(໑໐.) ທສກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

ປຐມພລນິທ຺ເທໂສ

໘໐໙. ທສວິເຘນ ຎາຓວຕ຺ຖຸນິທ຺ເທເສ ອຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເຫຕຸປຏິກ຺ເຂໂປ. ອນວກາໂສຕິ ປຈ຺ຈຍປຏິກ຺ເຂໂປ. ອຸຠເຍນາປິ ກາຣຓເມວ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ກາຣຓຎ຺ຫິ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຜລສ຺ສ ຐານນ຺ຕິ ຈ ອວກາໂສຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍນ຺ຕິ ເຍນ ກາຣເຓນ. ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ມຄ຺ຄທິຏ຺ຐິຍາ ສມ຺ປນ຺ໂນ ໂສຕາປນ຺ໂນ ອຣິຍສາວໂກ. ກຎ຺ຈິ ສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ຈຕຸຠູມເກສຸ ສງ຺ຂຕສງ຺ຂາເຣສຸ ກຎ຺ຈິ ເອກໍ ສງ຺ຂາຣມ຺ປິ. ນິຈ຺ຈໂຕ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ນິຈ຺ໂຈຕິ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ເອຕໍ ກາຣຓໍ ນຕ຺ຖິ, ນ ອຸປລພ຺ຠຕິ. ຍໍ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນຕິ ເຍນ ກາຣເຓນ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ເອຕໍ ກາຣຓໍ ອຕ຺ຖິ; ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິຍາ ຫິ ໂສ ເຕຠູມເກສຸ ສງ຺ຂາເຣສຸ ກຎ຺ຈິ ສງ຺ຂາຣໍ ນິຈ຺ຈໂຕ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈຕຸຕ຺ຖຠູມກສງ຺ຂາໂຣ ປນ ເຕຊຸສ຺ສທຕ຺ຕາ ທິວສໍ ສນ຺ຕຕ຺ໂຕ ອໂຍຄຸໂຬ ວິຍ ມກ຺ຂິການໍ ທິຏ຺ຐິຍາ ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ວາ ອກຸສລານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ນ ໂຫຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ກຎ຺ຈິ ສງ຺ຂາຣໍ ສຸຂໂຕຕິອາທີສຸປິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຸຂໂຕ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ‘‘ເອກນ຺ຕສຸຂີ ອຕ຺ຕາ ໂຫຕິ ອໂຣໂຄ ປຣມ຺ມຣຓາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໑) ເອວໍ ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິວເສນ ສຸຂໂຕ ຄາຫໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທິຏ຺ຐິວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ປນ ອຣິຍສາວໂກ ປຣິຬາຫາຠິຠູໂຕ ປຣິຬາຫວູປສມຕ຺ຖໍ, ມຕ຺ຕຫຕ຺ຖີປຣິຕາສິໂຕ ວິຍ, ສຸຈິກາໂມ ໂປກ຺ຂພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຄູຖໍ ກຎ຺ຈິ ສງ຺ຂາຣໍ ສຸຂໂຕ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ. ອຕ຺ຕວາເທ ກສິຓາທິປຓ຺ຓຕ຺ຕິສງ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘາປິ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ຈຕຸຠູມກວເສນ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ, ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ເຕຠູມກວເສນ; ສພ຺ພວາເຣສຸ ວາ ອຣິຍສາວກສ຺ສາປິ ເຕຠູມກວເສເນວ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ວຏ຺ຏຕິ. ຍໍ ຍຎ຺ຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕໂຕ ຕໂຕ ອຣິຍສາວໂກ ຄາຫໍ ວິນິເວເຐຕິ. ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຫິ ຍໍ ຍໍ ນິຈ຺ຈໍ ສຸຂໍ ອຕ຺ຕາຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕໍ ຕໍ ອຣິຍສາວໂກ ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຄາຫໍ ວິນິເວເຐຕິ.

ມາຕຣນ຺ຕິອາທີສຸ ຊນິກາວ ມາຕາ. ມນຸສ຺ສຠູໂຕວ ຂີຓາສໂວ ອຣຫາຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ກິໍ ປນ ອຣິຍສາວໂກ ອຎ຺ຎໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍາຕິ? ເອຕມ຺ປິ ອຏ຺ຐານໍ. ສເຈປິ ຠວນ຺ຕຣຄຕໍ ອຣິຍສາວກໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຣິຍສາວກຠາວໍ ອຊານນ຺ຕມ຺ປິ ໂກຈິ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອິມໍ ກຸນ຺ຖກິປິລ຺ລິກໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕ຺ວາ ສກລຈກ຺ກວາຬຄພ຺ເຠ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຊ຺ຊໍ ປຏິປຊ຺ຊາຫີ’ຕິ, ເນວ ໂສ ຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ. ອຖ ວາປິ ນໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍຸໍ – ‘ສເຈ ອິມໍ ນ ຆາເຕສ຺ສສິ, ສີສໍ ເຕ ຉິນ຺ທິສ຺ສາມາ’ຕິ, ສີສເມວສ຺ສ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍຸໍ, ເນວ ໂສ ຕໍ ຆາເຕຍ຺ຍ. ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາວສ຺ສ ປນ ມຫາສາວຊ຺ຊຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ຈ ພລທີປນຕ຺ຖເມຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ສາວຊ຺ໂຊ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາໂວ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ມາຕຸຆາຕາທີນິປິ ອານນ຺ຕຣິຍານິ ກຣິສ຺ສຕິ. ມຫາພໂລ ອຣິຍສາວໂກ; ໂສ ເອຕານິ ກມ຺ມານິ ນ ກໂຣຕີຕິ.

ປທຸຏ຺ເຐນ ຈິຕ຺ເຕນາຕິ ໂທສສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ ວຘກຈິຕ຺ເຕນ. ໂລຫິຕໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍາຕິ ຊີວມານກສຣີເຣ ຂຸທ຺ທກມກ຺ຂິກາຍ ປິວນມຕ຺ຕມ຺ປິ ໂລຫິຕໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ. ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍາຕິ ສມານສໍວາສກໍ ສມານສີມາຍໍ ຐິຕໍ ປຎ຺ຈຫິ ກາຣເຓຫິ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ, ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອາກາເຣຫິ ສງ຺ໂຆ ຠິຊ຺ຊຕິ – ກມ຺ເມນ, ອຸທ຺ເທເສນ, ໂວຫຣນ຺ໂຕ, ອນຸສ຺ສາວເນນ, ສລາກຄ຺ຄາເຫນາ’’ຕິ (ປຣິ. ໔໕໘).

ຕຕ຺ຖ ‘ກມ຺ເມນາ’ຕິ ອປໂລກນາທີສຸ ຈຕູສຸ ກມ຺ເມສຸ ອຎ຺ຎຕເຣນ ກມ຺ເມນ. ‘ອຸທ຺ເທເສນາ’ຕິ ປຎ຺ຈສຸ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທເສສຸ ອຎ຺ຎຕເຣນ ອຸທ຺ເທເສນ. ‘ໂວຫຣນ຺ໂຕ’ຕິ ກຖຍນ຺ໂຕ, ຕາຫິ ຕາຫິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕີຫິ ‘ອຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມ’ຕິອາທີນິ ອຏ຺ຐາຣສ ເຠທກຣວຕ຺ຖູນິ ທີເປນ຺ໂຕ. ‘ອນຸສ຺ສາວເນນາ’ຕິ ‘ນນຸ ຕຸມ຺ເຫ ຊານາຖ ມຍ຺ຫໍ ອຸຈ຺ຈາກຸລາ ປພ຺ພຊິຕຠາວໍ ພຫຸສ຺ສຸຕຠາວຎ຺ຈ! ມາທິໂສ ນາມ ອຸທ຺ຘມ຺ມໍ ອຸພ຺ພິນຍໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ຄາເຫຍ຺ຍາຕິ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ກິໍ ມຍ຺ຫໍ ອວີຈິ ນີລຸປ຺ປລວນໍ ວິຍ ສີຕໂລ? ກິມຫໍ ອປາຍໂຕ ນ ຠາຍາມີ’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ກຓ຺ຓມູເລ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ອນຸສ຺ສາວເນນ. ‘ສລາກຄ຺ຄາເຫນາ’ຕິ ເອວໍ ອນຸສ຺ສາເວຕ຺ວາ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕ຺ວາ ອນິວຕ຺ຕນຘມ຺ເມ ກຕ຺ວາ ‘‘ຄຓ຺ຫຖ ອິມໍ ສລາກ’’ນ຺ຕິ ສລາກຄ຺ຄາເຫນ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກມ຺ມເມວ ອຸທ຺ເທໂສ ວາ ປມາຓໍ ໂວຫາຣານຸສ຺ສາວນສລາກຄ຺ຄາຫາ ປນ ປຸພ຺ພຠາຄາ. ອຏ຺ຐາຣສວຕ຺ຖຸທີປນວເສນ ຫິ ໂວຫຣນ຺ເຕນ ຕຕ຺ຖ ຣຸຈິຊນນຕ຺ຖໍ ອນຸສ຺ສາເວຕ຺ວາ ສລາກາຍ ຄາຫິຕາຍປິ ອຠິນ຺ໂນວ ໂຫຕິ ສງ຺ໂຆ. ຍທາ ປນ ເອວໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ອຕິເຣກາ ວາ ສລາກໍ ຄາເຫຕ຺ວາ ອາເວຓິກໍ ກມ຺ມໍ ວາ ອຸທ຺ເທສໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕທາ ສງ຺ໂຆ ຠິນ຺ໂນ ນາມ ໂຫຕິ.

ເອວໍ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ໂນ ປຸຄ຺ຄໂລ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍາຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ມາຕຸຆາຕາທີນິ ປຎ຺ຈ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມານິ ທສ຺ສິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຍານິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ກໂຣຕິ, ນ ອຣິຍສາວໂກ. ເຕສໍ ອາວິຠາວຕ຺ຖໍ –

ກມ຺ມໂຕ ທ຺ວາຣໂຕ ເຈວ, ກປ຺ປຏ຺ຐິຕິຍໂຕ ຕຖາ;

ປາກສາຘາຣຓາທີຫິ, ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ຕຕ຺ຖ ‘ກມ຺ມໂຕ’ ຕາວ – ເອຕ຺ຖ ຫິ ມນຸສ຺ສຠູຕສ຺ເສວ ມນຸສ຺ສຠູຕໍ ມາຕຣໍ ວາ ປິຕຣໍ ວາ ອປິ ປຣິວຕ຺ຕລິງ຺ຄໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປນ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ວິປາກໍ ປຏິພາຫິສ຺ສາມີ’ຕິ ສກລຈກ຺ກວາຬໍ ມຫາເຈຕິຍປ຺ປມາເຓຫິ ກຎ຺ຈນຖູເປຫິ ປູເຣຕ຺ວາປິ, ສກລຈກ຺ກວາຬໍ ປູເຣຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາປິ, ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສງ຺ຆາຏິກຓ຺ຓໍ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາວ ວິຈຣິຕ຺ວາປິ, ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ນິຣຍເມວ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ປນ ສຍໍ ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ຕິຣຈ຺ຉານຠູຕໍ ມາຕຣໍ ວາ ປິຕຣໍ ວາ, ສຍໍ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານຠູໂຕ ມນຸສ຺ສຠູຕໍ, ຕິຣຈ຺ຉານຠູໂຕເຍວ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານຠູຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕິ, ຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ນ ໂຫຕິ, ກມ຺ມໍ ປນ ຠາຣິຍໍ ໂຫຕິ, ອານນ຺ຕຣິຍໍ ອາຫຈ຺ເຈວ ຕິຏ຺ຐຕິ. ມນຸສ຺ສຊາຕິການໍ ປນ ວເສນ ອຍໍ ປຎ຺ໂຫ ກຖິໂຕ.

ເອຕ຺ຖ ເອຬກຈຕຸກ຺ກໍ, ສງ຺ຄາມຈຕຸກ຺ກໍ, ໂຈຣຈຕຸກ຺ກຎ຺ຈ ກເຖຕພ຺ພໍ. ‘ເອຬກໍ ມາເຣມີ’ຕິ ອຠິສນ຺ຘິນາປິ ຫິ ເອຬກຏ຺ຐາເນ ຐິຕໍ ມນຸສ຺ໂສ ມນຸສ຺ສຠູຕໍ ມາຕຣໍ ວາ ປິຕຣໍ ວາ ມາເຣນ຺ໂຕ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ຜຸສຕິ. ເອຬກາຠິສນ຺ຘິນາ ປນ ມາຕາປິຕິອຠິສນ຺ຘິນາ ວາ ເອຬກໍ ມາເຣນ຺ໂຕ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ນ ຜຸສຕິ. ມາຕາປິຕິອຠິສນ຺ຘິນາ ມາຕາປິຕໂຣ ມາເຣນ຺ໂຕ ຜຸສເຕວ. ເອສ ນໂຍ ອິຕຣສ຺ມິມ຺ປິ ຈຕຸກ຺ກທ຺ວເຍ. ຍຖາ ຈ ມາຕາປິຕູສຸ, ເອວໍ ອຣຫນ຺ເຕປິ ເອຕານິ ຈຕຸກ຺ການິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ມນຸສ຺ສອຣຫນ຺ຕເມວ ຈ ມາເຣຕ຺ວາ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ຜຸສຕິ, ນ ຍກ຺ຂຠູຕໍ; ກມ຺ມໍ ປນ ຠາຣິຍໍ ອານນ຺ຕຣິຍສທິສເມວ. ມນຸສ຺ສອຣຫນ຺ຕສ຺ສ ຈ ປຸຖຸຊ຺ຊນກາເລເຍວ ສຕ຺ຖປ຺ປຫາເຣ ວາ ວິເສ ວາ ທິນ຺ເນປິ ຍທິ ໂສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ເຕເນວ ມຣຕິ, ອຣຫນ຺ຕຆາໂຕ ໂຫຕິເຍວ. ຍໍ ປນ ປຸຖຸຊ຺ຊນກາເລ ທິນ຺ນໍ ທານໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ເສວ ຕໍ ທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ເສສອຣິຍປຸຄ຺ຄເລ ມາເຣນ຺ຕສ຺ສ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ນຕ຺ຖິ, ກມ຺ມໍ ປນ ຠາຣິຍໍ ອານນ຺ຕຣິຍສທິສເມວ.

ໂລຫິຕຸປ຺ປາເທ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອເຠຊ຺ຊກາຍຕາຍ ປຣູປກ຺ກເມນ ຈມ຺ມຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ໂລຫິຕປຄ຺ຆຣຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ສຣີຣສ຺ສ ປນ ອນ຺ໂຕເຍວ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ໂລຫິຕໍ ສໂມສຣຕິ. ເທວທຕ຺ເຕນ ປຏິວິທ຺ຘສິລາໂຕ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຄຕາ ສກລິກາປິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປາທນ຺ຕໍ ປຫຣິ. ຜຣສຸນາ ປຫໂຏ ວິຍ ປາໂທ ອນ຺ໂຕໂລຫິໂຕເຍວ ອໂຫສິ. ຕຖາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ໂຫຕິ. ຊີວໂກ ປນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຣຸຈິຍາ ສຕ຺ຖເກນ ຈມ຺ມໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕມ຺ຫາ ຐານາ ທຸຏ຺ຐໂລຫິຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຜາສຸກມກາສິ. ຕຖາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມເມວ ໂຫຕິ.

ອຖ ເຍ ຈ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຕຖາຄເຕ ເຈຕິຍໍ ຠິນ຺ທນ຺ຕິ, ໂພຘິໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ຘາຕຸມ຺ຫິ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕິ, ເຕສໍ ກິໍ ໂຫຕີຕິ? ຠາຣິຍໍ ກມ຺ມໍ ໂຫຕິ ອານນ຺ຕຣິຍສທິສໍ. ສຘາຕຸກໍ ປນ ຖູປໍ ວາ ປຏິມໍ ວາ ພາຘຍມານໍ ໂພຘິສາຂຎ຺ຈ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈປິ ຕຕ຺ຖ ນິລີນາ ສກຸຓາ ເຈຕິເຍ ວຈ຺ຈໍ ປາເຕນ຺ຕິ, ຉິນ຺ທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ປຣິໂຠຄເຈຕິຍໂຕ ຫິ ສຣີຣເຈຕິຍໍ ມຫນ຺ຕຕຣໍ. ເຈຕິຍວຕ຺ຖຸໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ໂພຘິມູລມ຺ປິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍາ ປນ ໂພຘິສາຂາ ໂພຘິຆຣໍ ພາຘຕິ, ຕໍ ເຄຫຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ. ໂພຘິອຕ຺ຖຎ຺ຫິ ເຄຫໍ, ນ ເຄຫຕ຺ຖາຍ ໂພຘິ. ອາສນຆເຣປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ອາສນຆເຣ ຘາຕຸ ນິຫິຕາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ໂພຘິສາຂໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ໂພຘິຊຄ຺ຄນຕ຺ຖໍ ໂອໂຊຫຣຓສາຂໍ ວາ ປູຕິຏ຺ຐານໍ ວາ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ; ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄເນ ວິຍ ປຸຎ຺ຎມ຺ປິ ໂຫຕິ.

ສງ຺ຆເຠເທ ສີມຏ຺ຐກສງ຺ເຆ ອສນ຺ນິປຕິເຕ ວິສຸໍ ປຣິສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຕໂວຫາຣານຸສ຺ສາວນສລາກຄ຺ຄາຫສ຺ສ ກມ຺ມໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອຸທ຺ເທສໍ ວາ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕສ຺ສ ເຠໂທ ຈ ໂຫຕິ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມຎ຺ຈ. ສມຄ຺ຄສຎ຺ຎາຍ ປນ ວຏ຺ຏຕິ. ສມຄ຺ຄສຎ຺ຎາຍ ຫິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ເນວ ເຠໂທ ໂຫຕິ ນ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມໍ. ຕຖາ ນວໂຕ ອູນປຣິສາຍໍ. ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ນວນ຺ນໍ ຊນານໍ ໂຍ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕິ, ຕສ຺ສ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ອນຸວຕ຺ຕການໍ ອຘມ຺ມວາທີນໍ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ ກມ຺ມໍ; ຘມ຺ມວາທິໂນ ອນວຊ຺ຊາ. ຕຕ຺ຖ ນວນ຺ນເມວ ສງ຺ຆເຠເທ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເອກໂຕ, ອຸປາລິ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂຫນ຺ຕິ, ເອກໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ນວໂມ ອນຸສ຺ສາເວຕິ ສລາກໍ ຄາເຫຕິ – ‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິທໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິທໍ ໂຣເຈຖາ’ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆຣາຊິ ເຈວ ໂຫຕິ ສງ຺ຆເຠໂທ ຈ. ນວນ຺ນໍ ວາ, ອຸປາລິ, ອຕິເຣກນວນ຺ນໍ ວາ ສງ຺ຆຣາຊິ ເຈວ ໂຫຕິ ສງ຺ຆເຠໂທ ຈາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໓໕໑).

ເອເຕສຸ ຈ ປນ ປຎ຺ຈສຸ ສງ຺ຆເຠໂທ ວຈີກມ຺ມໍ, ເສສານິ ກາຍກມ຺ມານີຕິ. ເອວໍ ກມ຺ມໂຕປິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

‘ທ຺ວາຣໂຕ’ຕິ ສພ຺ພາເນວ ເຈຕານິ ກາຍທ຺ວາຣໂຕປິ ວຈີທ຺ວາຣໂຕປິ ສມຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ປຸຣິມານິ ປເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອາຓຕ຺ຕິກວິຊ຺ຊາມຍປໂຍຄວເສນ ວຈີທ຺ວາຣໂຕ ສມຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາປິ ກາຍທ຺ວາຣເມວ ປູເຣນ຺ຕິ. ສງ຺ຆເຠໂທ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຍ ເຠທໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກາຍທ຺ວາຣໂຕ ສມຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາປິ ວຈີທ຺ວາຣເມວ ປູເຣຕີຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ທ຺ວາຣໂຕປິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

‘ກປ຺ປຏ຺ຐິຕິຍໂຕ’ຕິ ສງ຺ຆເຠໂທເຍວ ເຈຕ຺ຖ ກປ຺ປຏ຺ຐິຕິໂຍ. ສຓ຺ຐຫນ຺ເຕ ຫິ ກປ຺ເປ ກປ຺ປເວມຊ຺ເຌ ວາ ສງ຺ຆເຠທໍ ກຕ຺ວາ ກປ຺ປວິນາເສເຍວ ມຸຈ຺ຈຕິ. ສເຈປິ ຫິ ‘ສ຺ເວ ກປ຺ໂປ ວິນສ຺ສິສ຺ສຕີ’ຕິ ອຊ຺ຊ ສງ຺ຆເຠທໍ ກໂຣຕິ, ສ຺ເວເຍວ ມຸຈ຺ຈຕິ, ເອກທິວສເມວ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ກຣຓໍ ປນ ນຕ຺ຖິ. ເສສານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ກມ຺ມານິ ອານນ຺ຕຣິຍາເນວ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ກປ຺ປຏ຺ຐິຕິຍານີຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ກປ຺ປຏ຺ຐິຕິຍໂຕປິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

‘ປາກໂຕ’ຕິ ເຍນ ຈ ປຎ຺ຈເປຕານິ ກມ຺ມານິ ກຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ສງ຺ຆເຠໂທເຍວ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ວິປຈ຺ຈຕິ. ເສສານິ ‘‘ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ນາໂຫສິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ສງ຺ຆເຠທາຠາເວ ໂລຫິຕຸປ຺ປາໂທ, ຕທຠາເວ ອຣຫນ຺ຕຆາໂຕ, ຕທຠາເວ ສເຈ ປິຕາ ສີລວາ ໂຫຕິ, ມາຕາ ທຸສ຺ສີລາ ໂນ ວາ ຕຖາ ສີລວຕີ, ປິຕຸຆາໂຕ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ວິປຈ຺ຈຕິ. ສເຈ ມາຕາ ມາຕຸຆາໂຕ. ທ຺ວີສຸປິ ສີເລນ ວາ ທຸສ຺ສີເລນ ວາ ສມາເນສຸ ມາຕຸຆາໂຕວ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ວິປຈ຺ຈຕິ; ມາຕາ ຫິ ທຸກ຺ກຣກາຣິຓີ ພຫູປກາຣາ ຈ ປຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ປາກໂຕປິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

‘ສາຘາຣຓາທີຫີ’ຕິ ປຸຣິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຄຫຏ຺ຐປພ຺ພຊິຕານໍ ສາຘາຣຓານິ. ສງ຺ຆເຠໂທ ປນ ‘‘ນ ໂຂ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸນີ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕິ, ນ ສິກ຺ຂມານາ, ນ ສາມເຓໂຣ, ນ ສາມເຓຣີ, ນ ອຸປາສໂກ, ນ ອຸປາສິກາ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕິ. ຠິກ຺ຂຸ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປກຕຕ຺ໂຕ ສມານສໍວາສໂກ ສມານສີມາຍໍ ຐິໂຕ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໓໕໑) ວຈນໂຕ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນວ ໂຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ; ຕສ຺ມາ ອສາຘາຣໂຓ. ອາທິສທ຺ເທນ ສພ຺ເພເປເຕ ທຸກ຺ຂເວທນາສຫຄຕາ ໂທສໂມຫສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຈາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ສາຘາຣຓາທີຫິປິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ອຎ຺ຎໍ ສຕ຺ຖາຣນ຺ຕິ ‘ອຍໍ ເມ ສຕ຺ຖາ ສຕ຺ຖຸກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ’ຕິ ຠວນ຺ຕເຣປິ ອຎ຺ຎໍ ຕິຕ຺ຖກຣໍ ‘ອຍໍ ເມ ສຕ຺ຖາ’ຕິ ເອວໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຐມໍ ຠວໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ ສພ຺ພມນ຺ທປຎ຺ໂຎປິ ສຕ຺ຕມໍ ຠວໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐມໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ອຸຕ຺ຕມໂກຏິຍາ ຫິ ສຕ຺ຕມໍ ຠວໍ ສນ຺ຘາເຍເວສ ‘‘ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ກິໍ ປນ ຕໍ ນິຍາເມຕິ? ກິໍ ປຸພ຺ພເຫຕຸ ນິຍາເມຕິ ອຸທາຫຸ ປຏິລທ຺ຘມຄ຺ໂຄ ອຸທາຫຸ ອຸປຣິ ຕໂຍ ມຄ຺ຄາຕິ? ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຄຫິຕໍ ນາມມຕ຺ຕເມຕໍ. ປຸຄ຺ຄໂລ ປນ ນິຍໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ‘‘ປຸພ຺ພເຫຕຸ ນິຍາເມຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຫິ ອຸປຣິ ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ປຐມມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍາຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອິຈ຺ຈສ຺ສ ອເຫຕຸ ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍ ປາປຸຓາຕິ. ‘‘ປຏິລທ຺ຘມຄ຺ໂຄ ນິຍາເມຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຸປຣິ ຕໂຍ ມຄ຺ຄາ ອກິຈ຺ຈກາ ໂຫນ຺ຕິ, ປຐມມຄ຺ໂຄວ ສກິຈ຺ຈໂກ, ປຐມມຄ຺ເຄເນວ ກິເລເສ ເຂເປຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອຸປຣິ ຕໂຍ ມຄ຺ຄາ ນິຍາເມນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຐມມຄ຺ໂຄ ອກິຈ຺ຈໂກ ໂຫຕິ, ອຸປຣິ ຕໂຍ ມຄ຺ຄາວ ສກິຈ຺ຈກາ, ປຐມມຄ຺ຄໍ ອນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປຣິ ຕໂຍ ມຄ຺ຄາ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ພາ ໂຫນ຺ຕິ, ປຐມມຄ຺ເຄນ ຈ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາວ ກິເລສາ ເຂເປຕພ຺ພາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ນ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ນິຍາເມຕິ, ອຸປຣິ ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ ວິປສ຺ສນາວ ນິຍາເມຕິ. ສເຈ ຫິ ເຕສໍ ວິປສ຺ສນາ ຕິກ຺ຂາ ສູຣາ ຫຸຕ຺ວາ ວຫຕິ, ເອກໍເຍວ ຠວໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຕິ. ຕໂຕ ມນ຺ທຕຣປຎ຺ໂຎ ທຸຕິເຍ ວາ ຕຕິເຍ ວາ ຈຕຸຕ຺ເຖ ວາ ປຎ຺ຈເມ ວາ ຉຏ຺ເຐ ວາ ຠເວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຕິ. ສພ຺ພມນ຺ທປຎ຺ໂຎ ສຕ຺ຕມໍ ຠວໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ອຏ຺ຐເມ ຠເວ ປຏິສນ຺ຘິ ນ ໂຫຕິ. ອິຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຄຫິຕໍ ນາມມຕ຺ຕເມຕໍ. ສຕ຺ຖາ ຫິ ພຸທ຺ຘຕຸລາຍ ຕຸເລຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ‘ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ສພ຺ພມຫາປຎ຺ໂຎ ຕິກ຺ຂວິປສ຺ສໂກ ເອກເມວ ຠວໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’ຕິ ‘ເອກພີຊີ’ຕິ ນາມໍ ອກາສິ; ‘ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ທຸຕິຍໍ, ຕຕິຍໍ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ, ປຎ຺ຈມໍ, ຉຏ຺ຐໍ ຠວໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’ຕິ ‘ໂກລໍໂກໂລ’ຕິ ນາມໍ ອກາສິ; ‘ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຕ຺ຕມໍ ຠວໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’ຕິ ‘ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣໂມ’ຕິ ນາມໍ ອກາສິ.

ໂກຈິ ປນ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຠວານໍ ນິຍໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອຣິຍສາວໂກ ປນ ເຍນ ເກນຈິປິ ອາກາເຣນ ມນ຺ທປຎ຺ໂຎ ສມາໂນ ອຏ຺ຐມໍ ຠວໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາວ ປຣິນິພ຺ພາຕິ. ສກ຺ກສທິໂສປິ ວຏ຺ຏາຠິຣໂຕ ສຕ຺ຕມໍເຍວ ຠວໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ສຕ຺ຕເມ ຠເວ ສພ຺ພກາເຣນ ປມາທວິຫາຣິໂນປິ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ປຣິປາກໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອປ຺ປມຕ຺ຕເກປິ ອາຣມ຺ມເຓ ນິພ຺ພິນ຺ທິຕ຺ວາ ນິພ຺ພຸຕິໍ ປາປຸຓາຕິ. ສເຈປິ ຫິສ຺ສ ສຕ຺ຕເມ ຠເວ ນິທ຺ທໍ ວາ ໂອກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ, ປຣມ຺ມຸຂໍ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ, ປຈ຺ຉໂຕ ຐຕ຺ວາ ຕິຂິເຓນ ອສິນາ ໂກຈິເທວ ສີສໍ ປາເຕຍ຺ຍ, ອຸທເກ ວາ ໂອສາເທຕ຺ວາ ມາເຣຍ຺ຍ, ອສນິ ວາ ປນສ຺ສ ສີເສ ປເຕຍ຺ຍ, ເອວຣູເປປິ ກາເລ ສປ຺ປຏິສນ຺ຘິກາ ກາລໍກິຣິຍາ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາວ ປຣິນິພ຺ພາຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຏ຺ຐມໍ ຠວໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

ເອກິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາຕິ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸຍາ. ຕີຓິ ຫິ ເຂຕ຺ຕານິ – ຊາຕິເຂຕ຺ຕໍ, ອາຓາເຂຕ຺ຕໍ, ວິສຍກ຺ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘ຊາຕິກ຺ເຂຕ຺ຕໍ’ ນາມ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸ. ສາ ຫິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂອກ຺ກມນກາເລ, ນິກ຺ຂມນກາເລ, ສມ຺ໂພຘິກາເລ, ຘມ຺ມຈກ຺ກປວຕ຺ຕເນ, ອາຍຸສງ຺ຂາຣໂວສ຺ສຊ຺ຊເນ, ປຣິນິພ຺ພາເນ ຈ ກມ຺ປຕິ. ໂກຏິສຕສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬໍ ປນ ‘ອາຓາເຂຕ຺ຕໍ’ ນາມ. ອາຏານາຏິຍໂມຣປຣິຕ຺ຕຘຊຄ຺ຄປຣິຕ຺ຕຣຕນປຣິຕ຺ຕາທີນຎ຺ຫິ ເອຕ຺ຖ ອາຓາ ວຕ຺ຕຕິ. ‘ວິສຍເຂຕ຺ຕສ຺ສ’ ປນ ປຣິມາຓໍ ນຕ຺ຖິ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ‘‘ຍາວຕກໍ ຎາຓໍ ຕາວຕກໍ ເຎຍ຺ຍໍ, ຍາວຕກໍ ເຎຍ຺ຍໍ ຕາວຕກໍ ຎາຓໍ, ຎາຓປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເຎຍ຺ຍໍ, ເຎຍ຺ຍປຣິຍນ຺ຕິກໍ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໕) ວຈນໂຕ ອວິສໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ອິເມສຸ ປນ ຕີສຸ ເຂຕ຺ເຕສຸ, ຐເປຕ຺ວາ ອິມໍ ຈກ຺ກວາຬໍ, ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຈກ຺ກວາເຬ ພຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ປນ ອຕ຺ຖິ. ຕີຓິ ປິຏການິ – ວິນຍປິຏກໍ, ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏກໍ, ອຠິຘມ຺ມປິຏກນ຺ຕິ. ຕິສ຺ໂສ ສງ຺ຄີຕິໂຍ – ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສງ຺ຄີຕິ, ຍສຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສງ຺ຄີຕິ, ໂມຄ຺ຄລິປຸຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສງ຺ຄີຕີຕິ. ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ສງ຺ຄີຕິໂຍ ອາຣຸຬ຺ເຫ ເຕປິຏເກ ພຸທ຺ຘວຈເນ ອິມໍ ຈກ຺ກວາຬໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ປນ ອຕ຺ຖິ.

ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມນ຺ຕິ ອປຸເຣ ອປຈ຺ຉາ; ເອກໂຕ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ປຸເຣ ວາ ປຈ຺ຉາ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ‘‘ໂພຘິໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ນ ອຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິສິນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໍ ຕາວ ປຸພ຺ເພນ຺ຕິ ນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫເຓ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬກມ຺ປເນເນວ ຊາຕິກ຺ເຂຕ຺ຕປຣິຄ຺ຄໂຫ ກໂຕ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນິວາຣິຕາ ໂຫຕິ. ປຣິນິພ຺ພານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈ ຍາວ ສາສປມຕ຺ຕາປິ ຘາຕຸໂຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຕາວ ປຈ຺ຉາຕິ ນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຘາຕູສຸ ຫິ ຐິຕາສຸ ພຸທ຺ຘາ ຐິຕາວ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ອຎ຺ຎສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນິວາຣິຕາວ ໂຫຕິ, ຘາຕຸປຣິນິພ຺ພາເນ ປນ ຊາເຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນ ນິວາຣິຕາ.

ຕີຓິ ຫິ ອນ຺ຕຣຘານານິ ນາມ – ປຣິຍຕ຺ຕິອນ຺ຕຣຘານໍ, ປຏິເວຘອນ຺ຕຣຘານໍ, ປຏິປຕ຺ຕິອນ຺ຕຣຘານນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘ປຣິຍຕ຺ຕີ’ຕິ ຕີຓິ ປິຏການິ; ‘ປຏິເວໂຘ’ຕິ ສຈ຺ຈປຏິເວໂຘ; ‘ປຏິປຕ຺ຕີ’ຕິ ປຏິປທາ. ຕຕ຺ຖ ປຏິເວໂຘ ຈ ປຏິປຕ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິປິ ນ ໂຫຕິປິ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ກາເລ ປຏິເວຘກຣາ ຠິກ຺ຂູ ພຫູ ໂຫນ຺ຕິ; ‘ເອສ ຠິກ຺ຂຸ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ’ຕິ ອງ຺ຄຸລິໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ. ອິມສ຺ມິໍເຍວ ທີເປ ເອກວາຣໍ ກິຣ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠິກ຺ຂຸ ນາມ ນາໂຫສິ. ປຏິປຕ຺ຕິປູຣກາປິ ກທາຈິ ພຫູ ໂຫນ຺ຕິ, ກທາຈິ ອປ຺ປາ. ອິຕິ ປຏິເວໂຘ ຈ ປຏິປຕ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິປິ ນ ໂຫຕິປິ.

ສາສນຏ຺ຐິຕິຍາ ປນ ປຣິຍຕ຺ຕິເຍວ ປມາຓໍ. ປຓ຺ຑິໂຕ ຫິ ເຕປິຏກໍ ສຸຕ຺ວາ ທ຺ເວປິ ປູເຣຕິ. ຍຖາ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອາຬາຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ຎາ ສຕ຺ຕ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິຍາ ປຣິກມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉິ, ໂສ ‘ນ ຊານາມີ’ຕິ ອາຫ; ຕໂຕ ອຸທກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຘິຄຕວິເສສໍ ສໍສນ຺ເທຕ຺ວາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສ຺ສ ປຣິກມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉິ; ໂສ ອາຈິກ຺ຂິ; ຕສ຺ສ ວຈນສມນນ຺ຕຣເມວ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຕໍ ສມ຺ປາເທສິ; ເອວເມວ ປຎ຺ຎວາ ຠິກ຺ຂຸ ປຣິຍຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ທ຺ເວປິ ປູເຣຕິ. ຕສ຺ມາ ປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ຐິຕາຍ ສາສນໍ ຐິຕໍ ໂຫຕິ. ຍທາ ປນ ສາ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ຕທາ ປຐມໍ ອຠິຘມ຺ມປິຏກໍ ນສ຺ສຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຏ຺ຐານໍ ສພ຺ພປຐມໍ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ. ອນຸກ຺ກເມນ ປຈ຺ຉາ ຘມ຺ມສງ຺ຄໂຫ. ຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕຣຫິເຕ ອິຕເຣສຸ ທ຺ວີສຸ ປິຏເກສຸ ຐິເຕສຸ ສາສນໍ ຐິຕເມວ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏເກ ອນ຺ຕຣຘາຍມາເນ ປຐມໍ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາໂຍ ເອກາທສກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ເອກກາ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ. ຕທນນ຺ຕຣໍ ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາໂຍ ຈກ຺ກເປຍ຺ຍາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ໂອຆຕຣຓາ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ. ຕທນນ຺ຕຣໍ ມຊ຺ຌິມນິກາໂຍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຠາວນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ມູລປຣິຍາຍາ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ. ຕທນນ຺ຕຣໍ ທີຆນິກາໂຍ ທສຸຕ຺ຕຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລາ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ. ເອກິສ຺ສາປິ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຄາຖານໍ ປຸຈ຺ຉາ ອທ຺ຘານໍ ຄຈ຺ຉຕິ; ສາສນໍ ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ ສຠິຍປຸຈ຺ຉາ (ສຸ. ນິ. ໕໑໕ ອາທໂຍ) ວິຍ ອາຬວກປຸຈ຺ຉາ (ສຸ. ນິ. ໑໘໓ ອາທໂຍ; ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໖) ວິຍ ຈ. ເອຕາ ກິຣ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາລິກາ ອນ຺ຕຣາ ສາສນໍ ຘາເຣຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ.

ທ຺ວີສຸ ປນ ປິຏເກສຸ ອນ຺ຕຣຫິເຕສຸປິ ວິນຍປິຏເກ ຐິເຕ ສາສນໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ປຣິວາຣຂນ຺ຘເກສຸ ອນ຺ຕຣຫິເຕສຸ ອຸຠໂຕວິຠງ຺ເຄ ຐິເຕ ຐິຕເມວ ໂຫຕິ. ອຸຠໂຕວິຠງ຺ເຄ ອນ຺ຕຣຫິເຕ ມາຕິກາຍ ຐິຕາຍປິ ຐິຕເມວ ໂຫຕິ. ມາຕິກາຍ ອນ຺ຕຣຫິຕາຍ ປາຕິໂມກ຺ຂປພ຺ພຊ຺ຊາອຸປສມ຺ປທາສຸ ຐິຕາສຸ ສາສນໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ລິງ຺ຄໍ ອທ຺ຘານໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເສຕວຕ຺ຖສມຓວໍໂສ ປນ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສາສນໍ ຘາເຣຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ປຈ຺ຉິມກສ຺ສ ປນ ສຈ຺ຈປຏິເວຘໂຕ ປຈ຺ຉິມກສ຺ສ ສີລເຠທໂຕ ຈ ປຏ຺ຐາຍ ສາສນໍ ໂອສກ຺ກິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນ ວາຣິຕາ.

ຕີຓິ ປຣິນິພ຺ພານານິ ນາມ – ກິເລສປຣິນິພ຺ພານໍ, ຂນ຺ຘປຣິນິພ຺ພານໍ, ຘາຕຸປຣິນິພ຺ພານນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘ກິເລສປຣິນິພ຺ພານໍ’ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ອໂຫສິ, ‘ຂນ຺ຘປຣິນິພ຺ພານໍ’ ກຸສິນາຣາຍໍ, ‘ຘາຕຸປຣິນິພ຺ພານໍ’ ອນາຄເຕ ຠວິສ຺ສຕິ. ສາສນສ຺ສ ກິຣ ໂອສກ຺ກນກາເລ ອິມສ຺ມິໍ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີເປ ຘາຕຸໂຍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ມຫາເຈຕິຍໍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ມຫາເຈຕິຍໂຕ ນາຄທີເປ ຣາຊາຍຕນເຈຕິຍໍ, ຕໂຕ ມຫາໂພຘິປລ຺ລງ຺ກໍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ. ນາຄຠວນໂຕປິ ເທວໂລກໂຕປິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໂຕປິ ຘາຕຸໂຍ ມຫາໂພຘິປລ຺ລງ຺ກເມວ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ. ສາສປມຕ຺ຕາປິ ຘາຕຸ ນ ອນ຺ຕຣາ ນສ຺ສິສ຺ສຕິ. ສພ຺ພາ ຘາຕຸໂຍ ມຫາໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ຣາສິຠູຕາ ສຸວຓ຺ຓກ຺ຂນ຺ໂຘ ວິຍ ເອກຆນາ ຫຸຕ຺ວາ ຉພ຺ພຓ຺ຓຣໍສິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສ຺ສນ຺ຕິ. ຕາ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ຜຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕໂຕ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬເທວຕາ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ສຕ຺ຖາ ປຣິນິພ຺ພາຕິ, ອຊ຺ຊ ສາສນໍ ໂອສກ຺ກຕິ, ປຈ຺ຉິມທສ຺ສນໍ ທານິ ອິທໍ ອມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິ ທສພລສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕທິວສໂຕ ມຫນ຺ຕຕຣໍ ກາຣຸຎ຺ຎໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ຐເປຕ຺ວາ ອນາຄາມິຂີຓາສເວ ອວເສສາ ສກຠາເວນ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ. ຘາຕູສຸ ເຕໂຊຘາຕຸ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉິສ຺ສຕິ. ສາສປມຕ຺ຕາຍປິ ຘາຕຸຍາ ສຕິ ເອກຊາລາວ ຠວິສ຺ສຕິ; ຘາຕູສຸ ປຣິຍາທານໍ ຄຕາສຸ ປຈ຺ຉິຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ເອວໍ ມຫນ຺ຕໍ ອານຸຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຘາຕູສຸ ອນ຺ຕຣຫິຕາສຸ ສາສນໍ ອນ຺ຕຣຫິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຍາວ ເອວໍ ນ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ຕາວ ອຈຣິມໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

ກສ຺ມາ ປນ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ? ອນຈ຺ຉຣິຍຕ຺ຕາ. ພຸທ຺ຘາ ຫິ ອຈ຺ຉຣິຍມນຸສ຺ສາ, ຍຖາຫ – ‘‘ເອກປຸຄ຺ຄໂລ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລເກ ອຸປຊ຺ຊມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຈ຺ຉຣິຍມນຸສ຺ໂສ. ກຕໂມ ເອກປຸຄ຺ຄໂລ? ຕຖາຄໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໗໒). ຍທິ ຈ ທ຺ເວ ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ອຏ຺ຐ ວາ ໂສຬສ ວາ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ນ ອຈ຺ຉຣິຍາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ວິຫາເຣ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເຈຕິຍານມ຺ປິ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຸຬາໂຣ ນ ໂຫຕິ, ຠິກ຺ຂູປິ ພຫຸຕາຍ ນ ອຈ຺ຉຣິຍາ ຊາຕາ, ເອວໍ ພຸທ຺ຘາປິ ຠເວຍ຺ຍຸໍ; ຕສ຺ມາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເທສນາຍ ຈ ວິເສສາຠາວໂຕ. ຍຎ຺ຫິ ສຕິປຏ຺ຐານາທິເຠທໍ ຘມ຺ມໍ ເອໂກ ເທເສຕິ, ອຎ຺ເຎນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາປິ ໂສວ ເທເສຕພ຺ໂພ ສິຍາ. ຕໂຕ ອນຈ຺ຉຣິໂຍ ສິຍາ. ເອກສ຺ມິໍ ປນ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ເຕ ເທສນາປິ ອຈ຺ຉຣິຍາ ໂຫຕິ. ວິວາທຠາວໂຕ ຈ. ພຫູສຸ ຈ ພຸທ຺ເຘສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ພຫູນໍ ອາຈຣິຍານໍ ອນ຺ເຕວາສິກາ ວິຍ ‘ອມ຺ຫາກໍ ພຸທ຺ໂຘ ປາສາທິໂກ, ອມ຺ຫາກໍ ພຸທ຺ໂຘ ມຘຸຣສ຺ສໂຣ ລາຠີ ປຸຎ຺ຎວາ’ຕິ ວິວເທຍ຺ຍຸໍ; ຕສ຺ມາປິ ເອວໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

ອປິເຈຕໍ ກາຣຓໍ ມິລິນ຺ທຣຎ຺ຎາ ປຸຏ຺ເຐນ ນາຄເສນຕ຺ເຖເຣນ ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ (ມິ. ປ. ໕.໑.໑) –

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວກາໂສ ຍໍ ເອກິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາ ທ຺ເວ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໗໗; ມ. ນິ. ໓.໑໒໙). ເທເສນ຺ຕາ ຈ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ສພ຺ເພປິ ຕຖາຄຕາ ສຕ຺ຕຕິໍສ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ເມ ເທເສນ຺ຕິ, ກຖຍມານາ ຈ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ກເຖນ຺ຕິ, ສິກ຺ຂາເປນ຺ຕາ ຈ ຕີສຸ ສິກ຺ຂາສຸ ສິກ຺ຂາເປນ຺ຕິ, ອນຸສາສມານາ ຈ ອປ຺ປມາທປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ອນຸສາສນ຺ຕິ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຕຖາຄຕານໍ ເອກາ ເທສນາ ເອກາ ກຖາ ເອກາ ສິກ຺ຂາ ເອການຸສິຏ຺ຐິ, ເກນ ກາຣເຓນ ທ຺ເວ ຕຖາຄຕາ ເອກກ຺ຂເຓ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ? ເອເກນປິ ຕາວ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທນ ອຍໍ ໂລໂກ ໂອຠາສຊາໂຕ. ຍທິ ທຸຕິໂຍ ພຸທ຺ໂຘ ຠເວຍ຺ຍ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຠາຍ ອຍໍ ໂລໂກ ຠິຍ຺ໂຍໂສ ມຕ຺ຕາຍ ໂອຠາສຊາໂຕ ຠເວຍ຺ຍ. ໂອວທນ຺ຕາ ຈ ທ຺ເວ ຕຖາຄຕາ ສຸຂໍ ໂອວເທຍ຺ຍຸໍ, ອນຸສາສມານາ ຈ ສຸຂໍ ອນຸສາເສຍ຺ຍຸໍ. ຕຕ຺ຖ ເມ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຫິ ຍຖາຫໍ ນິສ຺ສໍສໂຍ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຍໍ, ມຫາຣາຊ, ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ເອກພຸທ຺ຘຘາຣຓີ, ເອກສ຺ເສວ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຄຸຓໍ ຘາເຣຕິ. ຍທິ ທຸຕິໂຍ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ນາຍໍ ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ຘາເຣຍ຺ຍ, ຈເລຍ຺ຍ ກມ຺ເປຍ຺ຍ ນເມຍ຺ຍ ໂອນເມຍ຺ຍ ວິນເມຍ຺ຍ ວິກິເຣຍ຺ຍ ວິຘເມຍ຺ຍ ວິທ຺ຘໍເສຍ຺ຍ, ນ ຐານມຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ນາວາ ເອກປຸຣິສສນ຺ຘາຣຓີ ຠເວຍ຺ຍ, ເອກສ຺ມິໍ ປຸຣິເສ ອຠິຣູຬ຺ເຫ ສາ ນາວາ ສມຸປາທິກາ ຠເວຍ຺ຍ. ອຖ ທຸຕິໂຍ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຕາທິໂສ ອາຍຸນາ ວຓ຺ເຓນ ວເຍນ ປມາເຓນ ກິສຖູເລນ ສພ຺ພງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ເຄນ. ໂສ ຕໍ ນາວໍ ອຠິຣູເຫຍ຺ຍ. ອປິນຸ ສາ, ມຫາຣາຊ, ນາວາ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຘາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຈເລຍ຺ຍ ກມ຺ເປຍ຺ຍ ນເມຍ຺ຍ ໂອນເມຍ຺ຍ ວິນເມຍ຺ຍ ວິກິເຣຍ຺ຍ ວິຘເມຍ຺ຍ ວິທ຺ຘໍເສຍ຺ຍ, ນ ຐານມຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ໂອສີເທຍ຺ຍ ອຸທເກ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຍໍ ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ເອກພຸທ຺ຘຘາຣຓີ ເອກສ຺ເສວ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຄຸຓໍ ຘາເຣຕິ. ຍທິ ທຸຕິໂຍ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ນາຍໍ ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ຘາເຣຍ຺ຍ, ຈເລຍ຺ຍ…ເປ… ນ ຐານມຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ຍາວທຕ຺ຖໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ຉາເທນ຺ຕໍ ຍາວກຓ຺ຐມຠິປູຣຍິຕ຺ວາ. ໂສ ຕໂຕ ປີຓິໂຕ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ ນິຣນ຺ຕໂຣ ຕນ຺ທີຄໂຕ ອໂນນມິຕທຓ຺ຑຊາໂຕ ປຸນເທວ ຕຕ຺ຕກໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ. ອປິນຸ ໂຂ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ສຸຂິໂຕ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ສກິໍ ຠຸຕ຺ໂຕວ ມເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຍໍ ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ເອກພຸທ຺ຘຘາຣຓີ…ເປ… ນ ຐານມຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ.

‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອຕິຘມ຺ມຠາເຣນ ປຖວີ ຈລຕີ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ, ມຫາຣາຊ, ທ຺ເວ ສກຏາ ຣຕນປຣິປູຣິຕາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ ຍາວສ຺ມາ ມຸຂສມາ. ເອກ ສກຏໂຕ ຣຕນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກມ຺ຫິ ສກເຏ ອາກິເຣຍ຺ຍຸໍ. ອປິນຸ ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ສກຏໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ສກຏານໍ ຣຕນໍ ຘາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ນາຠິປິ ຕສ຺ສ ຈເລຍ຺ຍ, ອຣາປິ ຕສ຺ສ ຠິຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ເນມິປິ ຕສ຺ສ ໂອປເຕຍ຺ຍ, ອກ຺ໂຂປິ ຕສ຺ສ ຠິຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ກິນ຺ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຕິຣຕນຠາເຣນ ສກຏໍ ຠິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຕິຘມ຺ມຠາເຣນ ປຖວີ ຈລຕີຕິ.

‘‘ອປິຈ, ມຫາຣາຊ, ອິມໍ ກາຣຓໍ ພຸທ຺ຘພລປຣິທີປນາຍ ໂອສາຣິຕໍ. ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຕຕ຺ຖ ປຕິຣູປໍ ກາຣຓໍ ສຸໂຓຫິ ເຍນ ກາຣເຓນ ທ຺ເວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ເອກກ຺ຂເຓ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຍທິ, ມຫາຣາຊ, ທ຺ເວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ເອກກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ປຣິສາຍ ວິວາໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ – ‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ພຸທ຺ໂຘ, ອມ຺ຫາກໍ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ອຸຠໂຕປກ຺ຂຊາຕາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ພລວາມຈ຺ຈານໍ ປຣິສາຍ ວິວາໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ – ‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ອມຈ຺ໂຈ, ອມ຺ຫາກໍ ອມຈ຺ໂຈ’ຕິ ອຸຠໂຕປກ຺ຂຊາຕາ ໂຫນ຺ຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຍທິ ທ຺ເວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ເອກກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ເຕສໍ ປຣິສາຍ ວິວາໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ – ‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ພຸທ຺ໂຘ, ອມ຺ຫາກໍ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ອຸຠໂຕປກ຺ຂຊາຕາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ອິທໍ ຕາວ ມຫາຣາຊ ເອກໍ ກາຣຓໍ ເຍນ ກາຣເຓນ ທ຺ເວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ເອກກ຺ຂເຓ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

‘‘ອປຣມ຺ປິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກາຣຓໍ ສຸໂຓຫິ ເຍນ ກາຣເຓນ ທ຺ເວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ເອກກ຺ຂເຓ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຍທິ, ມຫາຣາຊ, ທ຺ເວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ເອກກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ‘ອຄ຺ໂຄ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ ຕໍ ມິຈ຺ຉາ ຠເວຍ຺ຍ, ‘ເຊຏ຺ໂຐ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ‘ເສຏ຺ໂຐ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ‘ວິສິຏ຺ໂຐ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ‘ອຸຕ຺ຕໂມ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ‘ປວໂຣ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ‘ອສໂມ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ‘ອສມສໂມ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ‘ອປ຺ປຏິສໂມ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ‘ອປ຺ປຏິຠາຄີ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ‘ອປ຺ປຏິປຸຄ຺ຄໂລ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ ຕໍ ມິຈ຺ຉາ ຠເວຍ຺ຍ. ອິທມ຺ປິ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ມຫາຣາຊ, ກາຣຓໍ ຕຖໂຕ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉ ເຍນ ກາຣເຓນ ທ຺ເວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ເອກກ຺ຂເຓ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

‘‘ອປິຈ, ມຫາຣາຊ, ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ສຠາວປກຕິ ເອສາ ຍໍ ເອໂກເຍວ ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ກສ຺ມາ ກາຣຓາ? ມຫນ຺ຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘຄຸຓານໍ. ອຎ຺ຎມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ຍໍ ໂລເກ ມຫນ຺ຕໍ ຕໍ ເອກໍເຍວ ໂຫຕິ. ປຖວີ, ມຫາຣາຊ, ມຫນ຺ຕາ, ສາ ເອກາເຍວ; ສາຄໂຣ ມຫນ຺ໂຕ, ໂສ ເອໂກເຍວ; ສິເນຣຸ ຄິຣິຣາຊາ ມຫນ຺ໂຕ, ໂສ ເອໂກເຍວ; ອາກາໂສ ມຫນ຺ໂຕ, ໂສ ເອໂກເຍວ; ສກ຺ໂກ ມຫນ຺ໂຕ, ໂສ ເອໂກເຍວ; ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ມຫນ຺ໂຕ, ໂສ ເອໂກເຍວ; ຕຖາຄໂຕ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ມຫນ຺ໂຕ, ໂສ ເອໂກເຍວ ໂລກສ຺ມິໍ. ຍຕ຺ຖ ເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ເຎສໍ ໂອກາໂສ ນ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ເອໂກເຍວ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

‘‘ສຸກຖິໂຕ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ປຎ຺ໂຫ ໂອປມ຺ເມຫິ ກາຣເຓຫີ’’ຕິ (ມິ. ປ. ໕.໑.໑).

ເອກິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາຕິ ເອກສ຺ມິໍ ຈກ຺ກວາເຬ. ເຫຏ຺ຐາ ອິມິນາວ ປເທນ ທສ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ສານິ ຄຫິຕານິ. ຕານິປິ ເອກຈກ຺ກວາເຬເນວ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕຸໍ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ພຸທ຺ຘາ ຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ຈກ຺ກວາເຬ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ; ອຸປ຺ປຊ຺ຊນຏ຺ຐາເນ ປນ ວາຣິເຕ ອິໂຕ ອຎ຺ເຎສຸ ຈກ຺ກວາເຬສຸ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ວາຣິຕເມວ ໂຫຕິ. ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈກ຺ກຣຕນປາຕຸຠາວໂຕ ປຸພ຺ເພ ປຸພ຺ພໍ, ຕສ຺ເສວ ອນ຺ຕຣຘານໂຕ ປຈ຺ຉາ ຈຣິມໍ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ວິຘາ ຈກ຺ກຣຕນສ຺ສ ອນ຺ຕຣຘານໍ ໂຫຕິ – ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ກາລກິຣິຍາຍ ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ວາ. ອນ຺ຕຣຘາຍມານຎ຺ຈ ປນ ຕໍ ກາລກິຣິຍໂຕ ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໂຕ ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ. ຕໂຕ ປຣໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ປາຕຸຠາໂວ ອວາຣິໂຕ. ກສ຺ມາ ປນ ເອກຈກ຺ກວາເຬ ທ຺ເວ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ? ວິວາທຸປຈ຺ເຉທໂຕ ອນຈ຺ຉຣິຍຠາວໂຕ ຈກ຺ກຣຕນສ຺ສ ມຫານຸຠາວໂຕ ຈ. ທ຺ວີສຸ ຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ເຕສຸ ‘ອມ຺ຫາກໍ ຣາຊາ ມຫນ຺ໂຕ, ອມ຺ຫາກໍ ຣາຊາ ມຫນ຺ໂຕ’ຕິ ວິວາໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ‘ເອກສ຺ມິໍ ທີເປ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ, ເອກສ຺ມິໍ ທີເປ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ’ຕິ ຈ ອນຈ຺ຉຣິໂຍ ຠເວຍ຺ຍ. ໂຍ ຈາຍໍ ຈກ຺ກຣຕນສ຺ສ ທ຺ວິສຫສ຺ສທີປປຣິວາເຣສຸ ຈຕູສຸ ມຫາທີເປສຸ ອິສ຺ສຣິຍານຸປ຺ປທານສມຕ຺ໂຖ ມຫານຸຠາໂວ, ໂສ ປຣິຫາເຍຍ຺ຍ. ອິຕິ ວິວາທຸປຈ຺ເຉທໂຕ ອນຈ຺ຉຣິຍຠາວໂຕ ຈກ຺ກຣຕນສ຺ສ ມຫານຸຠາວໂຕ ຈ ນ ເອກຈກ຺ກວາເຬ ທ຺ເວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

ຍໍ ອິຕ຺ໂຖ ອຣຫໍ ອສ຺ສ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ເອຕ຺ຖ ຕິຏ຺ຐຕຸ ຕາວ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຄຸເຓ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ໂລກຕ຺ຕາຣຓສມຕ຺ໂຖ ພຸທ຺ຘຠາໂວ, ປຓິຘານມຕ຺ຕມ຺ປິ ອິຕ຺ຖິຍາ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ.

‘‘ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ລິງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິ, ເຫຕຸ ສຕ຺ຖາຣທສ຺ສນໍ;

ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິ, ອຘິກາໂຣ ຈ ຉນ຺ທຕາ;

ອຏ຺ຐຘມ຺ມສໂມຘານາ, ອຠິນີຫາໂຣ ສມິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໒.໕໙);

ອິມານິ ຫິ ປຓິຘານສມ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓານິ. ອິຕິ ປຓິຘານມ຺ປິ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ອສມຕ຺ຖາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ ກຸໂຕ ພຸທ຺ຘຠາໂວຕິ ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ອນວກາໂສ ຍໍ ອິຕ຺ຖີ ອຣຫໍ ອສ຺ສ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພາກາຣປຣິປູໂຣ ວາ ປຸຎ຺ຎຸສ຺ສໂຍ ສພ຺ພາກາຣປຣິປູຣເມວ ອຕ຺ຕຠາວໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິ ປຸຣິໂສວ ອຣຫໍ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ.

ຍໍ ອິຕ຺ຖີ ຣາຊາ ອສ຺ສ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີຕິອາທີສຸປິ ຍສ຺ມາ ອິຕ຺ຖິຍາ ໂກໂສຫິຕວຕ຺ຖຄຸຍ຺ຫາທີນໍ ອຠາເວນ ລກ຺ຂຓານິ ນ ປຣິປູເຣນ຺ຕິ, ອິຕ຺ຖິຣຕນຠາເວນ ສຕ຺ຕຣຕນສມງ຺ຄິຕາ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສພ຺ພມນຸສ຺ເສຫິ ຈ ອຘິໂກ ອຕ຺ຕຠາໂວ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ ອນວກາໂສ ຍໍ ອິຕ຺ຖີ ຣາຊາ ອສ຺ສ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ຈ ສກ຺ກຕ຺ຕາທີນິປິ ຕີຓິ ຐານານິ ອຸຕ຺ຕມານິ, ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄຎ຺ຈ ຫີນໍ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສາ ສກ຺ກຕ຺ຕາທີນິປິ ປຏິສິທ຺ຘານິ. ນນຸ ຈ ຍຖາ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄໍ ເອວໍ ປຸຣິສລິງ຺ຄມ຺ປິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຍໍ ປຸຣິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຕ຺ຕໍ ກາເຣຍ຺ຍ – ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິປິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ? ໂນ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ອິຘ ປຸຣິສສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕນໂຕ. ພ຺ຣຫ຺ມຕ຺ຕນ຺ຕິ ຫິ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຕ຺ຕໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອິຕ຺ຖີ ຈ ອິຘ ຌານໍ ຠາເວຕ຺ວາ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ນ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມານໍ. ປຸຣິໂສ ປນ ຕຕ຺ຖ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ສມາເນປິ ເຈຕ຺ຖ ອຸຠຍລິງ຺ຄາຠາເວ ປຸຣິສສຓ຺ຐານາວ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ, ນ ອິຕ຺ຖິສຓ຺ຐານາ. ຕສ຺ມາ ສຸວຸຕ຺ຕເມເວຕໍ.

ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສາຕິອາທີສຸ ຍຖາ ນິມ຺ພພີຊໂກສາຕກີພີຊາທີນິ ມຘຸຣໍ ຜລໍ ນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ອສາຕໍ ອມຘຸຣເມວ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ເອວໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນິ ມຘຸຣໍ ວິປາກໍ ນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ອມຘຸຣເມວ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ. ຍຖາ ຈ ອຸຈ຺ຉຸພີຊສາລິພີຊາທີນິ ມຘຸຣໍ ສາຘຸຣສເມວ ຜລໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ນ ອສາຕໍ ກຏຸກໍ, ເອວໍ ກາຍສຸຈຣິຕາທີນິ ມຘຸຣເມວ ວິປາກໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ນ ອມຘຸຣໍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ຍາທິສໍ ວປເຕ ພີຊໍ, ຕາທິສໍ ຫຣເຕ ຜລໍ;

ກລ຺ຍາຓກາຣີ ກລ຺ຍາຓໍ, ປາປກາຣີ ຈ ປາປກນ຺ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໕໖);

ຕສ຺ມາ ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ ອນວກາໂສ, ຍໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕສມງ຺ຄີຕິອາທີສຸ ສມງ຺ຄີຕິ ປຎ຺ຈວິຘາ ສມງ຺ຄິຕາ – ອາຍູຫນສມງ຺ຄິຕາ, ເຈຕນາສມງ຺ຄິຕາ, ກມ຺ມສມງ຺ຄິຕາ, ວິປາກສມງ຺ຄິຕາ, ອຸປຏ຺ຐານສມງ຺ຄິຕາຕິ. ຕຕ຺ຖ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມາຍູຫນກ຺ຂເຓ ‘ອາຍູຫນສມງ຺ຄິຕາ’ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຖາ ‘ເຈຕນາສມງ຺ຄິຕາ’. ຍາວ ປນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ນ ປາປຸຓນ຺ຕິ ຕາວ ສພ຺ເພປິ ສຕ຺ຕາ ປຸພ຺ເພ ອຸປຈິຕໍ ວິປາກາຣຫໍ ກມ຺ມໍ ສນ຺ຘາຍ ກມ຺ມສມງ຺ຄິໂນຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ – ເອສາ ‘ກມ຺ມສມງ຺ຄິຕາ’. ‘ວິປາກສມງ຺ຄິຕາ’ ປນ ວິປາກກ຺ຂເຓເຍວ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍາວ ປນ ສຕ຺ຕາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ນ ປາປຸຓນ຺ຕິ ຕາວ ເຕສໍ ຕໂຕ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ນິຣເຍ ຕາວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ອຄ຺ຄິຊາລໂລຫກຸມ຺ຠີອາທີຫິ ອຸປຏ຺ຐານາກາເຣຫິ ນິຣໂຍ, ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກຕ຺ຕໍ ອາປຊ຺ຊມານານໍ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິ, ເທເວສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ກປ຺ປຣຸກ຺ຂວິມານາທີຫິ ອຸປຏ຺ຐານາກາເຣຫິ ເທວໂລໂກຕິ ເອວໍ ອຸປປຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ອິຕິ ເນສໍ ອິມິນາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕູປຏ຺ຐາເນນ ອປຣິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘ອຸປຏ຺ຐານສມງ຺ຄິຕາ’ ນາມ. ສາວ ຈລຕິ, ເສສາ ນິຈ຺ຈລາ. ນິຣເຍ ຫິ ອຸປຏ຺ຐິເຕປິ ເທວໂລໂກ ອຸປຏ຺ຐາຕິ; ເທວໂລເກ ອຸປຏ຺ຐິເຕປິ ນິຣໂຍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ; ມນຸສ຺ສໂລເກ ອຸປຏ຺ຐິເຕປິ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ ອຸປຏ຺ຐາຕິ; ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍາ ຈ ອຸປຏ຺ຐິຕາຍປິ ມນຸສ຺ສໂລໂກ ອຸປຏ຺ຐາຕິເຍວ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ໂສຓຄິຣິປາເທ ກິຣ ອເຈລວິຫາເຣ ໂສຓຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ເອໂກ ຘມ຺ມກຖິໂກ. ຕສ຺ສ ປິຕາ ສຸນຂວາຊິໂກ ນາມ ລຸທ຺ທໂກ ອໂຫສິ. ເຖໂຣ ຕໍ ປຏິພາຫນ຺ໂຕປິ ສໍວເຣ ຐເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘ມາ ນສ຺ສິ ວຣາໂກ’ຕິ ມຫລ຺ລກກາເລ ອກາມກໍ ປພ຺ພາເຊສິ. ຕສ຺ສ ຄິລານເສຍ຺ຍາຍ ນິປນ຺ນສ຺ສ ນິຣໂຍ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ໂສຓຄິຣິປາທໂຕ ມຫນ຺ຕາ ມຫນ຺ຕາ ສຸນຂາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຂາທິຕຸກາມາ ວິຍ ສມ຺ປຣິວາເຣສຸໍ. ໂສ ມຫາຠຍຠີໂຕ ‘‘ວາເຣຫິ, ຕາຕ ໂສຓ! ວາເຣຫິ, ຕາຕ ໂສຓາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍ ມຫາເຖຣາ’’ຕິ? ‘‘ນ ປສ຺ສສິ, ຕາຕາ’’ຕິ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ໂສຓຕ຺ເຖໂຣ ‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ມາທິສສ຺ສ ປິຕາ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ປຕິຏ຺ຐາຫມສ຺ສ ຠວິສ຺ສາມີ’ຕິ ສາມເຓເຣຫິ ນານາປຸປ຺ຜານິ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໂພຘິຍງ຺ຄເຓສຸ ມາລາສນ຺ຖາຣປູຊຎ຺ຈ ອາສນປູຊຎ຺ຈ ກາເຣຕ຺ວາ ປິຕຣໍ ມຎ຺ເຈນ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໍ ຫຣິຕ຺ວາ ມຎ຺ເຈ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເມ, ມຫາເຖຣ, ປູຊາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຕ຺ຖາຍ ກຕາ; ‘ອຍໍ ເມ, ຠຄວາ, ທຸຄ຺ຄຕປຓ຺ຓາກາໂຣ’ຕິ ວຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ມຫາເຖໂຣ ປູຊໍ ທິສ຺ວາ ຕຖາກໂຣນ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທສິ. ຕາວເທວສ຺ສ ເທວໂລໂກ ອຸປຏ຺ຐາສິ, ນນ຺ທວນຈິຕ຺ຕລຕາວນມິສ຺ສກວນຜາຣຸສກວນວິມານານິ ເຈວ ເທວນາຏການິ ຈ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິຕານິ ວິຍ ອເຫສຸໍ. ໂສ ‘‘ອເປຖ, ໂສຓ! ອເປຖ, ໂສຓາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິມິທໍ, ມຫາເຖຣາ’’ຕິ? ‘‘ເອຕາ ເຕ, ຕາຕ, ມາຕໂຣ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘ເຖໂຣ ສຄ຺ໂຄ ອຸປຏ຺ຐິໂຕ ມຫາເຖຣສ຺ສາ’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ເອວໍ ອຸປຏ຺ຐານສມງ຺ຄິຕາ ຈລຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອຕາສຸ ສມງ຺ຄິຕາສຸ ອິຘ ອາຍູຫນເຈຕນາກມ຺ມສມງ຺ຄິຕາວເສນ ‘‘ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕສມງ຺ຄີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

ປຐມພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ.

ທຸຕິຍພລນິທ຺ເທໂສ

໘໑໐. ທຸຕິຍພລນິທ຺ເທເສ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫານີຕິ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຏິພາຫິຕານິ ນິວາຣິຕານິ ປຏິເສຘິຕານິ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ສມ຺ປນ຺ນາ ຄຕິ ເທວໂລໂກ ຈ ມນຸສ຺ສໂລໂກ ຈ. ຄຕິວິປຕ຺ຕີຕິ ວິປນ຺ນາ ຄຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອປາຍາ. ອຸປຘິສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕຠາວສມິທ຺ຘິ. ອຸປຘິວິປຕ຺ຕີຕິ ຫີນອຕ຺ຕຠາວຕາ. ກາລສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ສຸຣາຊສຸມນຸສ຺ສກາລສງ຺ຂາໂຕ ສມ຺ປນ຺ນກາໂລ. ກາລວິປຕ຺ຕີຕິ ທຸຣາຊທຸມນຸສ຺ສກາລສງ຺ຂາໂຕ ວິປນ຺ນກາໂລ. ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ສມ຺ມາປໂຍໂຄ. ປໂຍຄວິປຕ຺ຕີຕິ ມິຈ຺ຉາປໂຍໂຄ.

ຕຕ຺ຖ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ພຫູນິ ປາປກມ຺ມານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕານິ ຄຕິວິປຕ຺ຕິຍໍ ຐິຕສ຺ສ ວິປຈ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ. ໂສ ປນ ເອເກນ ກລ຺ຍາຓກມ຺ເມນ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ເທເວສຸ ວາ ມນຸສ຺ເສສຸ ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ຕາທິເສ ຈ ຐາເນ ອກຸສລສ຺ສ ວາໂຣ ນຕ຺ຖິ, ເອກນ຺ຕໍ ກຸສລສ຺ເສວ ວາໂຣຕິ. ເອວມສ຺ສ ຕານິ ກມ຺ມານິ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫານິ ນ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ປຊານາຕິ.

ອປຣສ຺ສາປິ ພຫູນິ ປາປກມ຺ມານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕານິ ອຸປຘິວິປຕ຺ຕິຍໍ ຐິຕສ຺ສ ວິປຈ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ. ໂສ ປນ ເອເກນ ກລ຺ຍາຓກມ຺ເມນ ອຸປຘິສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ຐິໂຕ ສຸສຓ຺ຐິຕງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ໂຄ ອຠິຣູໂປ ທສ຺ສນີໂຍ ພ຺ຣຫ຺ມວຈ຺ຉສທິໂສ. ສເຈປິ ທາສິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ທາສຊາໂຕ ໂຫຕິ ‘ເອວຣູໂປ ອຕ຺ຕຠາໂວ ກິລິຏ຺ຐກມ຺ມສ຺ສ ນານຸຈ຺ຉວິໂກ’ຕິ ຫຕ຺ຖິເມຓ຺ຑອສ຺ສພນ຺ຘກໂຄປາລກກມ຺ມາທີນິ ຕໍ ນ ກາເຣນ຺ຕິ; ສຸຂຸມວຕ຺ຖານິ ນິວາສາເປຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑາຄາຣິກຏ຺ຐານາທີສຸ ຐເປນ຺ຕິ. ສເຈ ອິຕ຺ຖີ ໂຫຕິ, ຫຕ຺ຖິຠຕ຺ຕປຈນາທີນິ ນ ກາເຣນ຺ຕິ; ວຕ຺ຖາລງ຺ກາຣໍ ທຕ຺ວາ ສຍນປາລິກໍ ວາ ນໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂສມເທວິ ວິຍ ວລ຺ລຠຏ຺ຐາເນ ວາ ຐເປນ຺ຕິ. ຠາຕິກຣາຊກາເລ ກິຣ ໂຄມໍສຂາທເກ ພຫຸຊເນ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສສຸໍ. ເຕ ‘ທຓ຺ຑໍ ທາຕຸໍ ສກ຺ໂກຖາ’ຕິ ປຸຏ຺ຐາ ‘ນ ສກ຺ໂກມາ’ຕິ ວທິໍສຸ. ອຖ ເນ ຣາຊງ຺ຄເຓ ໂສຘເກ ອກໍສຸ. ເຕສໍ ເອກາ ຘີຕາ ອຠິຣູປາ ທສ຺ສນີຍາ ປາສາທິກາ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ຣາຊາ ອນ຺ເຕປຸຣໍ ອຠິເນຕ຺ວາ ວລ຺ລຠຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ເສສຎາຕກາປິ ຕສ຺ສາ ອານຸຠາເວນ ສຸຂໍ ຊີວິໍສຸ. ຕາທິສສ຺ມິຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕຠາເວ ປາປກມ຺ມານິປິ ວິປາກໍ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ເອວໍ ອຸປຘິສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫານິ ນ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ປຊານາຕິ.

ເອກສ຺ສ ພຫູນິ ປາປກມ຺ມານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕານິ ກາລວິປຕ຺ຕິຍໍ ຐິຕສ຺ສ ວິປຈ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ. ໂສ ປນ ເອເກນ ກລ຺ຍາຓກມ຺ເມນ ປຐມກປ຺ປິການໍ ວາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຎ຺ໂຎ ວາ ພຸທ຺ຘານໍ ວາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິສມເຍ ສຸຣາຊສຸມນຸສ຺ສກາເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ຕາທິເສ ຈ ກາເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ອກຸສລສ຺ສ ວິປາກໍ ທາຕຸໍ ໂອກາໂສ ນຕ຺ຖິ, ເອກນ຺ຕໍ ກຸສລສ຺ເສວ ໂອກາໂສຕິ. ເອວໍ ກາລສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫານິ ນ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ປຊານາຕິ.

ອປຣສ຺ສາປິ ພຫູນິ ປາປກມ຺ມານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕານິ ປໂຍຄວິປຕ຺ຕິຍໍ ຐິຕສ຺ສ ວິປຈ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ. ໂສ ປນ ເອເກນ ກລ຺ຍາຓກມ຺ເມນ ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ຐິໂຕ ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ວິຣໂຕ ກາຍວຈີມໂນສຸຈຣິຕານິ ປູເຣຕິ. ຕາທິເສ ຐາເນ ອກຸສລສ຺ສ ວິປຈ຺ຈໂນກາໂສ ນຕ຺ຖິ, ເອກນ຺ຕໍ ກຸສລສ຺ເສວ ໂອກາໂສຕິ. ເອວໍ ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫານິ ນ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ປຊານາຕິ.

ອປຣສ຺ສາປິ ພຫູນິ ປາປກມ຺ມານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕານິ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ຐິຕສ຺ສ ນ ວິປຈ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ. ໂສ ປເນເກນ ປາປກມ຺ເມນ ຄຕິວິປຕ຺ຕິຍໍເຍວ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖສ຺ສ ຕານິ ກມ຺ມານິ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວາເຣນ ວາເຣນ ວິປາກໍ ເທນ຺ຕິ – ກາເລນ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາເປນ຺ຕິ, ກາເລນ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ, ກາເລນ ເປຕ຺ຕິວິສເຍ, ກາເລນ ອສຸຣກາເຍ, ທີເຆນາປິ ອທ຺ຘຸນາ ອປາຍໂຕ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ເທນ຺ຕິ. ເອວໍ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຫິຕຕ຺ຕາ ວິປາກໍ ທາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕານິ ຄຕິວິປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ປຊານາຕິ.

ອປຣສ຺ສາປິ ພຫູນິ ປາປກມ຺ມານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕານິ ອຸປຘິສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ຐິຕສ຺ສ ນ ວິປຈ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ. ໂສ ປນ ເອເກນ ປາປກມ຺ເມນ ອຸປຘິວິປຕ຺ຕິຍໍເຍວ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ທຸຣູໂປ ທຸສ຺ສຓ຺ຐິໂຕ ພີຠຈ຺ໂຉ ປິສາຈສທິໂສ. ໂສ ສເຈ ທາສິຍາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ທາສຊາໂຕ ‘ອິມານິ ເອຕສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິການີ’ຕິ ສພ຺ພານິ ນໍ ກິລິຏ຺ຐກມ຺ມານິ ກາເຣນ຺ຕິ ອນ຺ຕມໂສ ປຸປ຺ຜຉຑ຺ຑກກມ຺ມໍ ອຸປາທາຍ. ສເຈ ອິຕ຺ຖີ ໂຫຕິ ‘ອິມານິ ເອຕິສ຺ສາ ອນຸຈ຺ຉວິການີ’ຕິ ສພ຺ພານິ ນໍ ຫຕ຺ຖິຠຕ຺ຕປຈນາທີນິ ກິລິຏ຺ຐກມ຺ມານິ ກາເຣນ຺ຕິ. ກຸລເຄເຫ ຊາຕມ຺ປິ ພລິໍ ສາຘຍມານາ ຣາຊປຸຣິສາ ‘ເຄຫທາສີ’ຕິ ສຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ໂກຕລວາປີຄາເມ ມຫາກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ຆຣຓີ ວິຍ. ເອວໍ ອຸປຘິສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຫິຕຕ຺ຕາ ວິປາກໍ ທາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕານິ ອຸປຘິວິປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ປຊານາຕິ.

ອປຣສ຺ສາປິ ພຫູນິ ປາປກມ຺ມານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕານິ ກາລສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ນິພ຺ພາຕສ຺ສ ນ ວິປຈ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ. ໂສ ປນ ເອເກນ ປາປກມ຺ເມນ ກາລວິປຕ຺ຕິຍໍ ທຸຣາຊທຸມນຸສ຺ສກາເລ ກສເຏ ນິໂຣເຊ ທສວສ຺ສາຍຸກກາເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ຍທາ ປຎ຺ຈ ໂຄຣສາ ປຈ຺ຉິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ກຸທ຺ຣູສກໍ ອຄ຺ຄໂຠຊນໍ ໂຫຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ມນຸສ຺ສໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ມິຄປສຸສຣິກ຺ຂຊີວິໂກ ປນ ໂຫຕິ. ເອວຣູເປ ກາເລ ກຸສລສ຺ສ ວິປຈ຺ຈໂນກາໂສ ນຕ຺ຖິ, ເອກນ຺ຕໍ ອກຸສລສ຺ເສວ ໂຫຕິ. ເອວໍ ກາລສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຫິຕຕ຺ຕາ ວິປາກໍ ທາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕານິ ກາລວິປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ປຊານາຕິ.

ອປຣສ຺ສາປິ ພຫູນິ ປາປກມ຺ມານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕານິ ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ຐິຕສ຺ສ ນ ວິປຈ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ. ໂສ ປນ ປໂຍຄວິປຕ຺ຕິຍໍ ຐິໂຕ ປາຓາຕິປາຕາທີນິ ທສ ອກຸສລກມ຺ມານິ ກໂຣຕິ. ຕເມນໍ ສໂຫຑ຺ຒໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສນ຺ຕິ. ຣາຊາ ພຫູກມ຺ມກາຣຓານິ ກາເຣຕ຺ວາ ຆາຕາເປຕິ. ເອວໍ ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຫິຕຕ຺ຕາ ວິປາກໍ ທາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕານິ ປໂຍຄວິປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ປຊານາຕິ. ເອວໍ ຈຕູຫິ ສມ຺ປຕ຺ຕີຫິ ປຏິພາຫິຕໍ ປາປກມ຺ມໍ ວິປາກໍ ອທຕ຺ວາ ຈຕສ຺ໂສ ວິປຕ຺ຕິໂຍ ອາຄມ຺ມ ເທຕິ.

ຍຖາ ຫິ ໂກຈິເທວ ປຸຣິໂສ ເກນຈິເທວ ກມ຺ເມນ ຣາຊານໍ ອາຣາເຘຍ຺ຍ. ອຖສ຺ສ ຣາຊາ ຐານນ຺ຕຣໍ ທຕ຺ວາ ຊນປທໍ ທເທຍ຺ຍ. ໂສ ຕໍ ສມ຺ມາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ມກ຺ກເຏນ ຄຫິຕຠຕ຺ຕປຸຏໍ ວິຍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ; ຍສ຺ສ ຍໍ ຍານໍ ວາ ວາຫນໍ ວາ ທາສໍ ວາ ທາສິໍ ວາ ອາຣາມໍ ວາ ວຕ຺ຖຸໍ ວາ ສມ຺ປນ຺ນຣູປໍ ປສ຺ສຕິ, ສພ຺ພໍ ພລກ຺ກາເຣນ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ມນຸສ຺ສາ ‘ຣາຊວລ຺ລໂຠ’ຕິ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຸໍ. ໂສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວລ຺ລຠຕຣສ຺ສ ຣາຊມຫາມຕ຺ຕສ຺ສ ວິຣຸຊ຺ເຌຍ຺ຍ. ໂສ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸໂປຖິຕໍ ໂປຖາເປຕ຺ວາ ຠູມິໍ ປິຏ຺ຐິຍາ ຆໍສາເປນ຺ໂຕ ນິກ຺ກຑ຺ຒາເປຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘ອສຸໂກ ນາມ ເຕ, ເທວ, ຊນປທໍ ຠິນ຺ທຕີ’ຕິ ຄຓ຺ຫາເປຍ຺ຍ. ຣາຊາ ພນ຺ຘນາຄາເຣ ພນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ‘ອສຸເກນ ນາມ ກສ຺ສ ກິໍ ອວຫຏ’ນ຺ຕິ ນຄເຣ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຍ຺ຍ. ມນຸສ຺ສາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ມຍ຺ຫໍ ອິທໍ ຄຫິຕໍ, ມຍ຺ຫໍ ອິທໍ ຄຫິຕ’ນ຺ຕິ ວິຣວສຫສ຺ສໍ ອຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍຸໍ. ຣາຊາ ຠິຍ຺ໂຍໂສ ມຕ຺ຕາຍ ກຸທ຺ໂຘ ນານປ຺ປກາເຣນ ຕໍ ພນ຺ຘນາຄາເຣ ກິລເມຕ຺ວາ ຆາຕາເປຕ຺ວາ ‘ຄຈ຺ຉຖ ນໍ ສຸສາເນ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ສງ຺ຂລິກາ ອາຫຣຖາ’ຕິ ວເທຍ຺ຍ. ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຕສ຺ສ ຫິ ປຸຣິສສ຺ສ ຫິ ເກນຈິເທວ ກມ຺ເມນ ຣາຊານໍ ອາຣາເຘຕ຺ວາ ຐານນ຺ຕຣໍ ລທ຺ຘກາໂລ ວິຍ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສາປິ ເກນຈິເທວ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕກາໂລ. ຕສ຺ມິໍ ຊນປທໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສານໍ ສນ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕ ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕຸໍ ອວິສຫນກາໂລ ວິຍ ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ເຕ ອກຸສລສ຺ສ ວິປຈ຺ຈໂນກາສໍ ອລຠນກາໂລ. ຕສ຺ສ ເອກທິວສໍ ເອກສ຺ມິໍ ຣາຊວລ຺ລຠຕເຣ ວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ເຕນ ກຸທ຺ເຘນ ນໍ ໂປຖາເປຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ພນ຺ຘນາຄາເຣ ພນ຺ຘາປິຕກາໂລ ວິຍ ອິມສ຺ສ ສຄ຺ຄໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕກາໂລ. ມນຸສ຺ສານໍ ‘ມຍ຺ຫໍ ອິທໍ ຄຫິຕໍ, ມຍ຺ຫໍ ອິທໍ ຄຫິຕ’ນ຺ຕິ ວິຣວກາໂລ ວິຍ ຕສ຺ມິໍ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕ ສພ຺ພາກຸສລກມ຺ມານໍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຄຫຓກາໂລ. ສຸສາເນ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ສງ຺ຂລິການໍ ອາຫຣຓກາໂລ ວິຍ ເອເກກສ຺ມິໍ ກມ຺ເມ ຂີເຓ ອິຕຣສ຺ສ ອິຕຣສ຺ສ ວິປາເກນ ນິຣຍໂຕ ສີສໍ ອນຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສກລກປ຺ປໍ ນິຣຍມ຺ຫິ ປຈ຺ຈນກາໂລ. ກປ຺ປຏ຺ຐິຕິກກມ຺ມຎ຺ຫິ ກຕ຺ວາ ເອກກປ຺ປໍ ນິຣຍມ຺ຫິ ປຈ຺ຈນກສຕ຺ຕາ ເນວ ເອໂກ, ນ ທ຺ເວ, ນ ສຕໍ, ນ ສຫສ຺ສໍ. ເອວໍ ປຈ຺ຈນກສຕ຺ຕາ ກິຣ ຄຓນປຖໍ ວີຕິວຕ຺ຕາ.

ອຕ຺ເຖກຈ຺ຈານິ ກລ຺ຍາຓານິ ກມ຺ມສມາທານານິ ຄຕິວິປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫານິ ນ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕີຕິອາທີສຸປິ ເອວໍ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິເຘກຈ຺ຈສ຺ສ ພຫູນິ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕານິ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ຐິຕສ຺ສ ວິປຈ຺ເຈຍຸໍ. ໂສ ປນ ເອເກນ ປາປກມ຺ເມນ ຄຕິວິປຕ຺ຕິຍໍ ນິຣເຍ ວາ ອສຸຣກາເຍ ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ຕາທິເສ ຈ ຐາເນ ກຸສລໍ ວິປາກໍ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເອກນ຺ຕໍ ອກຸສລເມວ ສກ຺ໂກຕີຕິ. ເອວມສ຺ສ ຕານິ ກມ຺ມານິ ຄຕິວິປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫານິ ນ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ປຊານາຕິ.

ອປຣສ຺ສາປິ ພຫູນິ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕານິ ອຸປຘິສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ຐິຕສ຺ສ ວິປຈ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ. ໂສ ປນ ເອເກນ ປາປກມ຺ເມນ ອຸປຘິວິປຕ຺ຕິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ ປິສາຈສທິໂສ. ໂສ ສເຈປິ ຣາຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ປິຕຸອຈ຺ຈເຍນ ‘ກິໍ ອິມສ຺ສ ນິສ຺ສິຣີກສ຺ສ ຣຊ຺ເຊນາ’ຕິ ຣຊ຺ຊໍ ນ ລຠຕິ. ເສນາປຕິເຄຫາທີສຸ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕປິ ເສນາປຕິຏ຺ຐານາທີນິ ນ ລຠຕິ.

ອິມສ຺ສ ປນຕ຺ຖສ຺ສາວິຠາວຕ຺ຖໍ ທີປຣາຊວຕ຺ຖຸ ກເຖຕພ຺ພໍ – ຣາຊາ ກິຣ ປຸຕ຺ເຕ ຊາເຕ ເທວິຍາ ປສີທິຕ຺ວາ ວຣໍ ອທາສິ. ສາ ວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐເປສິ. ກຸມາໂຣ ສຕ຺ຕຏ຺ຐວສ຺ສກາເລວ ຣາຊງ຺ຄເຓ ກຸກ຺ກຸເຏ ຍຸຊ຺ຌາເປສິ. ເອໂກ ກຸກ຺ກຸໂຏ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ກຸມາຣສ຺ສ ອກ຺ຂີນິ ຠິນ຺ທິ. ກຸມາຣມາຕາ ເທວີ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປນ຺ນຣສໂສຬສວສ຺ສກາເລ ‘ຣຊ຺ຊໍ ວາເຣສ຺ສາມີ’ຕິ ຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ເທວ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ກຸມາຣສ຺ສ ຊາຕກາເລ ວໂຣ ທິນ຺ໂນ. ມຍາ ໂສ ຄເຫຕ຺ວາ ຐປິໂຕ; ອິທານິ ນໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ເທວິ, ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ‘‘ມຍາ, ເທວ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກາ ກິຎ຺ຈິ ອລທ຺ຘໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອິທານິ ປນ ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣຊ຺ຊໍ ວາເຣມີ’’ຕິ. ‘‘ເທວິ, ຕວ ປຸຕ຺ໂຕ ອງ຺ຄວິກໂລ. ນ ສກ຺ກາ ຕສ຺ສ ຣຊ຺ຊໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ມຍ຺ຫໍ ຣຸຈ຺ຈນກວຣໍ ອທາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ກສ຺ມາ ວຣໍ ອທຕ຺ຖາ’’ຕິ? ຣາຊາ ອຕິວິຍ ນິປ຺ປີຬິຍມາໂນ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ຕຸຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສກລລງ຺ກາທີເປ ຣຊ຺ຊໍ ທາຕຸໍ; ນາຄທີເປ ປນ ຉຕ຺ຕໍ ອສ຺ສາເປຕ຺ວາ ວສຕູ’’ຕິ ນາຄທີປໍ ເປເສສິ. ໂສ ທີປຣາຊາ ນາມ ອໂຫສິ. ສເຈ ຈກ຺ຂຸວິກໂລ ນາຠວິສ຺ສາ ຕິໂຍຊນສຕິເກ ສກລຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີເປ ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິປຣິວາຣໍ ຣຊ຺ຊໍ ອລຠິສ຺ສາ. ເອວໍ ອຸປຘິວິປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫານິ ນ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ປຊານາຕິ.

ອປຣສ຺ສາປິ ພຫູນິ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕານິ ກາລສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ຐິຕສ຺ສ ວິປຈ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ. ໂສ ປນ ເອເກນ ປາປກມ຺ເມນ ກາລວິປຕ຺ຕິຍໍ ທຸຣາຊທຸມນຸສ຺ສກາເລ ກສເຏ ນິໂຣເຊ ອປ຺ປາຍຸເກ ຄຕິໂກຏິເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ຕາທິເສ ຈ ກາເລ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ວິປາກໍ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ. ເອວໍ ກາລວິປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫານິ ນ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ປຊານາຕິ.

ອປຣສ຺ສາປິ ພຫູນິ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕານິ ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ຐິຕສ຺ສ ວິປຈ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ. ອຍໍ ປນ ປໂຍຄວິປຕ຺ຕິຍໍ ຐິໂຕ ປາຓໍ ຫນ຺ຕິ…ເປ… ສພ຺ພໍ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ປູເຣຕິ. ຕຖາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສມຊາຕິການິປິ ກຸລານິ ອາວາຫວິວາຫໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ; ‘ອິຕ຺ຖິຘຸຕ຺ໂຕ ສຸຣາຘຸຕ຺ໂຕ ອກ຺ຂຘຸຕ຺ໂຕ ອຍໍ ປາປປຸຣິໂສ’ຕິ ອາຣກາ ປຣິວຊ຺ເຊນ຺ຕິ. ກລ຺ຍາຓກມ຺ມານິ ວິປຈ຺ຈິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ເອວໍ ປໂຍຄວິປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫານິ ນ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ປຊານາຕິ. ເອວໍ ຈຕສ຺ໂສ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ອາຄມ຺ມ ວິປາກທາຍກໍ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ຈຕູຫິ ວິປຕ຺ຕີຫິ ປຏິພາຫິຕຕ຺ຕາ ນ ວິປຈ຺ຈຕິ.

ອປຣສ຺ສາປິ ພຫູນິ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕານິ ຄຕິວິປຕ຺ຕິຍໍ ຐິຕສ຺ສ ນ ວິປຈ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ. ໂສ ປນ ເອເກນ ກລ຺ຍາຓກມ຺ເມນ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍເຍວ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖສ຺ສ ຕານິ ກມ຺ມານິ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວາເຣນ ວາເຣນ ວິປາກໍ ເທນ຺ຕິ – ກາເລນ ມນຸສ຺ສໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕາເປນ຺ຕິ, ກາເລນ ເທວໂລເກ. ເອວໍ ຄຕິວິປຕ຺ຕິປຏິພາຫິຕຕ຺ຕາ ວິປາກໍ ທາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕານິ ຄຕິມມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ປຊານາຕິ.

ອປຣສ຺ສາປິ ພຫູນິ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕານິ ອຸປຘິວິປຕ຺ຕິຍໍ ຐິຕສ຺ສ ນ ວິປຈ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ. ໂສ ປນ ເອເກນ ກລ຺ຍາຓກມ຺ເມນ ອຸປຘິສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍເຍວ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ອຠິຣູໂປ ທສ຺ສນີໂຍ ປາສາທິໂກ ພ຺ຣຫ຺ມວຈ຺ຉສທິໂສ. ຕສ຺ສ ອຸປຘິສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ຐິຕຕ຺ຕາ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມານິ ວິປາກໍ ເທນ຺ຕິ. ສເຈ ຣາຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ ອຎ຺ເຎສຸ ເຊຏ຺ຐກຠາຕິເກສຸ ສນ຺ເຕສຸປິ ‘ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາໂວ ສມິທ຺ໂຘ, ເອຕສ຺ສ ຉຕ຺ເຕ ອຸສ຺ສາປິເຕ ໂລກສ຺ສ ຜາສຸ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ ຕເມວ ຣຊ຺ເຊ ອຠິສິຎ຺ຈນ຺ຕິ. ອຸປຣາຊເຄຫາທີສຸ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ປິຕຸອຈ຺ຈເຍນ ໂອປຣຊ຺ຊໍ, ເສນາປຕິຏ຺ຐານໍ, ຠຓ຺ຑາຄາຣິກຏ຺ຐານໍ, ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ລຠຕິ. ເອວໍ ອຸປຘິວິປຕ຺ຕິປຏິພາຫິຕຕ຺ຕາ ວິປາກໍ ທາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕານິ ອຸປຘິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ປຊານາຕິ.

ອປຣສ຺ສາປິ ພຫູນິ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕານິ ກາລວິປຕ຺ຕິຍໍ ຐິຕສ຺ສ ນ ວິປຈ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ. ໂສ ປນ ເອເກນ ກລ຺ຍາຓກມ຺ເມນ ກາລສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ສຸຣາຊສຸມນຸສ຺ສກາເລ. ຕາທິສາຍ ກາລສມິທ຺ຘິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ວິປາກໍ ເທຕິ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ມຫາໂສຓຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ກເຖຕພ຺ພໍ – ພ຺ຣາຫ຺ມຓຕິສ຺ສຠເຍ ກິຣ ຈິຕ຺ຕລປພ຺ພເຕ ທ຺ວາທສ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສານິໍ ປຏິວສນ຺ຕິ. ຕຖາ ຕິສ຺ສມຫາວິຫາເຣ. ທ຺ວີສຸປິ ມຫາວິຫາເຣສຸ ຕິຓ຺ຓໍ ວສ຺ສານໍ ວຏ຺ຏໍ ເອກຣຕ຺ຕເມວ ມຫາມູສິກາໂຍ ຂາທິຕ຺ວາ ຖຸສມຕ຺ຕເມວ ຐເປສຸໍ. ຈິຕ຺ຕລປພ຺ພເຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ‘ຕິສ຺ສມຫາວິຫາເຣ ວຏ຺ຏໍ ວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວສິສ຺ສາມາ’ຕິ ວິຫາຣໂຕ ນິກ຺ຂມິ. ຕິສ຺ສມຫາວິຫາເຣປິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ‘ຈິຕ຺ຕລປພ຺ພເຕ ວຏ຺ຏໍ ວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວສິສ຺ສາມາ’ຕິ ວິຫາຣໂຕ ນິກ຺ຂມິ. ອຸຠໂຕປິ ເອກິສ຺ສາ ຄມ຺ຠີຣກນ຺ທຣາຍ ຕີເຣ ສມາຄຕາ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວຏ຺ຏສ຺ສ ຂີຓຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມາ’ຕິ ຈຕຸວີສຕິ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສານິ ຄມ຺ຠີຣກນ຺ທຣວນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສີທິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນນີຫາເຣເນວ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍິໍສຸ. ປຈ຺ຉາ ຠເຍ ວູປສນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ສກ຺ກໍ ເທວຣາຊານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຘາຕຸໂຍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ເຈຕິຍໍ ອກາສິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມຓຕິສ຺ສໂຈໂຣປິ ຊນປທໍ ວິທ຺ຘໍເສສິ. ສງ຺ໂຆ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ໂຈຣໍ ປຏິພາຫຕູ’’ຕິ ສກ຺ກສນ຺ຕິກໍ ອຏ຺ຐ ເຖເຣ ເປເສສິ. ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ‘‘ມຍາ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂຈໂຣ ນ ສກ຺ກາ ປຏິພາຫິຕຸໍ. ສງ຺ໂຆ ປຣສມຸທ຺ທໍ ຄຈ຺ຉຕຸ. ອຫໍ ສມຸທ຺ທາຣກ຺ຂໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສງ຺ໂຆ ສພ຺ພທິສາຫິ ນາຄທີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຊມ຺ພຸໂກລປຏ຺ຏເນ ຕິຠູມິກໍ ມຫາອຸຬຸມ຺ປໍ ພນ຺ຘາເປສິ. ເອກາ ຠູມິກາ ອຸທເກ ໂອສີທິ. ເອກິສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ນິສິນ຺ໂນ. ເອກິສ຺ສາ ປຕ຺ຕຈີວຣານິ ຐປຍິໍສຸ. ສໍຍຸຕ຺ຕຠາຓກຈູຬສີວຕ຺ເຖໂຣ, ອິສິທຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ, ມຫາໂສຓຕ຺ເຖໂຣຕິ ຕໂຍ ເຖຣາ ຕາສໍ ປຣິສານໍ ປາໂມກ຺ຂາ. ເຕສຸ ທ຺ເວ ເຖຣາ ມຫາໂສຓຕ຺ເຖຣໍ ອາຫໍສຸ – ‘‘ອາວຸໂສ ມຫາໂສຓ, ອຠິຣຸຫ ມຫາອຸຬຸມ຺ປ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ປນ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ອາວຸໂສ, ອຸທເກ ມຣຓມ຺ປິ ຖເລ ມຣຓມ຺ປິ ເອກເມວ. ນ ມຍໍ ຄມິສ຺ສາມ. ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ປນ ອນາຄເຕ ສາສນສ຺ສ ປເວຓີ ຐສ຺ສຕິ. ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫສຸ ອຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຍາວຕຕິຍໍ ກເຖຕ຺ວາປິ ເຖຣໍ ອາໂຣເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ນິວຕ຺ຕິໍສຸ.

ອຖ ຈູຬສີວຕ຺ເຖໂຣ ອິສິທຕ຺ຕຕ຺ເຖຣໍ ອາຫ – ‘‘ອາວຸໂສ ອິສິທຕ຺ຕ, ອນາຄເຕ ມຫາໂສຓຕ຺ເຖຣໍ ນິສ຺ສາຍ ສາສນປເວຓີ ຐສ຺ສຕິ; ມາ ໂຂ ຕໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫີ’’ຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ປນ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ ມຫາເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ທ຺ເວ ເຖເຣ ອນຸສາສິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ ມຫາວິຫາຣໍ ສມ຺ປາປຸຓິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ມຫາວິຫາໂຣ ສຸຎ຺ໂຎ. ເຈຕິຍງ຺ຄເຓ ເອຣຓ຺ຑາ ຊາຕາ. ເຈຕິຍໍ ຄຈ຺ເຉຫິ ປຣິວາຣິຕໍ, ເສວາເລນ ປຣິໂຍນທ຺ຘໍ. ເຖໂຣ ຘຣມານກພຸທ຺ຘສ຺ສ ນິປຈ຺ຈາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວິຍ ມຫາເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມທິສາຍ ສາລໍ ປວິສິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘ເອວຣູປສ຺ສ ນາມ ລາຠຄ຺ຄຍສຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ສຣີຣຘາຕຸເຈຕິຍຏ຺ຐານໍ ອນາຖໍ ຊາຕ’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ຕຍມາໂນ ນິສີທິ.

ອຖ ອວິທູເຣ ຣຸກ຺ເຂ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ອທ຺ຘິກມນຸສ຺ສຣູເປນ ຕຓ຺ຑຸລນາຬິຎ຺ຈ ຄຸຬປິຓ຺ຑຎ຺ຈ ອາທາຍ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ ທກ຺ຂິຓທິສໍ, ອຸປາສກາ’’ຕິ. ‘‘ອຫມ຺ປິ ຕຕ຺ເຖວ ຄນ຺ຕຸກາໂມ, ສຫ ຄຈ຺ຉາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ ທຸພ຺ພໂລ; ຕວ ຄຕິຍາ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ; ຕ຺ວໍ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉ, ອຸປາສກາ’’ຕິ. ‘‘ອຫມ຺ປິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຄຕິຍາ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ຕິສ຺ສວາປິປາຬິໍ ອາຣຸຬ຺ຫກາເລ ຈ ປຕ຺ຕໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ປານກໍ ກຕ຺ວາ ອທາສິ. ເຖຣສ຺ສ ປີຕມຕ຺ເຕເຍວ ພລມຕ຺ຕາ ສຓ຺ຐາຕິ. ເທວຕາ ປຖວິໍ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເວຓຸນທີສນ຺ຕິເກ ເອກໍ ຉຑ຺ຑິຕວິຫາຣໍ ປຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ອທາສິ.

ປຸນທິວເສ ເຖເຣນ ມຸເຂ ໂຘວິຕມຕ຺ເຕ ຍາຄຸໍ ປຈິຕ຺ວາ ອທາສິ; ຍາຄຸໍ ປີຕສ຺ສ ຠຕ຺ຕໍ ປຈິຕ຺ວາ ອຸປນາເມສິ. ເຖໂຣ ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ຐເປຫິ, ອຸປາສກາ’’ຕິ ປຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ເຖນ ປິທຫິ. ‘‘ອຫໍ ນ ທູຣໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເທວຕາ ເຖຣສ຺ເສວ ປຕ຺ເຕ ຠຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ນາ ປຖວິໍ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຊຊ຺ຊຣນທີສນ຺ຕິກໍ ເນຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອຕໍ ປຓ຺ຓຂາທກມນຸສ຺ສານໍ ວສນຏ຺ຐານໍ, ຘູໂມ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ອຫໍ ປຸຣໂຕ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຠວນໍ ອຄມາສິ. ເຖໂຣ ສພ຺ພມ຺ປິ ຠຍກາລໍ ປຓ຺ຓຂາທກມນຸສ຺ເສ ນິສ຺ສາຍ ວສິ.

ອິສິທຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣປິ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ ອຬຊນປທໍ ສມ຺ປາປຸຓິ. ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສາ ນາຕິປກ຺ການິ ມຘຸກຜລານິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐິໍ ອາທາຍ ຕຈໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອຄມໍສຸ. ເຖໂຣ ‘‘ອາວຸໂສ ມຫາໂສຓ, ຠິກ຺ຂາຫາໂຣ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ຕຣຸຓທາຣກາ ເຖຣໍ ຐິຕໍ ທິສ຺ວາ ‘ອິມິນາ ໂກຈິ ອຕ຺ໂຖ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ ວາລຸກໍ ປຸຎ຺ຉິຕ຺ວາ ມຘຸກຜລຕ຺ຕຈໍ ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອທໍສຸ; ເຖຣາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິໍສຸ. ສຕ຺ຕາຫມຕ຺ຕໍ ໂສເຍວ ອາຫາໂຣ ອໂຫສິ.

ອນຸປຸພ຺ເພນ ໂຈຣິຍສ຺ສຣໍ ສມ຺ປາປຸຓິໍສຸ. ມນຸສ຺ສາ ກຸມຸທານິ ຄເຫຕ຺ວາ ກຸມຸທນາເລ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອຄມໍສຸ. ເຖໂຣ ‘‘ອາວຸໂສ ມຫາໂສຓ, ຠິກ຺ຂາຫາໂຣ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ຄາມທາຣກາ ກຸມຸທນາເລ ໂສເຘຕ຺ວາ ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອທໍສຸ; ເຖຣາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິໍສຸ. ສຕ຺ຕາຫມຕ຺ຕໍ ໂສວ ອາຫາໂຣ ອໂຫສິ.

ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈຣນ຺ຕາ ປຓ຺ຓຂາທກມນຸສ຺ສານໍ ວສນຏ຺ຐາເນ ເອກໍ ຄາມທ຺ວາຣໍ ສມ຺ປາປຸຓິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ເອກິສ຺ສາ ທາຣິກາຍ ມາຕາປິຕໂຣ ອຣຎ຺ຎໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ‘‘ສເຈ ໂກຈິ ອຍ຺ໂຍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ກຕ຺ຖຈິ ຄນ຺ຕຸໍ ມາ ອທາສິ; ອຍ຺ຍສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍາສິ, ອມ຺ມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ສາ ເຖເຣ ທິສ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສີທາເປສິ. ເຄເຫ ຘຎ຺ຎຊາຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ວາສິໍ ປນ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຸຎ຺ຊໂຈຈຣຸກ຺ຂຕ຺ຕຈໍ ຄຸຎ຺ຊລຕາປຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຕໂຍ ປິຓ຺ເຑ ກຕ຺ວາ ເອກໍ ອິສິທຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ເອກໍ ມຫາໂສຓຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ຐເປຕ຺ວາ ‘ອຕິເຣກປິຓ຺ຑໍ ອິສິທຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ຐເປສ຺ສາມີ’ຕິ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣສິ. ຫຕ຺ໂຖ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ມຫາໂສຓຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ອິສິທຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓຕິສ຺ສຠເຍ ຄຸຎ຺ຊໂຈຈປິຓ຺ເຑ ວິປາກທາຍກກມ຺ມໍ ເທສກາລສມ຺ປທາຍ ກີວປມາຓໍ ວິປາກໍ ທສ຺ສຕີ’ຕິ ອາຫ. ເຕ ຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ວສນຏ຺ຐານໍ ອຄມໍສຸ. ສາປິ ອຣຎ຺ຎໂຕ ອາຄຕານໍ ມາຕາປິຕູນໍ ອາຈິກ຺ຂິ ‘‘ທ຺ເວ ເຖຣາ ອາຄຕາ. ເຕສໍ ເມ ວສນຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ’’ນ຺ຕິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ເຖຣານໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຍໍ ມຍໍ ລຠາມ, ເຕນ ຕຸມ຺ເຫ ປຏິຊຄ຺ຄິສ຺ສາມ; ອິເຘວ ວສຖາ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ເຖຣາປິ ສພ຺ພຠຍກາລໍ ເຕ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວສິໍສຸ.

ພ຺ຣາຫ຺ມຓຕິສ຺ສໂຈເຣ ມເຕ ປິຕຸມຫາຣາຊາ ຉຕ຺ຕໍ ອຸສ຺ສາເປສິ. ‘ຠຍໍ ວູປສນ຺ຕໍ, ຊນປໂທ ສມ຺ປຸຓ຺ໂຓ’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ປຣສມຸທ຺ທໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ນາວາຍ ມຫາຕິຕ຺ຖປຏ຺ຏເນ ໂອຣຸຍ຺ຫ ‘ມຫາໂສຓຕ຺ເຖໂຣ ກຫໍ ວສຕີ’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ເຖໂຣ ປຎ຺ຈສຕຠິກ຺ຂຸປຣິວາໂຣ ກາລກຄາເມ ມຓ຺ຑລາຣາມວິຫາຣໍ ສມ຺ປາປຸຓິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາລກຄາເມ ສຕ຺ຕມຕ຺ຕານິ ກຸລສຕານິ ປຏິວສນ຺ຕິ. ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ເທວຕາ ອາຫິຓ຺ຑິຕ຺ວາ ‘‘ມຫາໂສຓຕ຺ເຖໂຣ ປຎ຺ຈຠິກ຺ຂຸສຕປຣິວາໂຣ ມຓ຺ຑລາຣາມວິຫາຣໍ ປຕ຺ໂຕ. ເອເກໂກ ນວຫຕ຺ຖສາຏເກນ ສທ຺ຘິໍ ເອເກກກຫາປຓຄ຺ຆນກໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ເທຕູ’’ຕິ ມນຸສ຺ເສ ອໂວຈຸໍ. ປຸນທິວເສ ຈ ເຖຣາ ກາລກຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິໍສຸ. ມນຸສ຺ສາ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຍາຄຸໍ ອທໍສຸ. ມຓ຺ຑລາຣາມວາສີ ຕິສ຺ສຠູຕິຕ຺ເຖໂຣ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ນິສີທິ. ເອໂກ ມຫາອຸປາສໂກ ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຫາໂສຓຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ກຕໂຣ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕນ ສມເຍນ ເຖໂຣ ນວໂກ ໂຫຕິ ປຣິຍນ຺ເຕ ນິສິນ຺ໂນ. ເຖໂຣ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ‘‘ມຫາໂສໂຓ ນາມ ເອສ, ອຸປາສກາ’’ຕິ ອາຫ. ອຸປາສໂກ ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຖໂຣ ນ ເທຕິ. ຕິສ຺ສຠູຕິຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ອາວຸໂສ ໂສຓ, ຍຖາ ຕ຺ວໍ ນ ຊານາສິ, ມຍມ຺ປິ ເອວເມວ ນ ຊານາມ; ປຸຎ຺ຎວນ຺ຕານໍ ເທວຕາ ປຣິປາເຈນ຺ຕິ; ປຕ຺ຕໍ ເທຫິ, ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ສງ຺ຄຫໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ປຕ຺ຕໍ ອທາສິ. ມຫາອຸປາສໂກ ປຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຫາປຓຄ຺ຆນກສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາຕສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ນວຫຕ຺ຖສາຏກໍ ອາຘາຣກໍ ກຕ຺ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຐເປສິ; ອປໂຣປິ ອຸປາສໂກ ເຖຣສ຺ສາຕິ ສຕ຺ຕ ສາຏກສຕານິ ສຕ຺ຕ ຈ ປິຓ຺ຑປາຕສຕານິ ເຖຣສ຺ເສວ ອທໍສຸ.

ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ສໍວິຠາຄໍ ກຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ມຫາວິຫາຣໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ມຫາໂພຘິໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ມຫາເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຖູປາຣາເມ ຐິໂຕ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາໂຣ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາເຣນ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໂຕ ຍາວ ວຬຎ຺ຊນກສາລາ ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ສຏ຺ຐິກຫາປຓຄ຺ຆນກໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ລຠິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ສກ຺ກາຣສ຺ສ ປມາຓໍ ນຕ຺ຖິ. ເອວໍ ກາລວິປຕ຺ຕິຍໍ ມຘຸກຜລຕ຺ຕໂຈປິ ກຸມຸທນາຬິປິ ທຸລ຺ລຠາ ຊາຕາ. ກາລສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ເອວຣູໂປ ມຫາລາໂຠ ອຸທປາທິ.

ວຕ຺ຕພ຺ພກນິຄ຺ໂຣຘຕ຺ເຖຣສ຺ສາປິ ສາມເຓຣກາເລ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຕິສ຺ສຠຍໍ ອຸທປາທິ. ສາມເຓໂຣ ຈ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ຈສ຺ສ ປຣສມຸທ຺ທໍ ນາຄມິໍສຸ; ‘ປຓ຺ຓຂາທກມນຸສ຺ເສ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວສິສ຺ສາມາ’ຕິ ປຈ຺ຈນ຺ຕາຠິມຸຂາ ອເຫສຸໍ. ສາມເຓໂຣ ສຕ຺ຕາຫມຕ຺ຕໍ ອນາຫາໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຄາມຏ຺ຐາເນ ຕາລຣຸກ຺ເຂ ຕາລປກ຺ກໍ ທິສ຺ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ໂຖກໍ ອາຄເມຖ; ຕາລປກ຺ກໍ ປາເຕສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ທຸພ຺ພໂລສິ ຕ຺ວໍ, ສາມເຓຣ, ມາ ອຠິຣຸຫີ’’ຕິ. ‘‘ອຠິຣຸຫິສ຺ສາມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຂຸທ຺ທກວາສິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕາລໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຕາລປິຓ຺ຑໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ອາຣຠິ. ວາສິຜລໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ປຕິ.

ເຖໂຣ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຍໍ ກິລນ຺ໂຕວ ຣຸກ຺ຂໍ ອາຣຸຬ຺ໂຫ; ກິໍ ນຸ ໂຂ ອິທານິ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສາມເຓໂຣ ຕາລປຓ຺ຓໍ ຜາເລຕ຺ວາ ຜາເລຕ຺ວາ ວາສິທຓ຺ຑເກ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຆຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ຆຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ຠູມິຍໍ ປາເຕຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສາຘຸ ວຕສ຺ສ ສເຈ ວາສິຜລໍ ເອຕ຺ຖ ປເວເສຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ‘ອຸປາຍສມ຺ປນ຺ໂນ ສາມເຓໂຣ’ຕິ ວາສິຜລໍ ປເວເສຕ຺ວາ ອທາສິ. ໂສ ວາສິໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕາລຜລານິ ປາເຕສິ. ເຖໂຣ ວາສິໍ ປາຕາເປຕ຺ວາ ປວຏ຺ຏິຕ຺ວາ ຄຕໍ ຕາລຜລໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສາມເຓຣໍ ໂອຕິຓ຺ຓກາເລ ອາຫ ‘‘ສາມເຓຣ, ຕ຺ວໍ ທຸພ຺ພໂລ, ອິທໍ ຕາວ ຂາທາຫີ’’ຕິ. ‘‘ນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ອຂາທິເຕ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາສິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕາລຜລານິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຕາລມິຎ຺ຊໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ທຕ຺ວາ ສຍໍ ຂາທິ. ຍາວ ຕາລຜລານິ ອເຫສຸໍ, ຕາວ ຕຕ຺ເຖວ ວສິຕ຺ວາ ຜເລສຸ ຂີເຓສຸ ອນຸປຸພ຺ເພນ ປຓ຺ຓຂາທກມນຸສ຺ສານໍ ວສນຏ຺ຐາເນ ເອກໍ ຉຑ຺ຑິຕວິຫາຣໍ ປວິສິໍສຸ. ສາມເຓໂຣ ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ປຏິຊຄ຺ຄິ. ເຖໂຣ ສາມເຓຣສ຺ສ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ປາວິສິ. ສາມເຓໂຣ ‘ອນາຍຕເນ ນຏ຺ຐານໍ ອຕ຺ຕຠາວານໍ ປມາຓໍ ນຕ຺ຖິ, ພຸທ຺ຘານໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອປ຺ປຫຣິຕໍ ກໂຣຕິ; ສຕ຺ຕາຫມຕ຺ຕໍ ນິຣາຫາຣຕາຍ ປເວຘມາໂນ ປຕິຕ຺ວາ ນິປນ຺ນໂກວ ຕິຓານິ ອຸທ຺ຘຣຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ຈ ມນຸສ຺ສາ ອຣຎ຺ເຎ ຈຣນ຺ຕາ ມຘຸໍ ລຠິຕ຺ວາ ທາຣູນິ ເຈວ ສາກປຓ຺ຓຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ຕິຓຈລນສຎ຺ຎາຍ ‘ມິໂຄ ນຸ ໂຂ ເອໂສ’ຕິ ສາມເຓຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ກໂຣສິ, ສາມເຓຣາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ຕິຓຄຓ຺ຐິໍ ຄຓ຺ຫາມິ, ອຸປາສກາ’’ຕິ. ‘‘ອຎ຺ໂຎປິ ໂກຈິ ອຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ອຸປາສກາ, ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ເມ ອນ຺ໂຕຄພ຺ເຠ’’ຕິ. ‘‘ມຫາເຖຣສ຺ສ ທຕ຺ວາ ຂາເທຍ຺ຍາສິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ສາມເຓຣສ຺ສ ມຘຸໍ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ມຍໍ ສາຂາຠງ຺ຄໍ ກໂຣນ຺ຕາ ຄມິສ຺ສາມ. ເອຕາຍ ສຎ຺ຎາຍ ເຖຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສິ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຄມໍສຸ.

ສາມເຓໂຣ ມຘຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພຫິ ຐຕ຺ວາ ‘‘ວນ຺ທາມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ‘ສາມເຓໂຣ ຊິຆຈ຺ຉາຍ ອນຸຑຍ຺ຫມາໂນ ອາຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ໂສ ປຸນປິ ‘‘ວນ຺ທາມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກສ຺ມາ, ສາມເຓຣ, ທຸພ຺ພລຠິກ຺ຂູນໍ ສຸເຂນ ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ເທສີ’’ຕິ? ‘‘ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕຸໍ ສາຣຸປ຺ປໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ເຖໂຣ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເຕ, ສາມເຓຣ, ລທ຺ຘໍ’’ຕິ ອາຫ. ມນຸສ຺ເສຫິ ມຘຸ ທິນ຺ນໍ, ຂາທິຕຸໍ ສາຣຸປ຺ປໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ສາມເຓຣ, ເອວເມວ ຂາທິຕຸໍ ກິລມິສ຺ສາມ, ປານກໍ ກຕ຺ວາ ປິວິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ສາມເຓໂຣ ປານກໍ ກຕ຺ວາ ອທາສິ. ອຖ ນໍ ເຖໂຣ ‘‘ມນຸສ຺ສານໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ປຸຈ຺ຉສິ, ສາມເຓຣາ’’ຕິ ອາຫ. ສຍເມວ ອາຈິກ຺ຂິໍສຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ສາມເຓຣ, ປາໂຕວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ກິລມິສ຺ສາມ; ອຊ຺ເຊວ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສານໍ ວສນຏ຺ຐານສ຺ສ ອວິທູເຣ ນິປຊ຺ຊິໍສຸ.

ສາມເຓໂຣ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘ມຍາ ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄາມນ຺ເຕ ອຣຸຓໍ ນາມ ນ ອຸຏ຺ຐາປິຕປຸພ຺ພ’ນ຺ຕິ. ໂສ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕຸໍ ອຣຎ຺ຎໍ ອຄມາສິ. ມຫາເຖໂຣ ສາມເຓຣໍ ນິປນ຺ນຏ຺ຐາເນ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘ມນຸສ຺ສຂາທເກຫິ ຄຫິໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ສາມເຓໂຣ ອຣຎ຺ເຎ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປຕ຺ເຕນ ອຸທກຎ຺ຈ ທນ຺ຕກຏ຺ຐຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄມິ. ‘‘ສາມເຓຣ, ກຸຫິໍ ຄໂຕສິ? ມຫລ຺ລກຠິກ຺ຂູນໍ ເຕ ວິຕກ຺ໂກ ອຸປ຺ປາທິໂຕ; ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ອາຫຣາ’’ຕິ. ‘‘ອາຫຣິສ຺ສາມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ເຖໂຣ ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິ. ອຸໂຠປິ ມນຸສ຺ສານໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ອຄມໍສຸ. ມນຸສ຺ສາປິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິໂຠຄໍ ກນ຺ທມູລຜລປຓ຺ຓໍ ອທໍສຸ. ເຖໂຣປິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ອຄມາສິ. ສາມເຓໂຣ ອຸທກໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ປາເທ ໂຘວາມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ສາມເຓຣ, ຕ຺ວໍ ຣຕ຺ຕິໍ ກຸຫິໍ ຄໂຕ? ອມ຺ຫາກໍ ວິຕກ຺ກໍ ອຸປ຺ປາເທສີ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຄາມນ຺ເຕ ເມ ອຣຸຓໍ ນ ອຸຏ຺ຐາປິຕປຸພ຺ພໍ; ອຣຸຓຸຏ຺ຐາປນຕ຺ຖາຍ ອຣຎ຺ຎໍ ອຄມາສິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສາມເຓຣ, ນ ຕຸຍ຺ຫໍ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ອມ຺ຫາກເມວ ອນຸຈ຺ຉວິກ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ເຖໂຣ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ວສິ; ສາມເຓຣສ຺ສ ຈ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ ‘‘ມຍໍ ຕາວ ມຫລ຺ລກາ; ‘ອິທໍ ນາມ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ຊານິຕຸໍ. ຕຸວໍ ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ກິຣ ອນາຄາມີ. ຕໍ ອປຣຠາເຄ ມນຸສ຺ສຂາທກາ ຂາທິໍສຸ. ສາມເຓໂຣ ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ຠເຍ ວູປສນ຺ເຕ ຕຖາຣູເປ ຐາເນ ອຸປຊ຺ຌໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕິປິຏກຘໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພກນິຄ຺ໂຣຘຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ຊາໂຕ.

ປິຕຸມຫາຣາຊາ ຣຊ຺ຊໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ປຣສມຸທ຺ທາ ອາຄຕາຄຕາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ກຫໍ ວຕ຺ຕພ຺ພກນິຄ຺ໂຣຘຕ຺ເຖໂຣ, ກຫໍ ວຕ຺ຕພ຺ພກນິຄ຺ໂຣຘຕ຺ເຖໂຣ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມໍສຸ. ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ເຖຣໍ ປຣິວາເຣສິ. ໂສ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ມຫາວິຫາຣໍ ປຕ຺ວາ ມຫາໂພຘິໍ ມຫາເຈຕິຍໍ ຖູປາຣາມຎ຺ຈ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປາຍາສິ. ຍາວ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາຣາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ເສວ ນວສຸ ຐາເນສຸ ຕິຈີວຣໍ ອຸປປຊ຺ຊິ; ອນ຺ໂຕນຄຣໍ ປວິຏ຺ຐກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຫາສກ຺ກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ອິຕິ ກາລວິປຕ຺ຕິຍໍ ຕາລຜລກນ຺ທມູລປຓ຺ຓມ຺ປິ ທຸລ຺ລຠໍ ຊາຕໍ. ກາລສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ເອວຣູໂປ ມຫາລາໂຠ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ. ເອວໍ ກາລວິປຕ຺ຕິປຏິພາຫິຕຕ຺ຕາ ວິປາກໍ ທາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕານິ ກາລສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ປຊານາຕິ.

ອປຣສ຺ສາປິ ພຫູນິ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕານິ ປໂຍຄວິປຕ຺ຕິຍໍ ຐິຕສ຺ສ ນ ວິປຈ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ. ໂສ ປນ ເອເກນ ກລ຺ຍາຓກມ຺ເມນ ສມ຺ມາປໂຍເຄ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ຕີຓິ ສຸຈຣິຕານິ ປູເຣຕິ, ປຎ຺ຈສີລໍ ທສສີລໍ ຣກ຺ຂຕິ. ກາລສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ຣາຊາໂນ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຕິມຓ຺ຑິຕາ ຣາຊກຎ຺ຎາໂຍ ‘ເອຕສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກາ’ຕິ ເປເສນ຺ຕິ, ຍານວາຫນມຓິສຸວຓ຺ຓຣຊຕາທິເຠທໍ ຕໍ ຕໍ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ‘ເອຕສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກ’ນ຺ຕິ ເປເສນ຺ຕິ.

ປພ຺ພຊ຺ຊູປຄໂຕປິ ມຫາຍໂສ ໂຫຕິ ມຫານຸຠາໂວ. ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ກູຏກຓ຺ຓຣາຊາ ກິຣ ຄິຣິຄາມກຓ຺ຓວາສິກໍ ຈູຬສຸຘມ຺ມຕ຺ເຖຣໍ ມມາຍຕິ. ໂສ ອຸປ຺ປລວາປິຍໍ ວສມາໂນ ເຖຣໍ ປກ຺ໂກສາເປສິ. ເຖໂຣ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມາລາຣາມວິຫາເຣ ວສຕິ. ຣາຊາ ເຖຣສ຺ສ ມາຕຣໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກິໍ ເຖໂຣ ປິຍາຍຕີ’’ຕິ? ‘‘ກນ຺ທໍ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ຣາຊາ ກນ຺ທໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ທທມາໂນ ມຸຂໍ ອຸລ຺ໂລເກຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ໂສ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຈ ພຫິປຣິເວເຓ ເທວິໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກີທິໂສ ເຖໂຣ’’ຕິ? ‘‘ຕ຺ວໍ ປຸຣິໂສ ຫຸຕ຺ວາ ອຸລ຺ໂລເກຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກສິ; ອຫໍ ກຖໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ? ນາຫໍ ຊານາມິ ກີທິໂສ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘ມມ ຣຏ຺ເຐ ພລິກາຣຄຫປຕິປຸຕ຺ຕໍ ອຸລ຺ໂລເກຕຸໍ ນ ວິສຫາມິ. ມຫນ຺ຕໍ ວຕ ໂຠ ພຸທ຺ຘສາສນໍ ນາມາ’ຕິ ອປ຺ໂຜເຏສິ. ຕິປິຏກຈູຬນາຄຕ຺ເຖຣມ຺ປິ ມມາຍຕິ. ຕສ຺ສ ອງ຺ຄຸລິຍໍ ເອກາ ປິຬກາ ອຸຏ຺ຐຫິ. ຣາຊາ ‘ເຖຣໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’ຕິ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພລວເປເມນ ອງ຺ຄຸລິໍ ມຸເຂນ ຄຓ຺ຫິ. ອນ຺ໂຕມຸເຂເຍວ ປິຬກາ ຠິນ຺ນາ, ປຸພ຺ພໂລຫິຕໍ ອນຸຏ຺ຐຸຠິຕ຺ວາ ເຖເຣ ສິເນເຫນ ອມຕໍ ວິຍ ອຊ຺ໂຌຫຣິ. ໂສເຍວ ເຖໂຣ ອປຣຠາເຄ ມຣຓມຎ຺ເຈ ນິປຊ຺ຊິ. ຣາຊາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອສຸຈິກປລ຺ລກໍ ສີເສ ຐເປຕ຺ວາ ‘ຘມ຺ມສກຏສ຺ສ ອກ຺ໂຂ ຠິຊ຺ຊຕິ ອກ຺ໂຂ ຠິຊ຺ຊຕີ’ຕິ ປຣິເທວມາໂນ ວິຈຣິ. ປຖວິສ຺ສຣສ຺ສ ອສຸຈິກປລ຺ລກໍ ສີເສນ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວິຈຣຓໍ ນາມ ກສ຺ສ ຄຕມຄ຺ໂຄ? ສມ຺ມາປໂຍຄສ຺ສ ຄຕມຄ຺ໂຄຕິ. ເອວໍ ປໂຍຄວິປຕ຺ຕິປຏິພາຫິຕຕ຺ຕາ ວິປາກໍ ທາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕານິ ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ປຊານາຕິ. ເອວໍ ຈຕູຫິ ວິປຕ຺ຕີຫິ ປຏິພາຫິຕໍ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ວິປາກໍ ອທຕ຺ວາ ຈຕສ຺ໂສ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ອາຄມ຺ມ ເທຕິ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ຠູຕມຕ຺ຖໍ ກຕ຺ວາ ໂອປມ຺ມໍ – ເອໂກ ກິຣ ມຫາຣາຊາ ເອກສ຺ສ ອມຈ຺ຈສ຺ສ ອປ຺ປມຕ຺ເຕນ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຕໍ ພນ຺ຘນາຄາເຣ ພນ຺ຘາເປສິ. ຕສ຺ສ ຎາຕກາ ຣຎ຺ໂຎ ກຸທ຺ຘຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ຈຓ຺ຑໂກເປ ວິຄເຕ ຣາຊານໍ ຕສ຺ສ ນິຣປຣາຘຠາວໍ ຊານາເປສຸໍ. ຣາຊາ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຏິປາກຕິກໍ ອກາສິ. ອຖສ຺ສ ຕໂຕ ຕໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ປຓ຺ຓາກາຣານໍ ປມາຓໍ ນາໂຫສິ. ມນຸສ຺ສາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ຣຎ຺ໂຎ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກນ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ພນ຺ຘນາຄາເຣ ພນ຺ຘາປິຕກາໂລ ວິຍ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕກາໂລ. ອຖສ຺ສ ຎາຕເກຫິ ຣາຊານໍ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຐານນ຺ຕຣສ຺ສ ປຏິປາກຕິກກຣຓກາໂລ ວິຍ ຕສ຺ສ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕກາໂລ. ປຓ຺ຓາກາຣໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖກາໂລ ວິຍ ຈຕສ຺ໂສ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ອາຄມ຺ມ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມານໍ ເທວໂລກໂຕ ມນຸສ຺ສໂລກໍ, ມນຸສ຺ສໂລກໂຕ ເທວໂລກນ຺ຕິ ເອວໍ ສຸຂຏ຺ຐານໂຕ ສຸຂຏ຺ຐານເມວ ເນຕ຺ວາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ ສຸຂວິປາກໍ ທຕ຺ວາ ນິພ຺ພານສມ຺ປາປນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເອວໍ ຕາວ ປາຬິວເສເນວ ທຸຕິຍໍ ພລໍ ທີເປຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ອໂຫສິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໓໔) ອິມິນາ ປຏິສມ຺ຠິທານເຍນາປິ ທີເປຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ‘ອໂຫສິ ກມ຺ມ’ນ຺ຕິ ອຕີເຕ ອາຍູຫິຕໍ ກມ຺ມໍ ອຕີເຕເຍວ ອໂຫສິ. ເຍນ ປນ ອຕີເຕ ວິປາໂກ ທິນ຺ໂນ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘ອໂຫສິ ກມ຺ມວິປາໂກ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍາທີສຸ ປນ ພຫູສຸປິ ອາຍູຫິເຕສຸ ເອກໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ວິປາກໍ ເທຕິ, ເສສານິ ອວິປາການິ. ເອກໍ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອາກຑ຺ຒຕິ, ເສສານິ ອວິປາການິ. ເອເກນານນ຺ຕຣິເຍນ ນິຣເຍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ເສສານິ ອວິປາການິ. ອຏ຺ຐສຸ ສມາປຕ຺ຕີສຸ ເອກາຍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ເສສາ ອວິປາກາ. ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ‘ນາໂຫສິ ກມ຺ມວິປາໂກ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຍ ປນ ພຫຸມ຺ປິ ກຸສລາກຸສລໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ເອຕສ຺ສ ກມ຺ມວິປາໂກ ‘ນາໂຫສິ’ ນາມ. ຍໍ ອຕີເຕ ອາຍູຫິຕໍ ເອຕຣຫິ ວິປາກໍ ເທຕິ ຕໍ ‘ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກ’ ນາມ. ຍໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ອວິປາກຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ຕໍ ‘ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກ’ ນາມ. ຍໍ ອຕີເຕ ອາຍູຫິຕໍ ອນາຄເຕ ວິປາກໍ ທສ຺ສຕິ ຕໍ ‘ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ’ ນາມ. ຍໍ ປຸຣິມນເຍນ ອວິປາກຕໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ຕໍ ‘ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ’ ນາມ.

ຍໍ ເອຕຣຫິ ອາຍູຫິຕໍ ເອຕຣຫິເຍວ ວິປາກໍ ເທຕິ ຕໍ ‘ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກ’ ນາມ. ຍໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ອວິປາກຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ຕໍ ‘ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກ’ ນາມ. ຍໍ ເອຕຣຫິ ອາຍູຫິຕໍ ອນາຄເຕ ວິປາກໍ ທສ຺ສຕິ ຕໍ ‘ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມໍ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ’ ນາມ. ຍໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ອວິປາກຕໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ຕໍ ‘ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ’ ນາມ.

ຍໍ ສຍມ຺ປິ ອນາຄຕໍ, ວິປາໂກປິສ຺ສ ອນາຄໂຕ ຕໍ ‘ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມໍ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ’ ນາມ. ຍໍ ສຍໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ປຸຣິມນເຍເນວ ອວິປາກຕໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ຕໍ ‘ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ’ ນາມ.

ອິທໍ ຕຖາຄຕສ຺ສາຕິ ອິທໍ ສພ຺ເພຫິປິ ເອເຕຫິ ອາກາເຣຫິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ກມ຺ມນ຺ຕຣວິປາກນ຺ຕຣຊານນຎາຓໍ ອກມ຺ປິຍຏ຺ເຐນ ທຸຕິຍພລໍ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ທຸຕິຍພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ.

ຕຕິຍພລນິທ຺ເທໂສ

໘໑໑. ຕຕິຍພລນິທ຺ເທເສ ມຄ຺ໂຄຕິ ວາ ປຏິປທາຕິ ວາ ກມ຺ມສ຺ເສເວຕໍ ນາມໍ. ນິຣຍຄາມິນີຕິອາທີສຸ ນິຣສ຺ສາທຏ຺ເຐນ ນິຣຕິອຕ຺ເຖນ ຈ ນິຣໂຍ. ອຸທ຺ຘໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຣິຍໍ ອຎ຺ຈິຕາຕິ ຕິຣຈ຺ຉານາ; ຕິຣຈ຺ຉານາເຍວ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ. ເປຕຕາຍ ເປຕ຺ຕິ; ອິໂຕ ເປຈ຺ຈ ຄຕຠາເວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເປຕ຺ຕິເຍວ ເປຕ຺ຕິວິສໂຍ. ມນສ຺ສ ອຸສ຺ສນ຺ນຕາຍ ມນຸສ຺ສາ; ມນຸສ຺ສາວ ມນຸສ຺ສໂລໂກ. ທິພ຺ພນ຺ຕິ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ອຘິມຕ຺ຕາຍ ວາ ຐານສມ຺ປຕ຺ຕິຍາຕິ ເທວາ; ເທວາວ ເທວໂລໂກ. ວານໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕຓ຺ຫາ; ຕໍ ຕຕ຺ຖ ນຕ຺ຖີຕິ ນິພ຺ພານໍ. ນິຣຍໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ນິຣຍຄາມີ. ອິທໍ ມຄ຺ຄໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິປທາ ປນ ນິຣຍຄາມິນີ ນາມ ໂຫຕິ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິທໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ປຏິປທໍ ຕຖາຄໂຕ ປຊານາຕິ.

ກຖໍ? ສກລຄາມວາສິເກສຸປິ ຫິ ເອກໂຕ ເອກໍ ສູກຣໍ ວາ ມິຄໍ ວາ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປນ຺ເຕສຸ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ເຈຕນາ ປຣສ຺ສ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາຣມ຺ມຓາວ ໂຫຕິ. ຕໍ ປນ ກມ຺ມໍ ເຕສໍ ອາຍູຫນກ຺ຂເຓເຍວ ນານາ ໂຫຕິ. ເຕສຸ ຫິ ເອໂກ ອາທເຣນ ຉນ຺ທຊາໂຕ ກໂຣຕິ. ເອໂກ ‘ເອຫິ ຕ຺ວມ຺ປິ ກໂຣຫີ’ຕິ ປເຣຫິ ນິປ຺ປີຬິຕຕ຺ຕາ ກໂຣຕິ. ເອໂກ ສມານຈ຺ຉນ຺ໂທ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ອປ຺ປຏິພາຫິຍມາໂນ ວິຈຣຕິ. ເຕສຸ ເອໂກ ເຕເນວ ກມ຺ເມນ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ເອໂກ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ, ເອໂກ ເປຕ຺ຕິວິສເຍ. ຕໍ ຕຖາຄໂຕ ອາຍູຫນກ຺ຂເຓເຍວ ‘ອິມິນາ ນີຫາເຣນ ອາຍູຫິຕຕ຺ຕາ ເອສ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ເອສ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ, ເອສ ເປຕ຺ຕິວິສເຍ’ຕິ ປຊານາຕິ. ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕມານມ຺ປິ ‘ເອສ ອຏ຺ຐສຸ ມຫານິຣເຍສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ເອສ ໂສຬສສຸ ອຸສ຺ສທນິຣເຍສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕີ’ຕິ ປຊານາຕິ. ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕມານມ຺ປິ ‘ເອສ ອປາທໂກ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອສ ທ຺ວິປາທໂກ, ເອສ ຈຕຸປ຺ປາທໂກ, ເອສ ພຫຸປ຺ປາທໂກ’ຕິ ປຊານາຕິ. ເປຕ຺ຕິວິສເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕມານມ຺ປິ ‘ເອສ ນິຊ຺ຌາມຕຓ຺ຫິໂກ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອສ ຂຸປ຺ປິປາສິໂກ, ເອສ ປຣທຕ຺ຕູປຊີວີ’ຕິ ປຊານາຕິ. ເຕສຸ ຈ ກມ຺ເມສຸ ‘ອິທໍ ກມ຺ມໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອາກຑ຺ຒິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ທຸພ຺ພລໍ ທິນ຺ນາຍ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ອຸປຘິເວປກ຺ກໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ປຊານາຕິ.

ຕຖາ ສກລຄາມວາສິເກສຸ ເອກໂຕ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ທທມາເນສຸ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ເຈຕນາ ປິຓ຺ຑປາຕາຣມ຺ມຓາວ ໂຫຕິ. ຕໍ ປນ ກມ຺ມໍ ເຕສໍ ອາຍູຫນກ຺ຂເຓເຍວ ປຸຣິມນເຍນ ນານາ ໂຫຕິ. ເຕສຸ ເກຈິ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕິ, ເກຈິ ມນຸສ຺ສໂລເກ. ຕໍ ຕຖາຄໂຕ ອາຍູຫນກ຺ຂເຓເຍວ ‘ອິມິນາ ນີຫາເຣນ ອາຍູຫິຕຕ຺ຕາ ເອສ ມນຸສ຺ສໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ເອສ ເທວໂລເກ’ຕິ ປຊານາຕິ. ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕມານານມ຺ປິ ‘ເອສ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ເອສ ນິມ຺ມານຣຕີສຸ, ເອສ ຕຸສິເຕສຸ, ເອສ ຍາເມສຸ, ເອສ ຕາວຕິໍເສສຸ, ເອສ ຈາຕຸມຫາຣາຊິເກສຸ, ເອສ ຠຸມ຺ມເທເວສຸ; ເອສ ປນ ເຊຏ຺ຐກເທວຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ເອສ ເອຕສ຺ສ ທຸຕິຍໍ ວາ ຕຕິຍໍ ວາ ຐານນ຺ຕຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຣິຈາຣໂກ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕີ’ຕິ ປຊານາຕິ. ມນຸສ຺ເສສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕມານານມ຺ປິ ‘ເອສ ຂຕ຺ຕິຍກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ເອສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ, ເອສ ເວສ຺ສກຸເລ, ເອສ ສຸທ຺ທກຸເລ; ເອສ ປນ ມນຸສ຺ເສສຸ ຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ເອສ ເອຕສ຺ສ ທຸຕິຍໍ ວາ ຕຕິຍໍ ວາ ຐານນ຺ຕຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຣິຈາຣໂກ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕີ’ຕິ ປຊານາຕິ. ເຕສຸ ຈ ກມ຺ເມສຸ ‘ອິທໍ ກມ຺ມໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອາກຑ຺ຒິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ທຸພ຺ພລໍ ທິນ຺ນາຍ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ອຸປຘິເວປກ຺ກໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ ປຊານາຕິ.

ຕຖາ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປນ຺ເຕສຸເຍວ ເຍນ ນີຫາເຣນ ວິປສ຺ສນາ ອາຣທ຺ຘາ, ‘ເອສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ, ເອສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ເອສ ອນາຄາມີເຍວ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອສ ສກທາຄາມີເຍວ, ເອສ ໂສຕາປນ຺ໂນເຍວ; ເອສ ປນ ມຄ຺ຄໍ ວາ ຜລໍ ວາ ສຈ຺ຉິກາຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ລກ຺ຂຓາຣມ຺ມຓາຍ ວິປສ຺ສນາຍເມວ ຐສ຺ສຕິ; ເອສ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫເຍວ, ເອສ ນາມຣູປປຣິຄ຺ຄເຫເຍວ, ເອສ ອຣູປປຣິຄ຺ຄເຫເຍວ, ເອສ ຣູປປຣິຄ຺ຄເຫເຍວ ຐສ຺ສຕິ, ເອສ ມຫາຠູຕມຕ຺ຕເມວ ວວຕ຺ຖາເປສ຺ສຕິ, ເອສ ກິຎ຺ຈິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’ຕິ ປຊານາຕິ.

ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕສຸປິ ‘ເອຕສ຺ສ ປຣິກມ຺ມມຕ຺ຕເມວ ຠວິສ຺ສຕິ, ນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ; ເອສ ປນ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ອປ຺ປນໍ ປາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ; ເອສ ອປ຺ປນໍ ປາເປຕ຺ວາ ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’ຕິ ປຊານາຕີຕິ.

ຕຕິຍພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ.

ຈຕຸຕ຺ຖພລນິທ຺ເທໂສ

໘໑໒. ຈຕຸຕ຺ຖພລນິທ຺ເທເສ ຂນ຺ຘນານຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘ອຍໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ນາມ…ເປ… ອຍໍ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ ນາມາ’ຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ນານາກຣຓໍ ປຊານາຕິ. ເຕສຸປິ ‘ເອກວິເຘນ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ເອກາທສວິເຘນ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ. ເອກວິເຘນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ພຫຸວິເຘນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ເອກວິເຘນ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ເອກວິເຘນ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ເອກວິເຘນ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ພຫຸວິເຘນ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ’ຕິ ເອວໍ ເອເກກສ຺ສ ຂນ຺ຘສ຺ສ ນານຕ຺ຕໍ ປຊານາຕິ. ອາຍຕນນານຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘ອິທໍ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ນາມ…ເປ… ອິທໍ ຘມ຺ມາຍຕນໍ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ທສາຍຕນາ ກາມາວຈຣາ, ທ຺ເວ ຈຕຸຠູມກາ’ຕິ ເອວໍ ອາຍຕນນານຕ຺ຕໍ ປຊານາຕິ. ຘາຕຸນານຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘ອຍໍ ຈກ຺ຂຸຘາຕຸ ນາມ…ເປ… ອຍໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ໂສຬສ ຘາຕຸໂຍ ກາມາວຈຣາ, ທ຺ເວ ຈຕຸຠູມກາ’ຕິ ເອວໍ ຘາຕຸນານຕ຺ຕໍ ປຊານາຕິ.

ປຸນ ອເນກຘາຕຸນານາຘາຕຸໂລກນານຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ນ ເກວລໍ ອຸປາທິນ຺ນກສງ຺ຂາຣໂລກສ຺ເສວ ນານຕ຺ຕໍ ຕຖາຄໂຕ ປຊານາຕິ, ອນຸປາທິນ຺ນກສງ຺ຂາຣໂລກສ຺ສາປິ ນານຕ຺ຕໍ ຕຖາຄໂຕ ປຊານາຕິເຍວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ຄຫິຕໍ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຫິ ທ຺ເວ ຈ ອຄ຺ຄສາວກາ ອຸປາທິນ຺ນກສງ຺ຂາຣໂລກສ຺ສາປິ ນານຕ຺ຕໍ ເອກເທສໂຕວ ຊານນ຺ຕິ ໂນ ນິປ຺ປເທສໂຕ, ອນຸປາທິນ຺ນກໂລກສ຺ສ ປນ ນານຕ຺ຕໍ ນ ຊານນ຺ຕິ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ໂຘ ປນ ‘ອິມາຍ ນາມ ຘາຕຸຍາ ອຸສ຺ສນ຺ນາຍ ອິມສ຺ສ ນາມ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຂນ຺ໂຘ ເສໂຕ ໂຫຕິ, ອິມສ຺ສ ກາຬໂກ, ອິມສ຺ສ ມຏ຺ໂຏ; ອິມສ຺ສ ພຫລຕ຺ຕໂຈ, ອິມສ຺ສ ຕນຸຕ຺ຕໂຈ; ອິມາຍ ນາມ ຘາຕຸຍາ ອຸສ຺ສນ຺ນາຍ ອິມສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານາທິວເສນ ເອວຣູປໍ ນາມ ໂຫຕິ; ອິມາຍ ປນ ຘາຕຸຍາ ອຸສ຺ສນ຺ນາຍ ອິມສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ປຸປ຺ຜໍ ນີລກໍ ໂຫຕິ, ປີຕກໍ, ໂລຫິຕກໍ, ໂອທາຕໍ, ສຸຄນ຺ຘໍ, ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ ໂຫຕິ; ອິມາຍ ນາມ ຘາຕຸຍາ ອຸສ຺ສນ຺ນາຍ ຜລໍ ຂຸທ຺ທກໍ ໂຫຕິ, ມຫນ຺ຕໍ, ທີຆໍ, ຣສ຺ສໍ, ວຏ຺ຏໍ, ສຸສຓ຺ຐານໍ, ທຸສ຺ສຓ຺ຐານໍ, ມຏ຺ຐໍ, ຜຣຸສໍ, ສຸຄນ຺ຘໍ, ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ, ມຘຸຣໍ, ຕິຕ຺ຕກໍ, ອມ຺ພິລໍ, ກຏຸກໍ, ກສາວໍ ໂຫຕິ; ອິມາຍ ນາມ ຘາຕຸຍາ ອຸສ຺ສນ຺ນາຍ ອິມສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ກຓ຺ຏໂກ ຕິຂິໂຓ ໂຫຕິ, ອຕິຂິໂຓ, ອຸຊຸໂກ, ກຸຏິໂລ, ຕມ຺ໂພ, ກາຬໂກ, ນີໂລ, ໂອທາໂຕ ໂຫຕີ’ຕິ ເອວໍ ອນຸປາທິນ຺ນກສງ຺ຂາຣໂລກສ຺ສ ນານຕ຺ຕໍ ປຊານາຕິ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘານໍເຍວ ຫິ ເອຕໍ ພລໍ, ນ ອຎ຺ເຎສນ຺ຕິ.

ຈຕຸຕ຺ຖພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ.

ປຎ຺ຈມພລນິທ຺ເທໂສ

໘໑໓. ປຎ຺ຈມພລນິທ຺ເທເສ ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິກາຕິ ຫີນຊ຺ຌາສຍາ. ປຓີຕາຘິມຸຕ຺ຕິກາຕິ ກລ຺ຍາຓຊ຺ຌາສຍາ. ເສວນ຺ຕີຕິ ນິສ຺ສຍນ຺ຕິ ອລ຺ລີຍນ຺ຕິ. ຠຊນ຺ຕີຕິ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ. ປຍິຣຸປາສນ຺ຕີຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ. ສເຈ ຫິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາ ນ ສີລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາ ສີລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍປິ ນ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕນາ ສທິເສ ສາຣຸປ຺ປຠິກ຺ຂູເຍວ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ. ສເຈ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາ ສາຣຸປ຺ປຠິກ຺ຂູ, ອິຕເຣ ອສາຣຸປ຺ປາ, ເຕປິ ນ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕນາ ສທິເສ ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິເກ ເອວ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ.

ເອວໍ ອຸປສງ຺ກມນໍ ປນ ນ ເກວລໍ ເອຕຣເຫວ, ອຕີຕານາຄເຕປີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຕີຕມ຺ປິ ອທ຺ຘານນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ອິທໍ ປນ ທຸສ຺ສີລານໍ ທຸສ຺ສີລເສວນເມວ, ສີລວນ຺ຕານໍ ສີລວນ຺ຕເສວນເມວ, ທຸປ຺ປຎ຺ຎານໍ ທຸປ຺ປຎ຺ຎເສວນເມວ, ປຎ຺ຎວນ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎວນ຺ຕເສວນເມວ ໂກ ນິຍາເມຕີຕິ? ອຊ຺ຌາສຍຘາຕຸ ນິຍາເມຕິ. ສມ຺ພຫຸລາ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ ເອກໍ ຄາມໍ ຄຓຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ຈຣນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ພຫຸຠຕ຺ຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕານິ ປູເຣຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ຍຖາສຠາເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຎຖາ’’ຕິ ທຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສຸໍ. ຠິກ຺ຂູປິ ອາຫໍສຸ ‘‘ອາວຸໂສ, ມນຸສ຺ສາ ຘາຕຸສໍຍຸຕ຺ຕກມ຺ເມ ປໂຍເຊນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕິປິຏກຈູຬາຠຍຕ຺ເຖໂຣປິ ນາຄທີເປ ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທນາຍ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ຄາເມ ມນຸສ຺ເສຫິ ນິມນ຺ຕິໂຕ. ເຖເຣນ ຈ ສທ຺ຘິໍ ເອໂກ ອສາຣຸປ຺ປຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຖິ. ຘຸຣວິຫາເຣປິ ເອໂກ ອສາຣຸປ຺ປຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຖິ. ທ຺ວີສຸ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆສຸ ຄາມໍ ໂອສຣນ຺ເຕສຸ ເຕ ອຸໂຠປິ ຊນາ, ກິຎ຺ຈາປິ ອາຄນ຺ຕຸເກນ ເນວາສິໂກ ເນວາສິເກນ ວາ ອາຄນ຺ຕຸໂກ ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ, ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຫສິຕ຺ວາ ຫສິຕ຺ວາ ກຖຍມານາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເຖໂຣ ທິສ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຊານິຕ຺ວາ ຘາຕຸສໍຍຸຕ຺ຕໍ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

ເອວໍ ‘ອຊ຺ຌາສຍຘາຕຸ ນິຍາເມຕີ’ຕິ ວຕ຺ວາ ຘາຕຸສໍຍຸຕ຺ເຕນ ອຍເມວຕ຺ໂຖ ທີເປຕພ຺ໂພ. ຄິຊ຺ຌກູຏປພ຺ພຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ຄິລານເສຍ຺ຍາຍ ນິປນ຺ໂນ ຠຄວາ ອາຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ວສນ຺ເຕສຸ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາທີສຸ ເອກເມກໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ຈງ຺ກມນ຺ຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ ‘‘ປສ຺ສຖ ໂນ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ສມ຺ພຫຸເລຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ຈງ຺ກມນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ສພ຺ເພ ໂຂ ເອເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ມຫາປຎ຺ຎາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໙໙) ສພ຺ພໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ປຎ຺ຈມພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ.

ຉຏ຺ຐພລນິທ຺ເທໂສ

໘໑໔. ຉຏ຺ຐພລນິທ຺ເທເສ ອາສຍນ຺ຕິ ຍຕ຺ຖ ສຕ຺ຕາ ອາສຍນ຺ຕິ ນິວສນ຺ຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ນິວາສຏ຺ຐານໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ວາ ຍຖາຠູຕໍ ຎາຓໍ ວາ. ອນຸສຍນ຺ຕິ ອປ຺ປຫີນານຸສຍິຕໍ ກິເລສໍ. ຈຣິຕນ຺ຕິ ກາຍາທີຫິ ອຠິສງ຺ຂຕໍ ກຸສລາກຸສລໍ. ອຘິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຊ຺ຌາສຍໍ. ອປ຺ປຣຊກ຺ເຂຕິອາທີສຸ ປຎ຺ຎາມເຍ ອກ຺ຂິມ຺ຫິ ອປ຺ປໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ຣາຄໂທສໂມຫຣຊໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂາ. ຕສ຺ເສວ ມຫນ຺ຕຕາຍ ມຫາຣຊກ຺ຂາ. ອຸຠເຍນາປິ ມນ຺ທກິເລເສ ມຫາກິເລເສ ຈ ສຕ຺ເຕ ທສ຺ເສຕິ. ເຍສໍ ສທ຺ຘາທີນິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຕິກ຺ຂານິ, ເຕ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍາ. ເຍສໍ ຕານິ ມຸທູນິ, ເຕ ມຸທິນ຺ທ຺ຣິຍາ. ເຍສໍ ອາສຍາທໂຍ ໂກຏ຺ຐາສາ ສຸນ຺ທຣາ, ເຕ ສ຺ວາກາຣາ. ວິປຣີຕາ ທ຺ວາກາຣາ. ເຍ ກຖິຕກາຣຓໍ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ຕິ, ສຸເຂນ ສກ຺ກາ ໂຫນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ, ເຕ ສຸວິຎ຺ຎາປຍາ. ວິປຣີຕາ ທຸວິຎ຺ຎາປຍາ. ເຍ ອຣິຍມຄ຺ຄປຏິເວຘສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກາ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ນາ, ເຕ ຠພ຺ພາ. ວິປຣີຕາ ອຠພ຺ພາ.

໘໑໕. ເອວໍ ຉຏ຺ຐພລສ຺ສ ມາຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ອິທານິ ຍຖາປຏິປາຏິຍາ ຠາເຊນ຺ໂຕ ກຕໂມ ຈ ສຕ຺ຕານໍ ອາສໂຍຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກຕິອາທີນໍ ອຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ນິກ຺ເຂປກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາຍໍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໐໕) ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ອິຕິ ຠວທິຏ຺ຐິສນ຺ນິສ຺ສິຕາ ວາຕິ ເອວໍ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິໍ ວາ ສນ຺ນິສ຺ສິຕາ. ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ ຫິ ເອຕ຺ຖ ຠວທິຏ຺ຐີຕິ ວຸຕ຺ຕາ; ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ ຈ ວິຠວທິຏ຺ຐີຕິ. ສພ຺ພທິຏ຺ຐີນຎ຺ຫິ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐີ ຫິ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ສພ຺ເພປິ ທິຏ຺ຐິຄຕິກາ ສຕ຺ຕາ ອິມາວ ທ຺ເວ ທິຏ຺ຐິໂຍ ສນ຺ນິສ຺ສິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ – ‘‘ທ຺ວຍສນ຺ນິສ຺ສິໂຕ ໂຂ ປນາຍໍ, ກຈ຺ຈານ, ໂລໂກ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ – ອຕ຺ຖິຕຎ຺ເຈວ ນຕ຺ຖິຕຎ຺ຈາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕). ເອຕ຺ຖ ຫິ ອຕ຺ຖິຕາຕິ ສສ຺ສຕໍ, ນຕ຺ຖິຕາຕິ ອຸຈ຺ເຉໂທ. ອຍໍ ຕາວ ວຏ຺ຏສນ຺ນິສ຺ສິຕານໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນສຕ຺ຕານໍ ອາສໂຍ.

ອິທານິ ວິວຏ຺ຏສນ຺ນິສ຺ສິຕານໍ ສຸທ຺ຘສຕ຺ຕານໍ ອາສຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ເອເຕ ວາ ປນ ອຸໂຠ ອນ຺ເຕ ອນຸປຄມ຺ມາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເອເຕ ວາ ປນາຕິ ເອເຕເຍວ. ອຸໂຠ ອນ຺ເຕຕິ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທສງ຺ຂາເຕ ທ຺ເວ ອນ຺ເຕ. ອນຸປຄມ຺ມາຕິ ອນລ຺ລີຍິຕ຺ວາ. ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາຍ ເຈວ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ເມສຸ ຈ. ອນຸໂລມິກາ ຂນ຺ຕີຕິ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ. ຍຖາຠູຕໍ ວາ ຎາຓນ຺ຕິ ມຄ຺ຄຎາຓໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາເທ ເຈວ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ເມສຸ ຈ ເອເຕ ອຸໂຠ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທອນ຺ເຕ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາ ປຏິລທ຺ຘາ, ຍຎ຺ຈ ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິມຄ຺ຄຎາຓໍ – ອຍໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາສໂຍ, ອຍໍ ວຏ຺ຏສນ຺ນິສ຺ສິຕານຎ຺ຈ ວິວຏ຺ຏສນ຺ນິສ຺ສິຕານຎ຺ຈ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ສຕ຺ຕານໍ ອາສໂຍ, ອິທໍ ວສນຏ຺ຐານນ຺ຕິ. ອຍໍ ອາຈຣິຍານໍ ສມານຕ຺ຖກຖາ.

ວິຕຓ຺ຑວາທີ ປນາຫ – ‘ມຄ຺ໂຄ ນາມ ວາສໍ ວິທ຺ຘໍເສນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ, ນນຸ ຕ຺ວໍ ມຄ຺ໂຄ ວາໂສຕິ ວເທສີ’ຕິ? ໂສ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘ຕ຺ວໍ ອຣິຍວາສຠາຓໂກ ໂຫສິ ນ ໂຫສີ’ຕິ? ສເຈ ປນ ‘ນ ໂຫມີ’ຕິ ວທຕິ, ‘ອຠາຓກຕາຍ ນ ຊານາສີ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ສເຈ ‘ຠາຓໂກສ຺ມີ’ຕິ ວທຕິ, ‘ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣາ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ສເຈ ອາຫຣຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ; ໂນ ເຈ ອາຫຣຕິ ສຍໍ ອາຫຣິຕພ຺ພໍ – ‘‘ທສຍິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍວາສາ, ເຍ ອຣິຍາ ອາວສິໍສຸ ວາ ອາວສນ຺ຕິ ວາ ອາວສິສ຺ສນ຺ຕິ ວາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໑໙). ເອຕຎ຺ຫິ ສຸຕ຺ຕໍ ມຄ຺ຄສ຺ສ ວາສຠາວໍ ທີເປຕິ. ຕສ຺ມາ ສຸກຖິຕເມເວຕນ຺ຕິ. ອິທໍ ປນ ຠຄວາ ສຕ຺ຕານໍ ອາສຍໍ ຊານນ຺ໂຕ ອິເມສຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐິຄຕານໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓມຄ຺ຄຎາຓານໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກ຺ຂເຓປິ ຊານາຕິ ເອວ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ກາມໍ ເສວນ຺ຕຎ຺ເຎວ ຊານາຕິ ‘ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ກາມຄຣຸໂກ ກາມາສໂຍ ກາມາຘິມຸຕ຺ໂຕ’ຕິ. ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ເສວນ຺ຕຎ຺ເຎວ ຊານາຕິ ‘ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ເນກ຺ຂມ຺ມຄຣຸໂກ ເນກ຺ຂມ຺ມາສໂຍ ເນກ຺ຂມ຺ມາຘິມຸຕ຺ໂຕ’ຕິ. ພ຺ຍາປາທໍ…ເປ… ອພ຺ຍາປາທໍ… ຖິນມິທ຺ຘໍ…ເປ… ອາໂລກສຎ຺ຎໍ ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ເສວນ຺ຕຎ຺ເຎວ ຊານາຕິ ເສວນ຺ຕຎ຺ເຎວ ຊານາຕິ ‘ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອາໂລກສຎ຺ຎາຄຣຸໂກ ອາໂລກສຎ຺ຎາສໂຍ ອາໂລກສຎ຺ຎາຘິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໑໓).

໘໑໖. ອນຸສຍນິທ຺ເທເສ ກາມຣາໂຄ ຈ ໂສ ອປ຺ປຫີນຏ຺ເຐນ ອນຸສໂຍ ຈາຕິ ກາມຣາຄານຸສໂຍ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍໍ ໂລເກ ປິຍຣູປນ຺ຕິ ຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ປິຍຊາຕິກໍ. ສາຕຣູປນ຺ຕິ ສາຕຊາຕິກໍ ອສ຺ສາທປທຏ຺ຐານໍ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ. ເອຕ຺ຖ ສຕ຺ຕານໍ ຣາຄານຸສໂຍ ອນຸເສຕີຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ສຕ຺ຕານໍ ອປ຺ປຫີນຏ຺ເຐນ ຣາຄານຸສໂຍ ອນຸເສຕິ. ຍຖາ ນາມ ອຸທເກ ນິມຸຄ຺ຄສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ຈ ອຸປຣິ ຈ ສມນ຺ຕຠາເຄ ຈ ອຸທກເມວ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ຣາຄຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນາມ ສຕ຺ຕານໍ ອາຈິຓ຺ຓສມາຈິຓ຺ຓາ. ຕຖາ ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ປຏິຆຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ອິຕິ ອິເມສຸ ທ຺ວີສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ເອວໍ ອິເມສຸ ທ຺ວີສຸ ກາມຣາຄປຏິຆວນ຺ເຕສຸ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓຘມ຺ເມສຸ. ອວິຊ຺ຊານຸປຕິຕາຕິ ກາມຣາຄປຏິຆສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ອວິຊ຺ຊາ ອນຸປຕິຕາ. ຕເທກຏ຺ໂຐຕິ ຕາຍ ອວິຊ຺ຊາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕກຏ຺ຐວເສນ ເອກຏ຺ໂຐ. ມາໂນ ຈ ທິຏ຺ຐິ ຈ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ຈາຕິ ນວວິໂຘ ມາໂນ, ທ຺ວາສຏ຺ຐິວິຘາ ທິຏ຺ຐິ, ອຏ຺ຐວຕ຺ຖຸກາ ຈ ວິຈິກິຈ຺ຉາ. ຠວຣາຄານຸສໂຍ ປເນຕ຺ຖ ກາມຣາຄານຸສເຍເນວ ສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໘໑໗. ຈຣິຕນິທ຺ເທເສ ເຕຣສ ເຈຕນາ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ, ທ຺ວາທສ ອປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ, ຈຕສ຺ໂສ ອາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາໂຣ. ຕຕ຺ຖ ກາມາວຈໂຣ ປຣິຕ຺ຕຠູມໂກ, ອິຕໂຣ ມຫາຠູມໂກ. ຕີສຸປິ ວາ ເອເຕສຸ ໂຍ ໂກຈິ ອປ຺ປວິປາໂກ ປຣິຕ຺ຕຠູມໂກ, ພຫຸວິປາໂກ ມຫາຠູມໂກຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໘໑໘. ອຘິມຸຕ຺ຕິນິທ຺ເທໂສ ເຫຏ຺ຐາ ປກາສິໂຕວ. ກສ຺ມາ ປນາຍໍ ອຘິມຸຕ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕາປິ ປຸນ ຄຫິຕາຕິ? ອຍຎ຺ຫິ ເຫຏ຺ຐາ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ພລທສ຺ສນວເສນ ຄຫິຕາ, ອິຘ ສຕ຺ຕານໍ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍມຸທິນ຺ທ຺ຣິຍຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ.

໘໑໙. ມຫາຣຊກ຺ຂນິທ຺ເທເສ ອຸສ຺ສທຄຕານີຕິ ເວປຸລ຺ລຄຕານິ. ປຫານກ຺ກມວເສນ ເຈສ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ.

໘໒໐. ອນຸສ຺ສທຄຕານີຕິ ອເວປຸລ຺ລຄຕານິໍ. ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍມຸທິນ຺ທ຺ຣິຍນິທ຺ເທເສ ອຸປນິສ຺ສຍອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ນາມ ກຖິຕານິ. ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ນິທ຺ເທເສ ປເນຕ຺ຖ ປໂຍຊນໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໘໒໓. ຕຖາ ທ຺ວາກາຣນິທ຺ເທສາທີສຸ ປາປາສຍາຕິ ອກຸສລາສຍາ. ປາປຈຣິຕາຕິ ອປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣປຣິປູຣກາ. ປາປາຘິມຸຕ຺ຕິກາຕິ ສກ຺ກາຍາຠິຣຕາ ວຏ຺ຏຊ຺ຌາສຍາ.

໘໒໔. ສ຺ວາກາຣນິທ຺ເທເສ ຍສ຺ມາ ກລ຺ຍາຓໂກ ນາມ ອນຸສໂຍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ກລ຺ຍາຓານຸສຍາຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໘໒໖. ຠພ຺ພາຠພ຺ພນິທ຺ເທເສ ກມ຺ມາວຣເຓນາຕິ ປຎ຺ຈວິເຘນ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ເມນ. ກິເລສາວຣເຓນາຕິ ນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ. ວິປາກາວຣເຓນາຕິ ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິຍາ. ຍສ຺ມາ ປນ ທຸເຫຕຸການມ຺ປິ ອຣິຍມຄ຺ຄປຏິເວໂຘ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ທຸເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິປິ ວິປາກາວຣຓເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອສ຺ສທ຺ຘາຕິ ພຸທ຺ຘາທີສຸ ສທ຺ຘາຣຫິຕາ. ອຈ຺ຉນ຺ທິກາຕິ ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາກຸສລຈ຺ຉນ຺ທຣຫິຕາ. ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸກາ ມນຸສ຺ສາ ອຈ຺ຉນ຺ທິກຏ຺ຐານໍ ປວິຏ຺ຐາ. ທຸປ຺ປຎ຺ຎາຕິ ຠວງ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ປຣິຫີນາ. ຠວງ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ປນ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍປິ ຍສ຺ສ ຠວງ຺ຄໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ປາທກໍ ນ ໂຫຕິ, ໂສ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎເຍວ ນາມ. ອຠພ຺ພາ ນິຍາມໍ ໂອກ຺ກມິຕຸໍ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ມຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາມສງ຺ຂາຕໍ ມຄ຺ຄໍ ໂອກ຺ກມິຕຸໍ ອຠພ຺ພາ.

໘໒໗. ນ ກມ຺ມາວຣເຓນາຕິອາທີນິ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ເວທິຕພ຺ພານິ. ອິທໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຎາຓານໍ ຠາຊນີຍໍ – ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕິຎາຓສ຺ສ ຈ ອາສຍານຸສຍຎາຓສ຺ສ ຈ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ອາສຍານຸສຍຎາເຓນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕິຎາຓມ຺ປິ ຠາຊິຕໍ. ອິຕິ ອິມານິ ທ຺ເວ ຎາຓານິ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເອກໍ ພລຎາຓໍ ນາມ ຊາຕນ຺ຕິ.

ຉຏ຺ຐພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ.

ສຕ຺ຕມພລນິທ຺ເທໂສ

໘໒໘. ສຕ຺ຕມພລນິທ຺ເທເສ ຌາຍຕີຕິ ຌາຍີ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ຌາຍີຕິ ຌາຍິໂນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຊນາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຐມຈຕຸກ຺ເກ ຕາວ ປຐໂມ ສມາປຕ຺ຕິລາຠີ ສມາໂນເຍວ ‘ນ ລາຠີມ຺ຫີ’ຕິ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສມານໍເຍວ ‘ນ ກມ຺ມຏ຺ຐານ’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎີ ໂຫຕິ. ອຍໍ ອປ຺ປຄຸຓຊ຺ຌານລາຠີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ທຸຕິໂຍ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ອລາຠີເຍວ ‘ລາຠີມ຺ຫີ’ຕິ, ອກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສມານໍເຍວ ‘ກມ຺ມຏ຺ຐານ’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎີ ໂຫຕິ. ອຍໍ ນິທ຺ທາຌາຍີ ນາມ. ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ປຏິພຸທ຺ໂຘ ເອວໍ ມຎ຺ຎຕິ. ຕຕິໂຍ ສມາປຕ຺ຕິລາຠີ ສມາໂນ ‘ສມາປຕ຺ຕິລາຠີມ຺ຫີ’ຕິ, ກມ຺ມຏ຺ຐານເມວ ສມານໍ ‘ກມ຺ມຏ຺ຐານ’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎີ ໂຫຕິ. ອຍໍ ປຄຸຓຊ຺ຌານລາຠີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຈຕຸຕ຺ໂຖ ອລາຠີເຍວ ‘ອລາຠີມ຺ຫີ’ຕິ, ອກມ຺ມຏ຺ຐານໍເຍວ ‘ອກມ຺ມຏ຺ຐານ’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎີ ໂຫຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ທ຺ເວ ຊນາ ອຊ຺ຌາຍິໂນວ ຌາຍີນໍ ອນ຺ໂຕ ປວິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຌາຍີຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

ທຸຕິຍຈຕຸກ຺ເກ ສສງ຺ຂາເຣນ ສປ຺ປໂຍເຄນ ສມາຘິປາຣິພນ຺ຘິກຘມ຺ເມ ວິກ຺ຂມ຺ເຠນ຺ໂຕ ທນ຺ຘໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ ນາມ. ເອກໍ ທ຺ເວ ຈິຕ຺ຕວາເຣ ຐຕ຺ວາ ສຫສາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕາ ຂິປ຺ປໍ ວຸຏ຺ຐຫຕິ ນາມ. ສຸເຂເນວ ປນ ສມາຘິປາຣິພນ຺ຘິກຘມ຺ເມ ໂສເຘນ຺ໂຕ ຂິປ຺ປໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ ນາມ. ຍຖາປຣິຈ຺ເຉເທນ ອວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ກາລໍ ອຕິນາເມຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ທນ຺ຘໍ ວຸຏ຺ຐາຕິ ນາມ. ອິຕເຣ ທ຺ເວປິ ອິມິນາວ ນເຍນ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ຊນາ ສມາປຕ຺ຕິລາຠິໂນວ.

ຕຕິຍຈຕຸກ຺ເກ ‘ອິທໍ ຌານໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກໍ, ອິທໍ ຈຕຸຣງ຺ຄິກ’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອງ຺ຄວວຕ຺ຖານປຣິຈ຺ເຉເທ ເຉໂກ ສມາຘິສ຺ມິໍ ສມາຘິກຸສໂລ ນາມ. ນີວຣຓານິ ປນ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕມຎ຺ຊູສາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ຐເປຕຸໍ ອເຉໂກ ໂນ ສມາຘິສ຺ມິໍ ສມາປຕ຺ຕິກຸສໂລ ນາມ. ອິຕເຣປິ ຕໂຍ ອິມິນາວ ນເຍນ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິເມປິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມາປຕ຺ຕິລາຠິໂນເຍວ.

ອິທານິ ຍານິ ຌານານິ ນິສ຺ສາຍ ອິເມ ປຸຄ຺ຄລາ ‘ຌາຍີ’ ນາມ ຊາຕາ, ຕານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ຌານານີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ຌານານິ ຕໂຍ ຈ ວິໂມກ຺ຂາ ອຕ຺ຖໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ຘມ຺ມສງ຺ຄຫຏ຺ຐກຖາຍເມວ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑໖໐, ໒໔໘) ປກາສິຕາ. ເສສານມ຺ປິ ວິໂມກ຺ຂຏ຺ໂຐ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອປິເຈຕ຺ຖ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕ ອປ຺ປິຕປ຺ປິຕກ຺ຂເຓ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມຫິ ວິມຸຈ຺ຈນໂຕ ຈ ອາຣມ຺ມເຓ ຈ ອຘິມຸຈ຺ຈນໂຕ ວິໂມກ຺ໂຂ ນາມ. ອຏ຺ຐໂມ ປນ ສພ຺ພໂສ ສຎ຺ຎາເວທຍິເຕຫິ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອປຄຕວິໂມກ຺ໂຂ ນາມ. ສມາຘີສຸ ຈຕຸກ຺ກນຍປຎ຺ຈກນເຍສຸ ປຐມຊ຺ຌານສມາຘິ ສວິຕກ຺ກສວິຈາໂຣ ນາມ. ປຎ຺ຈກນເຍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານສມາຘິ ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕສມາຘິ ນາມ. ຈຕຸກ຺ກນເຍປິ ປຎ຺ຈກນເຍປິ ອຸປຣິ ຕີສຸ ຌາເນສຸ ສມາຘິ ອວິຕກ຺ກ ອວິຈາຣສມາຘິ ນາມ. ສມາປຕ຺ຕີສຸ ຫິ ປຏິປາຏິຍາ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ສມາປຕ຺ຕີນໍ ‘ສມາຘີ’ຕິປິ ນາມໍ ‘ສມາປຕ຺ຕີ’ຕິປິ. ກສ຺ມາ? ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາສພ຺ຠາວໂຕ. ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຍາ ຕທຠາວໂຕ ນ ສມາຘີຕິ ນາມໍ.

ຫານຠາຄິໂຍ ຘມ຺ໂມຕິ ອປ຺ປຄຸເຓຫິ ປຐມຊ຺ຌານາທີຫິ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ສຎ຺ຎາມນສິກາຣານໍ ກາມາທິອນຸປກ຺ຂນ຺ທນໍ. ວິເສສຠາຄິໂຍ ຘມ຺ໂມຕິ ປຄຸເຓຫິ ປຐມຊ຺ຌານາທີຫິ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ສຎ຺ຎາມນສິກາຣານໍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທິອນຸປກ຺ຂນ຺ທນໍ. ໂວທານມ຺ປິ ວຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອິມິນາ ປຄຸຓໂວທານໍ ວຸຏ຺ຐານໍ ນາມ ກຖິຕໍ. ເຫຏ຺ຐິມໍ ເຫຏ຺ຐິມຎ຺ຫິ ປຄຸຓຊ຺ຌານໍ ອຸປຣິມສ຺ສ ອຸປຣິມສ຺ສ ປທຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ໂວທານມ຺ປິ ວຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕມ຺ຫາ ຕມ຺ຫາ ສມາຘິມ຺ຫາ ວຸຏ຺ຐານມ຺ປິ ວຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອິມິນາ ຠວງ຺ຄວຸຏ຺ຐານໍ ນາມ ກຖິຕໍ. ຠວງ຺ເຄນ ຫິ ສພ຺ພຊ຺ຌາເນຫິ ວຸຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ. ນິໂຣຘໂຕ ປນ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາວ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ອິທໍ ປາຬິມຸຕ຺ຕກວຸຏ຺ຐານໍ ນາມາຕິ.

ສຕ຺ຕມພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ.

ອຏ຺ຐມພລາທິນິທ຺ເທໂສ

໘໒໙. ອຏ຺ຐມພລນິທ຺ເທເສ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສນ຺ຕິອາທິ ສພ຺ພມ຺ປິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ. ນວມພລນິທ຺ເທເສປິ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ຕຕ຺ເຖວ ວິຕ຺ຖາຣິຕໍ.

ນວມພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ.

ທສມພລນິທ຺ເທໂສ

໘໓໑. ທສມພລນິທ຺ເທເສ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຜລສມາຘິໍ. ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຜລຎາຓໍ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ອຍໍ ຕາເວຕ຺ຖ ອາຈຣິຍານໍ ສມານຕ຺ຖກຖາ. ປຣວາທີ ປນາຫ – ‘‘ທສພລຎາຓໍ ນາມ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ນຕ຺ຖິ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓສ຺ເສວາຍໍ ປເຠໂທ’’ຕິ. ຕໍ ນ ຕຖາ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎເມວ ຫິ ທສພລຎາຓໍ, ອຎ຺ຎໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓໍ. ທສພລຎາຓຎ຺ຫິ ສກສກກິຈ຺ຈເມວ ຊານາຕິ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓໍ ປນ ຕມ຺ປິ ຕໂຕ ອວເສສມ຺ປິ ຊານາຕິ. ທສພລຎາເຓສຸປິ ຫິ ປຐມໍ ກາຣຓາກາຣຓເມວ ຊານາຕິ, ທຸຕິຍໍ ກມ຺ມນ຺ຕຣວິປາກນ຺ຕຣເມວ, ຕຕິຍໍ ກມ຺ມປຣິຈ຺ເຉທເມວ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຘາຕຸນານຕ຺ຕກຣຓເມວ, ປຎ຺ຈມໍ ສຕ຺ຕານໍ ອຊ຺ຌາສຍາຘິມຸຕ຺ຕິເມວ, ຉຏ຺ຐໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ຕິກ຺ຂມຸທຸຠາວເມວ, ສຕ຺ຕມໍ ຌານາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ເຕສໍ ສໍກິເລສາທິເມວ, ອຏ຺ຐມໍ ປຸພ຺ເພນິວຸຕ຺ຖຂນ຺ຘສນ຺ຕຕິເມວ, ນວມໍ ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິເມວ, ທສມໍ ສຈ຺ຈປຣິຈ຺ເຉທເມວ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓໍ ປນ ເອເຕຫິ ຊານິຕພ຺ພຎ຺ຈ ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣຎ຺ຈ ປຊານາຕິ. ເອເຕສໍ ປນ ກິຈ຺ຈໍ ນ ສພ຺ພໍ ກໂຣຕິ. ຕຎ຺ຫິ ຌານໍ ຫຸຕ຺ວາ ອປ຺ເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອິທ຺ຘິ ຫຸຕ຺ວາ ວິກຸພ຺ພິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ມຄ຺ໂຄ ຫຸຕ຺ວາ ກິເລເສ ເຂເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ.

ອປິຈ ປຣວາທີ ເອວໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ – ‘‘ທສພລຎາຓໍ ນາມ ເອຕໍ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣໍ, ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕໍ, ອວິຕກ຺ກາວິຈາຣໍ, ກາມາວຈຣໍ, ຣູປາວຈຣໍ, ອຣູປາວຈຣໍ, ໂລກິຍໍ, ໂລກຸຕ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ? ຊານນ຺ໂຕ ‘‘ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕ ຎາຓານິ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣານີ’’ຕິ ວກ຺ຂຕິ; ຕໂຕ ‘‘ປຣານິ ທ຺ເວ ຎາຓານິ ອວິຕກ຺ກາວິຈາຣານີ’’ຕິ ວກ຺ຂຕິ; ‘‘ອາສວກ຺ຂຍຎາຓໍ ສິຍາ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣໍ, ສິຍາ ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕໍ, ສິຍາ ອວິຕກ຺ກວິຈາຣ’’ນ຺ຕິ ວກ຺ຂຕິ. ຕຖາ ‘‘ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕ ກາມາວຈຣານິ, ຕໂຕ ທ຺ເວ ຣູປາວຈຣານິ, ອວສາເນ ເອກໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ ວກ຺ຂຕິ; ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓໍ ປນ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣເມວ, ກາມາວຈຣເມວ, ໂລກິຍເມວາ’’ຕິ ວກ຺ຂຕິ. ອິຕິ ອຎ຺ຎເທວ ທສພລຎາຓໍ, ອຎ຺ຎໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓນ຺ຕິ.

ສມ຺ໂມຫວິໂນທນິຍາ ວິຠງ຺ຄຏ຺ຐກຖາຍ

ຎາຓວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.