ ປູຕິມໍສຣໂສປິ ອຕິມຘຸໂຣ ອມຕສທິໂສ ຈ ໂຫຕິ. ມຊ຺ຌິມການໍ ປນ ຄຓກມຫາມຕ຺ຕເສຏ຺ຐິກຸຏຸມ຺ພິກວາຓິຊາທີນໍ ກາເລນ ອິຏ຺ຐໍ ກາເລນ ອນິຏ຺ຐໍ ລຠມານານໍ ວເສນ ວິຠຕ຺ຕໍ. ເອວຣູປາ ຫິ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕີຕິ.

ຕິປິຏກຈູຬນາຄຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ – ‘‘ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐໍ ນາມ ວິປາກວເສເນວ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ນ ຊວນວເສນ. ຊວນໍ ປນ ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາສວເສນ ອິຏ຺ຐສ຺ມິໍເຍວ ຣຊ຺ຊຕິ, ອິຏ຺ຐສ຺ມິໍເຍວ ທຸສ຺ສຕິ; ອນິຏ຺ຐສ຺ມິໍເຍວ ຣຊ຺ຊຕິ, ອນິຏ຺ຐສ຺ມິໍເຍວ ທຸສ຺ສຕີ’’ຕິ. ວິປາກວເສເນວ ປເນຕໍ ເອກນ຺ຕໂຕ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ວິປາກຈິຕ຺ຕໍ ວຎ຺ເຈຕຸໍ. ສເຈ ອາຣມ຺ມຓໍ ອິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ກຸສລວິປາກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ສເຈ ອນິຏ຺ຐໍ, ອກຸສລວິປາກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ພຸທ຺ຘໍ ວາ ສງ຺ຆໍ ວາ ມຫາເຈຕິຍາທີນິ ວາ ອຸຬາຣານິ ອາຣມ຺ມຓານິ ທິສ຺ວາ ອກ຺ຂີນິ ປິທຫນ຺ຕິ, ໂທມນສ຺ສໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຘມ຺ມສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ກຓ຺ເຓ ຖເກນ຺ຕິ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໂສຕວິຎ຺ຎາຓານິ ປນ ເນສໍ ກຸສລວິປາກາເນວ ໂຫນ຺ຕິ.

ກິຎ຺ຈາປິ ຄູຖສູກຣາທໂຍ ຄູຖຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ ‘ຂາທິຕຸໍ ລຠິສ຺ສາມາ’ຕິ ໂສມນສ຺ສຊາຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຄູຖທສ຺ສເນ ປນ ເຕສໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕສ຺ສ ຄນ຺ຘຆາຍເນ ຆານວິຎ຺ຎາຓໍ, ຣສສາຍເນ ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈ ອກຸສລວິປາກເມວ ໂຫຕິ. ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວຣສຍເນ ສຍາປິຕສູກໂຣ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ວິຣວຕິ, ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາເສນ ປນສ຺ສ ຊວນສ຺ມິໍເຍວ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ ກຸສລວິປາກເມວ. ກສ຺ມາ? ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອິຏ຺ຐຕາຍ.

ອປິຈ ທ຺ວາຣວເສນາປິ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ສຸຂສມ຺ຜສ຺ສຎ຺ຫິ ຄູຖກລລໍ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣຆານທ຺ວາເຣສຸ ອນິຏ຺ຐໍ, ກາຍທ຺ວາເຣ ອິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ມຓິຣຕເນນ ໂປຖິຍມານສ຺ສ, ສຸວຓ຺ຓສູເລ ອຸຕ຺ຕາສິຕສ຺ສ ຈ ມຓິຣຕນສຸວຓ຺ຓສູລານິ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ອິຏ຺ຐານິ ໂຫນ຺ຕິ, ກາຍທ຺ວາເຣ ອນິຏ຺ຐານິ. ກສ຺ມາ? ມຫາທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນໂຕ. ເອວໍ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐໍ ເອກນ຺ຕໂຕ ວິປາເກເນວ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕໍ ຕໍ ວາ ປນາຕິ ເອຕ຺ຖ ນ ເຫຏ຺ຐິມນໂຍ ໂອໂລເກຕພ຺ໂພ. ນ ຫິ ຠຄວາ ສມ຺ມຸຕິມນາປໍ ຠິນ຺ທຕິ, ປຸຄ຺ຄລມນາປໍ ປນ ຠິນ຺ທຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍຕໍວາປນວເສເນວ ອຸປາທາຍຸປາທາຍ ຫີນປ຺ປຓີຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເນຣຍິການຎ຺ຫິ ຣູປໍ ໂກຏິປ຺ປຕ຺ຕໍ ຫີນໍ ນາມ; ຕໍ ອຸປາທາຍ ຕິຣຈ຺ຉາເນສຸ ນາຄສຸປຓ຺ຓານໍ ຣູປໍ ປຓີຕໍ ນາມ. ເຕສໍ ຣູປໍ ຫີນໍ; ຕໍ ອຸປາທາຍ ເປຕານໍ ຣູປໍ ປຓີຕໍ ນາມ. ເຕສມ຺ປິ ຫີນໍ; ຕໍ ອຸປາທາຍ ຊານປທານໍ ຣູປໍ ປຓີຕໍ ນາມ. ເຕສມ຺ປິ ຫີນໍ; ຕໍ ອຸປາທາຍ ຄາມໂຠຊການໍ ຣູປໍ ປຓີຕໍ ນາມ. ເຕສມ຺ປິ ຫີນໍ; ຕໍ ອຸປາທາຍ ຊນປທສາມິການໍ ຣູປໍ ປຓີຕໍ ນາມ. ເຕສມ຺ປິ ຫີນໍ; ຕໍ ອຸປາທາຍ ປເທສຣາຊູນໍ ຣູປໍ ປຓີຕໍ ນາມ. ເຕສມ຺ປິ ຫີນໍ; ຕໍ ອຸປາທາຍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຎ຺ໂຎ ຣູປໍ ປຓີຕໍ ນາມ. ຕສ຺ສາປິ ຫີນໍ; ຕໍ ອຸປາທາຍ ຠຸມ຺ມເທວານໍ ຣູປໍ ປຓີຕໍ ນາມ. ເຕສມ຺ປິ ຫີນໍ; ຕໍ ອຸປາທາຍ ຈາຕຸມຫາຣາຊິການໍ ເທວານໍ ຣູປໍ ປຓີຕໍ ນາມ. ເຕສມ຺ປິ ຫີນໍ; ຕໍ ອຸປາທາຍ ຕາວຕິໍສານໍ ເທວານໍ ຣູປໍ ປຓີຕໍ ນາມ…ເປ… ອກນິຏ຺ຐເທວານໍ ປນ ຣູປໍ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕໍ ປຓີຕໍ ນາມ.

໗. ທູຣທຸກນິທ຺ເທເສ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນິ ເຫຏ຺ຐາ ວິຠຕ຺ຕາເນວ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ທຸເກ ທຸປ຺ປຣິຄ຺ຄຫຏ຺ເຐນ ລກ຺ຂຓທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌຕາຍ ສຸຂຸມຣູປໍ ທູເຣຕິ ກຖິຕໍ. ສຸຂປຣິຄ຺ຄຫຏ຺ເຐນ ລກ຺ຂຓສຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌຕາຍ ໂອຬາຣິກຣູປໍ ສນ຺ຕິເກຕິ. ກພຬີກາຣາຫາຣປຣິໂຍສາເນ ຈ ນິຍ຺ຍາຕນຏ຺ຐາເນປິ ‘ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຣູປໍ ທູເຣ’ຕິ ນ ນີຍ຺ຍາຕິຕໍ. ກສ຺ມາ? ທຸວິຘຎ຺ຫິ ທູເຣ ນາມ – ລກ຺ຂຓໂຕ ຈ ໂອກາສໂຕ ຈາຕິ. ຕຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓໂຕ ທູເຣຕິ ນ ກຖິຕໍ, ຕໍ ໂອກາສໂຕ ກເຖຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາ ທູເຣຕິ ອກຖິຕໍ. ໂອຬາຣິກຣູປໍ ໂອກາສໂຕ ທູເຣຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາວ ຍໍ ວາ ປນຎ຺ຎມ຺ປີຕິອາທິມາຫ. ສນ຺ຕິກປທນິທ຺ເທເສປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖ ອນາສນ຺ເນຕິ ນ ອາສນ຺ເນ, ອນຸປກຏ຺ເຐຕິ ນິສ຺ສເຏ, ທູເຣຕິ ທູຣມ຺ຫິ, ອສນ຺ຕິເກຕິ ນ ສນ຺ຕິເກ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຣູປໍ ທູເຣຕິ ອິທໍ ປຓ຺ຓຣສວິຘໍ ສຸຂຸມຣູປໍ ລກ຺ຂຓໂຕ ທູເຣ, ທສວິຘໍ ປນ ໂອຬາຣິກຣູປໍ ເຍວາປນກວເສນ ໂອກາສໂຕ ທູເຣຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສນ຺ຕິກປທນິທ຺ເທໂສ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ໂຖເຍວ.

ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຣູປໍ ສນ຺ຕິເກຕິ ອິທໍ ທສວິຘໍ ໂອຬາຣິກຣູປໍ ລກ຺ຂຓໂຕ ສນ຺ຕິເກ, ປຎ຺ຈທສວິຘໍ ປນ ສຸຂຸມຣູປໍ ເຍວາປນກວເສນ ໂອກາສໂຕ ສນ຺ຕິເກຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຕ຺ຕກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ຣູປໍ ໂອກາສວເສນ ສນ຺ຕິເກ ນາມ? ກິຕ຺ຕກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທູເຣ ນາມາຕິ? ປກຕິກຖາຍ ກເຖນ຺ຕານໍ ທ຺ວາທສຫຕ຺ໂຖ ສວນູປຈາໂຣ ນາມ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ໂອຣໂຕ ຣູປໍ ສນ຺ຕິເກ, ປຣໂຕ ທູເຣ. ຕຕ຺ຖ ສຸຂຸມຣູປໍ ທູເຣ ໂຫນ຺ຕໍ ລກ຺ຂຓໂຕປິ ໂອກາສໂຕປິ ທູເຣ ໂຫຕິ; ສນ຺ຕິເກ ໂຫນ຺ຕໍ ປນ ໂອກາສໂຕວ ສນ຺ຕິເກ ໂຫຕິ, ນ ລກ຺ຂຓໂຕ. ໂອຬາຣິກຣູປໍ ສນ຺ຕິເກ ໂຫນ຺ຕໍ ລກ຺ຂຓໂຕປິ ໂອກາສໂຕປິ ສນ຺ຕິເກ ໂຫຕິ; ທູເຣ ໂຫນ຺ຕໍ ໂອກາສໂຕວ ທູເຣ ໂຫຕິ, ນ ລກ຺ຂຓໂຕ.

ຕໍ ຕໍ ວາ ປນາຕິ ເອຕ຺ຖ ນ ເຫຏ຺ຐິມນໂຍ ໂອໂລເກຕພ຺ໂພ. ເຫຏ຺ຐາ ຫິ ຠິນ຺ທມາໂນ ຄໂຕ. ອິຘ ປນ ນ ລກ຺ຂຓໂຕ ທູຣໍ ຠິນ຺ທຕິ, ໂອກາສໂຕ ທູຣເມວ ຠິນ຺ທຕິ. ອຸປາທາຍຸປາທາຍ ທູຣສນ຺ຕິກຎ຺ຫິ ເອຕ຺ຖ ທສ຺ສິຕໍ. ອຕ຺ຕໂນ ຫິ ຣູປໍ ສນ຺ຕິເກ ນາມ; ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິຄຕສ຺ສາປິ ປຣສ຺ສ ທູເຣ. ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິຄຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ; ພຫິຐິຕສ຺ສ ທູເຣ. ເອກມຎ຺ເຈ ສຍິຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ; ພຫິປມຸເຂ ຐິຕສ຺ສ ທູເຣ. ອນ຺ໂຕປຣິເວເຓ ຣູປໍ ສນ຺ຕິເກ; ພຫິປຣິເວເຓ ທູເຣ. ອນ຺ໂຕສງ຺ຆາຣາເມ ຣູປໍ ສນ຺ຕິເກ; ພຫິສງ຺ຆາຣາເມ ທູເຣ. ອນ຺ໂຕສີມາຍ ຣູປໍ ສນ຺ຕິເກ; ພຫິສີມາຍ ທູເຣ. ອນ຺ໂຕຄາມເຂຕ຺ເຕ ຣູປໍ ສນ຺ຕິເກ; ພຫິຄາມກ຺ເຂຕ຺ເຕ ທູເຣ. ອນ຺ໂຕຊນປເທ ຣູປໍ ສນ຺ຕິເກ; ພຫິຊນປເທ ທູເຣ. ອນ຺ໂຕຣຊ຺ຊສີມາຍ ຣູປໍ ສນ຺ຕິເກ; ພຫິຣຊ຺ຊສີມາຍ ທູເຣ. ອນ຺ໂຕສມຸທ຺ເທ ຣູປໍ ສນ຺ຕິເກ; ພຫິສມຸທ຺ເທຣູປໍ ທູເຣ. ອນ຺ໂຕຈກ຺ກວາເຬ ຣູປໍ ສນ຺ຕິເກ; ພຫິຈກ຺ກວາເຬ ທູເຣຕິ.

ອຍໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທໂສ.

໒. ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທໂສ

໘. ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທສາທີສຸ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕສທິສໍ ປຫາຍ ອປຸພ຺ພເມວ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ. ຍາ ກາຈິ ເວທນາຕິ ຈຕຸຠູມິກເວທນໍ ປຣິຍາທິຍຕິ. ສຸຂາ ເວທນາຕິອາທີນິ ອຕີຕາທິວເສນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐເວທນໍ ສຠາວໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕານິ. ຕຕ຺ຖ ສຸຂາ ເວທນາ ອຕ຺ຖິ ກາຍິກາ, ອຕ຺ຖິ ເຈຕສິກາ. ຕຖາ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ. ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ປນ ຈກ຺ຂາທໂຍ ປສາທກາເຍ ສນ຺ຘາຍ ປຣິຍາເຍນ ‘ອຕ຺ຖິ ກາຍິກາ, ອຕ຺ຖິ ເຈຕສິກາ’. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພາປິ ກາຍິກາ ກາມາວຈຣາ. ຕຖາ ເຈຕສິກາ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ. ເຈຕສິກາ ສຸຂາ ປນ ເຕຠູມິກາ. ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ຈຕຸຠູມິກາ. ຕສ຺ສາ ສພ຺ພປ຺ປກາຣາຍປິ ສນ຺ຕຕິວເສນ, ຂຓາທິວເສນ ຈ ອຕີຕາທິຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຕຕິວເສນ ເອກວີຖິເອກຊວນເອກສມາປຕ຺ຕິປຣິຍາປນ຺ນາ, ເອກວິຘວິສຍສມາໂຍຄປ຺ປວຕ຺ຕາ ຈ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ. ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ອຕີຕາ, ປຈ຺ຉາ ອນາຄຕາ. ຂຓາທິວເສນ ຂຓຕ຺ຕຍປຣິຍາປນ຺ນາ ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ຕມຊ຺ຌຄຕາ ສກິຈ຺ຈຎ຺ຈ ກຸຣຸມານາ ເວທນາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ. ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ອຕີຕາ, ປຈ຺ຉາ ອນາຄຕາ. ຕຕ຺ຖ ຂຓາທິວເສນ ອຕີຕາທິຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ອຍໍ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໑໑. ໂອຬາຣິກສຸຂຸມນິທ຺ເທເສ ອກຸສລາ ເວທນາຕິອາທີນິ ຊາຕິໂຕ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕານິ. ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ໂອຬາຣິກາຕິອາທີນິ ສຠາວໂຕ. ອສມາປນ຺ນສ຺ສ ເວທນາຕິອາທີນິ ປຸຄ຺ຄລໂຕ. ສາສວາຕິອາທີນິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣໂຕ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕານິ. ຕຕ຺ຖ ອກຸສລາ ຕາວ ສທຣຖຏ຺ເຐນ ທຸກ຺ຂວິປາກຏ຺ເຐນ ຈ ໂອຬາຣິກາ. ກຸສລາ ນິທ຺ທຣຖຏ຺ເຐນ ສຸຂວິປາກຏ຺ເຐນ ຈ ສຸຂຸມາ. ອພ຺ຍາກຕາ ນິຣຸສ຺ສາຫຏ຺ເຐນ ອວິປາກຏ຺ເຐນ ຈ ສຸຂຸມາ. ກຸສລາກຸສລາ ສອຸສ຺ສາຫຏ຺ເຐນ ສວິປາກຏ຺ເຐນ ຈ ໂອຬາຣິກາ. ອພ຺ຍາກຕາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສຸຂຸມາ.

ທຸກ຺ຂາ ອສາຕຏ຺ເຐນ ທຸກ຺ຂຏ຺ເຐນ ຈ ໂອຬາຣິກາ. ສຸຂາ ສາຕຏ຺ເຐນ ສຸຂຏ຺ເຐນ ຈ ສຸຂຸມາ. ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ສນ຺ຕຏ຺ເຐນ ປຓີຕຏ຺ເຐນ ຈ ສຸຂຸມາ. ສຸຂທຸກ຺ຂາ ໂຂຠນຏ຺ເຐນ ຜຣຓຏ຺ເຐນ ຈ ໂອຬາຣິກາ. ສຸຂເວທນາປິ ຫິ ໂຂເຠຕິ ຜຣຕິ. ຕຖາ ທຸກ຺ຂເວທນາປິ. ສຸຂຎ຺ຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ສກລສຣີຣໍ ໂຂເຠນ຺ຕໍ ອາລຸເຬນ຺ຕໍ ອຠິສນ຺ທຍມານໍ ມທ຺ທຍມານໍ ຉາທຍມານໍ ສີໂຕທກຆເຏນ ອາສິຎ຺ຈຍມານໍ ວິຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ຕຕ຺ຕຜາລໍ ອນ຺ໂຕ ປເວສນ຺ຕໍ ວິຍ ຕິຓຸກ຺ກາຍ ພຫິ ຌາປຍມານໍ ວິຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ປນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສຸຂຸມາ. ອສມາປນ຺ນສ຺ສ ເວທນາ ນານາຣມ຺ມເຓ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຠາວໂຕ ໂອຬາຣິກາ. ສມາປນ຺ນສ຺ສ ເວທນາ ເອກຕ຺ຕນິມິຕ຺ເຕເຍວ ຈຣຕີຕິ ສຸຂຸມາ. ສາສວາ ອາສວຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸໂຕ ໂອຬາຣິກາ. ອາສວຈາໂຣ ນາມ ເອກນ຺ຕໂອຬາຣິໂກ. ອນາສວາ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ສຸຂຸມາ.

ຕຕ຺ຖ ເອໂກ ເນວ ກຸສລຕ຺ຕິເກ ໂກວິໂທ ໂຫຕິ, ນ ເວທນາຕ຺ຕິເກ. ໂສ ‘ກຸສລຕ຺ຕິກໍ ຣກ຺ຂາມີ’ຕິ ເວທນາຕ຺ຕິກໍ ຠິນ຺ທຕິ; ‘ເວທນາຕ຺ຕິກໍ ຣກ຺ຂາມີ’ຕິ ກຸສລຕ຺ຕິກໍ ຠິນ຺ທຕິ. ເອໂກ ‘ຕິກໍ ຣກ຺ຂາມີ’ຕິ ຠູມນ຺ຕຣໍ ຠິນ຺ທຕິ. ເອໂກ ນ ຠິນ຺ທຕິ. ກຖໍ? ‘‘ສຸຂທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ໂອຬາຣິກາ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ເວທນາ ສຸຂຸມາ’’ຕິ ຫິ ເວທນາຕ຺ຕິເກ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ເອໂກ ປຏິກ຺ຂິປຕິ – ນ ສພ຺ພາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ສຸຂຸມາ. ສາ ຫິ ກຸສລາປິ ອຕ຺ຖິ ອກຸສລາປິ ອພ຺ຍາກຕາປິ. ຕຕ຺ຖ ກຸສລາກຸສລາ ໂອຬາຣິກາ, ອພ຺ຍາກຕາ ສຸຂຸມາ. ກສ຺ມາ? ກຸສລຕ຺ຕິເກ ປາຬິຍໍ ອາຄຕຕ຺ຕາຕິ. ເອວໍ ກຸສລຕ຺ຕິໂກ ຣກ຺ຂິໂຕ ໂຫຕິ, ເວທນາຕ຺ຕິໂກ ປນ ຠິນ຺ໂນ.

ກຸສລາກຸສລາ ເວທນາ ໂອຬາຣິກາ, ອພ຺ຍາກຕາ ເວທນາ ສຸຂຸມາ’’ຕິ ຍໍ ປນ ກຸສລຕ຺ຕິເກ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເອໂກ ປຏິກ຺ຂິປຕິ – ນ ສພ຺ພາ ອພ຺ຍາກຕາ ສຸຂຸມາ. ສາ ຫິ ສຸຂາປິ ອຕ຺ຖິ ທຸກ຺ຂາປິ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາປິ. ຕຕ຺ຖ ສຸຂທຸກ຺ຂາ ໂອຬາຣິກາ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ສຸຂຸມາ. ກສ຺ມາ? ເວທນາຕ຺ຕິເກ ປາຬິຍໍ ອາຄຕຕ຺ຕາຕິ. ເອວໍ ເວທນາຕ຺ຕິໂກ ຣກ຺ຂິໂຕ ໂຫຕິ, ກຸສລຕ຺ຕິໂກ ປນ ຠິນ຺ໂນ. ກຸສລຕ຺ຕິກສ຺ສ ປນ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ເວທນາຕ຺ຕິກໍ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ເວທນາຕ຺ຕິກສ຺ສ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ກຸສລຕ຺ຕິກໍ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ກຸສລາທີນໍ ກຸສລຕ຺ຕິກລກ຺ຂເຓນ, ສຸຂາທີນໍ ເວທນາຕ຺ຕິກລກ຺ຂເຓນ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມຕໍ ກເຖນ຺ໂຕ ນ ຠິນ຺ທຕິ ນາມ.

ຍມ຺ປິ ‘‘ກຸສລາກຸສລາ ເວທນາ ໂອຬາຣິກາ, ອພ຺ຍາກຕາ ເວທນາ ສຸຂຸມາ’’ຕິ ກຸສລຕ຺ຕິເກ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ເຖໂກ ‘ກຸສລາ ໂລກຸຕ຺ຕຣເວທນາປິ ສມານາ ໂອຬາຣິກາ ນາມ, ວິປາກາ ອນ຺ຕມໂສ ທ຺ວິປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓສຫຊາຕາປິ ສມານາ ສຸຂຸມາ ນາມ ໂຫຕີ’ຕິ ວທຕິ. ໂສ ເອວຣູປໍ ສນ຺ຕໍ ປຓີຕໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣເວທນໍ ໂອຬາຣິກໍ ນາມ ກໂຣນ຺ໂຕ, ທ຺ວິປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ອເຫຕຸກໍ ຫີນໍ ຊຬໍ ເວທນໍ ສຸຂຸມໍ ນາມ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘ຕິກໍ ຣກ຺ຂິສ຺ສາມີ’ຕິ ຠູມນ຺ຕຣໍ ຠິນ຺ທຕິ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠູມິຍໍ ກຸສລໍ ປນ ຕໍຕໍຠູມິວິປາເກເນວ ສທ຺ຘິໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ກເຖນ຺ໂຕ ນ ຠິນ຺ທຕິ ນາມ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ນໂຍ – ກາມາວຈຣກຸສລາ ຫິ ໂອຬາຣິກາ; ກາມາວຈຣວິປາກາ ສຸຂຸມາ. ຣູປາວຈຣາຣູປາວຈຣໂລກຸຕ຺ຕຣກຸສລາ ໂອຬາຣິກາ; ຣູປາວຈຣາຣູປາວຈຣໂລກຸຕ຺ຕຣວິປາກາ ສຸຂຸມາຕິ. ອິມິນາ ນີຫາເຣນ ກເຖນ຺ໂຕ ນ ຠິນ຺ທຕິ ນາມ.

ຕິປິຏກຈູຬນາຄຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ – ‘‘ອກຸສເລ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມຕາ ນາມ ນ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພາ. ຕຎ຺ຫິ ເອກນ຺ຕໂອຬາຣິກເມວ. ໂລກຸຕ຺ຕເຣປິ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມຕາ ນ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພາ. ຕຎ຺ຫິ ເອກນ຺ຕສຸຂຸມ’’ນ຺ຕິ. ອິມໍ ກຖໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕິປິຏກຈູຬາຠຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ກຖຍິໍສຸ – ເອວໍ ເຖເຣນ ກຖິຕນ຺ຕິ. ຕິປິຏກຈູຬາຠຍຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ອຠິຘມ຺ມໍ ປຕ຺ວາ ເອກປທສ຺ສາປິ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ປທານໍ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ນຍໍ ທາຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ນໂຍ ອທິນ຺ໂນ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ນຍໍ ກາຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ນໂຍ ອກໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອິຘ ປເນກຈ຺ໂຈ ‘ອາຈຣິໂຍ ອສ຺ມີ’ຕິ ວິຈຣນ຺ໂຕ ອກຸສເລ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມຕໍ ອຸທ຺ຘຣມາໂນ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍຕິ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ປນ ໂລກຸຕ຺ຕເຣປິ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມຕາ ອຸທ຺ຘຣິຕາ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣິ – ‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠນ຺ເຕ, ຍາຍໍ ປຏິປທາ ທຸກ຺ຂາ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາ, ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຏິປທາ ອຸຠເຍເນວ ຫີນາ ອກ຺ຂາຍຕິ – ທຸກ຺ຂຕ຺ຕາ ທນ຺ຘຕ຺ຕາ ຈາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໕໒). ເອຕ຺ຖ ຫິ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິປທາ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສກາ ກຖິຕາ.

ຕໍ ຕໍ ວາ ປນາຕິ ເອຕ຺ຖ ນ ເຫຏ຺ຐິມນໂຍ ໂອໂລເກຕພ຺ໂພ. ຕໍຕໍວາປນວເສເນວ ກເຖຕພ຺ພໍ. ທຸວິຘາ ຫິ ອກຸສລາ – ໂລຠສຫຄຕາ ໂທສສຫຄຕາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ໂທສສຫຄຕາ ໂອຬາຣິກາ, ໂລຠສຫຄຕາ ສຸຂຸມາ. ໂທສສຫຄຕາປິ ທຸວິຘາ – ນິຍຕາ ອນິຍຕາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ນິຍຕາ ໂອຬາຣິກາ, ອນິຍຕາ ສຸຂຸມາ. ນິຍຕາປິ ກປ຺ປຏ຺ຐິຕິກາ ໂອຬາຣິກາ, ໂນກປ຺ປຏ຺ຐິຕິກາ ສຸຂຸມາ. ກປ຺ປຏ຺ຐິຕິກາປິ ອສງ຺ຂາຣິກາ ໂອຬາຣິກາ, ສສງ຺ຂາຣິກາ ສຸຂຸມາ. ໂລຠສຫຄຕາປິ ທ຺ວິຘາ – ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ໂອຬາຣິກາ, ທິຏ຺ຐິວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສຸຂຸມາ. ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາປິ ນິຍຕາ ໂອຬາຣິກາ, ອນິຍຕາ ສຸຂຸມາ. ສາປິ ອສງ຺ຂາຣິກາ ໂອຬາຣິກາ, ສສງ຺ຂາຣິກາ ສຸຂຸມາ.

ສງ຺ເຂປໂຕ ອກຸສລໍ ປຕ຺ວາ ຍາ ວິປາກໍ ພຫຸໍ ເທຕິ ສາ ໂອຬາຣິກາ, ຍາ ອປ຺ປໍ ສາ ສຸຂຸມາ. ກຸສລໍ ປຕ຺ວາ ປນ ອປ຺ປວິປາກາ ໂອຬາຣິກາ, ພຫຸວິປາກາ ສຸຂຸມາ. ຈຕຸພ຺ພິເຘ ກຸສເລ ກາມາວຈຣກຸສລາ ໂອຬາຣິກາ, ຣູປາວຈຣກຸສລາ ສຸຂຸມາ. ສາປິ ໂອຬາຣິກາ, ອຣູປາວຈຣກຸສລາ ສຸຂຸມາ. ສາປິ ໂອຬາຣິກາ, ໂລກຸຕ຺ຕຣກຸສລາ ສຸຂຸມາ. ອຍໍ ຕາວ ຠູມີສຸ ອເຠທໂຕ ນໂຍ.

ເຠທໂຕ ປນ ກາມາວຈຣາ ທານສີລຠາວນາມຍວເສນ ຕິວິຘາ. ຕຕ຺ຖ ທານມຍາ ໂອຬາຣິກາ, ສີລມຍາ ສຸຂຸມາ. ສາປິ ໂອຬາຣິກາ, ຠາວນາມຍາ ສຸຂຸມາ. ສາປິ ທຸເຫຕຸກາ ຕິເຫຕຸກາຕິ ທຸວິຘາ. ຕຕ຺ຖ ທຸເຫຕຸກາ ໂອຬາຣິກາ, ຕິເຫຕຸກາ ສຸຂຸມາ. ຕິເຫຕຸກາປິ ສສງ຺ຂາຣິກອສງ຺ຂາຣິກເຠທໂຕ ທຸວິຘາ. ຕຕ຺ຖ ສສງ຺ຂາຣິກາ ໂອຬາຣິກາ, ອສງ຺ຂາຣິກາ ສຸຂຸມາ. ຣູປາວຈເຣ ປຐມຊ຺ຌານກຸສລເວທນາ ໂອຬາຣິກາ, ທຸຕິຍຊ຺ຌານກຸສລເວທນາ ສຸຂຸມາ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານກຸສລເວທນາ ສຸຂຸມາ. ສາປິ ໂອຬາຣິກາ, ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນກຸສລເວທນາ ສຸຂຸມາ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນກຸສລເວທນາ ໂອຬາຣິກາ…ເປ…. ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນກຸສລເວທນາ ສຸຂຸມາ. ສາປິ ໂອຬາຣິກາ, ວິປສ຺ສນາສຫຊາຕາ ສຸຂຸມາ. ສາປິ ໂອຬາຣິກາ, ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສຫຊາຕາ ສຸຂຸມາ. ສາປິ ໂອຬາຣິກາ…ເປ… ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄສຫຊາຕາ ສຸຂຸມາ.

ຈຕຸພ຺ພິເຘ ວິປາເກ ກາມາວຈຣວິປາກເວທນາ ໂອຬາຣິກາ, ຣູປາວຈຣວິປາກເວທນາ ສຸຂຸມາ. ສາປິ ໂອຬາຣິກາ…ເປ… ໂລກຸຕ຺ຕຣວິປາກເວທນາ ສຸຂຸມາ. ເອວໍ ຕາວ ອເຠທໂຕ.

ເຠທໂຕ ປນ ກາມາວຈຣວິປາກາ ອຕ຺ຖິ ອເຫຕຸກາ, ອຕ຺ຖິ ສເຫຕຸກາ. ສເຫຕຸກາປິ ອຕ຺ຖິ ທຸເຫຕຸກາ, ອຕ຺ຖິ ຕິເຫຕຸກາ. ຕຕ຺ຖ ອເຫຕຸກາ ໂອຬາຣິກາ, ສເຫຕຸກາ ສຸຂຸມາ. ສາປິ ທຸເຫຕຸກາ ໂອຬາຣິກາ, ຕິເຫຕຸກາ ສຸຂຸມາ. ຕຕ຺ຖາປິ ສສງ຺ຂາຣິກາ ໂອຬາຣິກາ, ອສງ຺ຂາຣິກາ ສຸຂຸມາ. ປຐມຊ຺ຌານວິປາກາ ໂອຬາຣິກາ, ທຸຕິຍຊ຺ຌານວິປາກາ ສຸຂຸມາ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານວິປາກາ ສຸຂຸມາ. ສາປິ ໂອຬາຣິກາ, ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນວິປາກາ ສຸຂຸມາ. ສາປິ ໂອຬາຣິກາ…ເປ… ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນວິປາກາ ສຸຂຸມາ. ສາປິ ໂອຬາຣິກາ, ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລເວທນາ ສຸຂຸມາ. ສາປິ ໂອຬາຣິກາ, ສກທາຄາມິ…ເປ… ອຣຫຕ຺ຕຜລເວທນາ ສຸຂຸມາ.

ຕີສຸ ກິຣິຍາສຸ ກາມາວຈຣກິຣິຍເວທນາ ໂອຬາຣິກາ, ຣູປາວຈຣກິຣິຍເວທນາ ສຸຂຸມາ. ສາປິ ໂອຬາຣິກາ, ອຣູປາວຈຣກິຣິຍເວທນາ ສຸຂຸມາ. ເອວໍ ຕາວ ອເຠທໂຕ. ເຠທໂຕ ປນ ອເຫຕຸກາທິວເສນ ຠິນ຺ນາຍ ກາມາວຈຣກິຣິຍາຍ ອເຫຕຸກກິຣິຍເວທນາ ໂອຬາຣິກາ, ສເຫຕຸກາ ສຸຂຸມາ. ສາປິ ທຸເຫຕຸກາ ໂອຬາຣິກາ, ຕິເຫຕຸກາ ສຸຂຸມາ. ຕຕ຺ຖາປິ ສສງ຺ຂາຣິກາ ໂອຬາຣິກາ, ອສງ຺ຂາຣິກາ ສຸຂຸມາ. ປຐມຊ຺ຌາເນ ກິຣິຍເວທນາ ໂອຬາຣິກາ, ທຸຕິຍຊ຺ຌາເນ ສຸຂຸມາ. ສາປິ ໂອຬາຣິກາ, ຕຕິເຍ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ເຖ ສຸຂຸມາ. ສາປິ ໂອຬາຣິກາ, ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນກິຣິຍເວທນາ ສຸຂຸມາ. ສາປິ ໂອຬາຣິກາ, ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາ…ເປ… ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນກິຣິຍເວທນາ ສຸຂຸມາ. ຍາ ໂອຬາຣິກາ ສາ ຫີນາ. ຍາ ສຸຂຸມາ ສາ ປຓີຕາ.

໑໓. ທູຣທຸກນິທ຺ເທເສ ອກຸສລເວທນາ ວິສຠາຄຏ຺ເຐນ ວິສໍສຏ຺ເຐນ ຈ ກຸສລາພ຺ຍາກຕາຫິ ທູເຣ. ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພປເທສຸ ທູຣຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ສເຈປິ ຫິ ອກຸສລາທິເວທນາສມງ຺ຄິໂນ ທຸກ຺ຂາທິເວທນາສມງ຺ຄິໂນ ຈ ຕໂຍ ຕໂຍ ຊນາ ເອກມຎ຺ເຈ ນິສິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສມ຺ປິ ຕາ ເວທນາ ວິສຠາຄຏ຺ເຐນ ວິສໍສຏ຺ເຐນ ຈ ທູເຣເຍວ ນາມ. ສມາປນ຺ນເວທນາທິສມງ຺ຄີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອກຸສລາ ປນ ອກຸສລາຍ ສຠາຄຏ຺ເຐນ ສຣິກ຺ຂຏ຺ເຐນ ຈ ສນ຺ຕິເກ ນາມ. ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພປເທສຸ ສນ຺ຕິກຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ສເຈປິ ຫິ ອກຸສລາທິເວທນາສມງ຺ຄີສຸ ຕີສຸ ຊເນສຸ ເອໂກ ກາມຠເວ, ເອໂກ ຣູປຠເວ, ເອໂກ ອຣູປຠເວ, ເຕສມ຺ປິ ຕາ ເວທນາ ສຠາຄຏ຺ເຐນ ສຣິກ຺ຂຏ຺ເຐນ ຈ ສນ຺ຕິເກເຍວ ນາມ. ກຸສລາທິເວທນາສມງ຺ຄີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຕໍ ຕໍ ວາ ປນາຕິ ເອຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐິມນຍໍ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ຕໍ ຕໍ ວາປນວເສເນວ ກເຖຕພ຺ພໍ. ກເຖນ຺ເຕນ ຈ ນ ທູຣໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພໍ, ສນ຺ຕິກໂຕ ປນ ທູຣໍ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພໍ. ທຸວິຘາ ຫິ ອກຸສລາ – ໂລຠສຫຄຕາ ໂທສສຫຄຕາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ໂລຠສຫຄຕາ ໂລຠສຫຄຕາຍ ສນ຺ຕິເກ ນາມ, ໂທສສຫຄຕາຍ ທູເຣ ນາມ. ໂທສສຫຄຕາ ໂທສສຫຄຕາຍ ສນ຺ຕິເກ ນາມ, ໂລຠສຫຄຕາຍ ທູເຣ ນາມ. ໂທສສຫຄຕາປິ ນິຍຕາ ນິຍຕາຍ ສນ຺ຕິເກ ນາມາຕິ. ເອວໍ ອນິຍຕາ. ກປ຺ປຏ຺ຐິຕິກອສງ຺ຂາຣິກສສງ຺ຂາຣິກເຠທໍ ໂລຠສຫຄຕາທີສຸ ຈ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາທິເຠທໍ ສພ຺ພໍ ໂອຬາຣິກທຸກນິທ຺ເທເສ ວິຕ຺ຖາຣິຕວເສນ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ເອເກກໂກຏ຺ຐາສເວທນາ ຕໍຕໍໂກຏ຺ຐາສເວທນາຍ ເອວ ສນ຺ຕິເກ, ອິຕຣາ ອິຕຣາຍ ທູເຣຕິ ເວທິຕພ຺ພາຕິ.

ອຍໍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທໂສ.

໓. ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທໂສ

໑໔. ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທເສ ຍາ ກາຈິ ສຎ຺ຎາຕິ ຈຕຸຠູມິກສຎ຺ຎໍ ປຣິຍາທິຍຕິ. ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາ ສຎ຺ຎາຕິອາທີນິ ອຕີຕາທິວເສນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐສຎ຺ຎໍ ສຠາວໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕານິ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສໂຕ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສສ຺ມິໍ ວາ ຊາຕາ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາ ນາມ. ເສສາສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸຣິມາ ປຎ຺ຈ ຈກ຺ຂຸປສາທາທິວຕ຺ຖຸກາວ. ມໂນສມ຺ຜສ຺ສຊາ ຫທຍວຕ຺ຖຸກາປິ ອວຕ຺ຖຸກາປິ. ສພ຺ພາ ຈຕຸຠູມິກສຎ຺ຎາ.

໑໗. ໂອຬາຣິກທຸກນິທ຺ເທເສ ປຏິຆສມ຺ຜສ຺ສຊາຕິ ສປ຺ປຏິເຆ ຈກ຺ຂຸປສາທາທໂຍ ວຕ຺ຖຸໍ ກຕ຺ວາ ສປ຺ປຏິເຆ ຣູປາທໂຍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຜສ຺ໂສ ປຏິຆສມ຺ຜສ຺ໂສ ນາມ. ຕໂຕ ຕສ຺ມິໍ ວາ ຊາຕາ ປຏິຆສມ຺ຜສ຺ສຊາ ນາມ. ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາ ສຎ຺ຎາ…ເປ… ກາຍສມ຺ຜສ຺ສຊາ ສຎ຺ຎາຕິປິ ຕສ຺ສາເຍວ ວຕ຺ຖຸໂຕ ນາມໍ. ຣູປສຎ຺ຎາ…ເປ… ໂຜຏ຺ຐພ຺ພສຎ຺ຎາຕິປິ ຕສ຺ສາເຍວ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ນາມໍ. ອິທໍ ປນ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓໂຕ ນາມໍ. ສປ຺ປຏິຆານິ ຫິ ວຕ຺ຖູນິ ນິສ຺ສາຍ, ສປ຺ປຏິຆານິ ຈ ອາຣມ຺ມຓານິ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ເອສາ ປຏິຆສມ຺ຜສ຺ສຊາ ສຎ຺ຎາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ມໂນສມ຺ຜສ຺ສຊາຕິປິ ປຣິຍາເຍນ ເອຕິສ຺ສາ ນາມໍ ໂຫຕິເຍວ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຫິ ມໂນ ນາມ. ເຕນ ສຫຊາໂຕ ຜສ຺ໂສ ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສ ນາມ. ຕສ຺ມິໍ ມໂນສມ຺ຜສ຺ເສ, ຕສ຺ມາ ວາ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສາ ຊາຕາຕິ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສຊາ. ຕຖາ ໂສຕຆານຊິວ຺ຫາກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ ມໂນ ນາມ. ເຕນ ສຫຊາໂຕ ຜສ຺ໂສ ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສ ນາມ. ຕສ຺ມິໍ ມໂນສມ຺ຜສ຺ເສ, ຕສ຺ມາ ວາ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສາ ຊາຕາຕິ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສຊາ.

ອຘິວຈນສມ຺ຜສ຺ສຊາ ສຎ຺ຎາຕິປິ ປຣິຍາເຍນ ເອຕິສ຺ສາ ນາມໍ ໂຫຕິເຍວ. ຕໂຍ ຫິ ອຣູປິໂນ ຂນ຺ຘາ ສຍໍ ປິຏ຺ຐິວຏ຺ຏກາ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ສຫຊາຕາຍ ສຎ຺ຎາຍ ອຘິວຈນສມ຺ຜສ຺ສຊາ ສຎ຺ຎາຕິປິ ນາມໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ປນ ປຏິຆສມ຺ຜສ຺ສຊາ ສຎ຺ຎາ ນາມ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກສຎ຺ຎາ, ອຘິວຈນສມ຺ຜສ຺ສຊາ ສຎ຺ຎາ ນາມ ມໂນທ຺ວາຣິກສຎ຺ຎາ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກສຎ຺ຎາ ໂອໂລເກຕ຺ວາປິ ຊານິຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ໂອຬາຣິກາ. ຣຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸປນິຊ຺ຌາຍນ຺ຕຎ຺ຫິ ‘ຣຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸປນິຊ຺ຌາຍຕີ’ຕິ, ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຸປນິຊ຺ຌາຍນ຺ຕໍ ‘ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຸປນິຊ຺ຌາຍຕີ’ຕິ ໂອໂລເກຕ຺ວາວ ຊານນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ທ຺ເວ ກິຣ ອິຕ຺ຖິໂຍ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕໍ ກນ຺ຕນ຺ຕິ. ທ຺ວີສຸ ທຫເຣສຸ ຄາເມ ຈຣນ຺ເຕສຸ ເອໂກ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອກໍ ອິຕ຺ຖິໍ ໂອໂລເກສິ. ອິຕຣາ ຕໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘ກສ຺ມາ ນຸ ໂຂ ຕໍ ເອໂສ ໂອໂລເກສີ’ຕິ? ‘ນ ເອໂສ ຠິກ຺ຂຸ ມໍ ວິສຠາຄຈິຕ຺ເຕນ ໂອໂລເກສິ, ກນິຏ຺ຐຠຄິນີສຎ຺ຎາຍ ປນ ໂອໂລເກສີ’ຕິ. ເຕສຸປິ ຄາເມ ຈຣິຕ຺ວາ ອາສນສາລາຍ ນິສິນ຺ເນສຸ ອິຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘ຕຍາ ສາ ອິຕ຺ຖີ ໂອໂລກິຕາ’ຕິ? ‘ອາມ ໂອໂລກິຕາ’. ‘ກິມຕ຺ຖາຍາ’ຕິ? ‘ມຍ຺ຫໍ ຠຄິນີສຣິກ຺ຂຕ຺ຕາ ຕໍ ໂອໂລເກສິ’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເອວໍ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກສຎ຺ຎາ ໂອໂລເກຕ຺ວາປິ ຊານິຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສາ ປເນສາ ປສາທວຕ຺ຖຸກາ ເອວ. ເກຈິ ປນ ຊວນປ຺ປວຕ຺ຕາຕິ ທີເປນ຺ຕິ. ມໂນທ຺ວາຣິກສຎ຺ຎາ ປນ ເອກມຎ຺ເຈ ວາ ເອກປີເຐ ວາ ນິສີທິຕ຺ວາປິ ອຎ຺ຎໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕໍ ວິຕກ຺ເກນ຺ຕຎ຺ຈ ‘ກິໍ ຈິນ຺ເຕສິ, ກິໍ ວິຕກ຺ເກສີ’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວຈນວເສເນວ ຊານິຕພ຺ພໂຕ ສຸຂຸມາ. ເສສໍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສທິສເມວາຕິ.

ອຍໍ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທໂສ.

໔. ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທໂສ

໒໐. ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທເສ ເຍ ເກຈິ ສງ຺ຂາຣາຕິ ຈຕຸຠູມິກສງ຺ຂາເຣ ປຣິຍາທິຍຕິ. ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາ ເຈຕນາຕິອາທີນິ ອຕີຕາທິວເສນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐສງ຺ຂາເຣ ສຠາວໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕານິ. ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາຕິອາທີນິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເນວ. ເຈຕນາຕິ ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາ ປຘານສງ຺ຂາຣວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາ ຫິ ອນ຺ຕມໂສ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ສທ຺ຘິໍ ປາຬິຍໍ ອາຄຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສງ຺ຂາຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເຕສຸ ເຈຕນາ ປຘານາ ອາຍູຫນຏ຺ເຐນ ປາກຏຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ອຍເມວ ຄຫິຕາ. ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສງ຺ຂາຣາ ປນ ຕາຍ ຄຫິຕາຍ ຄຫິຕາວ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຘາປິ ປຸຣິມາ ປຎ຺ຈ ຈກ຺ຂຸປສາທາທິວຕ຺ຖຸກາວ. ມໂນສມ຺ຜສ຺ສຊາ ຫທຍວຕ຺ຖຸກາປິ ອວຕ຺ຖຸກາປິ. ສພ຺ພາ ຈຕຸຠູມິກເຈຕນາ. ເສສໍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສທິສເມວາຕິ.

ອຍໍ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທໂສ.

໕. ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທໂສ

໒໖. ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທເສ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ຈຕຸຠູມກວິຎ຺ຎາຓໍ ປຣິຍາທິຍຕິ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິອາທີນິ ອຕີຕາທິວເສນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐວິຎ຺ຎາຓໍ ສຠາວໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕານິ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນິ ປຎ຺ຈ ຈກ຺ຂຸປສາທາທິວຕ຺ຖຸກາເນວ, ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ ຫທຍວຕ຺ຖຸກມ຺ປິ ອວຕ຺ຖຸກມ຺ປິ. ສພ຺ພໍ ຈຕຸຠູມກວິຎ຺ຎາຓໍ. ເສສໍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສທິສເມວາຕິ.

ອຍໍ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທໂສ.

ປກິຓ຺ຓກກຖາ

ອິທານິ ປຎ຺ຈສຸປິ ຂນ຺ເຘສຸ ສມຸຄ຺ຄມໂຕ, ປຸພ຺ພາປຣໂຕ, ອທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉທໂຕ, ເອກຸປ຺ປາທນານານິໂຣຘໂຕ, ນານຸປ຺ປາທເອກນິໂຣຘໂຕ, ເອກຸປ຺ປາທເອກນິໂຣຘໂຕ, ນານຸປ຺ປາທນານານິໂຣຘໂຕ, ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໂຕ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣໂຕ, ໂອຬາຣິກສຸຂຸມໂຕ, ຫີນປຓີຕໂຕ, ທູຣສນ຺ຕິກໂຕ, ປຈ຺ຈຍໂຕ, ສມຸຏ຺ຐານໂຕ, ປຣິນິປ຺ຜນ຺ນໂຕ, ສງ຺ຂຕໂຕຕິ ໂສຬສຫາກາເຣຫິ ປກິຓ຺ຓກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ ທຸວິໂຘ ສມຸຄ຺ຄໂມ – ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກສມຸຄ຺ຄໂມ, ໂອປປາຕິກສມຸຄ຺ຄໂມຕິ. ຕຕ຺ຖ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກສມຸຄ຺ຄໂມ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພ – ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກສຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ອປຈ຺ຉາອປຸເຣ ເອກໂຕ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ປາຕຸຠູຕາ ກລລສງ຺ຂາຕາ ຣູປສນ຺ຕຕິ ປຣິຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ຂຸທ຺ທກມກ຺ຂິກາຍ ເອກວາຍາເມນ ປາຕພ຺ພມຕ຺ຕາຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘ອຕິພຫຸໍ ເອຕໍ, ສຓ຺ຫສູຈິຍາ ເຕເລ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາຍ ປຄ຺ຆຣິຕ຺ວາ ອຄ຺ເຄ ຐິຕພິນ຺ທຸມຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘ເອກເກເສ ເຕລໂຕ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຄຫິເຕ ຕສ຺ສ ປຄ຺ຆຣິຕ຺ວາ ອຄ຺ເຄ ຐິຕພິນ຺ທຸມຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘ອິມສ຺ມິໍ ຊນປເທ ມນຸສ຺ສານໍ ເກເສ ອຏ຺ຐຘາ ຜາລິເຕ ຕໂຕ ເອກໂກຏ຺ຐາສປ຺ປມາໂຓ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸການໍ ເກໂສ; ຕສ຺ສ ປສນ຺ນຕິລເຕລໂຕ ອຸທ຺ຘຏສ຺ສ ອຄ຺ເຄ ຐິຕພິນ຺ທຸມຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘ເອຕໍ ພຫຸ, ຊາຕິອຸຓ຺ຓາ ນາມ ສຸຂຸມາ; ຕສ຺ສາ ເອກອໍສຸໂນ ປສນ຺ນຕິລເຕເລ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຏສ຺ສ ປຄ຺ຆຣິຕ຺ວາ ອຄ຺ເຄ ຐິຕພິນ຺ທຸມຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ປເນຕໍ ອຈ຺ຉໍ ໂຫຕິ ວິປ຺ປສນ຺ນໍ ອນາວິລໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ປສນ຺ນຕິລເຕລພິນ຺ທຸສມານວຓ຺ຓໍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

ຕິລເຕລສ຺ສ ຍຖາ ພິນ຺ທຸ, ສປ຺ປິມຓ຺ໂຑ ອນາວິໂລ;

ເອວໍ ວຓ຺ຓປຏິຠາຄໍ, ກລລນ຺ຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີຕິ.

ເອວໍ ປຣິຕ຺ຕາຍ ຣູປສນ຺ຕຕິຍາ ຕີຓິ ສນ຺ຕຕິສີສານິ ໂຫນ຺ຕິ – ວຕ຺ຖຸທສກໍ, ກາຍທສກໍ, ອິຕ຺ຖິຍາ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນ ປຸຣິສສ຺ສ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນ ຠາວທສກນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸຣູປໍ, ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຍານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕານິ, ຕໍນິສ຺ສິຕາ ວຓ຺ຓຄນ຺ຘຣໂສຊາ, ຊີວິຕນ຺ຕິ – ອິທໍ ວຕ຺ຖຸທສກໍ ນາມ. ກາຍປສາໂທ, ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຍານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕານິ, ຕນ຺ນິສ຺ສິຕາ ວຓ຺ຓຄນ຺ຘຣໂສຊາ, ຊີວິຕນ຺ຕິ – ອິທໍ ກາຍທສກໍ ນາມ. ອິຕ຺ຖິຍາ ອິຕ຺ຖິຠາໂວ, ປຸຣິສສ຺ສ ປຸຣິສຠາໂວ, ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຍານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕານິ, ຕນ຺ນິສ຺ສິຕາ ວຓ຺ຓຄນ຺ຘຣໂສຊາ, ຊີວິຕນ຺ຕິ – ອິທໍ ຠາວທສກໍ ນາມ.

ເອວໍ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການໍ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉເທນ ສມຕິໍສ ກມ຺ມຊຣູປານິ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ນາມ ໂຫຕິ. ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ເຕນ ປນ ສຫຊາຕາ ເວທນາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ສຎ຺ຎາ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ສງ຺ຂາຣາ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ, ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ. ເອວໍ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການໍ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ໂຫນ຺ຕິ. ສເຈ ປນ ນປຸໍສກປຏິສນ຺ຘິ ໂຫຕິ, ຠາວທສກໍ ຫາຍຕິ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ທສການໍ ວເສນ ສມວີສຕິ ກມ຺ມຊຣູປານິ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ນາມ ໂຫຕິ. ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທໂຍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ເອວາຕິ. ເອວມ຺ປິ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການໍ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ໂຫນ຺ຕິ.

ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຕິສມຸຏ຺ຐານິກປ຺ປເວຓີ ກເຖຕພ຺ພາ ຠເວຍ຺ຍ. ຕໍ ປນ ອກເຖຕ຺ວາ ‘ໂອປປາຕິກສມຸຄ຺ຄໂມ’ ນາມ ທສ຺ສິໂຕ. ໂອປປາຕິການຎ຺ຫິ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນານໍ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕານິ ຕີຓິ, ຈກ຺ຂຸໂສຕຆານຊິວ຺ຫາທສການິ ຈາຕິ ສຕ຺ຕ ຣູປສນ຺ຕຕິສີສານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸທສກາທີນິ ກາຍທສກສທິສາເນວ. ນປຸໍສກສ຺ສ ປນ ຠາວທສກໍ ນຕ຺ຖິ. ເອວໍ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນານໍ ໂອປປາຕິການໍ ສມສຕ຺ຕຕິ ເຈວ ສມສຏ຺ຐິ ຈ ກມ຺ມຊຣູປານິ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ນາມ. ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທໂຍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ເອວາຕິ. ເອວໍ ໂອປປາຕິການໍ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຍໍ ‘ໂອປປາຕິກສມຸຄ຺ຄໂມ’ ນາມ. ເອວໍ ຕາວ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ‘ສມຸຄ຺ຄມໂຕ’ ເວທິຕພ຺ພາ.

‘ປຸພ຺ພາປຣໂຕ’ຕິ ເອວໍ ປນ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການໍ ອປຈ຺ຉາອປຸເຣ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ກິໍ ຣູປໍ ປຐມໍ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ ອຸທາຫຸ ອຣູປນ຺ຕິ? ຣູປໍ ຣູປເມວ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ນ ອຣູປໍ. ກສ຺ມາ? ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນ ຣູປຊນກຕ຺ຕາ. ສພ຺ພສຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ, ຂີຓາສວສ຺ສ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ, ທ຺ວິປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓານິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣູປ຺ປວິປາການີຕິ ໂສຬສ ຈິຕ຺ຕານິ ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ຕາວ ວຕ຺ຖຸໂນ ທຸພ຺ພລຕາຍ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຕາຍ ປຈ຺ຈຍເວກລ຺ລຕາຍ ອາຄນ຺ຕຸກຕາຍ ຈ ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ສຫຊາຕໍ ວຕ຺ຖຸ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ທຸພ຺ພລໍ ໂຫຕີຕິ ວຕ຺ຖຸໂນ ທຸພ຺ພລຕາຍ ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ຍຖາ ຈ ປປາເຕ ປຕນ຺ໂຕ ປຸຣິໂສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ນິສ຺ສໂຍ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວໍ ເອຕມ຺ປິ ກມ຺ມເວຄກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປປາເຕ ປຕມານໍ ວິຍ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕໍ. ອິຕິ ກມ຺ມເວຄກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຕາຍປິ ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ.

ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ວຕ຺ຖຸນາ ສທ຺ຘິໍ ອປຈ຺ຉາອປຸເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ. ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ປຸເຣຊາຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ສເຈ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ, ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ. ຍຕ຺ຣາປິ ວຕ຺ຖຸ ປຸເຣຊາຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ປເວຓີ ຆຏິຍຕິ, ຕຕ຺ຣາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ອງ຺ຄໂຕ ອປຣິຫີນໍເຍວ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ຍທິ ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ຐານກ຺ຂເຓ ວາ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ວາ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ, ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ. ນ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ຕສ຺ມິໍ ຂຓທ຺ວເຍ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ຍຖາ ປນ ອຫິຈ຺ຉຕ຺ຕກມກຸລໍ ປຖວິໂຕ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕໍ ປໍສຸຈຸຓ຺ຓໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຸເຣຊາຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ອຏ຺ຐ ຣູປານິ ຄເຫຕ຺ວາວ ອຸຏ຺ຐຫຕິ. ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ຈ ວຕ຺ຖຸ ປຸເຣຊາຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ປຈ຺ຈຍເວກລ຺ລຕາຍປິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ.

ຍຖາ ຈ ອາຄນ຺ຕຸກປຸຣິໂສ ອຄຕປຸພ຺ພໍ ປເທສໍ ຄໂຕ ອຎ຺ເຎສໍ – ‘ເອຖ ໂຠ, ອນ຺ໂຕຄາເມ ໂວ ອນ຺ນປານຄນ຺ຘມາລາທີນິ ທສ຺ສາມີ’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ອວິສຍຕາຍ ອປ຺ປຫຸຕຕາຍ, ເອວເມວ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ອາຄນ຺ຕຸກນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອາຄນ຺ຕຸກຕາຍປິ ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ອປິຈ ສມຕິໍສ ກມ຺ມຊຣູປານິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປານໍ ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕານີຕິປິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ.

ຂີຓາສວສ຺ສ ປນ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ວຏ຺ຏມູລສ຺ສ ວູປສນ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ຕສ຺ສ ຫິ ສພ຺ພຠເວສຸ ວຏ຺ຏມູລໍ ວູປສນ຺ຕໍ ອຠພ຺ພຸປ຺ປຕ຺ຕິກໍ ປຸນພ຺ຠເວ ປເວຓີ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ປນ ສຕ຺ຕ ຠເວ ຐເປຕ຺ວາ ອຏ຺ຐເມວ ວຏ຺ຏມູລໍ ວູປສນ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ສຕ຺ຕສຸ ຠເວສຸ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ສກທາຄາມິໂນ ທ຺ວີສຸ, ອນາຄາມິໂນ ເອກສ຺ມິໍ. ຂີຓາສວສ຺ສ ສພ຺ພຠເວສຸ ວຏ຺ຏມູລສ຺ສ ວູປສນ຺ຕຕ຺ຕາ ເນວ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ.

ທ຺ວິປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາເຓສຸ ປນ ຌານງ຺ຄໍ ນຕ຺ຖິ, ມຄ຺ຄງ຺ຄໍ ນຕ຺ຖິ, ເຫຕຸ ນຕ຺ຖີຕິ ຈິຕ຺ຕງ຺ຄໍ ທຸພ຺ພລໍ ໂຫຕີຕິ ຈິຕ຺ຕງ຺ຄທຸພ຺ພລຕາຍ ຕານິ ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ. ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣູປວິປາການິ ຕສ຺ມິໍ ຠເວ ຣູປສ຺ສ ນຕ຺ຖິຕາຍ ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ຕາເນວ, ຍານິ ອຎ຺ຎານິປິ ຕສ຺ມິໍ ຠເວ ອຏ຺ຐ ກາມາວຈຣກຸສລານິ, ທສ ອກຸສລານິ, ນວ ກິຣິຍຈິຕ຺ຕານິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ອາຣຸປ຺ປກຸສລານິ, ຈຕສ຺ໂສ ອາຣຸປ຺ປກິຣິຍາ, ຕີຓິ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕານິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຜລຈິຕ຺ຕານີຕິ ທ຺ເວຈຕ຺ຕາລີສ ຈິຕ຺ຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕານິປິ ຕຕ຺ຖ ຣູປສ຺ສ ນຕ຺ຖິຕາຍ ເອວ ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ. ເອວໍ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ.

ອຸຕຸ ປນ ປຐມໍ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ໂກ ເອສ ອຸຕຸ ນາມາຕິ? ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ສມຕິໍສກມ຺ມຊຣູປານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣາ ເຕໂຊຘາຕຸ. ສາ ຐານໍ ປຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ຣູປານິ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ອຸຕຸ ນາມ ເຈສ ທນ຺ຘນິໂຣໂຘ; ຈິຕ຺ຕໍ ຂິປ຺ປນິໂຣຘໍ. ຕສ຺ມິໍ ຘຣນ຺ເຕເຍວ ໂສຬສ ຈິຕ຺ຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ເຕສຸ ປຏິສນ຺ຘິອນນ຺ຕຣໍ ປຐມຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓເຍວ ອຏ຺ຐ ຣູປານິ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ຍທາ ປນ ສທ຺ທສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາໂລ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕທາ ອຸຕຸຈິຕ຺ຕານິ ສທ຺ທນວກໍ ນາມ ສມຸຏ຺ຐາເປສ຺ສນ຺ຕິ. ກພຬີກາຣາຫາໂຣປິ ຐານໍ ປຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ຣູປານິ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ກຸໂຕ ປນສ຺ສ ກພຬີກາຣາຫາໂຣຕິ? ມາຕິໂຕ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ຍຎ຺ຈສ຺ສ ຠຸຎ຺ຊຕີ ມາຕາ, ອນ຺ນໍ ປານຎ຺ຈ ໂຠຊນໍ;

ເຕນ ໂສ ຕຕ຺ຖ ຍາເປຕິ, ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຄໂຕ ນໂຣ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓໕);

ເອວໍ ກຸຈ຺ຉິຄໂຕ ທາຣໂກ ມາຕຣາ ອຊ຺ໂຌຫຏອນ຺ນປານໂອຊາຍ ຍາເປຕິ. ສາວ ຐານປ຺ປຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐ ຣູປານິ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ນນຸ ຈ ສາ ໂອຊາ ຂຣາ? ວຕ຺ຖຸ ສຸຂຸມໍ? ກຖໍ ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐາຕີຕິ? ປຐມໍ ຕາວ ນ ປຕິຏ຺ຐາຕິ; ເອກສ຺ສ ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວາ ສຕ຺ຕາຫານໍ ຄຕກາເລ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ຕໂຕ ປນ ປຸເຣ ວາ ປຕິຏ຺ຐາຕຸ ປຈ຺ຉາ ວາ; ຍທາ ມາຕຣາ ອຊ຺ໂຌຫຏອນ຺ນປານໂອຊາ ທາຣກສ຺ສ ສຣີເຣ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ຕທາ ອຏ຺ຐ ຣູປານິ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ.

ໂອປປາຕິກສ຺ສາປິ ປກຕິປຏິຍຕ຺ຕານໍ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍານໍ ອຕ຺ຖິຏ຺ຐາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ຕານິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຫຣໂຕ ຐານປ຺ປຕ຺ຕາ ໂອຊາ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ເອໂກ ອນ຺ນປານຣຫິເຕ ອຣຎ຺ເຎ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ມຫາຉາຕໂກ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕໂນວ ຊິວ຺ຫາຍ ເຂຬໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຄິລຕິ. ຕຕ຺ຣາປິສ຺ສ ຐານປ຺ປຕ຺ຕາ ໂອຊາ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ.

ເອວໍ ປຎ຺ຈວີສຕິຍາ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ ທ຺ເວວ ຣູປານິ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ – ເຕໂຊຘາຕຸ ຈ ກພຬີກາຣາຫາໂຣ ຈ. ອຣູເປປິ ທ຺ເວເຍວ ຘມ຺ມາ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ – ຈິຕ຺ຕຎ຺ເຈວ ກມ຺ມເຈຕນາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ຣູປໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ຈ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ຈ ທຸພ຺ພລໍ, ຐານກ຺ຂເຓ ພລວນ຺ຕິ ຐານກ຺ຂເຓ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ຈິຕ຺ຕໍ ຐານກ຺ຂເຓ ຈ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ຈ ທຸພ຺ພລໍ, ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓເຍວ ພລວນ຺ຕິ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓເຍວ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ກມ຺ມເຈຕນາ ນິຣຸທ຺ຘາວ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ອຕີເຕ ກປ຺ປໂກຏິສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກປິ ຫິ ອາຍູຫິຕໍ ກມ຺ມໍ ເອຕຣຫິ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ເອຕຣຫິ ອາຍູຫິຕໍ ອນາຄເຕ ກປ຺ປໂກຏິສຕສຫສ຺ສປຣິໂຍສາເນປິ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ. ເອວໍ ‘ປຸພ຺ພາປຣໂຕ’ ເວທິຕພ຺ພາ.

‘ອທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉທໂຕ’ຕິ ຣູປໍ ກິຕ຺ຕກໍ ອທ຺ຘານໍ ຕິຏ຺ຐຕິ? ອຣູປໍ ກິຕ຺ຕກນ຺ຕິ? ຣູປໍ ຄຣຸປຣິຓາມໍ ທນ຺ຘນິໂຣຘໍ. ອຣູປໍ ລຫຸປຣິຓາມໍ ຂິປ຺ປນິໂຣຘໍ. ຣູເປ ຘຣນ຺ເຕເຍວ ໂສຬສ ຈິຕ຺ຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ຕໍ ປນ ສຕ຺ຕຣສເມນ ຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ຍຖາ ຫິ ປຸຣິໂສ ‘ຜລໍ ປາເຕສ຺ສາມີ’ຕິ ມຸຄ຺ຄເຣນ ຣຸກ຺ຂສາຂໍ ປຫເຣຍ຺ຍ, ຜລານິ ຈ ປຕ຺ຕານິ ຈ ເອກກ຺ຂເຓເຍວ ວຓ຺ຏໂຕ ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ. ຕຕ຺ຖ ຜລານິ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຣິກຕາຍ ປຐມຕຣໍ ປຖວິຍໍ ປຕນ຺ຕິ, ປຕ຺ຕານິ ລຫຸກຕາຍ ປຈ຺ຉາ. ເອວເມວ ມຸຄ຺ຄຣປ຺ປຫາເຣນ ປຕ຺ຕານຎ຺ຈ ຜລານຎ຺ຈ ເອກກ຺ຂເຓ ວຓ຺ຏໂຕ ມຸຕ຺ຕກາໂລ ວິຍ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ເອກກ຺ຂເຓ ປາຕຸຠາໂວ; ຜລານໍ ຠາຣິກຕາຍ ປຐມຕຣໍ ປຖວິຍໍ ປຕນໍ ວິຍ ຣູເປ ຘຣນ຺ເຕເຍວ ໂສຬສນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນໍ; ປຕ຺ຕານໍ ລຫຸກຕາຍ ປຈ຺ຉາ ປຖວິຍໍ ປຕນໍ ວິຍ ຣູປສ຺ສ ສຕ຺ຕຣສເມນ ຈິຕ຺ເຕນ ສຫ ນິຣຸຊ຺ຌນໍ.

ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ຣູປໍ ທນ຺ຘນິໂຣຘໍ ຄຣຸປຣິຓາມໍ, ຈິຕ຺ຕໍ ຂິປ຺ປນິໂຣຘໍ ລຫຸປຣິຓາມໍ, ຣູປໍ ປນ ອຣູປໍ ອຣູປໍ ວາ ຣູປໍ ໂອຫາຍ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ເອກປ຺ປມາຓາວ ປວຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຸປມາ – ເອໂກ ປຸຣິໂສ ລກຸຓ຺ຏກປາໂທ, ເອໂກ ທີຆປາໂທ. ເຕສຸ ເອກໂຕ ມຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ຍາວ ທີຆປາໂທ ເອກປທວາຣໍ ອກ຺ກມຕິ, ຕາວ ອິຕໂຣ ປເທ ປທໍ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ໂສຬສປທວາເຣນ ຄຈ຺ຉຕິ. ທີຆປາໂທ ລກຸຓ຺ຏກປາທສ຺ສ ໂສຬສ ປທວາເຣ ອຕ຺ຕໂນ ປາທໍ ອຎ຺ຉິຕ຺ວາ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ເອກເມວ ປທວາຣໍ ກໂຣຕິ. ອິຕິ ເອໂກປິ ເອກໍ ອຕິກ຺ກມິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຄມນໍ ເອກປ຺ປມາຓເມວ ໂຫຕິ. ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ລກຸຓ຺ຏກປາທປຸຣິໂສ ວິຍ ອຣູປໍ; ທີຆປາທປຸຣິໂສ ວິຍ ຣູປໍ; ທີຆປາທສ຺ສ ເອກໍ ປທວາຣໍ ອກ຺ກມຓກາເລ ອິຕຣສ຺ສ ໂສຬສປທວາຣອກ຺ກມນໍ ວິຍ ຣູເປ ຘຣນ຺ເຕເຍວ ອຣູປຘມ຺ເມສຸ ໂສຬສນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນໍ; ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຸຣິສານໍ ລກຸຓ຺ຏກປາທປຸຣິສສ຺ສ ໂສຬສ ປທວາເຣ ອິຕຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ປາທໍ ອຎ຺ຉິຕ຺ວາ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ເອກປທວາຣກຣຓໍ ວິຍ ຣູປສ຺ສ ສຕ຺ຕຣສເມນ ຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ນິຣຸຊ຺ຌນໍ; ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຸຣິສານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອໂນຫາຍ ເອກປ຺ປມາເຓເນວ ຄມນໍ ວິຍ ອຣູປສ຺ສ ຣູປໍ ຣູປສ຺ສ ອຣູປໍ ອໂນຫາຍ ເອກປ຺ປມາເຓເນວ ປວຕ຺ຕນນ຺ຕິ. ເອວໍ ‘ອທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉທໂຕ’ ເວທິຕພ຺ພາ.

‘ເອກຸປ຺ປາທນານານິໂຣຘໂຕ’ຕິ ອິທໍ ປຈ຺ຉິມກມ຺ມຊໍ ຐເປຕ຺ວາ ທີເປຕພ຺ພໍ. ປຐມຎ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ, ທຸຕິຍໍ ຠວງ຺ຄໍ, ຕຕິຍໍ ຠວງ຺ຄໍ…ເປ… ໂສຬສມໍ ຠວງ຺ຄໍ. ເຕສຸ ເອເກກສ຺ສ ອຸປ຺ປາທຏ຺ຐິຕິຠງ຺ຄວເສນ ຕໂຍ ຕໂຍ ຂຓາ. ຕຕ຺ຖ ເອເກກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຕີສຸ ຕີສຸ ຂເຓສຸ ສມຕິໍສ ສມຕິໍສ ກມ຺ມຊຣູປານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເຕສຸ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ກມ຺ມຊຣູປໍ ສຕ຺ຕຣສມສ຺ສ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓເຍວ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ; ຐິຕິກ຺ຂເຓ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ຐິຕິກ຺ຂເຓເຍວ; ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓເຍວ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ເອວໍ ທຸຕິຍຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ສຕ຺ຕຣສເມນ ຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ນໂຍ ເນຕພ຺ໂພ. ອິຕິ ໂສຬສ ຕິກາ ອຏ຺ຐຈຕ຺ຕາລີສ ໂຫນ຺ຕິ. ອຍໍ ອຏ຺ຐຈຕ຺ຕາລີສກມ຺ມຊຣູປປເວຓີ ນາມ. ສາ ປເນສາ ຣຕ຺ຕິຎ຺ຈ ທິວາ ຈ ຂາທນ຺ຕານມ຺ປິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕານມ຺ປິ ສຸຕ຺ຕານມ຺ປິ ປມຕ຺ຕານມ຺ປິ ນທີໂສໂຕ ວິຍ ເອກນ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ ເຍວາຕິ. ເອວໍ ‘ເອກຸປ຺ປາທນານານິໂຣຘໂຕ’ ເວທິຕພ຺ພາ.

‘ນານຸປ຺ປາທເອກນິໂຣຘຕາ’ ປຈ຺ຉິມກມ຺ມເຊນ ທີເປຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ອາຍຸສໍຂາຣປຣິໂຍສາເນ ໂສຬສນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕານໍ ວາເຣ ສຕິ ເຫຏ຺ຐາໂສຬສກໍ ອຸປຣິໂສຬສກນ຺ຕິ ທ຺ເວ ເອກໂຕ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ. ເຫຏ຺ຐາໂສຬສກສ຺ມິຎ຺ຫິ ປຐມຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ສມຕິໍສກມ຺ມຊຣູປໍ ອຸປຣິໂສຬສກສ຺ມິໍ ປຐມຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓເຍວ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ; ຐິຕິກ຺ຂເຓ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ຕສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂເຓເຍວ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓເຍວ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ເຫຏ຺ຐິມໂສຬສກສ຺ມິໍ ປນ ທຸຕິຍຈິຕ຺ຕສ຺ສ…ເປ… ໂສຬສມຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ສມຕິໍສກມ຺ມຊຣູປໍ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓເຍວ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ; ຕສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂເຓເຍວ; ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓເຍວ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກມ຺ມຊຣູປປເວຓີ ນ ປວຕ຺ຕຕິ. ຍທິ ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ສຕ຺ຕາ ອກ຺ຂຍາ ອວຍາ ອຊຣາ ອມຣາ ນາມ ຠເວຍ຺ຍຸໍ.

ເອຕ຺ຖ ປນ ຍເທຕໍ ‘ສຕ຺ຕຣສມສ຺ສ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓເຍວ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ‘ເອກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຣູປໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຄຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ‘‘ຍສ຺ສ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຣ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ? ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ (ຍມ. ໒.ສງ຺ຂາຣຍມກ.໗໙) ອິມາຍ ປາຬິຍາ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ກຖໍ? ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ຫິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐາໂນ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສວາໂຕ. ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຍາວ ອຎ຺ຎານິ ໂສຬສ ຈິຕ຺ຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຕາວ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເຕສໍ ໂສຬສນ຺ນໍ ສພ຺ພປຈ຺ຉິເມນ ສທ຺ຘິໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ອິຕິ ເຍນ ຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຕຣສເມນ ສທ຺ຘິໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ; ນ ກສ຺ສຈິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ວາ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ວາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ນາປິ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ວາ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເອສາ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປສ຺ສ ຘມ຺ມຕາຕິ ນິຍມໂຕ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ເອກກ຺ຂເຓ ນິຣຸຊ຺ຌນໂຕ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ໂຍ ຈາຍໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ຂຓນິຍໂມ ວຸຕ຺ໂຕ ກມ຺ມາທິສມຸຏ຺ຐານສ຺ສາປິ ອຍເມວ ຂຓນິຍໂມ. ຕສ຺ມາ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ເຕນ ສຫຸປ຺ປນ຺ນໍ ກມ຺ມຊຣູປໍ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຕຣສເມນ ສທ຺ຘິໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຏ຺ຐາຣສມສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຏ຺ຐາຣສມສ຺ສ ຐານກ຺ຂເຓ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ອິມິນາ ນເຍເນຕ຺ຖ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ຕໂຕ ປຣໍ ປນ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານິກປເວຓີເຍວ ຕິຏ຺ຐຕິ. ‘ນີຫຣິຕ຺ວາ ຌາເປຖາ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ‘ນານຸປ຺ປາທເອກນິໂຣຘໂຕ’ ເວທິຕພ຺ພາ.

‘ເອກຸປ຺ປາທເອກນິໂຣຘໂຕ’ຕິ ຣູປໍ ປນ ຣູເປນ ສຫ ເອກຸປ຺ປາທໍ ເອກນິໂຣຘໍ. ອຣູປໍ ອຣູເປນ ສຫ ເອກຸປ຺ປາທໍ ເອກນິໂຣຘໍ. ເອວໍ ‘ເອກຸປ຺ປາທເອກນິໂຣຘໂຕ’ ເວທິຕພ຺ພາ.

‘ນານຸປ຺ປາທນານານິໂຣຘຕາ’ ປນ ຈຕຸສນ຺ຕຕິຣູເປນ ທີເປຕພ຺ພາ. ອິມສ຺ສ ຫິ ອຸທ຺ຘໍ ປາທຕລາ ອໂຘ ເກສມຕ຺ຖກາ ຕຈປຣິຍນ຺ຕສ຺ສ ສຣີຣສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຈຕຸສນ຺ຕຕິຣູປໍ ຆນປຸຎ຺ຊຠາເວນ ວຕ຺ຕຕິ. ເອວໍ ວຕ຺ຕມານສ຺ສາປິສ຺ສ ນ ເອກຸປ຺ປາທາທິຕາ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພາ. ຍຖາ ປນ ອຸປຈິກຣາຊິ ວາ ກິປິລ຺ລິກຣາຊິ ວາ ໂອໂລກິຍມານາ ເອກາພທ຺ຘາ ວິຍ ໂຫຕິ, ນ ປນ ເອກາພທ຺ຘາ. ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ຫິ ສີສສນ຺ຕິເກ ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ສີສມ຺ປິ ອຸທຣມ຺ປິ ປາທາປິ, ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ອຸທຣສນ຺ຕິເກ ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ສີສມ຺ປິ ອຸທຣມ຺ປິ ປາທາປິ, ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ປາທສນ຺ຕິເກ ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ສີສມ຺ປິ ອຸທຣມ຺ປິ ປາທາປິ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວເມວ ຈຕຸສນ຺ຕຕິຣູປານມ຺ປິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທປິ ໂຫຕິ ຐິຕິປິ ຠງ຺ໂຄປິ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທປິ ໂຫຕິ ຐິຕິປິ ຠງ຺ໂຄປິ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທປິ ໂຫຕິ ຐິຕິປິ ຠງ຺ໂຄປິ. ເອວເມຕ຺ຖ ‘ນານຸປ຺ປາທນານານິໂຣຘຕາ’ ເວທິຕພ຺ພາ.

‘ອຕີຕາທີນິ’ ປນ ທູຣທຸກປຣິໂຍສານານິ ປາຬິຍໍ ອາຄຕາເນວ. ‘ປຈ຺ຈຍສມຸຏ຺ຐານານິ’ປິ ‘‘ກມ຺ມຊໍ, ກມ຺ມປຈ຺ຈຍໍ, ກມ຺ມປຈ຺ຈຍອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໙໗໕) ນເຍນ ເຫຏ຺ຐາ ກຖິຕານິເຍວ. ປຎ຺ຈປິ ປນ ຂນ຺ຘາ ປຣິນິປ຺ຜນ຺ນາວ ໂຫນ຺ຕິ, ໂນ ອປຣິນິປ຺ຜນ຺ນາ; ສງ຺ຂຕາວ ໂນ ອສງ຺ຂຕາ; ອປິຈ ນິປ຺ຜນ຺ນາປິ ໂຫນ຺ຕິເຍວ. ສຠາວຘມ຺ເມສຸ ຫິ ນິພ຺ພານເມເວກໍ ອປຣິນິປ຺ຜນ຺ນໍ ອນິປ຺ຜນ຺ນຎ຺ຈ. ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິ ປນ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຈ ກຖນ຺ຕິ? ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາຕິ ວາ ສງ຺ຂຕາສງ຺ຂຕາຕິ ວາ ປຣິນິປ຺ຜນ຺ນາປຣິນິປ຺ຜນ຺ນາຕິ ວາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ນິປ຺ຜນ຺ນາ ປນ ໂຫຕິ ສມາປຊ຺ຊນ຺ເຕນ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ. ຕຖາ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ສາປິ ຫິ ໂລກິຍາທິເຠທໍ ນ ລຠຕິ; ນິປ຺ຜນ຺ນາ ປນ ໂຫຕິ ໂນ ອນິປ຺ຜນ຺ນາ; ນາມຄ຺ຄຫຓຎ຺ຫິ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕວ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ.

ກມາທິວິນິຈ຺ຉຍກຖາ

ເອວໍ ປກິຓ຺ຓກໂຕ ຂນ຺ເຘ ວິທິຕ຺ວາ ປຸນ ເອເຕສຸເຍວ –

ຂນ຺ເຘສຸ ຎາຓເຠທຕ຺ຖໍ, ກມໂຕຖ ວິເສສໂຕ;

ອນູນາຘິກໂຕ ເຈວ, ອຸປມາໂຕ ຕເຖວ ຈ.

ທຏ຺ຐພ຺ພໂຕ ທ຺ວິຘາ ເອວໍ, ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສຕ຺ຖສິທ຺ຘິໂຕ;

ວິນິຈ຺ຉຍນໂຍ ສມ຺ມາ, ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິຠາວິນາ.

ຕຕ຺ຖ ‘ກມໂຕ’ຕິ ອິຘ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ກໂມ, ປຫານກ຺ກໂມ, ປຏິປຕ຺ຕິກ຺ກໂມ, ຠູມິກ຺ກໂມ, ເທສນາກ຺ກໂມຕິ ພຫຸວິໂຘ ກໂມ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຐມໍ ກລລໍ ໂຫຕິ, ກລລາ ໂຫຕິ ອພ຺ພຸທ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓໕) ເອວມາທິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ກໂມ. ‘‘ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພາ ຘມ຺ມາ, ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ຕິກມາຕິກາ ໘) ເອວມາທິ ປຫານກ຺ກໂມ. ‘‘ສີລວິສຸທ຺ຘິ, ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໕໙; ປຏິ. ມ. ໓.໔໑) ເອວມາທິ ປຏິປຕ຺ຕິກ຺ກໂມ. ‘‘ກາມາວຈຣາ, ຣູປາວຈຣາ’’ຕິ ເອວມາທິ ຠູມິກ຺ກໂມ. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໔໕) ວາ ‘‘ທານກຖໍ ສີລກຖ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໖໙; ທີ. ນິ. ໑.໒໙໘) ວາ ເອວມາທິ ເທສນາກ຺ກໂມ. ເຕສຸ ອິຘ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ກໂມ ຕາວ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ກລລາທີນໍ ວິຍ ຂນ຺ຘານໍ ປຸພ຺ພາປຣິຍວວຕ຺ຖາເນນ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ; ນ ປຫານກ຺ກໂມ ກຸສລາພ຺ຍາກຕານໍ ອປ຺ປຫາຕພ຺ພໂຕ; ນ ປຏິປຕ຺ຕິກ຺ກໂມ ອກຸສລານໍ ອປ຺ປຏິປຊ຺ຊນີຍໂຕ; ນ ຠູມິກ຺ກໂມ ເວທນາທີນໍ ຈຕຸຠູມກປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ.

ເທສນາກ຺ກໂມ ປນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ອເຠເທນ ຫິ ຍໍ ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ອຕ຺ຕຄ຺ຄາຫປຕິຕໍ ເວເນຍ຺ຍຊນໍ ສມູຫຆນວິນິພ຺ໂຠຄທສ຺ສເນນ ອຕ຺ຕຄ຺ຄາຫໂຕ ໂມເຈຕຸກາໂມ ຠຄວາ ຫິຕກາໂມ ຕສ຺ສ ຊນສ຺ສ ສຸຂຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ຈກ຺ຂຸອາທີນມ຺ປິ ວິສຍຠູຕໍ ໂອຬາຣິກໍ ປຐມໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘໍ ເທເສສິ. ຕໂຕ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐຣູປສໍເວທິຕໍ ເວທນໍ, ຍໍ ເວທຍຕິ ຕໍ ສຎ຺ຊານາຕີຕິ ເອວໍ ເວທນາວິສຍສ຺ສ ອາກາຣຄ຺ຄາຫິກໍ ສຎ຺ຎໍ, ສຎ຺ຎາວເສນ ອຠິສງ຺ຂາຣເກ ສງ຺ຂາເຣ, ເຕສໍ ເວທນາທີນໍ ນິສ຺ສຍໍ ອຘິປຕິຠູຕຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ເອວໍ ຕາວ ‘ກມໂຕ’ ວິນິຈ຺ຉຍນໂຍ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ.

‘ວິເສສໂຕ’ຕິ ຂນ຺ຘານຎ຺ຈ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘານຎ຺ຈ ວິເສສໂຕ. ໂກ ປນ ເຕສໍ ວິເສໂສ? ຂນ຺ຘາ ຕາວ ອວິເສສໂຕ ວຸຕ຺ຕາ, ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ສາສວອຸປາທານີຍຠາເວນ ວິເສເສຕ຺ວາ. ຍຖາຫ –

‘‘ປຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຂນ຺ເຘ ເທເສສ຺ສາມິ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘ ຈ, ຕໍ ສຸຓາຖ. ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ? ຍໍ ກິຎ຺ຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ…ເປ… ສນ຺ຕິເກ ວາ – ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ. ຍາ ກາຈິ ເວທນາ…ເປ… ຍາ ກາຈິ ສຎ຺ຎາ…ເປ… ເຍ ເກຈິ ສງ຺ຂາຣາ…ເປ… ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວິຎ຺ຎາຓໍ …ເປ… ສນ຺ຕິເກ ວາ – ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ. ອິເມ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ. ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ? ຍໍ ກິຎ຺ຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປໍ…ເປ… ສນ຺ຕິເກ ວາ ສາສວໍ ອຸປາທານິຍໍ – ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຣູປູປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ. ຍາ ກາຈິ ເວທນາ…ເປ… ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວິຎ຺ຎາຓໍ…ເປ… ສນ຺ຕິເກ ວາ ສາສວໍ ອຸປາທານິຍໍ – ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຎ຺ຎາຓຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ. ອິເມ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໔໘).

ເອຕ຺ຖ ຈ ຍຖາ ເວທນາທໂຍ ອນາສວາປິ ສາສວາປິ ອຕ຺ຖິ, ນ ເອວໍ ຣູປໍ. ຍສ຺ມາ ປນສ຺ສ ຣາສຏ຺ເຐນ ຂນ຺ຘຠາໂວ ຍຸຊ຺ຊຕິ ຕສ຺ມາ ຂນ຺ເຘສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ຣາສຏ຺ເຐນ ຈ ສາສວຏ຺ເຐນ ຈ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘຠາໂວ ຍຸຊ຺ຊຕິ ຕສ຺ມາ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ເວທນາທໂຍ ປນ ອນາສວາວ ຂນ຺ເຘສຸ ວຸຕ຺ຕາ, ສາສວາ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ. ‘ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸປາທານໂຄຈຣາ ຂນ຺ຘາ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອິຘ ປນ ສພ຺ເພເປເຕ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ຂນ຺ຘາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ.

‘ອນູນາຘິກໂຕ’ຕິ ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວຕາ ປຎ຺ເຈວ ຂນ຺ຘາ ວຸຕ຺ຕາ ອນູນາ ອນຘິກາຕິ? ສພ຺ພສງ຺ຂຕສຠາເຄກສງ຺ຄຫໂຕ, ອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍຄ຺ຄາຫວຕ຺ຖຸສ຺ສ ເອຕປ຺ປຣມໂຕ, ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ຕທວໂຣຘໂຕ. ອເນກປ຺ປເຠເທສຸ ຫິ ສງ຺ຂຕຘມ຺ເມສຸ ສຠາຄວເສນ ສງ຺ຄຍ຺ຫມາເນສຸ ຣູປໍ ຣູປສຠາຄສງ຺ຄຫວເສນ ເອໂກ ຂນ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ເວທນາ ເວທນາສຠາຄສງ຺ຄຫວເສນ ເອໂກ ຂນ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ເອສ ນໂຍ ສຎ຺ຎາທີສຸປິ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ພສງ຺ຂຕສຠາຄສງ຺ຄຫໂຕ ປຎ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕາ. ເອຕປຣມຎ຺ເຈຕໍ ອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍຄ຺ຄາຫວຕ຺ຖຸ ຍທິທໍ ຣູປາທໂຍ ປຎ຺ຈ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ຣູເປ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິ ຣູປໍ ອຸປາທາຍ ຣູປໍ ອຠິນິວິສ຺ສ ເອວໍ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໒໐໗). ເວທນາຍ… ສຎ຺ຎາຍ… ສງ຺ຂາເຣສຸ…. ວິຎ຺ຎາເຓ ສຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປາທາຍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຠິນິວິສ຺ສ ເອວໍ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍຄ຺ຄາຫວຕ຺ຖຸສ຺ສ ເອຕປຣມໂຕປິ ປຎ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕາ. ເຍປິ ຈຎ຺ເຎ ສີລາທໂຍ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕປິ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ເອຕ຺ເຖວ ອວໂຣຘໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ອຎ຺ເຎສໍ ຕທວໂຣຘໂຕປິ ປຎ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ເອວໍ ‘ອນູນາຘິກໂຕ’ ວິນິຈ຺ຉຍນໂຍ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ.

‘ອຸປມາໂຕ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຫິ ຄິລານສາລູປໂມ ຣູປຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ ຄິລານູປມສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓວເສນ ນິວາສນຏ຺ຐານໂຕ, ເຄລຎ຺ຎູປໂມ ເວທນຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ ອາພາຘກຕ຺ຕາ, ເຄລຎ຺ຎສມຸຏ຺ຐານູປໂມ ສຎ຺ຎຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ ກາມສຎ຺ຎາທິວເສນ ຣາຄາທິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເວທນາສມ຺ຠວາ, ອສປ຺ປາຍເສວນູປໂມ ສງ຺ຂາຣຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ ເວທນາເຄລຎ຺ຎສ຺ສ ນິທານຕ຺ຕາ. ‘‘ເວທນໍ ເວທນຕ຺ຕາຍ ສງ຺ຂຕມຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໗໙) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ‘‘ອກຸສລສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ອຸປຈິຕຕ຺ຕາ ວິປາກໍ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ ທຸກ຺ຂສຫຄຕ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ໕໕໖). ຄິລານູປໂມ ວິຎ຺ຎາຓຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ ເວທນາເຄລຎ຺ເຎນ ອປຣິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອປິຈ ຈາຣກກາຣຓອປຣາຘກາຣຓກາຣກອປຣາຘິກູປມາ ເອເຕ ຠາຊນໂຠຊນພ຺ຍຎ຺ຊນປຣິເວສກຠຸຎ຺ຊກູປມາ ຈາຕິ, ເອວໍ ‘ອຸປມາໂຕ’ ວິນິຈ຺ຉຍນໂຍ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ.

‘ທຏ຺ຐພ຺ພໂຕ ທ຺ວິຘາ’ຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຈາຕິ ເອວໍ ທ຺ວິຘາ ທຏ຺ຐພ຺ພໂຕ ເປຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉຍນໂຍ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ. ສງ຺ເຂປໂຕ ຫິ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ອາສິວິສູປເມ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໓໘) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາສິກປຈ຺ຈຕ຺ຖິກໂຕ, ຠາຣສຸຕ຺ຕວເສນ (ສໍ. ນິ. ໓.໒໒) ຠາຣໂຕ, ຂຊ຺ຊນີຍປຣິຍາຍວເສນ (ສໍ. ນິ. ໓.໗໙) ຂາທກໂຕ, ຍມກສຸຕ຺ຕວເສນ (ສໍ. ນິ. ໓.໘໕) ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂານຕ຺ຕສງ຺ຂຕວຘກໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປເນຕ຺ຖ ເຜຓປິຓ຺ໂຑ ວິຍ ຣູປໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ອຸທກປຸພ຺ພຸໂຬ ວິຍ ເວທນາ, ມຣີຈິກາ ວິຍ ສຎ຺ຎາ, ກທລິກ຺ຂນ຺ໂຘ ວິຍ ສງ຺ຂາຣາ, ມາຍາ ວິຍ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ເຜຓປິຓ຺ຑູປມໍ ຣູປໍ, ເວທນາ ປຸພ຺ພຸຬູປມາ;

ມຣີຈິກູປມາ ສຎ຺ຎາ, ສງ຺ຂາຣາ ກທລູປມາ;

ມາຍູປມຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ເທສິຕາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸນາ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໓.໙໕);

ຕຕ຺ຖ ຣູປາທີນໍ ເຜຓປິຓ຺ຑາທີຫິ ເອວໍ ສທິສຕາ ເວທິຕພ຺ພາ – ຍຖາ ຫິ ເຜຓປິຓ຺ໂຑ ນິສ຺ສາໂຣວ ເອວໍ ຣູປມ຺ປິ ນິຈ຺ຈສາຣຘຸວສາຣອຕ຺ຕສາຣວິຣເຫນ ນິສ຺ສາຣເມວ. ຍຖາ ຈ ໂສ ‘ອິມິນາ ປຕ຺ຕໍ ວາ ຖາລກໍ ວາ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຄຫິໂຕປິ ຕມຕ຺ຖໍ ນ ສາເຘຕິ ຠິຊ຺ຊເຕວ; ເອວໍ ຣູປມ຺ປິ ‘ນິຈ຺ຈ’ນ຺ຕິ ວາ ‘ຘຸວ’ນ຺ຕິ ວາ ‘ອຫ’ນ຺ຕິ ວາ ‘ມມ’ນ຺ຕິ ວາ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຄຫິຕມ຺ປິ ນ ຕຖາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາ ອສຸຠຎ຺ເຎວ ໂຫຕີຕິ. ເອວໍ ‘ເຜຓປິຓ຺ຑສທິສເມວ’ ໂຫຕິ.

ຍຖາ ວາ ປນ ເຜຓປິຓ຺ໂຑ ຉິທ຺ທາວຉິທ຺ໂທ ອເນກສນ຺ຘິຆຏິໂຕ ພຫູນ຺ນໍ ອຸທກສປ຺ປາທີນໍ ປາຓານໍ ອາວາໂສ, ເອວໍ ຣູປມ຺ປິ ຉິທ຺ທາວຉິທ຺ທໍ ອເນກສນ຺ຘິຆຏິຕໍ. ກຸລວເສນ ເຈຕ຺ຖ ອສີຕິ ກິມິກຸລານິ ວສນ຺ຕິ. ຕເທວ ເຕສໍ ສູຕິຆຣມ຺ປິ ວຈ຺ຈກຸຏິປິ ຄິລານສາລາປິ ສຸສານມ຺ປິ. ນ ເຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານາທີນິ ກໂຣນ຺ຕິ. ເອວມ຺ປິ ເຜຓປິຓ຺ຑສທິສໍ. ຍຖາ ຈ ເຜຓປິຓ຺ໂຑ ອາທິໂຕວ ພທຣປກ຺ກມຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ປພ຺ພຕກູຏມຕ຺ໂຕປິ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຣູປມ຺ປິ ອາທິໂຕ ກລລມຕ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ພ຺ຍາມມຕ຺ຕມ຺ປິ ໂຄມຫິໍສຫຕ຺ຖິອາທີນໍ ວເສນ ປພ຺ພຕກູຏມຕ຺ຕມ຺ປິ ໂຫຕິ, ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປາທີນໍ ວເສນ ອເນກໂຍຊນສຕປ຺ປມາຓມ຺ປິ. ເອວມ຺ປິ ເຜຓປິຓ຺ຑສທິສໍ. ຍຖາ ຈ ເຜຓປິຓ຺ໂຑ ອຸຏ຺ຐິຕມຕ຺ໂຕປິ ຠິຊ຺ຊຕິ, ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ, ສມຸທ຺ທໍ ປຕ຺ວາ ປນ ອວສ຺ສເມວ ຠິຊ຺ຊຕິ; ເອວເມວ ຣູປມ຺ປິ ກລລຠາເວປິ ຠິຊ຺ຊຕິ, ອພ຺ພຸທາທິຠາເວ, ອນ຺ຕຣາ ປນ ອເຠຊ຺ຊມານມ຺ປິ ວສ຺ສສຕາຍຸການໍ ວສ຺ສສຕໍ ປຕ຺ວາ ອວສ຺ສເມວ ຠິຊ຺ຊຕິ, ມຣຓມຸເຂ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ. ເອວມ຺ປິ ເຜຓປິຓ຺ຑສທິສໍ.

ຍຖາ ປນ ປຸພ຺ພຸໂຬ ອສາໂຣ, ເອວໍ ເວທນາປິ. ຍຖາ ຈ ໂສ ອພໂລ, ອຄຍ຺ຫຸປໂຄ, ນ ສກ຺ກາ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຜລກໍ ວາ ອາສນໍ ວາ ກາຕຸໍ, ຄຫິຕຄ຺ຄຫິໂຕປິ ຠິຊ຺ຊເຕວ; ເອວໍ ເວທນາປິ ອພລາ, ອຄຍ຺ຫຸປຄາ, ນ ສກ຺ກາ ‘ນິຈ຺ຈາ’ຕິ ວາ ‘ຘຸວາ’ຕິ ວາ ຄເຫຕຸໍ, ຄຫິຕາປິ ນ ຕຖາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເອວໍ ອຄຍ຺ຫຸປຄຕາຍປິ ເວທນາ ‘ປຸພ຺ພຸຬສທິສາ’. ຍຖາ ປນ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອຸທກພິນ຺ທຸມ຺ຫິ ປຸພ຺ພຸໂຬ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເຈວ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ຈ, ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕິ; ເອວໍ ເວທນາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເຈວ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ຈ, ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກາ ໂຫຕິ, ເອກຈ຺ຉຣກ຺ຂເຓ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສສງ຺ຂ຺ຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ຍຖາ ຈ ປຸພ຺ພຸໂຬ ອຸທກຕລໍ, ອຸທກພິນ຺ທຸໍ, ອຸທກຊລ຺ລກໍ ສງ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ປຸຏໍ ກຕ຺ວາ ຄຫຓວາຕຎ຺ຈາຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ກາຣຓານິ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ເອວໍ ເວທນາປິ ວຕ຺ຖຸໍ, ອາຣມ຺ມຓໍ, ກິເລສຊາລໍ, ຜສ຺ສສງ຺ຆຏ຺ຏນຎ຺ຈາຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ກາຣຓານິ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເອວມ຺ປິ ເວທນາ ປຸພ຺ພຸຬສທິສາ.

ສຎ຺ຎາປິ ອສາຣກຏ຺ເຐນ ‘ມຣີຈິສທິສາ’. ຕຖາ ອຄຍ຺ຫຸປຄຏ຺ເຐນ; ນ ຫິ ສກ຺ກາ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປິວິຕຸໍ ວາ ນ຺ຫາຍິຕຸໍ ວາ ຠາຊນໍ ວາ ປູເຣຕຸໍ. ອປິຈ ຍຖາ ມຣີຈິ ວິປ຺ຜນ຺ທຕິ, ສຎ຺ຊາຕູມິເວໂຄ ວິຍ ຂາຍຕິ; ເອວໍ ນີລສຎ຺ຎາທິເຠທາ ສຎ຺ຎາປິ ນີລາທິອນຸຠວນຕ຺ຖາຍ ຜນ຺ທຕິ ວິປ຺ຜນ຺ທຕິ. ຍຖາ ຈ ມຣີຈິ ມຫາຊນໍ ວິປ຺ປລມ຺ເຠຕິ, ‘ປຣິປຸຓ຺ຓວາປີ ວິຍ ປຣິປຸຓ຺ຓນທີ ວິຍ ທິສ຺ສຕີ’ຕິ ວທາເປຕິ; ເອວໍ ສຎ຺ຎາປິ ວິປ຺ປລມ຺ເຠຕິ, ‘ອິທໍ ນີລກໍ ສຸຠໍ ສຸຂໍ ນິຈ຺ຈ’ນ຺ຕິ ວທາເປຕິ. ປີຕກາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອວໍ ວິປ຺ປລມ຺ຠເນນາປິ ມຣີຈິສທິສາ.

ສງ຺ຂາຣາປິ ອສາຣກຏ຺ເຐນ ‘ກທລິກ຺ຂນ຺ຘສທິສາ’. ຕຖາ ອຄຍ຺ຫຸປຄຏ຺ເຐນ. ຍເຖວ ຫິ ກທລິກ຺ຂນ຺ຘໂຕ ກິຎ຺ຈິ ຄເຫຕ຺ວາ ນ ສກ຺ກາ ໂຄປານສີອາທີນມຕ຺ຖາຍ ອຸປເນຕຸໍ, ອຸປນີຕມ຺ປິ ນ ຕຖາ ໂຫຕິ; ເອວໍ ສງ຺ຂາຣາປິ ນ ສກ຺ກາ ນິຈ຺ຈາທິວເສນ ຄເຫຕຸໍ, ຄຫິຕາປິ ນ ຕຖາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາ ຈ ກທລິກ຺ຂນ຺ໂຘ ພຫຸວຏ຺ຏິສໂມຘາໂນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘປິ ພຫຸຘມ຺ມສໂມຘາໂນ. ຍຖາ ຈ ກທລິກ຺ຂນ຺ໂຘ ນານາລກ຺ຂໂຓ, ອຎ຺ໂຎເຍວ ຫິ ພາຫິຣາຍ ປຕ຺ຕວຏ຺ຏິຍາ ວຓ຺ໂຓ, ອຎ຺ໂຎ ຕໂຕ ອພ຺ຠນ຺ຕຣພ຺ຠນ຺ຕຣານໍ; ເອວເມວ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘປິ ອຎ຺ຎເທວ ຜສ຺ສສ຺ສ ລກ຺ຂຓໍ, ອຎ຺ຎໍ ເຈຕນາທີນໍ. ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ປນ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ເອວມ຺ປິ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ ກທລິກ຺ຂນ຺ຘສທິໂສ.

ວິຎ຺ຎາຓມ຺ປິ ອສາຣກຏ຺ເຐນ ‘ມາຍາສທິສໍ’. ຕຖາ ອຄຍ຺ຫຸປຄຏ຺ເຐນ. ຍຖາ ຈ ມາຍາ ອິຕ຺ຕຣາ ລຫຸປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ເອວໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ຕຎ຺ຫິ ຕໂຕປິ ອິຕ຺ຕຣຕຣຎ຺ເຈວ ລຫຸປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານຕຣຎ຺ຈ. ເຕເນວ ຫິ ຈິຕ຺ເຕນ ປຸຣິໂສ ອາຄໂຕ ວິຍ, ຄໂຕ ວິຍ, ຐິໂຕ ວິຍ, ນິສິນ຺ໂນ ວິຍ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎເທວ ຈາຄມນກາເລ ຈິຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎໍ ຄມນກາລາທີສຸ. ເອວມ຺ປິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ມາຍາສທິສໍ. ມາຍາ ຈ ມຫາຊນໍ ວຎ຺ເຈຕິ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິເທວ ‘ອິທໍ ສຸວຓ຺ຓໍ ຣຊຕໍ ມຸຕ຺ຕາ’ຕິປິ ຄຫາເປຕິ. ວິຎ຺ຎາຓມ຺ປິ ມຫາຊນໍ ວຎ຺ເຈຕິ, ເຕເນວ ຈິຕ຺ເຕນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ວິຍ, ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ວິຍ, ຐິຕໍ ວິຍ, ນິສິນ຺ນໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ຄາຫາເປຕິ. ອຎ຺ຎເທວ ຈ ອາຄມເນ ຈິຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎໍ ຄມນາທີສຸ. ເອວມ຺ປິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ມາຍາສທິສໍ. ວິເສສໂຕ ຈ ສຸຠາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ໂອຬາຣິກມ຺ປິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກຣູປໍ ອສຸຠນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເວທນາ ຕີຫິ ທຸກ຺ຂຕາຫິ ອວິນິມຸຕ຺ຕໂຕ ທຸກ຺ຂາຕິ ສຎ຺ຎາສງ຺ຂາຣາ ອວິເຘຍ຺ຍໂຕ ອນຕ຺ຕາຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸທຍພ຺ພຍຘມ຺ມໂຕ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

‘ເອວໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສຕ຺ຖສິທ຺ຘິໂຕ’ຕິ ເອວຎ຺ຈ ສງ຺ເຂປວິຕ຺ຖາຣວເສນ ທ຺ວິຘາ ປສ຺ສໂຕ ຍາ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິ ໂຫຕິ, ຕໂຕປິ ວິນິຈ຺ຉຍນໂຍ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ສງ຺ເຂປໂຕ ຕາວ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາສິກປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາທິຠາເວນ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຂນ຺ເຘຫິ ນ ວິຫຎ຺ຎຕິ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ຣູປາທີນິ ເຜຓປິຓ຺ຑາທິສທິສຠາເວນ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ນ ອສາເຣສຸ ສາຣທສ຺ສີ ໂຫຕິ. ວິເສສໂຕ ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກຣູປໍ ອສຸຠໂຕ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ກພຬີກາຣາຫາຣໍ ປຣິຊານາຕິ, ອສຸເຠ ສຸຠນ຺ຕິ ວິປລ຺ລາສໍ ປຊຫຕິ, ກາໂມຆໍ ອຸຕ຺ຕຣຕິ, ກາມໂຍເຄນ ວິສໍຍຸຊ຺ຊຕິ, ກາມາສເວນ ອນາສໂວ ໂຫຕິ, ອຠິຊ຺ຌາກາຍຄນ຺ຖໍ ຠິນ຺ທຕິ, ກາມຸປາທານໍ ນ ອຸປາທິຍຕິ. ເວທນໍ ທຸກ຺ຂໂຕ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຜສ຺ສາຫາຣໍ ປຣິຊານາຕິ, ທຸກ຺ເຂ ສຸຂນ຺ຕິ ວິປລ຺ລາສໍ ປຊຫຕິ, ຠໂວຆໍ ອຸຕ຺ຕຣຕິ, ຠວໂຍເຄນ ວິສໍຍຸຊ຺ຊຕິ, ຠວາສເວນ ອນາສໂວ ໂຫຕິ, ພ຺ຍາປາທກາຍຄນ຺ຖໍ ຠິນ຺ທຕິ, ສີລພ຺ພຕຸປາທານໍ ນ ອຸປາທິຍຕິ. ສຎ຺ຎໍ ສງ຺ຂາເຣ ຈ ອນຕ຺ຕໂຕ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຫາຣໍ ປຣິຊານາຕິ, ອນຕ຺ຕນິ ອຕ຺ຕາຕິ ວິປລ຺ລາສໍ ປຊຫຕິ, ທິຏ຺ໂຐຆໍ ອຸຕ຺ຕຣຕິ, ທິຏ຺ຐິໂຍເຄນ ວິສໍຍຸຊ຺ຊຕິ, ທິຏ຺ຐາສເວນ ອນາສໂວ ໂຫຕິ, ອິທໍ ສຈ຺ຈາຠິນິເວສກາຍຄນ຺ຖໍ ຠິນ຺ທຕິ, ອຕ຺ຕວາທຸປາທານໍ ນ ອຸປາທິຍຕິ. ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ວິຎ຺ຎາຓາຫາຣໍ ປຣິຊານາຕິ, ອນິຈ຺ເຈ ນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວິປລ຺ລາສໍ ປຊຫຕິ, ອວິຊ຺ໂຊຆໍ ອຸຕ຺ຕຣຕິ, ອວິຊ຺ຊາໂຍເຄນ ວິສໍຍຸຊ຺ຊຕິ, ອວິຊ຺ຊາສເວນ ອນາສໂວ ໂຫຕິ, ສີລພ຺ພຕປຣາມາສກາຍຄນ຺ຖໍ ຠິນ຺ທຕິ, ທິຏ຺ຐຸປາທານໍ ນ ອຸປາທິຍຕິ.

ເອວໍ ມຫານິສໍສໍ, ວຘກາທິວເສນ ທສ຺ສນໍ ຍສ຺ມາ;

ຕສ຺ມາ ຂນ຺ເຘ ຘີໂຣ, ວຘກາທິວເສນ ປສ຺ເສຍ຺ຍາຕິ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ.

໒. ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໓໒. ອິທານິ ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທໂສ ເຫຏ຺ຐາ ຣູປກຓ຺ເຑ ວິຕ຺ຖາຣິຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໓໔. ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທເສ ເອກວິເຘນາຕິ ເອກໂກຏ຺ຐາເສນ. ຜສ຺ສສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕຕິ ຜສ຺ເສນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ. ສພ຺ພາປິ ຈຕຸຠູມິກເວທນາ. ສເຫຕຸກທຸເກ ສເຫຕຸກາ ຈຕຸຠູມິກເວທນາ, ອເຫຕຸກາ ກາມາວຈຣາວ. ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ກຸສລປທາທີຫິ ວຸຕ຺ຕາ ເວທນາ ຊານິຕພ຺ພາ. ອປິຈາຍໍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ເອກວິເຘນ ຜສ຺ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໂຕ ທສ຺ສິໂຕ, ທຸວິເຘນ ສເຫຕຸກາເຫຕຸກໂຕ, ຕິວິເຘນ ຊາຕິໂຕ, ຈຕຸພ຺ພິເຘນ ຠູມນ຺ຕຣໂຕ, ປຎ຺ຈວິເຘນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໂຕ. ຕຕ຺ຖ ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍທຸກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ກາຍປ຺ປສາທວຕ຺ຖຸການິ ກາມາວຈຣາເນວ. ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຉຏ຺ຐວຕ຺ຖຸກໍ ວາ ອວຕ຺ຖຸກໍ ວາ ເຕຠູມກໍ. ໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຉຏ຺ຐວຕ຺ຖຸກໍ ກາມາວຈຣໍ. ອຸເປກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຈກ຺ຂາທິຈຕຸປ຺ປສາທວຕ຺ຖຸກໍ ຉຏ຺ຐວຕ຺ຖຸກໍ ອວຕ຺ຖຸກຎ຺ຈ ຈຕຸຠູມກໍ. ຉພ຺ພິເຘນ ວຕ຺ຖຸໂຕ ທສ຺ສິໂຕ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມາ ປຎ຺ຈ ເວທນາ ປຎ຺ຈປ຺ປສາທວຕ຺ຖຸກາ ກາມາວຈຣາວ ຉຏ຺ຐາ ອວຕ຺ຖຸກາ ວາ ສວຕ຺ຖຸກາ ວາ ຈຕຸຠູມິກາ.

ສຕ຺ຕວິເຘນ ຕຕ຺ຖ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສຊາ ເຠທໂຕ ທສ຺ສິຕາ, ອຏ຺ຐວິເຘນ ຕຕ຺ຖ ກາຍສມ຺ຜສ຺ສຊາ ເຠທໂຕ, ນວວິເຘນ ສຕ຺ຕວິຘເຠເທ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸສມ຺ຜສ຺ສຊາ ເຠທໂຕ, ທສວິເຘນ ອຏ຺ຐວິຘເຠເທ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸສມ຺ຜສ຺ສຊາ ເຠທໂຕ. ເອເຕສຸ ຫິ ສຕ຺ຕວິຘເຠເທ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສຊາ ມໂນຘາຕຸສມ຺ຜສ຺ສຊາ, ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸສມ຺ຜສ຺ສຊາຕິ ທ຺ວິຘາ ຠິນ຺ນາ. ອຏ຺ຐວິຘເຠເທ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ກາຍສມ຺ຜສ຺ສຊາປິ ສຸຂາ ທຸກ຺ຂາຕິ ທ຺ວິຘາ ຠິນ຺ນາ. ນວວິຘເຠເທ ສຕ຺ຕວິເຘ ວຸຕ຺ຕາ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸສມ຺ຜສ຺ສຊາ ກຸສລາທິວເສນ ຕິຘາ ຠິນ຺ນາ. ທສວິຘເຠເທ ອຏ຺ຐວິເຘ ວຸຕ຺ຕາ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸສມ຺ຜສ຺ສຊາ ກຸສລາທິວເສເນວ ຕິຘາ ຠິນ຺ນາ.

ກຸສລຕ຺ຕິໂກ ເຈຕ຺ຖ ເກວລໍ ປູຣຓຕ຺ຖເມວ ວຸຕ຺ໂຕ. ສຕ຺ຕວິຘອຏ຺ຐວິຘນວວິຘເຠເທສຸ ປນ ນຍໍ ທາຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ນໂຍ ທິນ຺ໂນ. ອຠິຘມ຺ມຎ຺ຫິ ປຕ຺ວາ ຕຖາຄເຕນ ນຍໍ ທາຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ນໂຍ ອທິນ຺ໂນ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອຍໍ ຕາວ ທຸກມູລເກ ເອໂກ ວາໂຣ.

ສຕ຺ຖາ ຫິ ອິມສ຺ມິໍ ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີເຍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘໍ ຠາເຊນ຺ໂຕ ຕິເກ ຄເຫຕ຺ວາ ທຸເກສຸ ປກ຺ຂິປິ, ທຸເກ ຄເຫຕ຺ວາ ຕິເກສຸ ປກ຺ຂິປິ, ຕິເກ ຈ ທຸເກ ຈ ອຸຠໂຕວຑ຺ຒນນີຫາເຣນ ອາຫຣິ; ສຕ຺ຕວິເຘນ, ຈຕຸວີສຕິວິເຘນ, ຕິໍສວິເຘນ, ພຫຸວິເຘນາຕິ ສພ຺ພຖາປິ ພຫຸວິເຘນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘໍ ທສ຺ເສສິ. ກສ຺ມາ? ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສເຍນ ເຈວ ເທສນາວິລາເສນ ຈ. ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸໍ ນິສິນ຺ນເທວປຣິສາຍ ຫິ ເຍ ເທວປຸຕ຺ຕາ ຕິເກ ອາທາຍ ທຸເກສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກຖິຍມານໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ເຕສໍ ສປ຺ປາຍວເສນ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ເທເສສິ. ເຍ ອິຕເຣຫິ ອາກາເຣຫິ ກຖິຍມານໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ເຕສໍ ເຕຫາກາເຣຫິ ເທເສສີຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ‘ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສໂຍ’. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ມຫາວິສຍຕາຍ ຕິເກ ວາ ທຸເກສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ, ທຸເກ ວາ ຕິເກສຸ ອຸຠໂຕວຑ຺ຒເນນ ວາ, ສຕ຺ຕວິຘາທິນເຍນ ວາ, ຍຖາ ຍຖາ ອິຈ຺ຉຕິ ຕຖາ ຕຖາ ເທເສຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ຕສ຺ມາປິ ອິເມຫາກາເຣຫິ ເທເສສີຕິ ອຍມສ຺ສ ‘ເທສນາວິລາໂສ’.

ຕຕ຺ຖ ຕິເກ ອາທາຍ ທຸເກສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເທສິຕວາໂຣ ທຸກມູລໂກ ນາມ. ທຸເກ ອາທາຍ ຕິເກສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເທສິຕວາໂຣ ຕິກມູລໂກ ນາມ. ຕິເກ ຈ ທຸເກ ຈ ອຸຠໂຕ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ເທສິຕວາໂຣ ອຸຠໂຕວຑ຺ຒິຕໂກ ນາມ. ອວສາເນ ສຕ຺ຕວິເຘນາຕິອາທິວາໂຣ ພຫຸວິຘວາໂຣ ນາມາຕິ ອິເມ ຕາວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາວາຣາ.

ຕຕ຺ຖ ທຸກມູລເກ ທຸເກສຸ ລພ຺ຠມາເນນ ເອເກເກນ ທຸເກນ ສທ຺ຘິໍ ຕິເກສຸ ອລພ຺ຠມາເນ ເວທນາຕ຺ຕິກປີຕິຕ຺ຕິກສນິທສ຺ສນຕ຺ຕິເກ ອປເນຕ຺ວາ, ເສເສ ລພ຺ຠມານເກ ເອກູນວີສຕິ ຕິເກ ໂຍເຊຕ຺ວາ, ທຸຕິຍທຸກປຐມຕ຺ຕິກໂຍຊນວາຣາທີນິ ນວວາຣສຕານິ ປຎ຺ຎາສຎ຺ຈ ວາຣາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ປາຬິຍໍ ສໍຂິປິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ທສ຺ເສຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ. ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນ຺ເຕນ ປນ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕິກມູລເກປິ ຕິເກສຸ ລພ຺ຠມາເນນ ເອເກເກນ ຕິເກນ ສທ຺ຘິໍ ທຸເກສຸ ອລພ຺ຠມາເນ ປຐມທຸກາທໂຍ ທຸເກ ອປເນຕ຺ວາ, ເສເສ ລພ຺ຠມານເກ ສເຫຕຸກທຸກາທໂຍ ປຎ຺ຎາສ ທຸເກ ໂຍເຊຕ຺ວາ, ປຐມຕ຺ຕິກທຸຕິຍທຸກໂຍຊນວາຣາທີນິ ນວວາຣສຕານິ ປຎ຺ຎາສຎ຺ຈ ວາຣາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕປິ ສພ຺ເພ ປາຬິຍໍ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ທສ຺ເສຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ. ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນ຺ເຕນ ປນ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອຸຠໂຕວຑ຺ຒິຕເກ ທຸວິຘເຠເທ ທຸຕິຍທຸກໍ ຕິວິຘເຠເທ ຈ ປຐມຕິກໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ລພ຺ຠມາເນຫິ ເອກູນວີສຕິຍາ ທຸເກຫິ ລພ຺ຠມາເນ ເອກູນວີສຕິຕິເກ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທຸຕິຍທຸກປຐມຕິກໂຍຊນວາຣາທໂຍ ເອກູນວີສຕິວາຣາ ວຸຕ຺ຕາ. ເອສ ທຸກຕິການໍ ວເສນ ອຸຠໂຕວຑ຺ຒິຕຕ຺ຕາ ອຸຠໂຕວຑ຺ຒິຕໂກ ນາມ ຕຕິໂຍ ມຫາວາໂຣ.

ພຫຸວິຘວາຣສ຺ສ ສຕ຺ຕວິຘນິທ຺ເທເສ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ລພ຺ຠມາເນສຸ ເອກູນວີສຕິຍາ ຕິເກສຸ ເອເກເກນ ສທ຺ຘິໍ ຈຕສ຺ໂສ ຠູມິໂຍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເອກູນວີສຕິ ສຕ຺ຕວິຘວາຣາ ວຸຕ຺ຕາ. ຈຕຸວີສຕິວິຘນິທ຺ເທເສປິ ເຕສໍເຍວ ຕິການໍ ວເສນ ເອກູນວີສຕິວາຣາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຖາ ພຫຸວິຘວາເຣ ຈາຕິ. ຕິໍສວິຘວາໂຣ ເອໂກເຍວາຕິ ສພ຺ເພປິ ອຏ຺ຐປຎ຺ຎາສ ວາຣາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຍໍ ຕາເວຕ຺ຖ ວາຣປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ປາຬິວຓ຺ຓນາ.