໑໖. ຎາຓວິຠງ຺ໂຄ

໑. ເອກກມາຕິກາທິວຓ຺ຓນາ

໗໕໑. ອິທານິ ຕທນນ຺ຕເຣ ຎາຓວິຠງ຺ເຄ ເອກວິເຘນ ຎາຓວຕ຺ຖູຕິອາທິນາ ນເຍນ ປຐມໍ ເອກວິຘາທີຫິ ທສວິຘປຣິໂຍສາເນຫິ ທສຫິ ປຣິຈ຺ເຉເທຫິ ມາຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕປທານຸກ຺ກເມນ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ.

ຕຕ຺ຖ ເອກວິເຘນາຕິ ເອກປ຺ປກາເຣນ, ເອກໂກຏ຺ຐາເສນ ວາ. ຎາຓວຕ຺ຖູຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຎາຓຎ຺ຈ ຕໍ ວຕ຺ຖຸ ຈ ນານປ຺ປກາຣານໍ ສມ຺ປຕ຺ຕີນນ຺ຕິ ຎາຓວຕ຺ຖຸ; ໂອກາສຏ຺ເຐນ ຎາຓສ຺ສ ວຕ຺ຖູຕິປິ ຎາຓວຕ຺ຖຸ. ອິຘ ປນ ປຸຣິເມເນວຕ຺ເຖນ ຎາຓວຕ຺ຖຸ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ເອກວິຘປຣິຈ຺ເຉທາວສາເນ ‘‘ຍາຖາວກວຕ຺ຖຸວິຠາວນາ ປຎ຺ຎາ – ເອວໍ ເອກວິເຘນ ຎາຓວຕ຺ຖູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓາຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນິ ປຎ຺ຈ. ນ ເຫຕູຕິອາທີນິ ເຫຏ຺ຐາ ຘມ຺ມສງ຺ຄຫຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑.໖) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ. ສງ຺ເຂປໂຕ ປເນຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຕໍ ນິທ຺ເທສວາເຣ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ, ເອວໍ ທຸກມາຕິກາທິປເທສຸປິ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຕໍ ຕຕ຺ເຖວ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ນິກ຺ເຂປປຣິຈ຺ເຉທມຕ຺ຕໍ ປເນຕ຺ຖ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ນ ເຫຕຸ ອເຫຕຸກາ’’ຕິອາທີຫິ ຕາວ ຘມ຺ມສງ຺ຄຫມາຕິກາວເສນ, ‘‘ອນິຈ຺ຈາ ຊຣາຠິຠູຕາ’’ຕິອາທີຫິ ອມາຕິກາວເສນາຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ທຸວິເຘຫິ ປເຠທໂຕ ອຏ຺ຐສຕ຺ຕຕິຍາ ປເທຫິ ເອກກມາຕິກາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕາ.

ທຸການຸຣູເປຫິ ປນ ປຎ຺ຈຕິໍສາຍ ທຸເກຫິ ທຸກມາຕິກາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕາ.

ຕິການຸຣູເປຫິ ‘‘ຈິນ຺ຕາມຍາ ປຎ຺ຎາ’’ຕິອາທີຫິ ຈຕູຫິ ພາຫິຣຕ຺ຕິເກຫິ, ‘‘ວິປາກາ ປຎ຺ຎາ’’ຕິອາທີຫິ ອນິຍມິຕປຎ຺ຎາວເສນ ວຸຕ຺ເຕຫິ ຈຸທ຺ທສຫິ ມາຕິກາຕິເກຫິ, ວິຕກ຺ກຕ຺ຕິເກ ປຐມປເທນ ນິຍມິຕປຎ຺ຎາວເສນ ວຸຕ຺ເຕຫິ ເຕຣສຫິ, ທຸຕິຍປເທນ ນິຍມິຕປຎ຺ຎາວເສນ ວຸຕ຺ເຕຫິ ສຕ຺ຕຫິ, ຕຕິຍປເທນ ນິຍມິຕປຎ຺ຎາວເສນ ວຸຕ຺ເຕຫິ ທ຺ວາທສຫິ, ປີຕິຕ຺ຕິເກ ຈ ປຐມປເທນ ນິຍມິຕປຎ຺ຎາວເສນ ວຸຕ຺ເຕຫິ ເຕຣສຫິ, ຕຖາ ທຸຕິຍປເທນ, ຕຕິຍປເທນ ນິຍມິຕປຎ຺ຎາວເສນ ວຸຕ຺ເຕຫິ ທ຺ວາທສຫີຕິ ອຏ຺ຐາສີຕິຍາ ຕິເກຫິ ຕິກມາຕິກາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕາ.

ຈຕຸກ຺ກມາຕິກາ ປນ ‘ກມ຺ມສ຺ສກຕຎາຓ’ນ຺ຕິອາທີຫິ ເອກວີສຕິຍາ ຈຕຸກ຺ເກຫິ, ປຎ຺ຈກມາຕິກາ ທ຺ວີຫິ ປຎ຺ຈເກຫິ, ຉກ຺ກມາຕິກາ ເອເກນ ຉກ຺ເກນ, ສຕ຺ຕກມາຕິກາ ‘‘ສຕ຺ຕສຕ຺ຕຕິ ຎາຓວຕ຺ຖູນີ’’ຕິ ເອວໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ເຕຫິ ເອກາທສຫິ ສຕ຺ຕເກຫິ, ອຏ຺ຐກມາຕິກາ ເອເກນ ອຏ຺ຐເກນ, ນວກມາຕິກາ ເອເກນ ນວເກນ.

໑໐. ທສກມາຕິກາວຓ຺ຓນາ

໗໖໐. ທສກມາຕິກາ ‘‘ທສ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕຖາຄຕພລານີ’’ຕິອາທິນາ ເອເກເນວ ທສເກນ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ທສາຕິ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທ. ຕຖາຄຕສ຺ສາຕິ ຍຖາ ວິປສ຺ສີອາທໂຍ ປຸພ຺ພກາ ອິສໂຍ ອາຄຕາ ຕຖາ ອາຄຕສ຺ສ; ຍຖາ ຈ ເຕ ຄຕາ ຕຖາ ຄຕສ຺ສ. ຕຖາຄຕພລານີຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ອສາຘາຣຓານິ ຕຖາຄຕສ຺ເສວ ພລານິ; ຍຖາ ວາ ປຸພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ພລານິ ປຸຎ຺ຎຸສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອາຄຕານິ ຕຖາ ອາຄຕພລານີຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ທຸວິຘໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ພລໍ – ກາຍພລຎ຺ຈ ຎາຓພລຎ຺ຈ. ເຕສຸ ກາຍພລໍ ຫຕ຺ຖິກຸລານຸສາເຣເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ໂປຣາເຓຫິ –

ກາຬາວກຎ຺ຈ ຄງ຺ເຄຍ຺ຍໍ, ປຓ຺ຑຣໍ ຕມ຺ພປິງ຺ຄລໍ;

ຄນ຺ຘມງ຺ຄລເຫມຎ຺ຈ, ອຸໂປສຖຉທ຺ທນ຺ຕິເມ ທສາຕິ. –

ອິມານິ ຫິ ທສ ຫຕ຺ຖິກຸລານິ.

ຕຕ຺ຖ ‘ກາຬາວກ’ນ຺ຕິ ປກຕິຫຕ຺ຖິກຸລໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍໍ ທສນ຺ນໍ ປຸຣິສານໍ ກາຍພລໍ ຕໍ ເອກສ຺ສ ກາຬາວກຫຕ຺ຖິໂນ. ຍໍ ທສນ຺ນໍ ກາຬາວການໍ ພລໍ ຕໍ ເອກສ຺ສ ຄງ຺ເຄຍສ຺ສ. ຍໍ ທສນ຺ນໍ ຄງ຺ເຄຍ຺ຍານໍ ຕໍ ເອກສ຺ສ ປຓ຺ຑຣສ຺ສ. ຍໍ ທສນ຺ນໍ ປຓ຺ຑຣານໍ ຕໍ ເອກສ຺ສ ຕມ຺ພສ຺ສ. ຍໍ ທສນ຺ນໍ ຕມ຺ພານໍ ຕໍ ເອກສ຺ສ ປິງ຺ຄລສ຺ສ. ຍໍ ທສນ຺ນໍ ປິງ຺ຄລານໍ ຕໍ ເອກສ຺ສ ຄນ຺ຘຫຕ຺ຖິໂນ. ຍໍ ທສນ຺ນໍ ຄນ຺ຘຫຕ຺ຖີນໍ ຕໍ ເອກສ຺ສ ມງ຺ຄລສ຺ສ. ຍໍ ທສນ຺ນໍ ມງ຺ຄລານໍ ຕໍ ເອກສ຺ສ ເຫມວຕສ຺ສ. ຍໍ ທສນ຺ນໍ ເຫມວຕານໍ ຕໍ ເອກສ຺ສ ອຸໂປສຖສ຺ສ. ຍໍ ທສນ຺ນໍ ອຸໂປສຖານໍ ຕໍ ເອກສ຺ສ ຉທ຺ທນ຺ຕສ຺ສ. ຍໍ ທສນ຺ນໍ ຉທ຺ທນ຺ຕານໍ ຕໍ ເອກສ຺ສ ຕຖາຄຕສ຺ສ. ນາຣາຍນສງ຺ຂາຕພລນ຺ຕິປິ ອິທເມວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕເທຕໍ ປກຕິຫຕ຺ຖີນໍ ຄຓນາຍ ຫຕ຺ຖິໂກຏິສຫສ຺ສານໍ, ປຸຣິສຄຓນາຍ ທສນ຺ນໍ ປຸຣິສໂກຏິສຫສ຺ສານໍ ພລໍ ໂຫຕິ. ອິທໍ ຕາວ ຕຖາຄຕສ຺ສ ກາຍພລໍ.

ຎາຓພລໍ ປນ ອິຘ ຕາວ ປາຬິຍໍ ອາຄຕເມວ ທສພລຎາຓໍ. ມຫາສີຫນາເທ (ມ. ນິ. ໑.໑໔໖ ອາທໂຍ) ທສພລຎາຓໍ, ຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊຎາຓໍ, ອຏ຺ຐສຸ ປຣິສາສຸ ອກມ຺ປນຎາຓໍ, ຈຕຸໂຍນິປຣິຈ຺ເຉທກຎາຓໍ, ປຎ຺ຈຄຕິປຣິຈ຺ເຉທກຎາຓໍ, ສໍຍຸຕ຺ຕເກ (ສໍ. ນິ. ໒.໓໓-໓໔) ອາຄຕານິ ເຕສຕ຺ຕຕິ ຎາຓານິ, ສຕ຺ຕສຕ຺ຕຕິ ຎາຓານີຕິ ເອວໍ ອຎ຺ຎານິປິ ອເນການິ ຎາຓສຫສ຺ສານິ – ເອຕໍ ຎາຓພລໍ ນາມ. ອິຘາປິ ຎາຓພລເມວ ອຘິປ຺ເປຕໍ ຎາຓຎ຺ຫິ ອກມ຺ປິຍຏ຺ເຐນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຏ຺ເຐນ ຈ ພລນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເຍຫິ ພເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ເຍຫິ ທສຫິ ຎາຓພເລຫິ ອຸເປໂຕ ສມຸເປໂຕ. ອາສຠໍ ຐານນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ ອຸຕ຺ຕມຏ຺ຐານໍ; ອາສຠາ ວາ ປຸພ຺ພພຸທ຺ຘາ, ເຕສໍ ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປິ ຈ ຄວສຕເຊຏ຺ຐໂກ ອຸສໂຠ, ຄວສຫສ຺ສເຊຏ຺ຐໂກ ວສໂຠ; ວຊສຕເຊຏ຺ຐໂກ ວາ ອຸສໂຠ, ວຊສຫສ຺ສເຊຏ຺ຐໂກ ວສໂຠ; ສພ຺ພຄວເສຏ຺ໂຐ ສພ຺ພປຣິສ຺ສຍສໂຫ ເສໂຕ ປາສາທິໂກ ມຫາຠາຣວໂຫ ອສນິສຕສທ຺ເທຫິປິ ອກມ຺ປນີໂຍ ນິສໂຠ. ໂສ ອິຘ ອຸສໂຠຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ອິທມ຺ປິ ຫິ ຕສ຺ສ ປຣິຍາຍວຈນໍ. ອຸສຠສ຺ສ ອິທນ຺ຕິ ອາສຠໍ. ຐານນ຺ຕິ ຈຕູຫິ ປາເທຫິ ປຖວິໍ ອຸປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ອຈລຏ຺ຐານໍ. ອິທໍ ປນ ອາສຠໍ ວິຍາຕິ ອາສຠໍ. ຍເຖວ ຫິ ນິສຠສງ຺ຂາໂຕ ອຸສໂຠ ອຸສຠພເລນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຈຕູຫິ ປາເທຫິ ປຖວິໍ ອຸປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ອຈລຏ຺ຐາເນນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວໍ ຕຖາຄໂຕປິ ທສຫິ ຕຖາຄຕພເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຈຕູຫິ ເວສາຣຊ຺ຊປາເທຫິ ອຏ຺ຐປຣິສປຖວິໍ ອຸປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ສເທວເກ ໂລເກ ເກນຈິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກນ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ເຕນ ອກມ຺ປິໂຍ ອຈລຏ຺ຐາເນນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເອວໍ ຕິຏ຺ຐມາໂນ ຈ ຕໍ ອາສຠໍ ຐານໍ ປຏິຊານາຕິ, ອຸປຄຈ຺ຉຕິ, ນ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ອຕ຺ຕນິ ອາໂຣເປຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາສຠໍ ຐານໍ ປຏິຊານາຕີ’’ຕິ.

ປຣິສາສູຕິ ອຏ຺ຐສຸ ປຣິສາສຸ. ສີຫນາທໍ ນທຕີຕິ ເສຏ຺ຐນາທໍ ອຠີຕນາທໍ ນທຕິ, ສີຫນາທສທິສໍ ວາ ນາທໍ ນທຕິ. ອຍມຕ຺ໂຖ ສີຫນາທສຸຕ຺ເຕນ ທີເປຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ວາ ສີໂຫ ສຫນໂຕ ຈ ຫນນໂຕ ຈ ສີໂຫຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ຕຖາຄໂຕ ໂລກຘມ຺ມານໍ ສຫນໂຕ ປຣປ຺ປວາທານຎ຺ຈ ຫນນໂຕ ສີໂຫຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສີຫສ຺ສ ນາທໍ ສີຫນາທໍ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ສີໂຫ ສີຫພເລນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິສາຣໂທ ວິຄຕໂລມຫໍໂສ ສີຫນາທໍ ນທຕິ, ເອວໍ ຕຖາຄຕສີໂຫປິ ຕຖາຄຕພເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຏ຺ຐສຸ ປຣິສາສຸ ວິສາຣໂທ ວິຄຕໂລມຫໍໂສ ‘‘ອິຕິ ຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ນານາວິຘເທສນາວິລາສສມ຺ປນ຺ນໍ ສີຫນາທໍ ນທຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຣິສາສຸ ສີຫນາທໍ ນທຕີ’’ຕິ.

ພ຺ຣຫ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ວິສຸທ຺ຘໍ. ຈກ຺ກສທ຺ໂທ ຈ ປນາຍໍ –

ສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ລກ຺ຂເຓ ຈ, ຣຖງ຺ເຄ ອິຣິຍາປເຖ;

ທາເນ ຣຕນຘມ຺ມູຣ, ຈກ຺ກາທີສຸ ຈ ທິສ຺ສຕິ;

ຘມ຺ມຈກ຺ເກ ອິຘ ມໂຕ, ຕຎ຺ຈ ທ຺ເວຘາ ວິຠາວເຍ.

‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ການິ ເຍຫິ ສມນ຺ນາຄຕານໍ ເທວມນຸສ຺ສານ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໓໑) ຫິ ອຍໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ເຫຏ຺ຐາ ປາທຕເລສຸ ຈກ຺ການິ ຊາຕານີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໕) ເອຕ຺ຖ ລກ຺ຂເຓ. ‘‘ຈກ຺ກໍວ ວຫໂຕ ປທ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ປ. ໑) ເອຕ຺ຖ ຣຖງ຺ເຄ. ‘‘ຈຕຸຈກ຺ກໍ ນວທ຺ວາຣ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໙) ເອຕ຺ຖ ອິຣິຍາປເຖ. ‘‘ທທໍ ຠຸຎ຺ຊ ມາ ຈ ປມາໂທ, ຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ຕຍ ສພ຺ພປາຓິນ’’ນ຺ຕິ (ຊາ. ໑.໗.໑໔໙) ເອຕ຺ຖ ທາເນ. ‘‘ທິພ຺ພໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປາຕຸຣໂຫສີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຣຕນຈກ຺ເກ. ‘‘ມຍາ ປວຕ຺ຕິຕໍ ຈກ຺ກ’’ນ຺ຕິ (ສຸ. ນິ. ໕໖໒) ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ມຈກ຺ເກ. ‘‘ອິຈ຺ຉາຫຕສ຺ສ ໂປສສ຺ສ ຈກ຺ກໍ ຠມຕິ ມຕ຺ຖເກ’’ຕິ (ຊາ. ໑.໑.໑໐໔; ໑.໕.໑໐໓) ເອຕ຺ຖ ອຸຣຈກ຺ເກ. ‘‘ຂຸຣປຣິຍນ຺ເຕນ ເຈປິ ຈກ຺ເກນາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໖໖) ເອຕ຺ຖ ປຫຣຓຈກ຺ເກ. ‘‘ອສນິວິຈກ຺ກ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໖໑; ສໍ. ນິ. ໒.໑໖໒) ເອຕ຺ຖ ອສນິມຓ຺ຑເລ. ອິຘ ປນາຍໍ ຘມ຺ມຈກ຺ເກ ມໂຕ.

ຕໍ ປນ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ທຸວິຘໍ ໂຫຕິ – ປຏິເວຘຎາຓຎ຺ຈ ເທສນາຎາຓຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາປຠາວິຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຣິຍຜລາວຫໍ ປຏິເວຘຎາຓໍ; ກຣຸຓາປຠາວິຕໍ ສາວການໍ ອຣິຍຜລາວຫໍ ເທສນາຎາຓໍ. ຕຕ຺ຖ ປຏິເວຘຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ. ຕຎ຺ຫິ ອຠິນິກ຺ຂມນໂຕ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ, ຜລກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ; ຕຸສິຕຠວນໂຕ ວາ ຍາວ ມຫາໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ, ຜລກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ; ທີປງ຺ກຣພ຺ຍາກຣຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວາ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ, ຜລກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ເທສນາຎາຓມ຺ປິ ປວຕ຺ຕມານໍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ. ຕຎ຺ຫິ ຍາວ ອຎ຺ຎາໂກຓ຺ຑຎ຺ຎສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄາ ປວຕ຺ຕມານໍ, ຜລກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕໍ ນາມ. ເຕສຸ ປຏິເວຘຎາຓໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ, ເທສນາຎາຓໍ ໂລກິຍໍ. ອຸຠຍມ຺ປິ ປເນຕໍ ອຎ຺ເຎຫິ ອສາຘາຣຓໍ ພຸທ຺ຘານໍເຍວ ໂອຣສຎາຓໍ.

ອິທານິ ເຍຫິ ທສຫິ ພເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຕຖາຄໂຕ ອາສຠໍ ຐານໍ ປຏິຊານາຕິ, ຍານິ ອາທິໂຕວ ‘‘ທສ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕຖາຄຕພລານີ’’ຕິ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ, ຕານິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ກຕມານິ ທສ? ອິຘ ຕຖາຄໂຕ ຐານຎ຺ຈ ຐານໂຕຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຐານຎ຺ຈ ຐານໂຕຕິ ກາຣຓຎ຺ຈ ກາຣຓໂຕ. ກາຣຓຎ຺ຫິ ຍສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຜລໍ ຕິຏ຺ຐຕິ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເຈວ ປວຕ຺ຕຕິ ຈ, ຕສ຺ມາ ຐານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍ ຠຄວາ ‘‘ເຍ ເຍ ຘມ຺ມາ ເຍສໍ ເຍສໍ ຘມ຺ມານໍ ເຫຕູ ປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປາທາຍ ຕໍ ຕໍ ຐານ’’ນ຺ຕິ ຈ ‘ເຍ ເຍ ຘມ຺ມາ ເຍສໍ ເຍສໍ ຘມ຺ມານໍ ນ ເຫຕູ ນ ປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປາທາຍ ຕໍ ຕໍ ອຏ຺ຐານ’ນ຺ຕິ ຈ ປຊານນ຺ໂຕ ຐານຎ຺ຈ ຐານໂຕ ອຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອຏ຺ຐານໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຍມ຺ປີຕິ ເຍນ ຎາເຓນ. ອິທມ຺ປິ ຕຖາຄຕສ຺ສາຕິ ອິທມ຺ປິ ຐານາຏ຺ຐານຎາຓໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕຖາຄຕພລໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ສພ຺ພປເທສຸ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ກມ຺ມສມາທານານນ຺ຕິ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ກຕານໍ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມານໍ; ກມ຺ມເມວ ວາ ກມ຺ມສມາທານໍ. ຐານໂສ ເຫຕຸໂສຕິ ປຈ຺ຈຍໂຕ ເຈວ ເຫຕຸໂຕ ຈ. ຕຕ຺ຖ ຄຕິອຸປຘິກາລປໂຍຄາ ວິປາກສ຺ສ ຐານໍ, ກມ຺ມໍ ເຫຕຸ.

ສພ຺ພຕ຺ຖ ຄາມິນິນ຺ຕິ ສພ຺ພຄຕິຄາມິນິຎ຺ຈ ອຄຕິຄາມິນິຎ຺ຈ. ປຏິປທນ຺ຕິ ມຄ຺ຄໍ. ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີຕິ ພຫູສຸປິ ມນຸສ຺ເສສຸ ເອກເມວ ປາຓໍ ຆາເຕນ຺ເຕສຸ ‘ອິມສ຺ສ ເຈຕນາ ນິຣຍຄາມິນີ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິມສ຺ສ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຄາມິນີ’ຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ເອກວຕ຺ຖຸສ຺ມິມ຺ປິ ກຸສລາກຸສລເຈຕນາສງ຺ຂາຕານໍ ປຏິປຕ຺ຕີນໍ ອວິປຣີຕໂຕ ສຠາວໍ ປຊານາຕິ.

ອເນກຘາຕຸນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸຘາຕຸອາທີຫິ ກາມຘາຕຸອາທີຫິ ວາ ຘາຕູຫິ ພຫຸຘາຕຸໍ. ນານາຘາຕຸນ຺ຕິ ຕາສໍເຍວ ຘາຕູນໍ ວິລກ຺ຂຓຕາຍ ນານປ຺ປກາຣຘາຕຸໍ. ໂລກນ຺ຕິ ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸໂລກໍ. ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີຕິ ຕາສໍ ຕາສໍ ຘາຕູນໍ ອວິປຣີຕໂຕ ສຠາວໍ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ.

ນານາຘິມຸຕ຺ຕິກຕນ຺ຕິ ຫີນາທີຫິ ອຘິມຸຕ຺ຕີຫິ ນານາຘິມຸຕ຺ຕິກຠາວໍ.

ປຣສຕ຺ຕານນ຺ຕິ ປຘານສຕ຺ຕານໍ. ປຣປຸຄ຺ຄລານນ຺ຕິ ຕໂຕ ປເຣສໍ ຫີນສຕ຺ຕານໍ; ເອກຕ຺ຖເມວ ວາ ເອຕໍ ປທທ຺ວຍໍ ເວເນຍ຺ຍວເສນ ປນ ທ຺ເວຘາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕນ຺ຕິ ສທ຺ຘາທີນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປຣຠາວຎ຺ຈ ອປຣຠາວຎ຺ຈ ວຸຑ຺ຒິຎ຺ຈ ຫານິຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຌານວິໂມກ຺ຂສມາຘິສມາປຕ຺ຕີນນ຺ຕິ ປຐມາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ, ‘‘ຣູປີ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີນໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ວິໂມກ຺ຂານໍ, ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ສມາຘີນໍ, ປຐມຊ຺ຌານສມາປຕ຺ຕິອາທີນຎ຺ຈ ນວນ຺ນໍ ອນຸປຸພ຺ພສມາປຕ຺ຕີນໍ. ສໍກິເລສນ຺ຕິ ຫານຠາຄິຍຘມ຺ມໍ. ໂວທານນ຺ຕິ ວິເສສຠາຄິຍຘມ຺ມໍ. ວຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເຍນ ກາຣເຓນ ຌານາທີຫິ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ຕໍ ກາຣຓໍ.

ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ນິວຸຕ຺ຖກ຺ຂນ຺ຘານຸສ຺ສຣຓໍ.

ຈຸຕູປປາຕນ຺ຕິ ຈຸຕິຎ຺ຈ ອຸປປາຕຎ຺ຈ.

ອາສວານໍ ຂຍນ຺ຕິ ກາມາສວາທີນໍ ຂຍສງ຺ຂາຕໍ ອາສວນິໂຣຘໍ ນິພ຺ພານໍ.

ອິມານີຕິ ຍານິ ເຫຏ຺ຐາ ‘‘ທສ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕຖາຄຕພລານີ’’ຕິ ອໂວຈ, ອິມານິ ຕານີຕິ ອປ຺ປນໍ ກໂຣຕີຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ອນຸປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນໍ ຎຕ຺ວາ ອິທານິ ຍສ຺ມາ ຕຖາຄໂຕ ປຐມໍເຍວ ຐານາຏ຺ຐານຎາເຓນ ເວເນຍ຺ຍສຕ຺ຕານໍ ອາສວກ຺ຂຍາຘິຄມສ຺ສ ເຈວ ອນຘິຄມສ຺ສ ຈ ຐານາຏ຺ຐານຠູຕໍ ກິເລສາວຣຓາຠາວໍ ປສ຺ສຕິ, ໂລກິຍສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຐານທສ຺ສນໂຕ ນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຐານາຠາວທສ຺ສນໂຕ ຈ. ອຖ ເນສໍ ກມ຺ມວິປາກຎາເຓນ ວິປາກາວຣຓາຠາວໍ ປສ຺ສຕິ, ຕິເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິທສ຺ສນໂຕ. ສພ຺ພຕ຺ຖຄາມິນີປຏິປທາຎາເຓນ ກມ຺ມາວຣຓາຠາວໍ ປສ຺ສຕິ, ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມາຠາວທສ຺ສນໂຕ. ເອວໍ ອນາວຣຓານໍ ອເນກຘາຕຸນານາຘາຕຸຎາເຓນ ອນຸກູລຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖໍ ຈຣິຍາວິເສສໍ ປສ຺ສຕິ, ຘາຕຸເວມຕ຺ຕທສ຺ສນໂຕ. ອຖ ເນສໍ ນານາຘິມຸຕ຺ຕິກຕາຎາເຓນ ອຘິມຸຕ຺ຕິໍ ປສ຺ສຕິ, ປໂຍຄໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາປິ ອຘິມຸຕ຺ຕິວເສນ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖໍ. ອເຖວໍ ທິຏ຺ຐາຘິມຸຕ຺ຕີນໍ ຍຖາສຕ຺ຕິ ຍຖາພລໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕຎາເຓນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕໍ ປສ຺ສຕິ, ສທ຺ຘາທີນໍ ຕິກ຺ຂມຸທຸຠາວທສ຺ສນໂຕ. ເອວໍ ປຣິຎ຺ຎາຕິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕາປິ ປເນເຕ ສເຈ ທູເຣ ໂຫນ຺ຕິ, ອຖ ຌານາທິປຣິຎ຺ຎາເຓນ ຌານາທີສຸ ວສີຠູຕຕ຺ຕາ ອິທ຺ຘິວິເສເສນ ຂິປ຺ປໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ. ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຈ ເນສໍ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາເຓນ ປຸພ຺ພຊາຕິຠາວນໍ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂານຸຠາວໂຕ ປຕ຺ຕພ຺ເພນ ເຈໂຕປຣິຍຎາເຓນ ສມ຺ປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕວິເສສໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອາສວກ຺ຂຍຎາຓານຸຠາເວນ ອາສວກ຺ຂຍຄາມິນິຍາ ປຏິປທາຍ ວິຄຕສມ຺ໂມຫຕ຺ຕາ ອາສວກ຺ຂຍາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ຕສ຺ມາ ອິມິນາ ອນຸກ຺ກເມນ ອິມານິ ທສພລານິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ອຍໍ ຕາວ ມາຕິກາຍ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ.

(໑.) ເອກກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໗໖໑. ອິທານິ ຍຖານິກ຺ຂິຕ຺ຕາຍ ມາຕິກາຍ ‘‘ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓາ ນ ເຫຕຸເມວາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອາຣທ຺ເຘ ນິທ຺ເທສວາເຣ ນ ເຫຕຸເມວາຕິ ສາຘາຣຓເຫຕຸປຏິກ຺ເຂປນິທ຺ເທໂສ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເຫຕຸເຫຕຸ, ປຈ຺ຈຍເຫຕຸ, ອຸຕ຺ຕມເຫຕຸ, ສາຘາຣຓເຫຕູຕິ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ເຫຕູ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຣູປກຓ຺ເຑ ‘‘ສພ຺ພໍ ຣູປໍ ນ ເຫຕຸເມວາ’’ຕິອາທີນໍ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາຍໍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໕໙໔) ວຸຕ຺ຕເມວ. ອເຫຕຸກເມວາຕິອາທີສຸ ພ຺ຍຎ຺ຊນສນ຺ຘິວເສນ ມກາໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ; ອເຫຕຸກາ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອປິຈ ‘‘ເຫຕູ ຘມ຺ມາ ນເຫຕູ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ທຸກມາຕິກາ ໑) ຘມ຺ມໂກຏ຺ຐາເສສຸ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓານິ ເຫຕູ ຘມ຺ມາຕິ ວາ ສເຫຕຸກາ ຘມ຺ມາຕິ ວາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ເອກນ຺ເຕນ ປນ ນ ເຫຕູເຍວ, ອເຫຕຸກາ ເຍວາຕິ ອິມານິປິ ນເຍເນຕ຺ຖ ສພ຺ພປເທສຸ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອພ຺ຍາກຕເມວາຕິ ປທໍ ວິປາກາພ຺ຍາກຕວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາຣມ຺ມຓເມວາຕິ ໂອລຸພ຺ຠາຣມ຺ມຓວເສນ. ປຈ຺ຈຍາຣມ຺ມຓໍ ໂອລຸພ຺ຠາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ຫິ ທຸວິຘໍ ອາຣມ຺ມຓໍ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ໂອລຸພ຺ຠາຣມ຺ມຓເມວ ຘຸຣໍ, ປຈ຺ຈຍາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ລພ຺ຠຕິເຍວ. ອເຈຕສິກເມວາຕິ ປທໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຣູປໍ, ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ຕີສຸ ອເຈຕສິເກສຸ ຈິຕ຺ຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂນ ອປຣິຍາປນ຺ນເມວາຕິ ຄຕິປຣິຍາປນ຺ນຈຸຕິປຣິຍາປນ຺ນສໍສາຣວຏ຺ຏຠວປຣິຍາປນ຺ນຠາວໂຕ ປຣິຍາປນ຺ນາ ເອວ, ໂນ ອປຣິຍາປນ຺ນາ. ໂລກໂຕ ວຏ຺ຏໂຕ ນ ນິຍ຺ຍນ຺ຕີຕິ ອນິຍ຺ຍານິກາ. ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ ຣູປກຓ຺ເຑ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາເນວ ຣູປາທີນິ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕິໂຕ ອຕີຕາທິວິສຍໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓມ຺ປິ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓໂສຕປຕິຕເມວ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຸປປນ຺ນໍ ຉຫິ ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ໕໘໔) ວຸຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓາ ປນ ຍສ຺ມາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາປິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ອາຣມ຺ມຓາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ມໂນວິຎ຺ຎາຓສ຺ເສວ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ມໂນວິຎ຺ຎາຓວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນິຈ຺ຈເມວາຕິ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວຏ຺ເຐນ ອນິຈ຺ຈາເຍວ. ຊຣາຠິຠູຕເມວາຕິ ຊຣາຍ ອຠິຠູຕຕ຺ຕາ ຊຣາຠິຠູຕາ ເອວ.

໗໖໒. ອຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖຸກາ ອຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓາຕິ ອນາຄຕປຏິກ຺ເຂໂປ. ນ ຫິ ເຕ ອນາຄເຕສຸ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມເຓສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

ປຸເຣຊາຕວຕ຺ຖຸກາ ປຸເຣຊາຕາຣມ຺ມຓາຕິ ສຫຸປ຺ປຕ຺ຕິປຏິກ຺ເຂໂປ. ນ ຫິ ເຕ ສຫຸປ຺ປນ຺ນໍ ວຕ຺ຖຸໍ ວາ ອາຣມ຺ມຓໍ ວາ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສຍໍ ປນ ປຈ຺ຉາຊາຕາ ຫຸຕ຺ວາ ປຸເຣຊາເຕສຸ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມເຓສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກວຕ຺ຖຸກາຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຊ຺ຌຕ຺ຕວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕານິ ຫິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິເກ ປຎ຺ຈ ປສາເທ ວຕ຺ຖຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ພາຫິຣາຣມ຺ມຓາຕິ ພາຫິຣຣູປາທິອາຣມ຺ມຓາ. ຕຕ຺ຖ ຈຕຸກ຺ກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓາ ຫິ ປສາທວຕ຺ຖຸກຕ຺ຕາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກວຕ຺ຖຸກາ, ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ ຫທຍຣູປໍ ວຕ຺ຖຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກາເລ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກໍ ພາຫິຣວຕ຺ຖຸກໍ, ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຕໂຍ ຂນ຺ຘາ ພາຫິຣາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກວຕ຺ຖຸກາ, ມໂນວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຕໂຍ ຂນ຺ຘາ ຫທຍຣູປໍ ວຕ຺ຖຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກາເລ ພາຫິຣາ ພາຫິຣວຕ຺ຖຸກາ.

ອສມ຺ຠິນ຺ນວຕ຺ຖຸກາຕິ ອນິຣຸທ຺ຘວຕ຺ຖຸກາ. ນ ຫິ ເຕ ນິຣຸທ຺ຘໍ ອຕີຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອສມ຺ຠິນ຺ນາຣມ຺ມຓຕາຍປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອຎ຺ຎໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ຈ ອາຣມ຺ມຓຎ຺ຈາຕິອາທີສຸ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຫິ ອຎ຺ຎໍ ວຕ຺ຖຸ, ອຎ຺ຎໍ ອາຣມ຺ມຓໍ. ອຎ຺ຎໍ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ໂສຕປສາທາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວຕ຺ຖຸໍ, ສທ຺ທາທີສຸ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ກປ຺ປໂຕ ກປ຺ປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ຈກ຺ຂຸປສາທເມວ ປນ ວຕ຺ຖຸໍ ກຕ຺ວາ ຣູປຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເອວມສ຺ສ ວຕ຺ຖຸປິ ທ຺ວາຣມ຺ປິ ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ນິພທ຺ຘໍ, ອຎ຺ຎໍ ວຕ຺ຖຸໍ ວາ ທ຺ວາຣໍ ວາ ອາຣມ຺ມຓໍ ວາ ນ ສງ຺ກມຕິ, ນິພທ຺ຘວຕ຺ຖຸ ນິພທ຺ຘທ຺ວາຣໍ ນິພທ຺ຘາຣມ຺ມຓເມວ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂສຕວິຎ຺ຎາຓາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໗໖໓. ນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ໂຄຈຣວິສຍໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ຈກ຺ຂຸ ໂສຕສ຺ສ, ໂສຕໍ ວາ ຈກ຺ຂຸສ຺ສາຕິ ເອວໍ ເອກໍ ເອກສ຺ສ ໂຄຈຣວິສຍໍ ນ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສເຈ ຫິ ນີລາທິເຠທໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ໂສຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຸປເນຍ຺ຍ ‘ອິງ຺ຆ ຕາວ ນໍ ວວຕ຺ຖາເປຫິ ວິຠາເວຫິ – ກິໍ ນາເມຕໍ ອາຣມ຺ມຓ’ນ຺ຕິ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ວິນາປິ ມຸເຂນ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອເຣ ອນ຺ຘພາລ, ວສ຺ສສຕມ຺ປິ ວສ຺ສສຫສ຺ສມ຺ປິ ປຣິຘາວມາໂນ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ມຍາ ກຸຫິໍ ເອຕສ຺ສ ຊານນກໍ ລຠິສ຺ສສິ; ອາຫຣ ນໍ ຈກ຺ຂຸປສາເທ ອຸປເນຫິ; ອຫເມຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ຊານິສ຺ສາມິ – ຍທິ ວາ ນີລໍ ຍທິ ວາ ປີຕກໍ. ນ ຫິ ເອໂສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວິສໂຍ; ມຍ຺ຫເມເວໂສ ວິສໂຍ’ຕິ. ເສສວິຎ຺ຎາເຓສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອວເມເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ໂຄຈຣວິສຍໍ ນ ປຈ຺ຈນຸໂຠນ຺ຕິ ນາມ.

໗໖໔. ສມນ຺ນາຫຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອາວຊ຺ຊເນເນວ ສມນ຺ນາຫຣນ຺ຕສ຺ສ.

ມນສິກໂຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອາວຊ຺ຊເນເນວ ມນສິກໂຣນ຺ຕສ຺ສ. ເອຕານິ ຫິ ຈິຕ຺ຕານິ ອາວຊ຺ຊເນນ ສມນ຺ນາຫຏກາເລ ມນສິກຕກາເລເຍວ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

ນ ອພ຺ໂພກິຓ຺ຓາຕິ ອຎ຺ເຎນ ວິຎ຺ຎາເຓນ ອພ຺ໂພກິຓ຺ຓາ ນິຣນ຺ຕຣາວ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເອເຕນ ເຕສໍ ອນນ຺ຕຣຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ.

໗໖໕. ນ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມນ຺ຕິ ເອເຕນ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ສຫຸປ຺ປຕ຺ຕິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ. ນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ສມນນ຺ຕຣາຕິ ເອເຕນ ສມນນ຺ຕຣຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ.

໗໖໖. ອາວຏ຺ຏນາ ວາຕິອາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິປິ ອາວຊ຺ຊນສ຺ເສວ ນາມານິ. ຕຎ຺ຫິ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ອາວຏ຺ຏນໂຕ ອາວຏ຺ຏນາ, ຕສ຺ເສວ ອາຠຸຊນໂຕ ອາໂຠໂຄ, ຣູປາທີນໍ ສມນ຺ນາຫຣຓໂຕ ສມນ຺ນາຫາໂຣ, ເຕສໍເຍວ ມນສິກຣຓໂຕ ມນສິກາໂຣຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປໂຕ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວິຎ຺ຎາຓານໍ ອາວຊ຺ຊນຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ອາວຊ຺ຊນາທິກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ຖຠາໂວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ.

ນ ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ປຏິວິຊານາຕີຕິ ‘‘ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໑-໒) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ເອກມ຺ປິ ກຸສລໍ ວາ ອກຸສລໍ ວາ ນ ປຏິວິຊານາຕິ.

ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຠິນິປາຕມຕ຺ຕາຕິ ຐເປຕ຺ວາ ຣູປາທີນໍ ອຠິນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ສຸປຓ຺ຑິໂຕປິ ປຸຣິໂສ, ຐເປຕ຺ວາ ອາປາຖຄຕານິ ຣູປາທີນິ, ອຎ຺ຎໍ ກຸສລາກຸສເລສຸ ເອກຘມ຺ມມ຺ປິ ປຎ຺ຈຫິ ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ນ ປຏິວິຊານາຕິ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ປເນຕ຺ຖ ທສ຺ສນມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ໂສຕວິຎ຺ຎາຓາທີນິ ສວນຆາຍນສາຍນຜຸສນມຕ຺ຕາເນວ. ທສ຺ສນາທິມຕ຺ຕໂຕ ປນ ມຸຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎາ ເອເຕສໍ ກຸສລາທິປຏິວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ມໂນຘາຕຸຍາປີຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນມໂນຘາຕຸຍາປິ. ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ ເຈຕ຺ຖ ປິກາໂຣ. ຕສ຺ມາ ມໂນຘາຕຸຍາປິ ຕໂຕ ປຣາຫິ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕູຫິປີຕິ ສພ຺ເພຫິປິ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກວິຎ຺ຎາເຓຫິ ນ ກຎ຺ຈິ ກຸສລາກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິວິຊານາຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ນ ກຎ຺ຈິ ອິຣິຍາປຖໍ ກປ຺ເປຕີຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ນ ຫິ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກວິຎ຺ຎາເຓຫິ ຄມນາທີສຸ ກຎ຺ຈິ ອິຣິຍາປຖໍ ກປ຺ເປຕິ, ນ ກາຍກມ຺ມໍ ນ ວຈີກມ຺ມໍ ປຏ຺ຐເປຕິ, ນ ກຸສລາກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ສມາທິຍຕິ, ນ ສມາຘິໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ ໂລກິຍໍ ວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ວາ, ນ ສມາຘິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຕິ ໂລກິຍາ ວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ວາ, ນ ຠວໂຕ ຈວຕິ, ນ ຠວນ຺ຕເຣ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ສພ຺ພມ຺ປິ ເຫຕໍ ກຸສລາກຸສລຘມ຺ມປຏິວິຊານນາທິວຈນປຣິໂຍສານໍ ກິຈ຺ຈໍ ມໂນທ຺ວາຣິກຈິຕ຺ເຕເນວ ໂຫຕິ, ນ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິເກນາຕິ ສພ຺ພສ຺ສາເປຕສ຺ສ ກິຈ຺ຈສ຺ສ ກຣເຓ ສຫຊວນການິ ວີຖິຈິຕ຺ຕານິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ. ຍຖາ ເຈເຕສໍ ເອຕານິ ກິຈ຺ຈານິ ນຕ຺ຖິ, ເອວໍ ນິຍາໂມກ຺ກມນາທີນິປິ. ນ ຫິ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກຊວເນນ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍາມໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ນ ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາມໍ; ນ ເຈຕໍ ຊວນໍ ນາມໂຄຕ຺ຕມາຣພ຺ຠ ຊວຕິ, ນ ກສິຓາທິປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ; ນ ລກ຺ຂຓາຣມ຺ມຓິກວິປສ຺ສນາວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນີພລວວິປສ຺ສນາວເສນ; ນ ຣູປາຣູປຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ຊວຕິ, ນ ນິພ຺ພານໍ; ນ ເຈເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສມ຺ຠິທາຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ອຠິຎ຺ຎາຎາຓໍ, ນ ສາວກປາຣມີຎາຓໍ, ນ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາຓໍ, ນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓໍ. ສພ຺ໂພປິ ປເນສ ປເຠໂທ ມໂນທ຺ວາຣິກຊວເນເຍວ ລພ຺ຠຕິ.

ນ ສຸປຕິ ນ ປຏິພຸຊ຺ຌຕິ ນ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕີຕິ ສພ຺ເພນາປິ ຈ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກຈິຕ຺ເຕນ ເນວ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ນ ນິທ຺ທາຍຕິ, ນ ປຏິພຸຊ຺ຌຕິ, ນ ກິຎ຺ຈ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕີຕິ ອິເມສຸ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ສຫ ຊວເນນ ວີຖິຈິຕ຺ຕໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ.

ນິທ຺ທາຍນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ມຫາວຏ຺ຏິໍ ຊາເລຕ຺ວາ ທີເປ ຈກ຺ຂຸສມີເປ ອຸປນີເຕ ປຐມໍ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣິກໍ ອາວຊ຺ຊນໍ ຠວງ຺ຄໍ ນ ອາວຏ຺ເຏຕິ, ມໂນທ຺ວາຣິກເມວ ອາວຏ຺ເຏຕິ. ອຖ ຊວນໍ ຊວິຕ຺ວາ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕຣຕິ. ທຸຕິຍວາເຣ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣິກໍ ອາວຊ຺ຊນໍ ຠວງ຺ຄໍ ອາວຏ຺ເຏຕິ. ຕໂຕ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນິ ຊວນປຣິໂຍສານານິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕທນນ຺ຕຣໍ ຠວງ຺ຄໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ຕຕິຍວາເຣ ມໂນທ຺ວາຣິກອາວຊ຺ຊເນນ ຠວງ຺ເຄ ອາວຏ຺ຏິເຕ ມໂນທ຺ວາຣິກຊວນໍ ຊວຕິ. ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ຎຕ຺ວາ ‘ກິໍ ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອາໂລໂກ’ຕິ ຊານາຕິ.

ຕຖາ ນິທ຺ທາຍນ຺ຕສ຺ສ ກຓ຺ຓສມີເປ ຕູຣິເຍສຸ ປຄ຺ຄຫິເຕສຸ, ຆານສມີເປ ສຸຄນ຺ເຘສຸ ວາ ທຸຄ຺ຄນ຺ເຘສຸ ວາ ປຸປ຺ເຜສຸ ອຸປນີເຕສຸ, ມຸເຂ ສປ຺ປິມ຺ຫິ ວາ ຜາຓິເຕ ວາ ປກ຺ຂິຕ຺ເຕ, ປິຏ຺ຐິຍໍ ປາຓິນາ ປຫາເຣ ທິນ຺ເນ ປຐມໍ ໂສຕທ຺ວາຣິກາທີນິ ອາວຊ຺ຊນານິ ຠວງ຺ຄໍ ນ ອາວຏ຺ເຏນ຺ຕິ, ມໂນທ຺ວາຣິກເມວ ອາວຏ຺ເຏຕິ. ອຖ ຊວນໍ ຊວິຕ຺ວາ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕຣຕິ. ທຸຕິຍວາເຣ ໂສຕທ຺ວາຣິກາທີນິ ອາວຊ຺ຊນານິ ຠວງ຺ຄໍ ອາວຏ຺ເຏນ຺ຕິ. ຕໂຕ ໂສຕຆານຊິວ຺ຫາກາຍວິຎ຺ຎາຓາທີນິ ຊວນປຣິໂຍສານານິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕທນນ຺ຕຣໍ ຠວງ຺ຄໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ຕຕິຍວາເຣ ມໂນທ຺ວາຣິກອາວຊ຺ຊເນນ ຠວງ຺ເຄ ອາວຏ຺ຏິເຕ ມໂນທ຺ວາຣິກຊວນໍ ຊວຕິ. ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ຎຕ຺ວາ ‘ກິໍ ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ສທ຺ໂທ – ສງ຺ຂສທ຺ໂທ, ເຠຣິສທ຺ໂທ’ຕິ ວາ ‘ກິໍ ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຄນ຺ໂຘ – ມູລຄນ຺ໂຘ, ສາຣຄນ຺ໂຘ’ຕິ ວາ ‘ກິໍ ອິທໍ ມຍ຺ຫໍ ມຸເຂ ປກ຺ຂິຕ຺ຕຣສໍ – ສປ຺ປີຕິ ວາ ຜາຓິຕ’ນ຺ຕິ ວາ ‘ເກນມ຺ຫິ ປິຏ຺ຐິຍໍ ປຫໂຕ, ອຕິຖທ຺ໂຘ ເມ ປຫາໂຣ’ຕິ ວາ ວຕ຺ຕາໂຣ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວໍ ມໂນທ຺ວາຣິກຊວເນເນວ ປຏິພຸຊ຺ຌຕິ, ນ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິເກນ. ສຸປິນມ຺ປິ ເຕເນວ ປສ຺ສຕິ, ນ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິເກນ.

ຕຎ຺ຈ ປເນຕໍ ສຸປິນໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ປສ຺ສຕິ – ຘາຕຸກ຺ໂຂຠໂຕ ວາ ອນຸຠູຕປຸພ຺ພໂຕ ວາ ເທວໂຕປສໍຫາຣໂຕ ວາ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໂຕ ວາຕິ. ຕຕ຺ຖ ປິຕ຺ຕາທີນໍ ໂຂຠກຣຓປຈ຺ຈຍໂຍເຄນ ຂຸຠິຕຘາຕຸໂກ ‘ຘາຕຸກ຺ໂຂຠໂຕ’ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ. ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຈ ນານາວິຘໍ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ – ປພ຺ພຕາ ປຕນ຺ໂຕ ວິຍ, ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິຍ, ວາຬມິຄຫຕ຺ຖິໂຈຣາທີຫິ ອນຸພທ຺ໂຘ ວິຍ ຈ ໂຫຕິ. ‘ອນຸຠູຕປຸພ຺ພໂຕ’ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ປຸພ຺ເພ ອນຸຠູຕປຸພ຺ພໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ປສ຺ສຕິ. ‘ເທວໂຕປສໍຫາຣໂຕ’ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ເທວຕາ ອຕ຺ຖກາມຕາຍ ວາ ອນຕ຺ຖກາມຕາຍ ວາ ອຕ຺ຖາຍ ວາ ອນຕ຺ຖາຍ ວາ ນານາວິຘານິ ອາຣມ຺ມຓານິ ອຸປສໍຫຣນ຺ຕິ. ໂສ ຕາສໍ ເທວຕານໍ ອານຸຠາເວນ ຕານິ ອາຣມ຺ມຓານິ ປສ຺ສຕິ. ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໂຕ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ປຸຎ຺ຎາປຸຎ຺ຎວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸກາມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວາ ອນຕ຺ຖສ຺ສ ວາ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕຠູຕໍ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາ ວິຍ ປຸຕ຺ຕປຏິລາຠນິມິຕ຺ຕໍ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ວິຍ ປຎ຺ຈ ມຫາສຸປິເນ (ອ. ນິ. ໕.໑໙໖), ໂກສລຣາຊາ ວິຍ ຈ ໂສຬສ ສຸປິເນຕິ (ຊາ. ໑.໑.໔໑).

ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຘາຕຸກ຺ໂຂຠໂຕ ອນຸຠູຕປຸພ຺ພໂຕ ຈ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ, ນ ຕໍ ສຈ຺ຈໍ ໂຫຕິ. ຍໍ ເທວໂຕປສໍຫາຣໂຕ ປສ຺ສຕິ, ຕໍ ສຈ຺ຈໍ ວາ ໂຫຕິ ອລິກໍ ວາ. ກຸທ຺ຘາ ຫິ ເທວຕາ ອຸປາເຍນ ວິນາເສຕຸກາມາ ວິປຣີຕມ຺ປິ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ໂຣຫເຓ ກິຣ ນາຄມຫາວິຫາເຣ ມຫາເຖໂຣ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອນປໂລເກຕ຺ວາວ ເອກໍ ນາຄຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທາເປສິ. ຣຸກ຺ເຂ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ເຖຣສ຺ສ ກຸທ຺ຘາ ປຐມເມວ ນໍ ປໂລເຠຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ‘ອິໂຕ ເຕ ສຕ຺ຕທິວສມຕ຺ຖເກ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ຣາຊາ ມຣິສ຺ສຕີ’ຕິ ສຸປິເນ ອາໂຣເຈສິ. ເຖໂຣ ນໍ ກຖໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຣາໂຊໂຣຘານໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ຕາ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ມຫາວິຣວໍ ວິຣວິໍສຸ. ຣາຊາ ‘ກິໍ ເອຕ’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຕາ ‘ເອວໍ ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ອາໂຣຈຍິໍສຸ. ຣາຊາ ທິວເສ ຄຓາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາເຫ ວີຕິວຕ຺ເຕ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາເທ ຉິນ຺ທາເປສິ.

ຍໍ ປນ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໂຕ ປສ຺ສຕິ ຕໍ ເອກນ຺ຕສຈ຺ຈເມວ ໂຫຕິ. ເອເຕສຎ຺ຈ ຈຕຸນ຺ນໍ ມູລກາຣຓານໍ ສໍສຄ຺ຄເຠທໂຕປິ ສຸປິນເຠໂທ ໂຫຕິເຍວ. ຕຎ຺ຈ ປເນຕໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ສຸປິນໍ ເສກ຺ຂປຸຖຸຊ຺ຊນາວ ປສ຺ສນ຺ຕິ ອປ຺ປຫີນວິປລ຺ລາສຕ຺ຕາ; ອເສກ຺ຂາ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ ປຫີນວິປລ຺ລາສຕ຺ຕາ.

ກິໍ ປນ ຕໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ສຸຕ຺ໂຕ ປສ຺ສຕິ, ປຏິພຸທ຺ໂຘ? ອຸທາຫຸ ເນວ ສຸຕ຺ໂຕ ປສ຺ສຕິ ນ ປຏິພຸທ຺ໂຘຕິ? ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຍທິ ຕາວ ສຸຕ຺ໂຕ ປສ຺ສຕິ, ອຠິຘມ຺ມວິໂຣໂຘ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ເຕນ ຫິ ສຸປຕິ. ຕຎ຺ຈ ຣູປນິມິຕ຺ຕາທິອາຣມ຺ມຓໍ ຣາຄາທິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ວາ ນ ໂຫຕິ. ສຸປິນໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ຈ ອີທິສານິ ຈິຕ຺ຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຖ ປຏິພຸທ຺ໂຘ ປສ຺ສຕິ, ວິນຍວິໂຣໂຘ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຍຎ຺ຫິ ປຏິພຸທ຺ໂຘ ປສ຺ສຕິ, ຕໍ ສພ຺ໂພຫາຣິກຈິຕ຺ເຕນ ປສ຺ສຕິ. ສພ຺ໂພຫາຣິກຈິຕ຺ເຕນ ຈ ກເຕ ວີຕິກ຺ກເມ ອນາປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ສຸປິນໍ ປສ຺ສນ຺ເຕນ ປນ ກເຕ ວີຕິກ຺ກເມ ເອກນ຺ຕໍ ອນາປຕ຺ຕິ ເອວ. ອຖ ເນວ ສຸຕ຺ໂຕ ນ ປຏິພຸທ຺ໂຘ ປສ຺ສຕິ, ນ ສຸປິນໍ ນາມ ປສ຺ສຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ສຸປິນສ຺ສ ອຠາໂວວ ອາປຊ຺ຊຕິ? ນ ອຠາໂວ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ກປິມິທ຺ຘປເຣໂຕ ປສ຺ສຕິ. ວຸຕ຺ຕໍ ເຫຕໍ – ‘‘ກປິມິທ຺ຘປເຣໂຕ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມິ. ປ. ໕.໓.໕). ‘ກປິມິທ຺ຘປເຣໂຕ’ຕິ ມກ຺ກຏນິທ຺ທາຍ ຍຸຕ຺ໂຕ. ຍຖາ ຫິ ມກ຺ກຏສ຺ສ ນິທ຺ທາ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຍາ ນິທ຺ທາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຸສລາທິຈິຕ຺ຕໂວກິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕາ; ຍສ຺ສາ ປວຕ຺ຕິຍໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຠວງ຺ຄໂຕ ອຸຕ຺ຕຣຓໍ ໂຫຕິ, ຕາຍ ຍຸຕ຺ໂຕ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ. ເຕນາຍໍ ສຸປິໂນ ກຸສໂລປິ ໂຫຕິ ອກຸສໂລປິ ອພ຺ຍາກໂຕປິ ໓໘໖. ຕຕ຺ຖ ສຸປິນນ຺ເຕ ເຈຕິຍວນ຺ທນຘມ຺ມສ຺ສວນຘມ຺ມເທສນາທີນິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກຸສໂລ, ປາຓາຕິປາຕາທີນິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອກຸສໂລ, ທ຺ວີຫິ ອນ຺ເຕຫິ ມຸຕ຺ໂຕ ອາວຊ຺ຊນຕທາຣມ຺ມຓກ຺ຂເຓ ອພ຺ຍາກໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຸປິເນເນວ ‘ທິຏ຺ຐໍ ວິຍ ເມ, ສຸຕໍ ວິຍ ເມ’ຕິ ກຖນກາເລປິ ອພ຺ຍາກໂຕເຍວ.

ກິໍ ປນ ສຸປິເນ ກຕໍ ກຸສລາກຸສລໍ ກມ຺ມໍ ສວິປາກໍ ອວິປາກນ຺ຕິ? ສວິປາກໍ; ທຸພ຺ພລຕ຺ຕາ ປນ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອາກຑ຺ຒິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ທິນ຺ນາຍ ອຎ຺ຎກມ຺ເມນ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ປວຕ຺ເຕ ເວທນີຍໍ ໂຫຕິ.

ເອວໍ ຍາຖາວກວຕ຺ຖຸວິຠາວນາ ປຎ຺ຎາຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວິຎ຺ຎາຓານໍ ນ ເຫຕ຺ວຏ຺ໂຐ ຍາຖາວຏ຺ໂຐ. ຕໍ ຍາຖາວຏ຺ຐໍ ວຕ຺ຖຸໍ ວິຠາເວຕີຕິ ຍາຖາວກວຕ຺ຖຸວິຠາວນາ. ຕຖາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວິຎ຺ຎາຓານໍ ອເຫຕຸກຏ຺ໂຐ, ຊຣາຠິຠູຕຏ຺ໂຐ, ນ ສຸປິນໍ ປສ຺ສນຏ຺ໂຐ, ຍາຖາວຏ຺ໂຐ. ຕໍ ຍາຖາວຏ຺ຐໍ ວຕ຺ຖຸໍ ວິຠາເວຕີຕິ ຍາຖາວກວຕ຺ຖຸວິຠາວນາ. ອິຕິ ຍາ ເຫຏ຺ຐາ ‘‘ຍາຖາວກວຕ຺ຖຸວິຠາວນາ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ ມາຕິກາຍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ສາ ເອວໍ ຍາຖາວກວຕ຺ຖຸວິຠາວນາ ປຎ຺ຎາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕສ຺ສາ ເອວ ຈ ວເສນ ເອວໍ ເອກວິເຘນ ຎາຓວຕ຺ຖູຕິ ເອວໍ ເອເກກໂກຏ຺ຐາເສນ ຎາຓຄຓນາ ເອເກນ ວາ ອາກາເຣນ ຎາຓປຣິຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕິ.

ເອກກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ.

(໒.) ທຸກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໗໖໗. ທຸວິເຘນ ຎາຓວຕ຺ຖຸນິທ຺ເທເສ ຈຕູສຸ ຠູມີສຸ ກຸສເລຕິ ເສກ຺ຂປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ຈຕຸຠູມກກຸສລປຎ຺ຎາ. ປຏິສມ຺ຠິທາວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ເຕສຸ ປຎ຺ຈສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຠູມິປຣິຍາປນ຺ນໍ ວິປາກສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ຊາເປຕິ ຊເນຕິ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ອຕ຺ຖຊາປິກາ. ອຣຫໂຕ ອຠິຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ ສມາປຕ຺ຕິໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ ກິຣິຍາພ຺ຍາກເຕຕິ ອຠິຎ຺ຎາຍ ເຈວ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ຈ ປຣິກມ຺ມສມເຍ ກາມາວຈຣກິຣິຍປຎ຺ຎາ. ສາ ຫິ ອຠິຎ຺ຎາສມາປຕ຺ຕິປເຠທໍ ກິຣິຍສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ຊາເປຕິ ຊເນຕິ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ອຕ຺ຖຊາປິກາ ປຎ຺ຎາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອຍໍ ປນ ອປໂຣປິ ປາຬິມຸຕ຺ຕໂກ ອຏ຺ຐກຖານໂຍ – ຍາປິ ຫິ ປຸຣິມາ ກາມາວຈຣກິຣິຍາ ປຈ຺ຉິມາຍ ກາມາວຈຣກິຣິຍາຍ ອນນ຺ຕຣາທິວເສນ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ສາປິ ຕໍ ກິຣິຍຕ຺ຖໍ ຊາເປຕີຕິ ອຕ຺ຖຊາປິກາ ປຎ຺ຎາ ນາມ. ຣູປາວຈຣາຣູປາວຈເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ທຸຕິຍປທນິທ຺ເທເສ ຈຕູສຸ ຠູມີສຸ ວິປາເກຕິ ກາມາວຈຣວິປາເກ ປຎ຺ຎາ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍວເສນ ກາມາວຈຣວິປາກຕ຺ຖໍ ຊາເປຕ຺ວາ ຐິຕາຕິ ຊາປິຕຕ຺ຖາ. ຣູປາວຈຣາທິວິປາກປຎ຺ຎາສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສພ຺ພາປິ ວາ ເອສາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ກາຣເຓຫິ ຊາປິຕາ ຊນິຕາ ປວຕ຺ຕິຕາ ສຍມ຺ປິ ອຕ຺ຖຠູຕາຕິປິ ຊາປິຕຕ຺ຖາ. ອຣຫໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ອຠິຎ຺ຎາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ສມາປຕ຺ຕິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕກິຣິຍປຎ຺ຎາຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຍໍ ປນ ອປໂຣປິ ປາຬິມຸຕ຺ຕໂກ ອຏ຺ຐກຖານໂຍ – ກາມາວຈຣກິຣິຍປຎ຺ຎາປິ ຫິ ສຫຊາຕາທິວເສນ ກາມາວຈຣກິຣິຍສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ຊາເປຕ຺ວາ ຐິຕາຕິ ຊາປິຕຕ຺ຖາ. ຣູປາວຈຣາຣູປາວຈຣກິຣິຍປຎ຺ຎາສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສພ຺ພາປິ ວາ ເອສາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ກາຣເຓຫິ ຊາປິຕາ ຊນິຕາ ປວຕ຺ຕິຕາ ສຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖຠູຕາຕິປິ ຊາປິຕຕ຺ຖາ. ເສສເມຕ຺ຖ ສພ຺ພໍ ຘມ຺ມສງ຺ຄຫຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ປາກຏເມວາຕິ.

ທຸກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ.

(໓.) ຕິກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໗໖໘. ຕິວິເຘນ ຎາຓວຕ຺ຖຸນິທ຺ເທເສ ໂຍຄວິຫິເຕສູຕິ ໂຍໂຄ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຎ຺ຎາ; ປຎ຺ຎາວິຫິເຕສຸ ປຎ຺ຎາປຣິຓາມິເຕສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກມ຺ມາຍຕເນສູຕິ ເອຕ຺ຖ ກມ຺ມເມວ ກມ຺ມາຍຕນໍ; ອຖ ວາ ກມ຺ມຎ຺ຈ ຕໍ ອາຍຕນຎ຺ຈ ອາຊີວາທີນນ຺ຕິປິ ກມ຺ມາຍຕນໍ. ສິປ຺ປາຍຕເນສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖ ທຸວິຘໍ ກມ຺ມໍ – ຫີນຎ຺ຈ ອຸກ຺ກຏ຺ຐຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ຫີນໍ ນາມ ວຑ຺ຒກີກມ຺ມໍ, ປຸປ຺ຜຉຑ຺ຑກກມ຺ມນ຺ຕິ ເອວມາທິ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐໍ ນາມ ກສິ, ວຓິຊ຺ຊາ, ໂຄຣກ຺ຂນ຺ຕິ ເອວມາທິ. ສິປ຺ປມ຺ປິ ທຸວິຘໍ ຫີນຎ຺ຈ ອຸກ຺ກຏ຺ຐຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ຫີນໍ ສິປ຺ປໍ ນາມ ນຬກາຣສິປ຺ປໍ, ເປສກາຣສິປ຺ປໍ, ກຸມ຺ຠກາຣສິປ຺ປໍ, ຈມ຺ມກາຣສິປ຺ປໍ, ນ຺ຫາປິຕສິປ຺ປນ຺ຕິ ເອວມາທິ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐໍ ນາມ ສິປ຺ປໍ ມຸທ຺ທາ, ຄຓນາ, ເລຂຎ຺ຈາຕິ ເອວມາທິ ວິຊ຺ຊາວ ວິຊ຺ຊາຏ຺ຐານໍ. ຕໍ ຘມ຺ມິກເມວ ຄຫິຕໍ. ນາຄມຓ຺ຑລປຣິຕ຺ຕສທິສໍ, ຜຸຘມນກມນ຺ຕສທິສໍ, ສາລາກິຍໍ, ສລ຺ລກຕ຺ຕິຍນ຺ຕິອາທີນິ ປນ ເວຊ຺ຊສຕ຺ຖານິ ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ອາຈຣິຍ, ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໒໙) ສິປ຺ປາຍຕເນ ປວິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ນ ຄຫິຕານິ.

ຕຕ຺ຖ ເອໂກ ປຓ຺ຑິໂຕ ມນຸສ຺ສານໍ ຜາສຸວິຫາຣຕ຺ຖາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ຘມ຺ມຕາຍ ເຄຫປາສາທຍານນາວາທີນິ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ໂສ ຫິ ‘ອິເມ ມນຸສ຺ສາ ວສນຏ຺ຐາເນນ ວິນາ ທຸກ຺ຂິຕາ’ຕິ ຫິຕກິຣິຍາຍ ຐຕ຺ວາ ທີຆຈຕຸຣສ຺ສາທິເຠທໍ ເຄຫໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ສີຕຸຓ຺ຫປຏິຆາຕຕ຺ຖາຍ ເອກຠູມິກທ຺ວິຠູມິກາທິເຠເທ ປາສາເທ ກໂຣຕິ, ‘ຍາເນ ອສຕິ ອນຸສຎ຺ຈຣຓໍ ນາມ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຊງ຺ຆາກິລມຖປຏິວິໂນທນຕ຺ຖາຍ ວຍ຺ຫສກຏສນ຺ທມານິກາທີນິ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ‘ນາວາຍ ອສຕິ ສມຸທ຺ທາທີສຸ ສຎ຺ຈາໂຣ ນາມ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ນານປ຺ປກາຣໍ ນາວໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ໂສ ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ເນວ ອຎ຺ເຎຫິ ກຍິຣມານໍ ປສ຺ສຕິ, ນ ກຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ກເຖນ຺ຕານໍ ສຸຓາຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ປນ ຘມ຺ມຕາຍ ຈິນ຺ຕາຍ ກໂຣຕິ. ປຎ຺ຎວຕາ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ກຕມ຺ປິ ອຎ຺ເຎຫິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ເຕຫິ ກຕສທິສເມວ ໂຫຕິ. ອຍໍ ຕາວ ຫີນກມ຺ເມ ນໂຍ.

ອຸກ຺ກຏ຺ຐກມ຺ເມປິ ‘ກສິກມ຺ເມ ອສຕິ ມນຸສ຺ສານໍ ຊີວິຕໍ ນ ປວຕ຺ຕຕີ’ຕິ ເອໂກ ປຓ຺ຑິໂຕ ມນຸສ຺ສານໍ ຜາສຸວິຫາຣຕ຺ຖາຍ ຍຸຄນງ຺ຄລາທີນິ ກສິຠຓ຺ຑານິ ອຸປ຺ປາເທຕິ; ຕຖາ ນານປ຺ປກາຣໍ ວາຓິຊກມ຺ມໍ ໂຄຣກ຺ຂຎ຺ຈ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ໂສ ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ເນວ ອຎ຺ເຎຫິ ກຣິຍມານໍ ປສ຺ສຕິ…ເປ… ກຕສທິສເມວ ໂຫຕິ. ອຍໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐກມ຺ເມ ນໂຍ.

ທຸວິເຘປິ ປນ ສິປ຺ປາຍຕເນ ເອໂກ ປຓ຺ຑິໂຕ ມນຸສ຺ສານໍ ຜາສຸວິຫາຣຕ຺ຖາຍ ນຬກາຣສິປ຺ປາທີນິ ຫີນສິປ຺ປານິ, ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຍ ຄຓນສງ຺ຂາຕໍ ມຸທ຺ທໍ, ອຈ຺ຉິນ຺ນກສງ຺ຂາຕໍ ຄຓນໍ, ມາຕິກາປ຺ປເຠທກາທິເຠທຎ຺ຈ ເລຂໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ໂສ ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ເນວ ອຎ຺ເຎຫິ ກຣິຍມານໍ ປສ຺ສຕິ…ເປ… ກຕສທິສເມວ ໂຫຕິ. ອຍໍ ສິປ຺ປາຍຕເນ ນໂຍ.

ເອກຈ຺ໂຈ ປນ ປຓ຺ຑິໂຕ ອມນຸສ຺ສສຣີສປາທີຫິ ອຸປທ຺ທຸຕານໍ ມນຸສ຺ສານໍ ຕິກິຈ຺ຉນຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ມິການິ ນາຄມຓ຺ຑລມນ຺ຕາທີນິ ວິຊ຺ຊາຏ຺ຐານານິ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ຕານິ ເນວ ອຎ຺ເຎຫິ ກຣິຍມານານິ ປສ຺ສຕິ, ນ ກຕານິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ກເຖນ຺ຕານໍ ສຸຓາຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ປນ ຘມ຺ມຕາຍ ຈິນ຺ຕາຍ ກໂຣຕິ. ປຎ຺ຎວຕາ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ກຕມ຺ປິ ອຎ຺ເຎຫິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ເຕຫິ ກຕສທິສເມວ ໂຫຕິ.

ກມ຺ມສ຺ສກຕໍ ວາຕິ ‘‘ອິທໍ ກມ຺ມໍ ສຕ຺ຕານໍ ສກໍ, ອິທໍ ໂນ ສກ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຊານນຎາຓໍ. ສຈ຺ຈານຸໂລມິກໍ ວາຕິ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ. ຕຎ຺ຫິ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ອນຸໂລມນໂຕ ສຈ຺ຈານຸໂລມິກນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິທານິສ຺ສ ປວຕ຺ຕນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓເມວ ອາຄຕໍ, ນ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓານິ, ອຕ຺ຖວເສນ ປນ ອາຄຕາເນວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ – ຍຎ຺ຫິ ອນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ, ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ຕທນຕ຺ຕາຕິ.

ຍໍ ເອວຣູປິນ຺ຕິ ຍໍ ເອວໍ ເຫຏ຺ຐາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐສຠາວໍ ອນຸໂລມິກໍ. ຂນ຺ຕິນ຺ຕິອາທີນິ ສພ຺ພານິ ປຎ຺ຎາເວວຈນາເນວ. ສາ ຫິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕານໍ ກມ຺ມາຍຕນາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ກາຣຓານໍ ອປຈ຺ຈນີກທສ຺ສເນນ ອນຸໂລເມຕີຕິ ອນຸໂລມິກາ. ຕຖາ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕຈຣິຍາຍ ອນຸໂລເມຕິ, ມຄ຺ຄສຈ຺ຈສ຺ສ ອນຸໂລເມຕິ, ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອນຸໂລມນໂຕ ອນຸໂລເມຕີຕິປິ ອນຸໂລມິກາ. ສພ຺ພານິປິ ເອຕານິ ກາຣຓານິ ຂມຕິ ສຫຕິ ທຏ຺ຐຸໍ ສກ຺ໂກຕີຕິ ຂນ຺ຕິ, ປສ຺ສຕີຕິ ທິຏ຺ຐິ, ໂຣເຈຕີຕິ ຣຸຈິ, ມຸທຕີຕິ ມຸທິ, ເປກ຺ຂຕີຕິ ເປກ຺ຂາ. ສພ຺ເພປິສ຺ສາ ເຕ ກມ຺ມາຍຕນາທໂຍ ຘມ຺ມາ ນິຊ຺ຌານໍ ຂມນ຺ຕິ, ວິເສສໂຕ ຈ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຂາຕາ ຘມ຺ມາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂານຕ຺ຕວເສນ ນິຊ຺ຌາຍມານາ ຕໍ ນິຊ຺ຌານໍ ຂມນ຺ຕີຕິ ຘມ຺ມນິຊ຺ຌານຂນ຺ຕີ.

ປຣໂຕ ອສ຺ສຸຕ຺ວາ ປຏິລຠຕີຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຸປເທສວຈນໍ ອສ຺ສຸຕ຺ວາ ສຍເມວ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ປຏິລຠຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍໍ ຈິນ຺ຕາມຍາ ປຎ຺ຎາ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສາ ປເນສາ ນ ເຍສໍ ເກສຎ຺ຈິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຠິຎ຺ຎາຕານໍ ປນ ມຫາສຕ຺ຕານເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕຕ຺ຖາປິ ສຈ຺ຈານຸໂລມິກຎາຓໍ ທ຺ວິນ຺ນໍເຍວ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເສສປຎ຺ຎາ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ປູຣິຕປາຣມີນໍ ມຫາປຎ຺ຎານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ປຣໂຕ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລຠຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ກມ຺ມາຍຕນາທີນິ ປເຣນ ກຣິຍມານານິ ວາ ກຕານິ ວາ ທິສ຺ວາປິ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ກຖຍມານສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາປິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາປິ ປຏິລທ຺ຘາ ສພ຺ພາ ປຣໂຕ ສຸຕ຺ວາເຍວ ປຏິລທ຺ຘາ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ສມາປນ຺ນສ຺ສາຕິ ສມາປຕ຺ຕິສມງ຺ຄິສ຺ສ; ອນ຺ໂຕສມາປຕ຺ຕິຍໍ ປວຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາ ຠາວນາມຍາ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໗໖໙. ທານໍ ອາຣພ຺ຠາຕິ ທານໍ ປຏິຈ຺ຈ; ທານເຈຕນາປຈ຺ຈຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທານາຘິຄຈ຺ຉາຕິ ທານໍ ອຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ; ປາປຸຓນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຍາ ເອວໍ ທານເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຍໍ ທານມຍາ ປຎ຺ຎາ ນາມ. ສາ ປເນສາ ‘ທານໍ ທສ຺ສາມີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ, ທານໍ ເທນ຺ຕສ຺ສ, ທານໍ ທຕ຺ວາ ຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພເຈຕນາ, ມຸຎ຺ຈເຈຕນາ, ອປຣເຈຕນາຕິ ຕິວິເຘນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ສີລໍ ອາຣພ຺ຠ ສີລາຘິຄຈ຺ຉາຕິ ອິຘາປິ ສີລເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາວ ສີລມຍາ ປຎ຺ຎາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ອຍມ຺ປິ ‘ສີລໍ ປູເຣສ຺ສາມີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ, ສີລໍ ປູເຣນ຺ຕສ຺ສ, ສີລໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພເຈຕນາ, ມຸຎ຺ຈເຈຕນາ, ອປຣເຈຕນາຕິ ຕິວິເຘເນວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຠາວນາມຍາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕາເຍວ.

໗໗໐. ອຘິສີລປຎ຺ຎາທີສຸ ສີລາທີນິ ທຸວິເຘນ ເວທິຕພ຺ພານິ – ສີລໍ, ອຘິສີລໍ; ຈິຕ຺ຕໍ, ອຘິຈິຕ຺ຕໍ; ປຎ຺ຎາ, ອຘິປຎ຺ຎາຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຸປ຺ປາທາ ວາ ຕຖາຄຕານໍ ອນຸປ຺ປາທາ ວາ ຕຖາຄຕານໍ ຐິຕາວ ສາ ຘາຕຸ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕຕາ ຘມ຺ມນິຍາມຕາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໒໐; ອ. ນິ. ໓.໑໓໗) ອິມາຍ ຕນ຺ຕິຍາ ສງ຺ຄຫິຕວເສນ ປຎ຺ຈປິ ສີລານິ ທສປິ ສີລານິ ສີລໍ ນາມ. ຕຎ຺ຫິ ຕຖາຄເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນປິ ອນຸປ຺ປນ຺ເນປິ ໂຫຕິ. ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ເກ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕີຕິ? ຕາປສປຣິພ຺ພາຊກາ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂພຘິສຕ຺ຕາ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາໂນ ຈ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ. ອຸປ຺ປນ຺ເນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ, ຠິກ຺ຂຸນີສງ຺ໂຆ, ອຸປາສກາ, ອຸປາສິກາໂຍ ຈ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ. ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລໍ ປນ ສພ຺ພສີເລຫິ ອຘິກໍ ອຸປ຺ປນ຺ເນເຍວ ຕຖາຄເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂນ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘາເຍວ ຈ ນໍ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວີຕິກ຺ກເມ ອິທໍ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ ປຎ຺ຎາປນຎ຺ຫິ ອຎ຺ເຎສໍ ອວິສໂຍ, ພຸທ຺ຘານໍເຍວ ເອສ ວິສໂຍ, ພຸທ຺ຘານໍ ພລໍ. ອິຕິ ຍສ຺ມາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ ອຘິສີລໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ອຘິສີລປຎ຺ຎໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣໍ ສໍວຣນ຺ຕສ຺ສາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕາຍ ເອວ ປນ ຕນ຺ຕິຍາ ສງ຺ຄຫິຕວເສນ ວຏ຺ຏປາທິກາ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນາມ. ຕຎ຺ຫິ ຕຖາຄເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນປິ ໂຫຕິ ອນຸປ຺ປນ຺ເນປິ. ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ເກ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕີຕິ? ຕາປສປຣິພ຺ພາຊກາ ເຈວ ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂພຘິສຕ຺ຕາ ຈ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາໂນ ຈ. ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຠຄວຕິ ວິເສສຕ຺ຖິກາ ຠິກ຺ຂຸອາທໂຍປິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິເຍວ. ວິປສ຺ສນາປາທິກາ ປນ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສພ຺ພຈິຕ຺ເຕຫິ ອຘິກາ, ອຸປ຺ປນ຺ເນເຍວ ຕຖາຄເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ໂນ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘາ ເອວ ຈ ເອຕາ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ. ອິຕິ ຍສ຺ມາ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ອຘິຈິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຘິຈິຕ຺ຕປຎ຺ຎໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຣູປາວຈຣາຣູປາວຈຣສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕາຍ ເອວ ປນ ຕນ຺ຕິຍາ ສງ຺ຄຫິຕວເສນ ກມ຺ມສ຺ສກຕຎາຓໍ ປຎ຺ຎາ ນາມ. ຕຎ຺ຫິ ຕຖາຄເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນປິ ໂຫຕິ ອນຸປ຺ປນ຺ເນປິ. ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ເວລາມທານເວສ຺ສນ຺ຕຣທານາທິວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ອຸປ຺ປນ຺ເນ ເຕນ ຎາເຓນ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕານໍ ປມາຓໍ ນຕ຺ຖິ. ມຄ຺ຄຜລປຎ຺ຎາ ປນ ສພ຺ພປຎ຺ຎາຫິ ອຘິກາ, ອຸປ຺ປນ຺ເນເຍວ ຕຖາຄເຕ ວິຕ຺ຖາຣິກາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ, ໂນ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ. ອິຕິ ຍສ຺ມາ ມຄ຺ຄຜລປຎ຺ຎາ ອຘິປຎ຺ຎາ, ຕສ຺ມາ ອຕິເຣກປຎ຺ຎາຍ ປຎ຺ຎໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຈຕູສຸ ມຄ຺ເຄສູຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ສິຍາ – ສີລໍ, ອຘິສີລໍ; ຈິຕ຺ຕໍ, ອຘິຈິຕ຺ຕໍ; ປຎ຺ຎາ, ອຘິປຎ຺ຎາຕິ ອິເມສຸ ຉສຸ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ ວິປສ຺ສນາ ປຎ຺ຎາ ກຕຣສນ຺ນິສ຺ສິຕາຕິ? ອຘິປຎ຺ຎາສນ຺ນິສ຺ສິຕາ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ໂອມກຕຣປ຺ປມາຓໍ ຉຕ຺ຕໍ ວາ ຘຊໍ ວາ ອຸປາທາຍ ອຕິເຣກປ຺ປມາຓໍ ອຕິຉຕ຺ຕໍ ອຕິຘໂຊຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວມິທມ຺ປິ ປຎ຺ຈສີລໍ ທສສີລໍ ອຸປາທາຍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລໍ ‘ອຘິສີລໍ’ ນາມ; ວຏ຺ຏປາທິກາ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ອຸປາທາຍ ວິປສ຺ສນາປາທິກາ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ‘ອຘິຈິຕ຺ຕໍ’ ນາມ, ກມ຺ມສ຺ສກຕປຎ຺ຎໍ ອຸປາທາຍ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາ ຈ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ ຈ ຜລປຎ຺ຎາ ຈ ‘ອຘິປຎ຺ຎາ’ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໗໗໑. ອາຍໂກສລ຺ລາທິນິທ຺ເທເສ ຍສ຺ມາ ອາໂຍຕິ ວຸຑ຺ຒິ, ສາ ອນຕ຺ຖຫານິໂຕ ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ຈ ທຸວິຘາ; ອປາໂຍຕິ ອວຸຑ຺ຒິ, ສາປິ ອຕ຺ຖຫານິໂຕ ອນຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ຈ ທຸວິຘາ; ຕສ຺ມາ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິເມ ຘມ຺ເມ ມນສິກໂຣໂຕຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ຍາ ອິເມສໍ ອກຸສລຘມ຺ມານໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິປ຺ປຫາເນສຸ ກຸສລຘມ຺ມານຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐິຕີສຸ ປຎ຺ຎາ – ອິທໍ ອາຍໂກສລ຺ລໍ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍາ ປເນສາ ກຸສລຘມ຺ມານໍ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນນິຣຸຊ຺ຌເນສຸ ອກຸສລຘມ຺ມານຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐິຕີສຸ ປຎ຺ຎາ – ອິທໍ ອປາຍໂກສລ຺ລໍ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຍໂກສລ຺ລໍ ຕາວ ປຎ຺ຎາ ໂຫຕຸ; ອປາຍໂກສລ຺ລໍ ກຖໍ ປຎ຺ຎາ ນາມ ຊາຕາຕິ? ປຎ຺ຎວາເຍວ ຫິ ‘ມຍ຺ຫໍ ເອວໍ ມນສິກໂຣໂຕ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຈ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ; ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປວຑ຺ຒນ຺ຕີ’ຕິ ປຊານາຕິ. ໂສ ເອວໍ ຎຕ຺ວາ ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ເທຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປຊຫຕິ; ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ກຸສເລ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ປາເປຕິ. ເອວໍ ອປາຍໂກສລ຺ລມ຺ປິ ປຎ຺ຎາ ເອວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພາປິ ຕຕ຺ຣູປາຍາ ປຎ຺ຎາ ອຸປາຍໂກສລ຺ລນ຺ຕິ ອິທໍ ປນ ອຈ຺ຈາຍິກກິຈ຺ເຈ ວາ ຠເຍ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຕສ຺ສ ຕິກິຈ຺ຉນຕ຺ຖໍ ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິຍກາຣຓຊານນວເສເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

ຕິກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ.

(໔.) ຈຕຸກ຺ກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໗໙໓. ຈຕຸພ຺ພິເຘນ ຎາຓວຕ຺ຖຸນິທ຺ເທເສ ອຕ຺ຖິ ທິນ຺ນນ຺ຕິອາທີສຸ ທິນ຺ນປຈ຺ຈຍາ ຜລໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ຍໍ ຎາຓໍ ‘ອິທໍ ກມ຺ມໍ ສກໍ, ອິທໍ ໂນ ສກ’ນ຺ຕິ ຊານາຕິ – ອິທໍ ກມ຺ມສ຺ສກຕຎາຓໍ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ຕິວິຘໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ຕິວິຘໍ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕນ຺ຕິ ອິທໍ ນ ສກກມ຺ມໍ ນາມ. ຕີສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ທສວິຘມ຺ປິ ສຸຈຣິຕໍ ສກກມ຺ມໍ ນາມ. ອຕ຺ຕໂນ ວາປິ ໂຫຕຸ ປຣສ຺ສ ວາ ສພ຺ພມ຺ປິ ອກຸສລໍ ນ ສກກມ຺ມໍ ນາມ. ກສ຺ມາ? ອຕ຺ຖຠຎ຺ຊນໂຕ ອນຕ຺ຖຊນນໂຕ ຈ. ອຕ຺ຕໂນ ວາ ໂຫຕຸ ປຣສ຺ສ ວາ ສພ຺ພມ຺ປິ ກຸສລໍ ສກກມ຺ມໍ ນາມ. ກສ຺ມາ? ອນຕ຺ຖຠຎ຺ຊນໂຕ ອຕ຺ຖຊນນໂຕ ຈ. ເອວໍ ຊານນສມຕ຺ເຖ ອິມສ຺ມິໍ ກມ຺ມສ຺ສກຕຎາເຓ ຐຕ຺ວາ ພຫຸໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ສີລໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ສຸເຂນ ສຸຂໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ນິພ຺ພານໍ ປຕ຺ຕານໍ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທ ນຕ຺ຖິ. ຍຖາ ຫິ ສຘໂນ ປຸຣິໂສ ປຎ຺ຈສຸ ສກຏສເຕສຸ ສປ຺ປິມຘຸຜາຓິຕາທີນິ ເຈວ ໂລຓຕິລຕຓ຺ຑຸລາທີນິ ຈ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ກນ຺ຕາຣມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ໂນ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ອຕ຺ເຖ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ສພ຺ເພສໍ ອຸປກຣຓານໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ນ ຈິນ຺ເຕຕິ, ນ ປຣິຕສ຺ສຕິ, ສຸເຂເນວ ເຂມນ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ; ເອວເມວ ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ກມ຺ມສ຺ສກຕຎາເຓ ຐຕ຺ວາ ພຫຸໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ…ເປ… ນິພ຺ພານໍ ປຕ຺ຕານໍ ຄຓນປໂຖ ນຕ຺ຖິ. ຐເປຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານຸໂລມິກໍ ຎາຓນ຺ຕິ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈສ຺ສ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈສ຺ສ ຈ ອນຸໂລມນໂຕ ສຈ຺ຈານຸໂລມິກນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາ ສພ຺ພາປິ ສາສວາ ກຸສລາ ປຎ຺ຎາ ກມ຺ມສ຺ສກຕຎາຓເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໗໙໔. ມຄ຺ຄສມງ຺ຄິສ຺ສ ຎາຓໍ ທຸກ຺ເຂເປຕໍ ຎາຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກເມວ ມຄ຺ຄຎາຓໍ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ເອກປຏິເວຘວເສນ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ສງ຺ຄຫິຕໍ.

໗໙໖. ຘມ຺ເມ ຎາຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ ຕາວ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ເອກປຏິເວຘວເສນ ຘມ຺ເມ ຎາຓໍ ນາມ ໂຫຕຸ; ຜລປຎ຺ຎາ ກຖໍ ຘມ຺ເມ ຎາຓໍ ນາມາຕິ? ນິໂຣຘສຈ຺ຈວເສນ. ທຸວິຘາປິ ເຫສາ ປຎ຺ຎາ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈເຍ ອຕ຺ຖປຈ຺ຈກ຺ເຂ ອຣິຍສຈ຺ຈຘມ຺ເມ ກິຈ຺ຈໂຕ ຈ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ຈ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ເມ ຎາຓນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ໂສ ອິມິນາ ຘມ຺ເມນາຕິ ເອຕ຺ຖ ມຄ຺ຄຎາຓໍ ຘມ຺ມໂຄຈຣຕ຺ຕາ ໂຄຈຣໂວຫາເຣນ ຘມ຺ໂມຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ວາ ກຣຓວຈນໍ; ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ຎາເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ; ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ຊານິຕ຺ວາ ຐິເຕນ ມຄ຺ຄຎາເຓນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ທິຏ຺ເຐນາຕິ ທສ຺ສເນນ; ຘມ຺ມໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຐິເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຕ຺ເຕນາຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ປຕ຺ວາ ຐິຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ມໍ ປຕ຺ເຕນ. ວິທິເຕນາຕິ ມຄ຺ຄຎາເຓນ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ວິທິຕານິ ປາກຏານິ ກຕານິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ວິທິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນ ວິທິຕຘມ຺ເມນ. ປຣິໂຍຄາຬ຺ເຫນາຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ປຣິໂຍຄາເຫຕ຺ວາ ຐິເຕນ. ນຍໍ ເນຕີຕິ ອຕີເຕ ຈ ອນາຄເຕ ຈ ນຍໍ ເນຕິ ຫຣຕິ ເປເສຕິ. ອິທໍ ປນ ນ ມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ກິຈ຺ຈໍ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓສ຺ສ ກິຈ຺ຈໍ. ສຕ຺ຖາຣາ ປນ ມຄ຺ຄຎາຓໍ ອຕີຕານາຄເຕ ນຍໍ ນຍນສທິສໍ ກຕໍ. ກສ຺ມາ? ມຄ຺ຄມູລກຕ຺ຕາ. ຠາວິຕມຄ຺ຄສ຺ສ ຫິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ນາມ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຖາ ມຄ຺ຄຎາຓເມວ ນຍໍ ນຍນສທິສໍ ອກາສິ. ອປິຈ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ – ຍເທຕໍ ອິມິນາ ຈຕຸສຈ຺ຈໂຄຈຣໍ ມຄ຺ຄຎາຓໍ ອຘິຄຕໍ, ເຕນ ຎາເຓນ ກາຣຓຠູເຕນ ອຕີຕານາຄເຕ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓສງ຺ຂາຕໍ ນຍໍ ເນຕິ.

ອິທານິ ຍຖາ ເຕນ ນຍໍ ເນຕິ, ຕໍ ອາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ເຍ ຫິ ເກຈິ ອຕີຕມທ຺ຘານນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອພ຺ຠຎ຺ຎໍສູຕິ ຊານິໍສຸ ປຏິວິຊ຺ຌິໍສຸ. ອິມຎ຺ເຎວາຕິ ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຕີເຕ ອພ຺ຠຎ຺ຎໍສຸ, ຍຎ຺ຈ ອນາຄເຕ ອຠິຊານິສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ຕຎ຺ເຎວ ອິມໍ; ສຣິກ຺ຂຏ຺ເຐນ ປນ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕີເຕປິ ຫິ ຐເປຕ຺ວາ ຕຓ຺ຫໍ ເຕຠູມກກ຺ຂນ຺ເຘເຍວ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈນ຺ຕິ ປຏິວິຊ຺ຌິໍສຸ, ຕຓ຺ຫໍເຍວ ສມຸທຍສຈ຺ຈນ຺ຕິ ນິພ຺ພານເມວ ນິໂຣຘສຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄເມວ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈນ຺ຕິ ປຏິວິຊ຺ຌິໍສຸ, ອນາຄເຕປິ ເອວເມວ ປຏິວິຊ຺ຌິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອຕຣຫິປິ ເອວເມວ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ສຣິກ຺ຂຏ຺ເຐນ ‘‘ອິມຎ຺ເຎວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອນ຺ວເຍ ຎາຓນ຺ຕິ ອິທໍ ອນຸຄມນຎາຓໍ ນຍນຎາຓໍ ກາຣຓຎາຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ປຣິເຍ ຎາຓນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທຎາຓໍ. ປຣສຕ຺ຕານນ຺ຕິ ຐເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ເສສສຕ຺ຕານໍ. ອິຕຣໍ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ເຕນ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຣາຄາທິວເສນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ຊານາຕິ. ສຣາຄໍ ວາຕິອາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ສຕິປຏ຺ຐານວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ອິຘ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂລກຸຕ຺ຕຣມ຺ປິ ລພ຺ຠຕິ. ອວິປສ຺ສນູປຄມ຺ປິ ຫິ ປຣຈິຕ຺ຕຎາຓສ຺ສ ວິສໂຍ ໂຫຕິເຍວ.

ອວເສສາ ປຎ຺ຎາຕິ ຘມ຺ເມ ຎາຓາທິກາ ຕິສ຺ໂສ ປຎ຺ຎາ ຐເປຕ຺ວາ ເສສາ ສພ຺ພາປິ ປຎ຺ຎາ ຎາຓນ຺ຕິ ສມ຺ມຕຕ຺ຕາ ສມ຺ມຸຕິຎາຓໍ ນາມ ໂຫຕິ. ວຈນຕ຺ໂຖ ປເນຕ຺ຖ ສມ຺ມຸຕິມ຺ຫິ ຎາຓນ຺ຕິ ສມ຺ມຸຕິຎາຓໍ.

໗໙໗. ກາມາວຈຣກຸສເລ ປຎ຺ຎາຕິ ອຍຎ຺ຫິ ເອກນ຺ເຕນ ວຏ຺ຏສ຺ມິໍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິໍ ອາຈິນເຕວ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອາຈຍາຍ ໂນ ອປຈຍາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ ປນ ຍສ຺ມາ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິໍ ອປຈິນເຕວ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອປຈຍາຍ ໂນ ອາຈຍາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຣູປາວຈຣາຣູປາວຈຣປຎ຺ຎາ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິມ຺ປິ ອາຈິນຕິ, ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ກິເລເສ ເຈວ ກິເລສມູລເກ ຈ ຘມ຺ເມ ອປຈິນຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອາຈຍາຍ ເຈວ ອປຈຍາຍ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເສສາ ເນວ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິໍ ອາຈິນຕິ ນ ອປຈິນຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເນວ ອາຈຍາຍ ໂນ ອປຈຍາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

໗໙໘. ນ ຈ ອຠິຎ຺ຎາໂຍ ປຏິວິຊ຺ຌຕີຕິ ອິທໍ ປຐມຊ຺ຌານປຎ຺ຎໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາ ຫິສ຺ສ ກາມວິເວເກນ ປຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ກິເລສນິພ຺ພິທາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ຕາຍ ເຈສ ກາເມສຸ ວີຕຣາໂຄ ໂຫຕິ, ອຠິຎ຺ຎາປາທກຠາວໍ ປນ ອປ຺ປຕ຺ຕຕາຍ ເນວ ປຎ຺ຈ ອຠິຎ຺ຎາໂຍ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ນ ສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ. ເອວມຍໍ ປຎ຺ຎາ ນິພ຺ພິທາຍ ໂຫຕິ ໂນ ປຏິເວຘາຍ. ສ຺ເວວາຕິ ປຐມຊ຺ຌານໍ ປຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ກາເມສຸ ວີຕຣາໂຄ ສມາໂນຕິ ຕຖາ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕານໍເຍວ ກາມານໍ ວເສນ ວີຕຣາໂຄ. ອຠິຎ຺ຎາໂຍ ປຏິວິຊ຺ຌຕີຕິ ປຎ຺ຈ ອຠິຎ຺ຎາໂຍ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ. ອິທໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານປຎ຺ຎໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານປຎ຺ຎາ ຫິ ອຠິຎ຺ຎາປາທກຠາເວນາປິ ປຎ຺ຈ ອຠິຎ຺ຎາໂຍ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ອຠິຎ຺ຎາຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາປິ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ ເອວ. ຕສ຺ມາ ສາ ປຏິເວຘາຍ ໂຫຕິ. ປຐມຊ຺ຌານປຎ຺ຎາຍ ເອວ ປນ ກິເລເສສຸປິ ນິພ຺ພິນ຺ທຕ຺ຕາ ໂນ ນິພ຺ພິທາຍ. ຍາ ປນາຍໍ ທຸຕິຍຕຕິຍຊ຺ຌານປຎ຺ຎາ, ສາ ກຕຣໂກຏ຺ຐາສໍ ຠຊຕີຕິ? ໂສມນສ຺ສວເສນ ປຐມຊ຺ຌານມ຺ປິ ຠຊຕິ, ອວິຕກ຺ກວເສນ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານມ຺ປິ. ເອວເມສາ ປຐມຊ຺ຌານສນ຺ນິສ຺ສິຕາ ວາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສນ຺ນິສ຺ສິຕາ ວາ ກາຕພ຺ພາ. ນິພ຺ພິທາຍ ເຈວ ປຏິເວຘາຍ ຈາຕິ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ ສພ຺ພສ຺ມິມ຺ປິ ວຏ຺ເຏ ນິພ຺ພິນ຺ທນໂຕ ນິພ຺ພິທາຍ, ຉຏ຺ຐໍ ອຠິຎ຺ຎໍ ປຏິວິຊ຺ຌນໂຕ ປຏິເວຘາຍ ຈ ໂຫຕິ.

໗໙໙. ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ລາຠີຕິອາທີສຸ ຍ຺ວາຍໍ ອປ຺ປຄຸຓສ຺ສ ປຐມຊ຺ຌານສ຺ສ ລາຠີ. ຕໍ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕໍ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ກາມສຫຄຕາ ຫຸຕ຺ວາ ສຎ຺ຎາມນສິກາຣາ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ ຕຸທນ຺ຕິ ໂຈເທນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ກາມານຸປກ຺ຂນ຺ທານໍ ສຎ຺ຎາມນສິກາຣານໍ ວເສນ ສາ ປຐມຊ຺ຌານປຎ຺ຎາ ຫາຍຕິ ປຣິຫາຍຕິ; ຕສ຺ມາ ຫານຠາຄິນີຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕທນຸຘມ຺ມຕາຕິ ຕທນຸຣູປສຠາວາ. ສຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອິທໍ ມິຈ຺ຉາສຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ສມ຺ມາສຕິໍ. ຍສ຺ສ ຫິ ປຐມຊ຺ຌານານຸຣູປສຠາວາ ປຐມຊ຺ຌານໍ ສນ຺ຕໂຕ ປຓີຕໂຕ ທິສ຺ວາ ອສ຺ສາທຍມານາ ອຠິນນ຺ທມານາ ນິກນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ນິກນ຺ຕິວເສນ ສາ ປຐມຊ຺ຌານປຎ຺ຎາ ເນວ ຫາຍຕິ, ນ ວຑ຺ຒຕິ, ຐິຕິໂກຏ຺ຐາສິກາ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ຐິຕິຠາຄິນີ ປຎ຺ຎາຕິ. ອວິຕກ຺ກສຫຄຕາຕິ ອວິຕກ຺ກໍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານໍ ສນ຺ຕໂຕ ປຓີຕໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ອວິຕກ຺ກສຫຄຕາ. ສມຸທາຈຣນ຺ຕີຕິ ປຄຸຓໂຕ ປຐມຊ຺ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕໍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາຘິຄມຕ຺ຖາຍ ຕຸທນ຺ຕິ ໂຈເທນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ອຸປຣິ ທຸຕິຍຊ຺ຌານານຸປກ຺ຂນ຺ທານໍ ສຎ຺ຎາມນສິກາຣານໍ ວເສນ ສາ ປຐມຊ຺ຌານປຎ຺ຎາ ວິເສສຠູຕສ຺ສ ທຸຕິຍຊ຺ຌານສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຕາຍ ວິເສສຠາຄິນີຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ນິພ຺ພິທາສຫຄຕາຕິ ຕເມວ ປຐມຊ຺ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕໍ ນິພ຺ພິທາສງ຺ຂາເຕນ ວິປສ຺ສນາຎາເຓນ ສຫຄຕາ. ວິປສ຺ສນາຎາຓຎ຺ຫິ ຌານງ຺ຄເຠເທ ວຕ຺ຕນ຺ເຕ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐຕິ, ຕສ຺ມາ ນິພ຺ພິທາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສມຸທາຈຣນ຺ຕີຕິ ນິພ຺ພານສຈ຺ຉິກິຣິຍຕ຺ຖາຍ ຕຸທນ຺ຕິ ໂຈເທນ຺ຕິ. ວິຣາຄູປສຎ຺ຫິຕາຕິ ວິຣາຄສງ຺ຂາເຕນ ນິພ຺ພາເນນ ອຸປສໍຫິຕາ. ວິປສ຺ສນາຎາຓມ຺ຫິ ສກ຺ກາ ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ວິຣາຄໍ ນິພ຺ພານໍ ສຈ຺ຉິກາຕຸນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕິໂຕ ‘‘ວິຣາຄູປສຎ຺ຫິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາມນສິກາຣາປິ ວິຣາຄູປສຎ຺ຫິຕາ ເອວ ນາມ. ຕສ຺ສ ເຕສໍ ສຎ຺ຎາມນສິກາຣານໍ ວເສນ ສາ ປຐມຊ຺ຌານປຎ຺ຎາ ອຣິຍມຄ຺ຄປຏິເວຘສ຺ສ ປທຏ຺ຐານຕາຍ ນິພ຺ເພຘຠາຄິນີຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເອວໍ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ປຐມຊ຺ຌານປຎ຺ຎາວ ກຖິຕາ. ທຸຕິຍຊ຺ຌານປຎ຺ຎາທີສຸປິ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໘໐໑. ກິຈ຺ເຉນ ກສິເຣນ ສມາຘິໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສາຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣສມາຘິໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາເຄ ອາຄມນກາເລ ກິຈ຺ເຉນ ກສິເຣນ ທຸກ຺ເຂນ ສສງ຺ຂາເຣນ ສປ຺ປໂຍເຄນ ກິລມນ຺ຕສ຺ສ ກິເລເສ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ອາຄຕສ຺ສ. ທນ຺ຘໍ ຕຓ຺ຐານໍ ອຠິຊານນ຺ຕສ຺ສາຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠິເຕສຸ ກິເລເສສຸ ວິປສ຺ສນາປຣິວາເສ ຈິຣໍ ວສິຕ຺ວາ ຕໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣສມາຘິສງ຺ຂາຕໍ ຐານໍ ທນ຺ຘໍ ສຓິກໍ ອຠິຊານນ຺ຕສ຺ສ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕສ຺ສ, ປາປຸຓນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ຍາ ເອສາ ເອວໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຍໍ ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນປຏິປທາຍ ທຸກ຺ຂຕ຺ຕາ, ວິປສ຺ສນາປຣິວາສປຎ຺ຎາຍ ຈ ທນ຺ຘຕ຺ຕາ ມຄ຺ຄກາເລ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນາປິ ປຎ຺ຎາ ອາຄມນວເສນ ທຸກ຺ຂປຏິປທາ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາ ນາມາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸປຣິ ຕີສຸ ປເທສຸປິ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໘໐໒. ສມາຘິສ຺ສ ນ ນິກາມລາຠິສ຺ສາຕິ ໂຍ ສມາຘິສ຺ສ ນ ນິກາມລາຠີ ໂຫຕິ, ໂສ ຕສ຺ສ ນ ນິກາມລາຠີ ນາມ. ຍສ຺ສ ສມາຘິ ອຸປຣູປຣິ ສມາປຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ອຸສ຺ສກ຺ກິຕຸໍ ປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ອປ຺ປຄຸຓຊ຺ຌານລາຠິສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຖກໍ ຜຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ປຣິຕ຺ເຕ ສຸປ຺ປມຕ຺ເຕ ວາ ສຣາວມຕ຺ເຕ ວາ ອາຣມ຺ມເຓ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ອປ຺ປນໍ ປຕ຺ວາ ຕໍ ອວຑ຺ຒິຕໍ ໂຖກເມວ ອາຣມ຺ມຓໍ ຜຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ນນິກາມລາຠີປຏິປກ຺ຂໂຕ ຫິ ປຄຸຓຊ຺ຌານລາຠີ ເອຕ຺ຖ ນິກາມລາຠີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອວຑ຺ຒິຕາຣມ຺ມຓປຏິປກ຺ຂໂຕ ຈ ວຑ຺ຒິຕາຣມ຺ມຓໍ ວິປຸລນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສໍ ຕາທິສເມວ.

ຊຣາມຣເຓເປຕໍ ຎາຓນ຺ຕິ ນິພ຺ພານເມວ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ເອກປຏິເວຘວເສນ ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຊຣາມຣຓໍ ອາຣພ຺ຠາຕິອາທີນິ ປນ ເອເກກໍ ວຕ຺ຖຸໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕິກາເລ ປຸພ຺ພຠາເຄ ສຈ຺ຈວວຕ຺ຖາປນວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

ຈຕຸກ຺ກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ.

(໕.) ປຎ຺ຈກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໘໐໔. ປຎ຺ຈວິເຘນ ຎາຓວຕ຺ຖຸນິທ຺ເທເສ ປີຕິຜຣຓຕາທີສຸ ປີຕິໍ ຜຣມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ທ຺ວີສຸ ຌາເນສຸ ປຎ຺ຎາ ປີຕິຜຣຓຕາ ນາມ. ສຸຂໍ ຜຣມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຕີສຸ ຌາເນສຸ ປຎ຺ຎາ ສຸຂຜຣຓຕາ ນາມ. ປເຣສໍ ເຈໂຕຜຣມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເຈໂຕປຣິຍປຎ຺ຎາ ເຈໂຕຜຣຓຕາ ນາມ. ອາໂລກໍ ຜຣມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸປຎ຺ຎາ ອາໂລກຜຣຓຕາ ນາມ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓານິມິຕ຺ຕໍ ນາມ. ເຕເນວ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທ຺ວີສຸ ຌາເນສຸ ປຎ຺ຎາ ປີຕິຜຣຓຕາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຈ ປີຕິຜຣຓຕາ ສຸຂຜຣຓຕາ ທ຺ເວ ປາທາ ວິຍ, ເຈໂຕຜຣຓຕາ ອາໂລກຜຣຓຕາ ທ຺ເວ ຫຕ຺ຖາ ວິຍ, ອຠິຎ຺ຎາປາທກຊ຺ຌານໍ ມຊ຺ຌິມກາໂຍ ວິຍ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓານິມິຕ຺ຕໍ ສີສໍ ວິຍ. ອິຕິ ຠຄວາ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກໍ ສມ຺ມາສມາຘິໍ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄສມ຺ປນ຺ນໍ ປຸຣິສໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ. ອຍໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄິໂກ ສມ຺ມາສມາຘີຕິ ອຍໍ ຫຕ຺ຖປາທສີສສທິເສຫິ ປຎ຺ຈຫິ ອງ຺ເຄຫິ ຍຸຕ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມາຘີຕິ ປາທກຊ຺ຌານສມາຘິໍ ກເຖສິ.

ອຍໍ ສມາຘິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສຸໂຂ ເຈວາຕິອາທີສຸ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາຘິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ໂສ ຫິ ອປ຺ປິຕປ຺ປິຕກ຺ຂເຓ ສຸຂຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສຸໂຂ. ປຸຣິໂມ ປຸຣິໂມ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ສມາຘິສຸຂສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ອາຍຕິໍ ສຸຂວິປາໂກ. ສນ຺ຕໍ ສຸຂຸມໍ ຜລຈິຕ຺ຕໍ ປຓີຕໍ ມຘຸຣຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ຫິ ສພ຺ພກາຍານຸຄຕໍ ສຸຂສມ຺ຜສ຺ສໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ປຏິຈ຺ຈ ສຸຂສຫຄຕໍ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິມິນາປິ ປຣິຍາເຍນ ອາຍຕິໍ ສຸຂວິປາໂກ. ກິເລເສຫິ ອາຣກຕ຺ຕາ ອຣິໂຍ. ກາມາມິສວຏ຺ຏາມິສໂລກາມິສານໍ ອຠາວາ ນິຣາມິໂສ. ພຸທ຺ຘາທີຫິ ມຫາປຸຣິເສຫິ ເສວິຕຕ຺ຕາ ອກາປຸຣິສເສວິໂຕ. ອງ຺ຄສນ຺ຕຕາຍ ອາຣມ຺ມຓສນ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພກິເລສທຣຖສນ຺ຕຕາຍ ຈ ສນ຺ໂຕ. ອຕປ຺ປນີຍຏ຺ເຐນ ປຓີໂຕ. ກິເລສປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ລທ຺ຘຕ຺ຕາ ກິເລສປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຠາວສ຺ສ ວາ ລທ຺ຘຕ຺ຕາ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິລທ຺ໂຘ. ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘີຕິ ຫິ ອິທໍ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ. ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘກິເລເສນ ວາ ອຣຫຕາ ລທ຺ຘຕ຺ຕາປິ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິລທ຺ໂຘ. ເອໂກທິຠາເວນ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ ເອໂກທິຠາວເມວ ວາ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ ເອໂກທິຠາວາຘິຄໂຕ. ອປ຺ປຄຸຓສາສວສມາຘິ ວິຍ ສສງ຺ຂາເຣນ ສປ຺ປໂຍເຄນ ຈິຕ຺ເຕນ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມ ນິຄ຺ຄຍ຺ຫ ກິເລເສ ວາເຣຕ຺ວາ ອນຘິຄຕຕ຺ຕາ ນ ສສງ຺ຂາຣນິຄ຺ຄຍ຺ຫວາຣິຕຄໂຕ. ຕຎ຺ຈ ສມາຘິໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຕໂຕ ວາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສໂຕວ ສມາປຊ຺ຊຕິ ສໂຕວ ວຸຏ຺ຐຫຕິ. ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລວເສນ ວາ ສໂຕ ສມາປຊ຺ຊຕິ ສໂຕ ວຸຏ຺ຐຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຍເທຕ຺ຖ ‘‘ອຍໍ ສມາຘິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສຸໂຂ ເຈວ ອາຍຕິຎ຺ຈ ສຸຂວິປາໂກ’’ຕິ ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມານສ຺ສ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍເຍວ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ – ຕໍ ເອກມງ຺ຄໍ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ເອວມິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາເຓຫິ ອຍໍ ສມາຘິ ປຎ຺ຈຎາຓິໂກ ສມ຺ມາສມາຘິ ນາມ ວຸຕ຺ໂຕຕິ.

ປຎ຺ຈກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ.

(໖.) ຉກ຺ກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໘໐໕. ຉພ຺ພິເຘນ ຎາຓວຕ຺ຖຸນິທ຺ເທເສ ອິທ຺ຘິວິເຘ ຎາຓນ຺ຕິ ‘‘ເອໂກປິ ຫຸຕ຺ວາ ພຫຸຘາ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ເຕ (ທີ. ນິ. ໑.໔໘໔; ປຏິ. ມ. ໑.໑໐໒) ອິທ຺ຘິວິເຘ ຎາຓໍ. ອິມິນາ ອວິຕກ຺ກາວິຈາຣາ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາ ຣູປາວຈຣາ ພຫຸຘາຠາວາທິສາຘິກາ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກາ ອປ຺ປນາປຎ຺ຎາວ ກຖິຕາ. ໂສຕຘາຕຸວິສຸທ຺ຘິຍາ ຎາຓນ຺ຕິ ທູຣສນ຺ຕິກາທິເຠທສທ຺ທາຣມ຺ມຓາຍ ທິພ຺ພໂສຕຘາຕຸຍາ ຎາຓໍ. ອິມິນາປິ ອວິຕກ຺ກາວິຈາຣາ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາ ຣູປາວຈຣາ ປກຕິໂສຕວິສຍາຕີຕສທ຺ທາຣມ຺ມຓາ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກາ ອປ຺ປນາປຎ຺ຎາວ ກຖິຕາ. ປຣຈິຕ຺ເຕ ຎາຓນ຺ຕິ ປຣສຕ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉເທ ຎາຓໍ. ອິມິນາປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ປເຣສໍ ສຣາຄາທິຈິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກາ ອປ຺ປນາປຎ຺ຎາວ ກຖິຕາ. ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຍາ ຎາຓນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຎາຓໍ. ອິມິນາປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ປຸພ຺ເພ ນິວຸຕ຺ຖກ຺ຂນ຺ຘານຸສ຺ສຣຓສຕິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກາ ອປ຺ປນາປຎ຺ຎາວ ກຖິຕາ. ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕູປປາເຕ ຎາຓນ຺ຕິ ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕິຍຎ຺ຈ ອຸປປາເຕ ຈ ຎາຓໍ. ອິມິນາປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ຈວນກອຸປປຊ຺ຊນການໍ ສຕ຺ຕານໍ ວຓ຺ຓຘາຕຸອາຣມ຺ມຓາ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກາ ອປ຺ປນາປຎ຺ຎາວ ກຖິຕາ. ອາສວານໍ ຂເຍ ຎາຓນ຺ຕິ ສຈ຺ຈປຣິຈ຺ເຉທຊານນຎາຓໍ. ອິທໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣເມວ. ເສສານິ ໂລກິຍານີຕິ.

ຉກ຺ກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ.

(໗.) ສຕ຺ຕກນິທ຺ເທສາທິວຓ຺ຓນາ

໘໐໖. ສຕ຺ຕວິເຘນ ຎາຓວຕ຺ຖຸນິທ຺ເທເສ ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປວຕ຺ຕິນິວຕ຺ຕິວເສນ ເອກາທສສຸ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທງ຺ເຄສຸ ເອເກກສ຺ມິໍ ກາລຕ຺ຕຍເຠທໂຕ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ຍມ຺ປິສ຺ສ ຕໍ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຕເທວ ຎາຓໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ຂຍຘມ຺ມຕາທີຫິ ປກາເຣຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓໍ, ອສຕິ ຊາຕິຍາ ນຕ຺ຖິ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ ຎາຓທ຺ວຍໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນທ຺ຘານວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕີຕມ຺ປິ ອທ຺ຘານໍ, ອນາຄຕມ຺ປິ ອທ຺ຘານນ຺ຕິ ເອວໍ ອຕີເຕ ຎາຓທ຺ວຍໍ, ອນາຄເຕ ຎາຓທ຺ວຍນ຺ຕິ ຉ. ຕານິ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາເຓນ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຕ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍາກາຣຎາຓໍ. ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ຫິ ຘມ຺ມານໍ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐິຕິກາຣຓຕ຺ຕາ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ; ຕຕ຺ຖ ຎາຓໍ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓໍ. ເອຕສ຺ເສວ ຉພ຺ພິຘສ຺ສ ຎາຓສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເອວໍ ເອເກກສ຺ມິໍ ອງ຺ເຄ ອິມານິ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕ ກຕ຺ວາ ເອກາທສສຸ ອງ຺ເຄສຸ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕຕິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຂຍຘມ຺ມນ຺ຕິ ຂຍຄມນສຠາວໍ. ວຍຘມ຺ມນ຺ຕິ ວຍຄມນສຠາວໍ. ວິຣາຄຘມ຺ມນ຺ຕິ ວິຣຊ຺ຊນສຠາວໍ. ນິໂຣຘຘມ຺ມນ຺ຕິ ນິຣຸຊ຺ຌນສຠາວໍ. ອິມິນາ ກິໍ ກຖິຕໍ? ອປຣວິປສ຺ສນາຍ ປຸຣິມວິປສ຺ສນາສມ຺ມສນໍ ກຖິຕໍ. ເຕນ ກິໍ ກຖິຕໍ ໂຫຕິ? ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວິປສ຺ສນາປຏິວິປສ຺ສນາ ກຖິຕາ. ປຐມຎາເຓນ ຫິ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣ ອນິຈ຺ຈາ ທຸກ຺ຂາ ອນຕ຺ຕາຕິ ທິສ຺ວາ ຕໍ ຎາຓໍ ທຸຕິເຍນ ທຏ຺ຐຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ທຸຕິຍໍ ຕຕິເຍນ, ຕຕິຍໍ ຈຕຸຕ຺ເຖນ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ປຎ຺ຈເມນ, ປຎ຺ຈມໍ ຉຏ຺ເຐນ, ຉຏ຺ຐໍ ສຕ຺ຕເມນ. ເອວໍ ສຕ຺ຕ ວິປສ຺ສນາປຏິວິປສ຺ສນາ ກຖິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

ສຕ຺ຕກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ.

໘໐໗. ອຏ຺ຐວິເຘນ ຎາຓວຕ຺ຖຸນິທ຺ເທເສ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄ ປຎ຺ຎາຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄມ຺ຫິ ປຎ຺ຎາ. ອິມິນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕປຎ຺ຎາວ ກຖິຕາ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍຕິ.

ອຏ຺ຐກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ.

໘໐໘. ນວວິເຘນ ຎາຓວຕ຺ຖຸນິທ຺ເທເສ ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣສມາປຕ຺ຕີສູຕິ ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣສງ຺ຂາຕາສຸ ສມາປຕ຺ຕີສຸ. ຕາສໍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອນຸປຏິປາຏິຍາ ວິຫາຣິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣຕາ, ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ສມາປຕ຺ຕິຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ປຐມຊ຺ຌານສມາປຕ຺ຕິຍາ ປຎ຺ຎາຕິອາທໂຍ ອຏ຺ຐ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕປຎ຺ຎາ ເວທິຕພ຺ພາ. ນວມາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓປຎ຺ຎາ. ສາ ຫິ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຕໂຕ ປຓີຕໂຕ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມານສ຺ສ ປວຕ຺ຕຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຍາ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓ’’ນ຺ຕິ.

ນວກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ.

(໑໐.) ທສກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

ປຐມພລນິທ຺ເທໂສ

໘໐໙. ທສວິເຘນ ຎາຓວຕ຺ຖຸນິທ຺ເທເສ ອຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເຫຕຸປຏິກ຺ເຂໂປ. ອນວກາໂສຕິ ປຈ຺ຈຍປຏິກ຺ເຂໂປ. ອຸຠເຍນາປິ ກາຣຓເມວ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ກາຣຓຎ຺ຫິ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຜລສ຺ສ ຐານນ຺ຕິ ຈ ອວກາໂສຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍນ຺ຕິ ເຍນ ກາຣເຓນ. ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ມຄ຺ຄທິຏ຺ຐິຍາ ສມ຺ປນ຺ໂນ ໂສຕາປນ຺ໂນ ອຣິຍສາວໂກ. ກຎ຺ຈິ ສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ຈຕຸຠູມເກສຸ ສງ຺ຂຕສງ຺ຂາເຣສຸ ກຎ຺ຈິ ເອກໍ ສງ຺ຂາຣມ຺ປິ. ນິຈ຺ຈໂຕ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ນິຈ຺ໂຈຕິ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ເອຕໍ ກາຣຓໍ ນຕ຺ຖິ, ນ ອຸປລພ຺ຠຕິ. ຍໍ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນຕິ ເຍນ ກາຣເຓນ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ເອຕໍ ກາຣຓໍ ອຕ຺ຖິ; ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິຍາ ຫິ ໂສ ເຕຠູມເກສຸ ສງ຺ຂາເຣສຸ ກຎ຺ຈິ ສງ຺ຂາຣໍ ນິຈ຺ຈໂຕ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈຕຸຕ຺ຖຠູມກສງ຺ຂາໂຣ ປນ ເຕຊຸສ຺ສທຕ຺ຕາ ທິວສໍ ສນ຺ຕຕ຺ໂຕ ອໂຍຄຸໂຬ ວິຍ ມກ຺ຂິການໍ ທິຏ຺ຐິຍາ ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ວາ ອກຸສລານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ນ ໂຫຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ກຎ຺ຈິ ສງ຺ຂາຣໍ ສຸຂໂຕຕິອາທີສຸປິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຸຂໂຕ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ‘‘ເອກນ຺ຕສຸຂີ ອຕ຺ຕາ ໂຫຕິ ອໂຣໂຄ ປຣມ຺ມຣຓາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໑) ເອວໍ ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິວເສນ ສຸຂໂຕ ຄາຫໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທິຏ຺ຐິວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ປນ ອຣິຍສາວໂກ ປຣິຬາຫາຠິຠູໂຕ ປຣິຬາຫວູປສມຕ຺ຖໍ, ມຕ຺ຕຫຕ຺ຖີປຣິຕາສິໂຕ ວິຍ, ສຸຈິກາໂມ ໂປກ຺ຂພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຄູຖໍ ກຎ຺ຈິ ສງ຺ຂາຣໍ ສຸຂໂຕ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ. ອຕ຺ຕວາເທ ກສິຓາທິປຓ຺ຓຕ຺ຕິສງ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘາປິ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ຈຕຸຠູມກວເສນ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ, ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ເຕຠູມກວເສນ; ສພ຺ພວາເຣສຸ ວາ ອຣິຍສາວກສ຺ສາປິ ເຕຠູມກວເສເນວ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ວຏ຺ຏຕິ. ຍໍ ຍຎ຺ຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕໂຕ ຕໂຕ ອຣິຍສາວໂກ ຄາຫໍ ວິນິເວເຐຕິ. ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຫິ ຍໍ ຍໍ ນິຈ຺ຈໍ ສຸຂໍ ອຕ຺ຕາຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕໍ ຕໍ ອຣິຍສາວໂກ ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຄາຫໍ ວິນິເວເຐຕິ.

ມາຕຣນ຺ຕິອາທີສຸ ຊນິກາວ ມາຕາ. ມນຸສ຺ສຠູໂຕວ ຂີຓາສໂວ ອຣຫາຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ກິໍ ປນ ອຣິຍສາວໂກ ອຎ຺ຎໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍາຕິ? ເອຕມ຺ປິ ອຏ຺ຐານໍ. ສເຈປິ ຠວນ຺ຕຣຄຕໍ ອຣິຍສາວກໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຣິຍສາວກຠາວໍ ອຊານນ຺ຕມ຺ປິ ໂກຈິ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອິມໍ ກຸນ຺ຖກິປິລ຺ລິກໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕ຺ວາ ສກລຈກ຺ກວາຬຄພ຺ເຠ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຊ຺ຊໍ ປຏິປຊ຺ຊາຫີ’ຕິ, ເນວ ໂສ ຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ. ອຖ ວາປິ ນໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍຸໍ – ‘ສເຈ ອິມໍ ນ ຆາເຕສ຺ສສິ, ສີສໍ ເຕ ຉິນ຺ທິສ຺ສາມາ’ຕິ, ສີສເມວສ຺ສ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍຸໍ, ເນວ ໂສ ຕໍ ຆາເຕຍ຺ຍ. ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາວສ຺ສ ປນ ມຫາສາວຊ຺ຊຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ຈ ພລທີປນຕ຺ຖເມຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ສາວຊ຺ໂຊ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາໂວ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ມາຕຸຆາຕາທີນິປິ ອານນ຺ຕຣິຍານິ ກຣິສ຺ສຕິ. ມຫາພໂລ ອຣິຍສາວໂກ; ໂສ ເອຕານິ ກມ຺ມານິ ນ ກໂຣຕີຕິ.

ປທຸຏ຺ເຐນ ຈິຕ຺ເຕນາຕິ ໂທສສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ ວຘກຈິຕ຺ເຕນ. ໂລຫິຕໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍາຕິ ຊີວມານກສຣີເຣ ຂຸທ຺ທກມກ຺ຂິກາຍ ປິວນມຕ຺ຕມ຺ປິ ໂລຫິຕໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ. ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍາຕິ ສມານສໍວາສກໍ ສມານສີມາຍໍ ຐິຕໍ ປຎ຺ຈຫິ ກາຣເຓຫິ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ, ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອາກາເຣຫິ ສງ຺ໂຆ ຠິຊ຺ຊຕິ – ກມ຺ເມນ, ອຸທ຺ເທເສນ, ໂວຫຣນ຺ໂຕ, ອນຸສ຺ສາວເນນ, ສລາກຄ຺ຄາເຫນາ’’ຕິ (ປຣິ. ໔໕໘).

ຕຕ຺ຖ ‘ກມ຺ເມນາ’ຕິ ອປໂລກນາທີສຸ ຈຕູສຸ ກມ຺ເມສຸ ອຎ຺ຎຕເຣນ ກມ຺ເມນ. ‘ອຸທ຺ເທເສນາ’ຕິ ປຎ຺ຈສຸ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທເສສຸ ອຎ຺ຎຕເຣນ ອຸທ຺ເທເສນ. ‘ໂວຫຣນ຺ໂຕ’ຕິ ກຖຍນ຺ໂຕ, ຕາຫິ ຕາຫິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕີຫິ ‘ອຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມ’ຕິອາທີນິ ອຏ຺ຐາຣສ ເຠທກຣວຕ຺ຖູນິ ທີເປນ຺ໂຕ. ‘ອນຸສ຺ສາວເນນາ’ຕິ ‘ນນຸ ຕຸມ຺ເຫ ຊານາຖ ມຍ຺ຫໍ ອຸຈ຺ຈາກຸລາ ປພ຺ພຊິຕຠາວໍ ພຫຸສ຺ສຸຕຠາວຎ຺ຈ! ມາທິໂສ ນາມ ອຸທ຺ຘມ຺ມໍ ອຸພ຺ພິນຍໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ຄາເຫຍ຺ຍາຕິ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ກິໍ ມຍ຺ຫໍ ອວີຈິ ນີລຸປ຺ປລວນໍ ວິຍ ສີຕໂລ? ກິມຫໍ ອປາຍໂຕ ນ ຠາຍາມີ’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ກຓ຺ຓມູເລ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ອນຸສ຺ສາວເນນ. ‘ສລາກຄ຺ຄາເຫນາ’ຕິ ເອວໍ ອນຸສ຺ສາເວຕ຺ວາ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕ຺ວາ ອນິວຕ຺ຕນຘມ຺ເມ ກຕ຺ວາ ‘‘ຄຓ຺ຫຖ ອິມໍ ສລາກ’’ນ຺ຕິ ສລາກຄ຺ຄາເຫນ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກມ຺ມເມວ ອຸທ຺ເທໂສ ວາ ປມາຓໍ ໂວຫາຣານຸສ຺ສາວນສລາກຄ຺ຄາຫາ ປນ ປຸພ຺ພຠາຄາ. ອຏ຺ຐາຣສວຕ຺ຖຸທີປນວເສນ ຫິ ໂວຫຣນ຺ເຕນ ຕຕ຺ຖ ຣຸຈິຊນນຕ຺ຖໍ ອນຸສ຺ສາເວຕ຺ວາ ສລາກາຍ ຄາຫິຕາຍປິ ອຠິນ຺ໂນວ ໂຫຕິ ສງ຺ໂຆ. ຍທາ ປນ ເອວໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ອຕິເຣກາ ວາ ສລາກໍ ຄາເຫຕ຺ວາ ອາເວຓິກໍ ກມ຺ມໍ ວາ ອຸທ຺ເທສໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕທາ ສງ຺ໂຆ ຠິນ຺ໂນ ນາມ ໂຫຕິ.

ເອວໍ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ໂນ ປຸຄ຺ຄໂລ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍາຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ມາຕຸຆາຕາທີນິ ປຎ຺ຈ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມານິ ທສ຺ສິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຍານິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ກໂຣຕິ, ນ ອຣິຍສາວໂກ. ເຕສໍ ອາວິຠາວຕ຺ຖໍ –

ກມ຺ມໂຕ ທ຺ວາຣໂຕ ເຈວ, ກປ຺ປຏ຺ຐິຕິຍໂຕ ຕຖາ;

ປາກສາຘາຣຓາທີຫິ, ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ຕຕ຺ຖ ‘ກມ຺ມໂຕ’ ຕາວ – ເອຕ຺ຖ ຫິ ມນຸສ຺ສຠູຕສ຺ເສວ ມນຸສ຺ສຠູຕໍ ມາຕຣໍ ວາ ປິຕຣໍ ວາ ອປິ ປຣິວຕ຺ຕລິງ຺ຄໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປນ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ວິປາກໍ ປຏິພາຫິສ຺ສາມີ’ຕິ ສກລຈກ຺ກວາຬໍ ມຫາເຈຕິຍປ຺ປມາເຓຫິ ກຎ຺ຈນຖູເປຫິ ປູເຣຕ຺ວາປິ, ສກລຈກ຺ກວາຬໍ ປູເຣຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາປິ, ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສງ຺ຆາຏິກຓ຺ຓໍ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາວ ວິຈຣິຕ຺ວາປິ, ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ນິຣຍເມວ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ປນ ສຍໍ ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ຕິຣຈ຺ຉານຠູຕໍ ມາຕຣໍ ວາ ປິຕຣໍ ວາ, ສຍໍ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານຠູໂຕ ມນຸສ຺ສຠູຕໍ, ຕິຣຈ຺ຉານຠູໂຕເຍວ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານຠູຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕິ, ຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ນ ໂຫຕິ, ກມ຺ມໍ ປນ ຠາຣິຍໍ ໂຫຕິ, ອານນ຺ຕຣິຍໍ ອາຫຈ຺ເຈວ ຕິຏ຺ຐຕິ. ມນຸສ຺ສຊາຕິການໍ ປນ ວເສນ ອຍໍ ປຎ຺ໂຫ ກຖິໂຕ.

ເອຕ຺ຖ ເອຬກຈຕຸກ຺ກໍ, ສງ຺ຄາມຈຕຸກ຺ກໍ, ໂຈຣຈຕຸກ຺ກຎ຺ຈ ກເຖຕພ຺ພໍ. ‘ເອຬກໍ ມາເຣມີ’ຕິ ອຠິສນ຺ຘິນາປິ ຫິ ເອຬກຏ຺ຐາເນ ຐິຕໍ ມນຸສ຺ໂສ ມນຸສ຺ສຠູຕໍ ມາຕຣໍ ວາ ປິຕຣໍ ວາ ມາເຣນ຺ໂຕ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ຜຸສຕິ. ເອຬກາຠິສນ຺ຘິນາ ປນ ມາຕາປິຕິອຠິສນ຺ຘິນາ ວາ ເອຬກໍ ມາເຣນ຺ໂຕ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ນ ຜຸສຕິ. ມາຕາປິຕິອຠິສນ຺ຘິນາ ມາຕາປິຕໂຣ ມາເຣນ຺ໂຕ ຜຸສເຕວ. ເອສ ນໂຍ ອິຕຣສ຺ມິມ຺ປິ ຈຕຸກ຺ກທ຺ວເຍ. ຍຖາ ຈ ມາຕາປິຕູສຸ, ເອວໍ ອຣຫນ຺ເຕປິ ເອຕານິ ຈຕຸກ຺ການິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ມນຸສ຺ສອຣຫນ຺ຕເມວ ຈ ມາເຣຕ຺ວາ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ຜຸສຕິ, ນ ຍກ຺ຂຠູຕໍ; ກມ຺ມໍ ປນ ຠາຣິຍໍ ອານນ຺ຕຣິຍສທິສເມວ. ມນຸສ຺ສອຣຫນ຺ຕສ຺ສ ຈ ປຸຖຸຊ຺ຊນກາເລເຍວ ສຕ຺ຖປ຺ປຫາເຣ ວາ ວິເສ ວາ ທິນ຺ເນປິ ຍທິ ໂສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ເຕເນວ ມຣຕິ, ອຣຫນ຺ຕຆາໂຕ ໂຫຕິເຍວ. ຍໍ ປນ ປຸຖຸຊ຺ຊນກາເລ ທິນ຺ນໍ ທານໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ເສວ ຕໍ ທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ເສສອຣິຍປຸຄ຺ຄເລ ມາເຣນ຺ຕສ຺ສ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ນຕ຺ຖິ, ກມ຺ມໍ ປນ ຠາຣິຍໍ ອານນ຺ຕຣິຍສທິສເມວ.

ໂລຫິຕຸປ຺ປາເທ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອເຠຊ຺ຊກາຍຕາຍ ປຣູປກ຺ກເມນ ຈມ຺ມຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ໂລຫິຕປຄ຺ຆຣຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ສຣີຣສ຺ສ ປນ ອນ຺ໂຕເຍວ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ໂລຫິຕໍ ສໂມສຣຕິ. ເທວທຕ຺ເຕນ ປຏິວິທ຺ຘສິລາໂຕ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຄຕາ ສກລິກາປິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປາທນ຺ຕໍ ປຫຣິ. ຜຣສຸນາ ປຫໂຏ ວິຍ ປາໂທ ອນ຺ໂຕໂລຫິໂຕເຍວ ອໂຫສິ. ຕຖາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ໂຫຕິ. ຊີວໂກ ປນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຣຸຈິຍາ ສຕ຺ຖເກນ ຈມ຺ມໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕມ຺ຫາ ຐານາ ທຸຏ຺ຐໂລຫິຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຜາສຸກມກາສິ. ຕຖາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມເມວ ໂຫຕິ.

ອຖ ເຍ ຈ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຕຖາຄເຕ ເຈຕິຍໍ ຠິນ຺ທນ຺ຕິ, ໂພຘິໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ຘາຕຸມ຺ຫິ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕິ, ເຕສໍ ກິໍ ໂຫຕີຕິ? ຠາຣິຍໍ ກມ຺ມໍ ໂຫຕິ ອານນ຺ຕຣິຍສທິສໍ. ສຘາຕຸກໍ ປນ ຖູປໍ ວາ ປຏິມໍ ວາ ພາຘຍມານໍ ໂພຘິສາຂຎ຺ຈ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈປິ ຕຕ຺ຖ ນິລີນາ ສກຸຓາ ເຈຕິເຍ ວຈ຺ຈໍ ປາເຕນ຺ຕິ, ຉິນ຺ທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ປຣິໂຠຄເຈຕິຍໂຕ ຫິ ສຣີຣເຈຕິຍໍ ມຫນ຺ຕຕຣໍ. ເຈຕິຍວຕ຺ຖຸໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ໂພຘິມູລມ຺ປິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍາ ປນ ໂພຘິສາຂາ ໂພຘິຆຣໍ ພາຘຕິ, ຕໍ ເຄຫຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ. ໂພຘິອຕ຺ຖຎ຺ຫິ ເຄຫໍ, ນ ເຄຫຕ຺ຖາຍ ໂພຘິ. ອາສນຆເຣປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ອາສນຆເຣ ຘາຕຸ ນິຫິຕາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ໂພຘິສາຂໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ໂພຘິຊຄ຺ຄນຕ຺ຖໍ ໂອໂຊຫຣຓສາຂໍ ວາ ປູຕິຏ຺ຐານໍ ວາ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ; ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄເນ ວິຍ ປຸຎ຺ຎມ຺ປິ ໂຫຕິ.

ສງ຺ຆເຠເທ ສີມຏ຺ຐກສງ຺ເຆ ອສນ຺ນິປຕິເຕ ວິສຸໍ ປຣິສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຕໂວຫາຣານຸສ຺ສາວນສລາກຄ຺ຄາຫສ຺ສ ກມ຺ມໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອຸທ຺ເທສໍ ວາ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕສ຺ສ ເຠໂທ ຈ ໂຫຕິ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມຎ຺ຈ. ສມຄ຺ຄສຎ຺ຎາຍ ປນ ວຏ຺ຏຕິ. ສມຄ຺ຄສຎ຺ຎາຍ ຫິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ເນວ ເຠໂທ ໂຫຕິ ນ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມໍ. ຕຖາ ນວໂຕ ອູນປຣິສາຍໍ. ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ນວນ຺ນໍ ຊນານໍ ໂຍ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕິ, ຕສ຺ສ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ອນຸວຕ຺ຕການໍ ອຘມ຺ມວາທີນໍ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ ກມ຺ມໍ; ຘມ຺ມວາທິໂນ ອນວຊ຺ຊາ. ຕຕ຺ຖ ນວນ຺ນເມວ ສງ຺ຆເຠເທ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເອກໂຕ, ອຸປາລິ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂຫນ຺ຕິ, ເອກໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ນວໂມ ອນຸສ຺ສາເວຕິ ສລາກໍ ຄາເຫຕິ – ‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິທໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິທໍ ໂຣເຈຖາ’ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆຣາຊິ ເຈວ ໂຫຕິ ສງ຺ຆເຠໂທ ຈ. ນວນ຺ນໍ ວາ, ອຸປາລິ, ອຕິເຣກນວນ຺ນໍ ວາ ສງ຺ຆຣາຊິ ເຈວ ໂຫຕິ ສງ຺ຆເຠໂທ ຈາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໓໕໑).

ເອເຕສຸ ຈ ປນ ປຎ຺ຈສຸ ສງ຺ຆເຠໂທ ວຈີກມ຺ມໍ, ເສສານິ ກາຍກມ຺ມານີຕິ. ເອວໍ ກມ຺ມໂຕປິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

‘ທ຺ວາຣໂຕ’ຕິ ສພ຺ພາເນວ ເຈຕານິ ກາຍທ຺ວາຣໂຕປິ ວຈີທ຺ວາຣໂຕປິ ສມຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ປຸຣິມານິ ປເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອາຓຕ຺ຕິກວິຊ຺ຊາມຍປໂຍຄວເສນ ວຈີທ຺ວາຣໂຕ ສມຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາປິ ກາຍທ຺ວາຣເມວ ປູເຣນ຺ຕິ. ສງ຺ຆເຠໂທ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຍ ເຠທໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກາຍທ຺ວາຣໂຕ ສມຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາປິ ວຈີທ຺ວາຣເມວ ປູເຣຕີຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ທ຺ວາຣໂຕປິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

‘ກປ຺ປຏ຺ຐິຕິຍໂຕ’ຕິ ສງ຺ຆເຠໂທເຍວ ເຈຕ຺ຖ ກປ຺ປຏ຺ຐິຕິໂຍ. ສຓ຺ຐຫນ຺ເຕ ຫິ ກປ຺ເປ ກປ຺ປເວມຊ຺ເຌ ວາ ສງ຺ຆເຠທໍ ກຕ຺ວາ ກປ຺ປວິນາເສເຍວ ມຸຈ຺ຈຕິ. ສເຈປິ ຫິ ‘ສ຺ເວ ກປ຺ໂປ ວິນສ຺ສິສ຺ສຕີ’ຕິ ອຊ຺ຊ ສງ຺ຆເຠທໍ ກໂຣຕິ, ສ຺ເວເຍວ ມຸຈ຺ຈຕິ, ເອກທິວສເມວ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ກຣຓໍ ປນ ນຕ຺ຖິ. ເສສານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ກມ຺ມານິ ອານນ຺ຕຣິຍາເນວ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ກປ຺ປຏ຺ຐິຕິຍານີຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ກປ຺ປຏ຺ຐິຕິຍໂຕປິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

‘ປາກໂຕ’ຕິ ເຍນ ຈ ປຎ຺ຈເປຕານິ ກມ຺ມານິ ກຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ສງ຺ຆເຠໂທເຍວ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ວິປຈ຺ຈຕິ. ເສສານິ ‘‘ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ນາໂຫສິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ສງ຺ຆເຠທາຠາເວ ໂລຫິຕຸປ຺ປາໂທ, ຕທຠາເວ ອຣຫນ຺ຕຆາໂຕ, ຕທຠາເວ ສເຈ ປິຕາ ສີລວາ ໂຫຕິ, ມາຕາ ທຸສ຺ສີລາ ໂນ ວາ ຕຖາ ສີລວຕີ, ປິຕຸຆາໂຕ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ວິປຈ຺ຈຕິ. ສເຈ ມາຕາ ມາຕຸຆາໂຕ. ທ຺ວີສຸປິ ສີເລນ ວາ ທຸສ຺ສີເລນ ວາ ສມາເນສຸ ມາຕຸຆາໂຕວ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ວິປຈ຺ຈຕິ; ມາຕາ ຫິ ທຸກ຺ກຣກາຣິຓີ ພຫູປກາຣາ ຈ ປຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ປາກໂຕປິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

‘ສາຘາຣຓາທີຫີ’ຕິ ປຸຣິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຄຫຏ຺ຐປພ຺ພຊິຕານໍ ສາຘາຣຓານິ. ສງ຺ຆເຠໂທ ປນ ‘‘ນ ໂຂ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸນີ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕິ, ນ ສິກ຺ຂມານາ, ນ ສາມເຓໂຣ, ນ ສາມເຓຣີ, ນ ອຸປາສໂກ, ນ ອຸປາສິກາ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕິ. ຠິກ຺ຂຸ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປກຕຕ຺ໂຕ ສມານສໍວາສໂກ ສມານສີມາຍໍ ຐິໂຕ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໓໕໑) ວຈນໂຕ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນວ ໂຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ; ຕສ຺ມາ ອສາຘາຣໂຓ. ອາທິສທ຺ເທນ ສພ຺ເພເປເຕ ທຸກ຺ຂເວທນາສຫຄຕາ ໂທສໂມຫສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຈາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ສາຘາຣຓາທີຫິປິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ອຎ຺ຎໍ ສຕ຺ຖາຣນ຺ຕິ ‘ອຍໍ ເມ ສຕ຺ຖາ ສຕ຺ຖຸກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ’ຕິ ຠວນ຺ຕເຣປິ ອຎ຺ຎໍ ຕິຕ຺ຖກຣໍ ‘ອຍໍ ເມ ສຕ຺ຖາ’ຕິ ເອວໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຐມໍ ຠວໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ ສພ຺ພມນ຺ທປຎ຺ໂຎປິ ສຕ຺ຕມໍ ຠວໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐມໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ອຸຕ຺ຕມໂກຏິຍາ ຫິ ສຕ຺ຕມໍ ຠວໍ ສນ຺ຘາເຍເວສ ‘‘ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ກິໍ ປນ ຕໍ ນິຍາເມຕິ? ກິໍ ປຸພ຺ພເຫຕຸ ນິຍາເມຕິ ອຸທາຫຸ ປຏິລທ຺ຘມຄ຺ໂຄ ອຸທາຫຸ ອຸປຣິ ຕໂຍ ມຄ຺ຄາຕິ? ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຄຫິຕໍ ນາມມຕ຺ຕເມຕໍ. ປຸຄ຺ຄໂລ ປນ ນິຍໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ‘‘ປຸພ຺ພເຫຕຸ ນິຍາເມຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຫິ ອຸປຣິ ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ປຐມມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍາຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອິຈ຺ຈສ຺ສ ອເຫຕຸ ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍ ປາປຸຓາຕິ. ‘‘ປຏິລທ຺ຘມຄ຺ໂຄ ນິຍາເມຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຸປຣິ ຕໂຍ ມຄ຺ຄາ ອກິຈ຺ຈກາ ໂຫນ຺ຕິ, ປຐມມຄ຺ໂຄວ ສກິຈ຺ຈໂກ, ປຐມມຄ຺ເຄເນວ ກິເລເສ ເຂເປຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອຸປຣິ ຕໂຍ ມຄ຺ຄາ ນິຍາເມນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຐມມຄ຺ໂຄ ອກິຈ຺ຈໂກ ໂຫຕິ, ອຸປຣິ ຕໂຍ ມຄ຺ຄາວ ສກິຈ຺ຈກາ, ປຐມມຄ຺ຄໍ ອນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປຣິ ຕໂຍ ມຄ຺ຄາ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ພາ ໂຫນ຺ຕິ, ປຐມມຄ຺ເຄນ ຈ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາວ ກິເລສາ ເຂເປຕພ຺ພາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ນ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ນິຍາເມຕິ, ອຸປຣິ ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ ວິປສ຺ສນາວ ນິຍາເມຕິ. ສເຈ ຫິ ເຕສໍ ວິປສ຺ສນາ ຕິກ຺ຂາ ສູຣາ ຫຸຕ຺ວາ ວຫຕິ, ເອກໍເຍວ ຠວໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຕິ. ຕໂຕ ມນ຺ທຕຣປຎ຺ໂຎ ທຸຕິເຍ ວາ ຕຕິເຍ ວາ ຈຕຸຕ຺ເຖ ວາ ປຎ຺ຈເມ ວາ ຉຏ຺ເຐ ວາ ຠເວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຕິ. ສພ຺ພມນ຺ທປຎ຺ໂຎ ສຕ຺ຕມໍ ຠວໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ອຏ຺ຐເມ ຠເວ ປຏິສນ຺ຘິ ນ ໂຫຕິ. ອິຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຄຫິຕໍ ນາມມຕ຺ຕເມຕໍ. ສຕ຺ຖາ ຫິ ພຸທ຺ຘຕຸລາຍ ຕຸເລຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ‘ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ສພ຺ພມຫາປຎ຺ໂຎ ຕິກ຺ຂວິປສ຺ສໂກ ເອກເມວ ຠວໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’ຕິ ‘ເອກພີຊີ’ຕິ ນາມໍ ອກາສິ; ‘ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ທຸຕິຍໍ, ຕຕິຍໍ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ, ປຎ຺ຈມໍ, ຉຏ຺ຐໍ ຠວໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’ຕິ ‘ໂກລໍໂກໂລ’ຕິ ນາມໍ ອກາສິ; ‘ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຕ຺ຕມໍ ຠວໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’ຕິ ‘ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣໂມ’ຕິ ນາມໍ ອກາສິ.

ໂກຈິ ປນ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຠວານໍ ນິຍໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອຣິຍສາວໂກ ປນ ເຍນ ເກນຈິປິ ອາກາເຣນ ມນ຺ທປຎ຺ໂຎ ສມາໂນ ອຏ຺ຐມໍ ຠວໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາວ ປຣິນິພ຺ພາຕິ. ສກ຺ກສທິໂສປິ ວຏ຺ຏາຠິຣໂຕ ສຕ຺ຕມໍເຍວ ຠວໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ສຕ຺ຕເມ ຠເວ ສພ຺ພກາເຣນ ປມາທວິຫາຣິໂນປິ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ປຣິປາກໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອປ຺ປມຕ຺ຕເກປິ ອາຣມ຺ມເຓ ນິພ຺ພິນ຺ທິຕ຺ວາ ນິພ຺ພຸຕິໍ ປາປຸຓາຕິ. ສເຈປິ ຫິສ຺ສ ສຕ຺ຕເມ ຠເວ ນິທ຺ທໍ ວາ ໂອກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ, ປຣມ຺ມຸຂໍ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ, ປຈ຺ຉໂຕ ຐຕ຺ວາ ຕິຂິເຓນ ອສິນາ ໂກຈິເທວ ສີສໍ ປາເຕຍ຺ຍ, ອຸທເກ ວາ ໂອສາເທຕ຺ວາ ມາເຣຍ຺ຍ, ອສນິ ວາ ປນສ຺ສ ສີເສ ປເຕຍ຺ຍ, ເອວຣູເປປິ ກາເລ ສປ຺ປຏິສນ຺ຘິກາ ກາລໍກິຣິຍາ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາວ ປຣິນິພ຺ພາຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຏ຺ຐມໍ ຠວໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

ເອກິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາຕິ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸຍາ. ຕີຓິ ຫິ ເຂຕ຺ຕານິ – ຊາຕິເຂຕ຺ຕໍ, ອາຓາເຂຕ຺ຕໍ, ວິສຍກ຺ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘ຊາຕິກ຺ເຂຕ຺ຕໍ’ ນາມ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸ. ສາ ຫິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂອກ຺ກມນກາເລ, ນິກ຺ຂມນກາເລ, ສມ຺ໂພຘິກາເລ, ຘມ຺ມຈກ຺ກປວຕ຺ຕເນ, ອາຍຸສງ຺ຂາຣໂວສ຺ສຊ຺ຊເນ, ປຣິນິພ຺ພາເນ ຈ ກມ຺ປຕິ. ໂກຏິສຕສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬໍ ປນ ‘ອາຓາເຂຕ຺ຕໍ’ ນາມ. ອາຏານາຏິຍໂມຣປຣິຕ຺ຕຘຊຄ຺ຄປຣິຕ຺ຕຣຕນປຣິຕ຺ຕາທີນຎ຺ຫິ ເອຕ຺ຖ ອາຓາ ວຕ຺ຕຕິ. ‘ວິສຍເຂຕ຺ຕສ຺ສ’ ປນ ປຣິມາຓໍ ນຕ຺ຖິ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ‘‘ຍາວຕກໍ ຎາຓໍ ຕາວຕກໍ ເຎຍ຺ຍໍ, ຍາວຕກໍ ເຎຍ຺ຍໍ ຕາວຕກໍ ຎາຓໍ, ຎາຓປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເຎຍ຺ຍໍ, ເຎຍ຺ຍປຣິຍນ຺ຕິກໍ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໕) ວຈນໂຕ ອວິສໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ອິເມສຸ ປນ ຕີສຸ ເຂຕ຺ເຕສຸ, ຐເປຕ຺ວາ ອິມໍ ຈກ຺ກວາຬໍ, ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຈກ຺ກວາເຬ ພຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ປນ ອຕ຺ຖິ. ຕີຓິ ປິຏການິ – ວິນຍປິຏກໍ, ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏກໍ, ອຠິຘມ຺ມປິຏກນ຺ຕິ. ຕິສ຺ໂສ ສງ຺ຄີຕິໂຍ – ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສງ຺ຄີຕິ, ຍສຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສງ຺ຄີຕິ, ໂມຄ຺ຄລິປຸຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສງ຺ຄີຕີຕິ. ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ສງ຺ຄີຕິໂຍ ອາຣຸຬ຺ເຫ ເຕປິຏເກ ພຸທ຺ຘວຈເນ ອິມໍ ຈກ຺ກວາຬໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ປນ ອຕ຺ຖິ.

ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມນ຺ຕິ ອປຸເຣ ອປຈ຺ຉາ; ເອກໂຕ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ປຸເຣ ວາ ປຈ຺ຉາ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ‘‘ໂພຘິໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ນ ອຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິສິນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໍ ຕາວ ປຸພ຺ເພນ຺ຕິ ນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫເຓ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬກມ຺ປເນເນວ ຊາຕິກ຺ເຂຕ຺ຕປຣິຄ຺ຄໂຫ ກໂຕ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນິວາຣິຕາ ໂຫຕິ. ປຣິນິພ຺ພານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈ ຍາວ ສາສປມຕ຺ຕາປິ ຘາຕຸໂຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຕາວ ປຈ຺ຉາຕິ ນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຘາຕູສຸ ຫິ ຐິຕາສຸ ພຸທ຺ຘາ ຐິຕາວ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ອຎ຺ຎສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນິວາຣິຕາວ ໂຫຕິ, ຘາຕຸປຣິນິພ຺ພາເນ ປນ ຊາເຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນ ນິວາຣິຕາ.

ຕີຓິ ຫິ ອນ຺ຕຣຘານານິ ນາມ – ປຣິຍຕ຺ຕິອນ຺ຕຣຘານໍ, ປຏິເວຘອນ຺ຕຣຘານໍ, ປຏິປຕ຺ຕິອນ຺ຕຣຘານນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘ປຣິຍຕ຺ຕີ’ຕິ ຕີຓິ ປິຏການິ; ‘ປຏິເວໂຘ’ຕິ ສຈ຺ຈປຏິເວໂຘ; ‘ປຏິປຕ຺ຕີ’ຕິ ປຏິປທາ. ຕຕ຺ຖ ປຏິເວໂຘ ຈ ປຏິປຕ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິປິ ນ ໂຫຕິປິ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ກາເລ ປຏິເວຘກຣາ ຠິກ຺ຂູ ພຫູ ໂຫນ຺ຕິ; ‘ເອສ ຠິກ຺ຂຸ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ’ຕິ ອງ຺ຄຸລິໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ. ອິມສ຺ມິໍເຍວ ທີເປ ເອກວາຣໍ ກິຣ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠິກ຺ຂຸ ນາມ ນາໂຫສິ. ປຏິປຕ຺ຕິປູຣກາປິ ກທາຈິ ພຫູ ໂຫນ຺ຕິ, ກທາຈິ ອປ຺ປາ. ອິຕິ ປຏິເວໂຘ ຈ ປຏິປຕ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິປິ ນ ໂຫຕິປິ.

ສາສນຏ຺ຐິຕິຍາ ປນ ປຣິຍຕ຺ຕິເຍວ ປມາຓໍ. ປຓ຺ຑິໂຕ ຫິ ເຕປິຏກໍ ສຸຕ຺ວາ ທ຺ເວປິ ປູເຣຕິ. ຍຖາ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອາຬາຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ຎາ ສຕ຺ຕ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິຍາ ປຣິກມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉິ, ໂສ ‘ນ ຊານາມີ’ຕິ ອາຫ; ຕໂຕ ອຸທກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຘິຄຕວິເສສໍ ສໍສນ຺ເທຕ຺ວາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສ຺ສ ປຣິກມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉິ; ໂສ ອາຈິກ຺ຂິ; ຕສ຺ສ ວຈນສມນນ຺ຕຣເມວ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຕໍ ສມ຺ປາເທສິ; ເອວເມວ ປຎ຺ຎວາ ຠິກ຺ຂຸ ປຣິຍຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ທ຺ເວປິ ປູເຣຕິ. ຕສ຺ມາ ປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ຐິຕາຍ ສາສນໍ ຐິຕໍ ໂຫຕິ. ຍທາ ປນ ສາ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ຕທາ ປຐມໍ ອຠິຘມ຺ມປິຏກໍ ນສ຺ສຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຏ຺ຐານໍ ສພ຺ພປຐມໍ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ. ອນຸກ຺ກເມນ ປຈ຺ຉາ ຘມ຺ມສງ຺ຄໂຫ. ຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕຣຫິເຕ ອິຕເຣສຸ ທ຺ວີສຸ ປິຏເກສຸ ຐິເຕສຸ ສາສນໍ ຐິຕເມວ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏເກ ອນ຺ຕຣຘາຍມາເນ ປຐມໍ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາໂຍ ເອກາທສກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ເອກກາ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ. ຕທນນ຺ຕຣໍ ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາໂຍ ຈກ຺ກເປຍ຺ຍາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ໂອຆຕຣຓາ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ. ຕທນນ຺ຕຣໍ ມຊ຺ຌິມນິກາໂຍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຠາວນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ມູລປຣິຍາຍາ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ. ຕທນນ຺ຕຣໍ ທີຆນິກາໂຍ ທສຸຕ຺ຕຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລາ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ. ເອກິສ຺ສາປິ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຄາຖານໍ ປຸຈ຺ຉາ ອທ຺ຘານໍ ຄຈ຺ຉຕິ; ສາສນໍ ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ ສຠິຍປຸຈ຺ຉາ (ສຸ. ນິ. ໕໑໕ ອາທໂຍ) ວິຍ ອາຬວກປຸຈ຺ຉາ (ສຸ. ນິ. ໑໘໓ ອາທໂຍ; ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໖) ວິຍ ຈ. ເອຕາ ກິຣ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາລິກາ ອນ຺ຕຣາ ສາສນໍ ຘາເຣຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ.

ທ຺ວີສຸ ປນ ປິຏເກສຸ ອນ຺ຕຣຫິເຕສຸປິ ວິນຍປິຏເກ ຐິເຕ ສາສນໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ປຣິວາຣຂນ຺ຘເກສຸ ອນ຺ຕຣຫິເຕສຸ ອຸຠໂຕວິຠງ຺ເຄ ຐິເຕ ຐິຕເມວ ໂຫຕິ. ອຸຠໂຕວິຠງ຺ເຄ ອນ຺ຕຣຫິເຕ ມາຕິກາຍ ຐິຕາຍປິ ຐິຕເມວ ໂຫຕິ. ມາຕິກາຍ ອນ຺ຕຣຫິຕາຍ ປາຕິໂມກ຺ຂປພ຺ພຊ຺ຊາອຸປສມ຺ປທາສຸ ຐິຕາສຸ ສາສນໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ລິງ຺ຄໍ ອທ຺ຘານໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເສຕວຕ຺ຖສມຓວໍໂສ ປນ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສາສນໍ ຘາເຣຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ປຈ຺ຉິມກສ຺ສ ປນ ສຈ຺ຈປຏິເວຘໂຕ ປຈ຺ຉິມກສ຺ສ ສີລເຠທໂຕ ຈ ປຏ຺ຐາຍ ສາສນໍ ໂອສກ຺ກິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນ ວາຣິຕາ.

ຕີຓິ ປຣິນິພ຺ພານານິ ນາມ – ກິເລສປຣິນິພ຺ພານໍ, ຂນ຺ຘປຣິນິພ຺ພານໍ, ຘາຕຸປຣິນິພ຺ພານນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘ກິເລສປຣິນິພ຺ພານໍ’ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ອໂຫສິ, ‘ຂນ຺ຘປຣິນິພ຺ພານໍ’ ກຸສິນາຣາຍໍ, ‘ຘາຕຸປຣິນິພ຺ພານໍ’ ອນາຄເຕ ຠວິສ຺ສຕິ. ສາສນສ຺ສ ກິຣ ໂອສກ຺ກນກາເລ ອິມສ຺ມິໍ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີເປ ຘາຕຸໂຍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ມຫາເຈຕິຍໍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ມຫາເຈຕິຍໂຕ ນາຄທີເປ ຣາຊາຍຕນເຈຕິຍໍ, ຕໂຕ ມຫາໂພຘິປລ຺ລງ຺ກໍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ. ນາຄຠວນໂຕປິ ເທວໂລກໂຕປິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໂຕປິ ຘາຕຸໂຍ ມຫາໂພຘິປລ຺ລງ຺ກເມວ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ. ສາສປມຕ຺ຕາປິ ຘາຕຸ ນ ອນ຺ຕຣາ ນສ຺ສິສ຺ສຕິ. ສພ຺ພາ ຘາຕຸໂຍ ມຫາໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ຣາສິຠູຕາ ສຸວຓ຺ຓກ຺ຂນ຺ໂຘ ວິຍ ເອກຆນາ ຫຸຕ຺ວາ ຉພ຺ພຓ຺ຓຣໍສິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສ຺ສນ຺ຕິ. ຕາ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ຜຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕໂຕ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬເທວຕາ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ສຕ຺ຖາ ປຣິນິພ຺ພາຕິ, ອຊ຺ຊ ສາສນໍ ໂອສກ຺ກຕິ, ປຈ຺ຉິມທສ຺ສນໍ ທານິ ອິທໍ ອມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິ ທສພລສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕທິວສໂຕ ມຫນ຺ຕຕຣໍ ກາຣຸຎ຺ຎໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ຐເປຕ຺ວາ ອນາຄາມິຂີຓາສເວ ອວເສສາ ສກຠາເວນ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ. ຘາຕູສຸ ເຕໂຊຘາຕຸ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉິສ຺ສຕິ. ສາສປມຕ຺ຕາຍປິ ຘາຕຸຍາ ສຕິ ເອກຊາລາວ ຠວິສ຺ສຕິ; ຘາຕູສຸ ປຣິຍາທານໍ ຄຕາສຸ ປຈ຺ຉິຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ເອວໍ ມຫນ຺ຕໍ ອານຸຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຘາຕູສຸ ອນ຺ຕຣຫິຕາສຸ ສາສນໍ ອນ຺ຕຣຫິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຍາວ ເອວໍ ນ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ຕາວ ອຈຣິມໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

ກສ຺ມາ ປນ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ? ອນຈ຺ຉຣິຍຕ຺ຕາ. ພຸທ຺ຘາ ຫິ ອຈ຺ຉຣິຍມນຸສ຺ສາ, ຍຖາຫ – ‘‘ເອກປຸຄ຺ຄໂລ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລເກ ອຸປຊ຺ຊມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຈ຺ຉຣິຍມນຸສ຺ໂສ. ກຕໂມ ເອກປຸຄ຺ຄໂລ? ຕຖາຄໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໗໒). ຍທິ ຈ ທ຺ເວ ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ອຏ຺ຐ ວາ ໂສຬສ ວາ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ນ ອຈ຺ຉຣິຍາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ວິຫາເຣ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເຈຕິຍານມ຺ປິ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຸຬາໂຣ ນ ໂຫຕິ, ຠິກ຺ຂູປິ ພຫຸຕາຍ ນ ອຈ຺ຉຣິຍາ ຊາຕາ, ເອວໍ ພຸທ຺ຘາປິ ຠເວຍ຺ຍຸໍ; ຕສ຺ມາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເທສນາຍ ຈ ວິເສສາຠາວໂຕ. ຍຎ຺ຫິ ສຕິປຏ຺ຐານາທິເຠທໍ ຘມ຺ມໍ ເອໂກ ເທເສຕິ, ອຎ຺ເຎນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາປິ ໂສວ ເທເສຕພ຺ໂພ ສິຍາ. ຕໂຕ ອນຈ຺ຉຣິໂຍ ສິຍາ. ເອກສ຺ມິໍ ປນ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ເຕ ເທສນາປິ ອຈ຺ຉຣິຍາ ໂຫຕິ. ວິວາທຠາວໂຕ ຈ. ພຫູສຸ ຈ ພຸທ຺ເຘສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ພຫູນໍ ອາຈຣິຍານໍ ອນ຺ເຕວາສິກາ ວິຍ ‘ອມ຺ຫາກໍ ພຸທ຺ໂຘ ປາສາທິໂກ, ອມ຺ຫາກໍ ພຸທ຺ໂຘ ມຘຸຣສ຺ສໂຣ ລາຠີ ປຸຎ຺ຎວາ’ຕິ ວິວເທຍ຺ຍຸໍ; ຕສ຺ມາປິ ເອວໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

ອປິເຈຕໍ ກາຣຓໍ ມິລິນ຺ທຣຎ຺ຎາ ປຸຏ຺ເຐນ ນາຄເສນຕ຺ເຖເຣນ ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ (ມິ. ປ. ໕.໑.໑) –

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວກາໂສ ຍໍ ເອກິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາ ທ຺ເວ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໗໗; ມ. ນິ. ໓.໑໒໙). ເທເສນ຺ຕາ ຈ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ສພ຺ເພປິ ຕຖາຄຕາ ສຕ຺ຕຕິໍສ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ເມ ເທເສນ຺ຕິ, ກຖຍມານາ ຈ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ກເຖນ຺ຕິ, ສິກ຺ຂາເປນ຺ຕາ ຈ ຕີສຸ ສິກ຺ຂາສຸ ສິກ຺ຂາເປນ຺ຕິ, ອນຸສາສມານາ ຈ ອປ຺ປມາທປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ອນຸສາສນ຺ຕິ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຕຖາຄຕານໍ ເອກາ ເທສນາ ເອກາ ກຖາ ເອກາ ສິກ຺ຂາ ເອການຸສິຏ຺ຐິ, ເກນ ກາຣເຓນ ທ຺ເວ ຕຖາຄຕາ ເອກກ຺ຂເຓ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ? ເອເກນປິ ຕາວ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທນ ອຍໍ ໂລໂກ ໂອຠາສຊາໂຕ. ຍທິ ທຸຕິໂຍ ພຸທ຺ໂຘ ຠເວຍ຺ຍ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຠາຍ ອຍໍ ໂລໂກ ຠິຍ຺ໂຍໂສ ມຕ຺ຕາຍ ໂອຠາສຊາໂຕ ຠເວຍ຺ຍ. ໂອວທນ຺ຕາ ຈ ທ຺ເວ ຕຖາຄຕາ ສຸຂໍ ໂອວເທຍ຺ຍຸໍ, ອນຸສາສມານາ ຈ ສຸຂໍ ອນຸສາເສຍ຺ຍຸໍ. ຕຕ຺ຖ ເມ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຫິ ຍຖາຫໍ ນິສ຺ສໍສໂຍ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຍໍ, ມຫາຣາຊ, ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ເອກພຸທ຺ຘຘາຣຓີ, ເອກສ຺ເສວ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຄຸຓໍ ຘາເຣຕິ. ຍທິ ທຸຕິໂຍ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ນາຍໍ ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ຘາເຣຍ຺ຍ, ຈເລຍ຺ຍ ກມ຺ເປຍ຺ຍ ນເມຍ຺ຍ ໂອນເມຍ຺ຍ ວິນເມຍ຺ຍ ວິກິເຣຍ຺ຍ ວິຘເມຍ຺ຍ ວິທ຺ຘໍເສຍ຺ຍ, ນ ຐານມຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ນາວາ ເອກປຸຣິສສນ຺ຘາຣຓີ ຠເວຍ຺ຍ, ເອກສ຺ມິໍ ປຸຣິເສ ອຠິຣູຬ຺ເຫ ສາ ນາວາ ສມຸປາທິກາ ຠເວຍ຺ຍ. ອຖ ທຸຕິໂຍ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຕາທິໂສ ອາຍຸນາ ວຓ຺ເຓນ ວເຍນ ປມາເຓນ ກິສຖູເລນ ສພ຺ພງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ເຄນ. ໂສ ຕໍ ນາວໍ ອຠິຣູເຫຍ຺ຍ. ອປິນຸ ສາ, ມຫາຣາຊ, ນາວາ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຘາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຈເລຍ຺ຍ ກມ຺ເປຍ຺ຍ ນເມຍ຺ຍ ໂອນເມຍ຺ຍ ວິນເມຍ຺ຍ ວິກິເຣຍ຺ຍ ວິຘເມຍ຺ຍ ວິທ຺ຘໍເສຍ຺ຍ, ນ ຐານມຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ໂອສີເທຍ຺ຍ ອຸທເກ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຍໍ ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ເອກພຸທ຺ຘຘາຣຓີ ເອກສ຺ເສວ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຄຸຓໍ ຘາເຣຕິ. ຍທິ ທຸຕິໂຍ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ນາຍໍ ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ຘາເຣຍ຺ຍ, ຈເລຍ຺ຍ…ເປ… ນ ຐານມຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ຍາວທຕ຺ຖໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ຉາເທນ຺ຕໍ ຍາວກຓ຺ຐມຠິປູຣຍິຕ຺ວາ. ໂສ ຕໂຕ ປີຓິໂຕ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ ນິຣນ຺ຕໂຣ ຕນ຺ທີຄໂຕ ອໂນນມິຕທຓ຺ຑຊາໂຕ ປຸນເທວ ຕຕ຺ຕກໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ. ອປິນຸ ໂຂ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ສຸຂິໂຕ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ສກິໍ ຠຸຕ຺ໂຕວ ມເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຍໍ ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ເອກພຸທ຺ຘຘາຣຓີ…ເປ… ນ ຐານມຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ.

‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອຕິຘມ຺ມຠາເຣນ ປຖວີ ຈລຕີ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ, ມຫາຣາຊ, ທ຺ເວ ສກຏາ ຣຕນປຣິປູຣິຕາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ ຍາວສ຺ມາ ມຸຂສມາ. ເອກ ສກຏໂຕ ຣຕນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກມ຺ຫິ ສກເຏ ອາກິເຣຍ຺ຍຸໍ. ອປິນຸ ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ສກຏໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ສກຏານໍ ຣຕນໍ ຘາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ນາຠິປິ ຕສ຺ສ ຈເລຍ຺ຍ, ອຣາປິ ຕສ຺ສ ຠິຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ເນມິປິ ຕສ຺ສ ໂອປເຕຍ຺ຍ, ອກ຺ໂຂປິ ຕສ຺ສ ຠິຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ກິນ຺ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຕິຣຕນຠາເຣນ ສກຏໍ ຠິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຕິຘມ຺ມຠາເຣນ ປຖວີ ຈລຕີຕິ.

‘‘ອປິຈ, ມຫາຣາຊ, ອິມໍ ກາຣຓໍ ພຸທ຺ຘພລປຣິທີປນາຍ ໂອສາຣິຕໍ. ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຕຕ຺ຖ ປຕິຣູປໍ ກາຣຓໍ ສຸໂຓຫິ ເຍນ ກາຣເຓນ ທ຺ເວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ເອກກ຺ຂເຓ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຍທິ, ມຫາຣາຊ, ທ຺ເວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ເອກກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ປຣິສາຍ ວິວາໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ – ‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ພຸທ຺ໂຘ, ອມ຺ຫາກໍ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ອຸຠໂຕປກ຺ຂຊາຕາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ພລວາມຈ຺ຈານໍ ປຣິສາຍ ວິວາໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ – ‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ອມຈ຺ໂຈ, ອມ຺ຫາກໍ ອມຈ຺ໂຈ’ຕິ ອຸຠໂຕປກ຺ຂຊາຕາ ໂຫນ຺ຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຍທິ ທ຺ເວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ເອກກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ເຕສໍ ປຣິສາຍ ວິວາໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ – ‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ພຸທ຺ໂຘ, ອມ຺ຫາກໍ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ອຸຠໂຕປກ຺ຂຊາຕາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ອິທໍ ຕາວ ມຫາຣາຊ ເອກໍ ກາຣຓໍ ເຍນ ກາຣເຓນ ທ຺ເວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ເອກກ຺ຂເຓ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

‘‘ອປຣມ຺ປິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກາຣຓໍ ສຸໂຓຫິ ເຍນ ກາຣເຓນ ທ຺ເວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ເອກກ຺ຂເຓ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຍທິ, ມຫາຣາຊ, ທ຺ເວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ເອກກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ‘ອຄ຺ໂຄ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ ຕໍ ມິຈ຺ຉາ ຠເວຍ຺ຍ, ‘ເຊຏ຺ໂຐ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ‘ເສຏ຺ໂຐ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ‘ວິສິຏ຺ໂຐ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ‘ອຸຕ຺ຕໂມ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ‘ປວໂຣ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ‘ອສໂມ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ‘ອສມສໂມ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ‘ອປ຺ປຏິສໂມ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ‘ອປ຺ປຏິຠາຄີ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ‘ອປ຺ປຏິປຸຄ຺ຄໂລ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ ຕໍ ມິຈ຺ຉາ ຠເວຍ຺ຍ. ອິທມ຺ປິ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ມຫາຣາຊ, ກາຣຓໍ ຕຖໂຕ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉ ເຍນ ກາຣເຓນ ທ຺ເວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ເອກກ຺ຂເຓ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ.