໑໗. ຂຸທ຺ທກວຕ຺ຖຸວິຠງ຺ໂຄ

໑. ເອກກມາຕິກາທິວຓ຺ຓນາ

໘໓໒. ອິທານິ ຕທນນ຺ຕເຣ ຂຸທ຺ທກວຕ຺ຖຸວິຠງ຺ເຄປິ ປຐມໍ ມາຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕປທານຸກ຺ກເມນ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ນິກ຺ເຂປປຣິຈ຺ເຉໂທ. ອາທິໂຕ ຕາວ ຊາຕິມໂທຕິອາທໂຍ ເຕສຕ຺ຕຕິ ເອກກາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ຕໂຕ ໂກໂຘ ຈ ອຸປນາໂຫ ຈາຕິອາທໂຍ ອຏ຺ຐາຣສ ທຸກາ, ອກຸສລມູລາທໂຍ ປຎ຺ຈຕິໍສ ຕິກາ, ອາສວຈຕຸກ຺ກາທໂຍ ຈຸທ຺ທສ ຈຕຸກ຺ກາ, ໂອຣມ຺ຠາຄິຍສໍໂຍຊນາທໂຍ ປນ຺ນຣສ ປຎ຺ຈກາ, ວິວາທມູລາທໂຍ ຈຸທ຺ທສ ຉກ຺ກາ, ອນຸສຍາທໂຍ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕກາ, ກິເລສວຕ຺ຖຸອາທໂຍ ອຏ຺ຐ ອຏ຺ຐກາ, ອາຆາຕວຕ຺ຖຸອາທໂຍ ນວ ນວກາ, ກິເລສວຕ຺ຖຸອາທໂຍ ສຕ຺ຕ ທສກາ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສ຺ສ ອຸປາທາຍ ອຏ຺ຐາຣສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານີຕິອາທໂຍ ຉ ອຏ຺ຐາຣສກາຕິ ສພ຺ພານິປິ ເອຕານິ ອຏ຺ຐ ກິເລສສຕານິ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ອຍໍ ຕາວ ນິກ຺ເຂປປຣິຈ຺ເຉໂທ.

(໑.) ເອກກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໘໔໓-໘໔໔. ອິທານິ ຍຖານິກ຺ຂິຕ຺ຕາຍ ມາຕິກາຍ ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ຊາຕິມໂທຕິອາທິນາ ນເຍນ ອາຣທ຺ເຘ ນິທ຺ເທສວາເຣ ຊາຕິໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ຊາຕິໍ ນິສ຺ສາຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຕ຺ຖິປຏິຈ຺ຈໍ ນາມ ກຖິຕໍ, ຕສ຺ມາ ຊາຕິຍາ ສຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ໂຄຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ມທນວເສນ ມໂທ. ມຊ຺ຊນາກາໂຣ ມຊ຺ຊນາ. ມຊ຺ຊິຕຠາໂວ ມຊ຺ຊິຕຕ຺ຕໍ. ມາໂນ ມຎ຺ຎນາຕິອາທີນິ ເຫຏ຺ຐາ ຘມ຺ມສງ຺ຄຫຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໒໑) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເນວ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍໍ ເອວໍ ຊາຕິຍາ ສຕິ ຕໍ ຊາຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມຊ຺ຊນາກາຣປ຺ປວຕ຺ໂຕ ມາໂນ ຊາຕິມໂທຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສ຺ວາຍໍ ຂຕ຺ຕິຍາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ວຓ຺ຓານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຊາຕິສມ຺ປນ຺ໂນ ຫິ ຂຕ຺ຕິໂຍ ‘ມາທິໂສ ອຎ຺ໂຎ ນຕ຺ຖິ. ອວເສສາ ອນ຺ຕຣາ ອຸຏ຺ຐາຍ ຂຕ຺ຕິຍາ ຊາຕາ. ອຫໍ ປນ ວໍສາຄຕຂຕ຺ຕິໂຍ’ຕິ ມານໍ ກໂຣຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ໂຄຕ຺ຕມທນິທ຺ເທສາທີສຸປິ ອິມິນາວຸປາເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຂຕ຺ຕິໂຍປິ ຫິ ‘ອຫໍ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎໂຄຕ຺ໂຕ, ອຫໍ ອາທິຈ຺ຈໂຄຕ຺ໂຕ’ຕິ ມານໍ ກໂຣຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓປິ ‘ອຫໍ ກສ຺ສປໂຄຕ຺ໂຕ, ອຫໍ ຠາຣທ຺ວາຊໂຄຕ຺ໂຕ’ຕິ ມານໍ ກໂຣຕິ. ເວສ຺ໂສປິ ສຸທ຺ໂທປິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລໂຄຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ມານໍ ກໂຣຕິ. ອຏ຺ຐາຣສາປິ ເສຓິໂຍ ‘ເອກິສ຺ສາ ເສຓິຍາ ຊາຕມ຺ຫາ’ຕິ ມານໍ ກໂຣນ຺ຕິເຍວ.

ອາໂຣຄ຺ຍມທາທີສຸ ‘ອຫໍ ອໂຣໂຄ, ອວເສສາ ໂຣຄພຫຸລາ, ຄທ຺ທຸຫນມຕ຺ຕມ຺ປິ ມຍ຺ຫໍ ພ຺ຍາຘິ ນາມ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ມຊ຺ຊນວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມາໂນ ອາໂຣຄ຺ຍມໂທ ນາມ.

‘ອຫໍ ຕຣຸໂຓ, ອວເສສສຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕຠາໂວ ປປາເຕ ຐິຕຣຸກ຺ຂສທິໂສ, ອຫໍ ປນ ປຐມວເຍ ຐິໂຕ’ຕິ ມຊ຺ຊນວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມາໂນ ໂຍພ຺ພນມໂທ ນາມ.

‘ອຫໍ ຈິຣໍ ຊີວິໍ, ຈິຣໍ ຊີວາມິ, ຈິຣໍ ຊີວິສ຺ສາມິ; ສຸຂໍ ຊີວິໍ, ສຸຂໍ ຊີວາມິ, ສຸຂໍ ຊີວິສ຺ສາມີ’ຕິ ມຊ຺ຊນວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມາໂນ ຊີວິຕມໂທ ນາມ.

‘ອຫໍ ລາຠີ, ອວເສສາ ສຕ຺ຕາ ອປ຺ປລາຠາ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ລາຠສ຺ສ ປມາຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ມຊ຺ຊນວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມາໂນ ລາຠມໂທ ນາມ.

‘ອວເສສາ ສຕ຺ຕາ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ລຠນ຺ຕິ, ອຫໍ ປນ ສຸກຕໍ ປຓີຕໍ ຈີວຣາທິປຈ຺ຈຍໍ ລຠາມີ’ຕິ ມຊ຺ຊນວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມາໂນ ສກ຺ກາຣມໂທ ນາມ.

‘ອວເສສຠິກ຺ຂູນໍ ປາທປິຏ຺ຐິຍໍ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ມນຸສ຺ສາ ອຍໍ ສມໂຓຕິປິ ນ ວນ຺ທນ຺ຕິ, ມໍ ປນ ທິສ຺ວາວ ວນ຺ທນ຺ຕິ, ປາສາຓຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ວິຍ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘໍ ວິຍ ຈ ທຸຣາສທໍ ກຕ຺ວາ ມຎ຺ຎນ຺ຕີ’ຕິ ມຊ຺ຊນວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມາໂນ ຄຣຸກາຣມໂທ ນາມ.

‘ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ປຎ຺ໂຫ ມຍ຺ຫເມວ ມຸເຂນ ຉິຊ຺ຊຕິ, ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາປິ ມເມວ ປຸຣໂຕ ກຕ຺ວາ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’ຕິ ມຊ຺ຊນວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມາໂນ ປຸເຣກ຺ຂາຣມໂທ ນາມ.

ອຄາຣິກສ຺ສ ຕາວ ມຫາປຣິວາຣສ຺ສ ‘ປຸຣິສສຕມ຺ປິ ປຸຣິສສຫສ຺ສມ຺ປິ ມໍ ປຣິວາເຣຕິ,’ ອນຄາຣິຍສ຺ສ ປນ ‘ສມຓສຕມ຺ປິ ສມຓສຫສ຺ສມ຺ປິ ມໍ ປຣິວາເຣຕິ, ເສສາ ອປ຺ປປຣິວາຣາ, ອຫໍ ມຫາປຣິວາໂຣ ເຈວ ສຸຈິປຣິວາໂຣ ຈາ’ຕິ ມຊ຺ຊນວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມາໂນ ປຣິວາຣມໂທ ນາມ.

ໂຠໂຄ ປນ ກິຎ຺ຈາປິ ລາຠຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄຫິໂຕ ໂຫຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ນິກ຺ເຂປຣາສິ ນາມ ຄຫິໂຕ; ຕສ຺ມາ ‘ອວເສສາ ສຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິໂຠຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ລຠນ຺ຕິ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ນິຘານຄຕສ຺ເສວ ຘນສ຺ສ ປມາຓໍ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ມຊ຺ຊນວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມາໂນ ໂຠຄມໂທ ນາມ.

ວຓ຺ຓໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ສຣີຣວຓ຺ຓມ຺ປິ ຄຸຓວຓ຺ຓມ຺ປິ ປຏິຈ຺ຈ. ‘ອວເສສາ ສຕ຺ຕາ ທຸພ຺ພຓ຺ຓາ ທຸຣູປາ, ອຫໍ ປນ ອຠິຣູໂປ ປາສາທິໂກ; ອວເສສາ ສຕ຺ຕາ ນິຄ຺ຄຸຓາ ປຕ຺ຖຏອກິຕ຺ຕິໂນ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ປາກໂຏ – ອິຕິປິ ເຖໂຣ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ, ອິຕິປິ ສີລວາ, ອິຕິປິ ຘຸຕຄຸຓຍຸຕ຺ໂຕ’ຕິ ມຊ຺ຊນວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມາໂນ ວຓ຺ຓມໂທ ນາມ.

‘ອວເສສາ ສຕ຺ຕາ ອປ຺ປສ຺ສຸຕາ, ອຫໍ ປນ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ’ຕິ ມຊ຺ຊນວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມາໂນ ສຸຕມໂທ ນາມ.

‘ອວເສສາ ສຕ຺ຕາ ອປ຺ປຏິຠານາ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ປຏິຠານສ຺ສ ປມາຓໍ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ມຊ຺ຊນວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມາໂນ ປຏິຠານມໂທ ນາມ.

‘ອຫໍ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູ ອສຸກໍ ພຸທ຺ຘວໍສໍ, ຣາຊວໍສໍ, ຊນປທວໍສໍ, ຄາມວໍສໍ, ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວປຣິຈ຺ເຉທໍ, ນກ຺ຂຕ຺ຕມຸຫຸຕ຺ຕໂຍຄໍ ຊານາມີ’ຕິ ມຊ຺ຊນວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມາໂນ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎຸມໂທ ນາມ.

‘ອວເສສາ ຠິກ຺ຂູ ອນ຺ຕຣາ ປິຓ຺ຑປາຕິກາ ຊາຕາ, ອຫໍ ປນ ຊາຕິປິຓ຺ຑປາຕິໂກ’ຕິ ມຊ຺ຊນວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມາໂນ ປິຓ຺ຑປາຕິກມໂທ ນາມ.

‘ອວເສສາ ສຕ຺ຕາ ອຸຎ຺ຎາຕາ ອວຎ຺ຎາຕາ, ອຫໍ ປນ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ອນວຎ຺ຎາໂຕ’ຕິ ມຊ຺ຊນວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມາໂນ ອນວຎ຺ຎາຕມໂທ ນາມ.

‘ອວເສສານໍ ອິຣິຍາປໂຖ ອປາສາທິໂກ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ປາສາທິໂກ’ຕິ ມຊ຺ຊນວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມາໂນ ອິຣິຍາປຖມໂທ ນາມ.

‘ອວເສສາ ສຕ຺ຕາ ຉິນ຺ນປກ຺ຂກາກສທິສາ, ອຫໍ ປນ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ’ຕິ ວາ ‘ອຫໍ ຍໍ ຍໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣມິ, ຕໍ ຕໍ ອິຊ຺ຌຕີ’ຕິ ວາ ມຊ຺ຊນວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມາໂນ ອິທ຺ຘິມໂທ ນາມ.

ເຫຏ຺ຐາ ປຣິວາຣຄ຺ຄຫເຓນ ຍໂສ ຄຫິໂຕວ ໂຫຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ອຸປຏ຺ຐາກມໂທ ນາມ ຄຫິໂຕ. ໂສ ອຄາຣິເກນປິ ອນຄາຣິເກນປິ ທີເປຕພ຺ໂພ. ອຄາຣິໂກ ຫິ ເອກຈ຺ໂຈ ອຏ຺ຐາຣສສຸ ເສຓີສຸ ເອກິສ຺ສາ ເຊຏ຺ຐໂກ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ‘ອວເສເສ ປຸຣິເສ ອຫໍ ປຏ຺ຐເປມິ, ອຫໍ ວິຈາເຣມີ’ຕິ; ອນຄາຣິໂກປິ ເອກຈ຺ໂຈ ກຕ຺ຖຈິ ເຊຏ຺ຐໂກ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ‘ອວເສສາ ຠິກ຺ຂູ ມຍ຺ຫໍ ໂອວາເທ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອຫໍ ເຊຏ຺ຐໂກ’ຕິ ມຊ຺ຊນວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມາໂນ ຍສມໂທ ນາມ.

‘ອວເສສາ ສຕ຺ຕາ ທຸສ຺ສີລາ, ອຫໍ ປນ ສີລວາ’ຕິ ມຊ຺ຊນວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມາໂນ ສີລມໂທ ນາມ. ‘ອວເສສສຕ຺ຕານໍ ກຸກ຺ກຸຏສ຺ສ ອຸທກປານມຕ຺ເຕປິ ກາເລ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ນຕ຺ຖິ, ອຫໍ ປນ ອຸປຈາຣປ຺ປນານໍ ລາຠີ’ຕິ ມຊ຺ຊນວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມາໂນ ຌານມໂທ ນາມ.

‘ອວເສສາ ສຕ຺ຕາ ນິສ຺ສິປ຺ປາ, ອຫໍ ປນ ສິປ຺ປວາ’ຕິ ມຊ຺ຊນວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມາໂນ ສິປ຺ປມໂທ ນາມ. ‘ອວເສສາ ສຕ຺ຕາ ຣສ຺ສາ, ອຫໍ ປນ ທີໂຆ’ຕິ ມຊ຺ຊນວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມາໂນ ອາໂຣຫມໂທ ນາມ. ‘ອວເສສາ ສຕ຺ຕາ ຣສ຺ສາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ ທີຆາ ວາ, ອຫໍ ນິຄ຺ໂຣຘປຣິມຓ຺ຑໂລ’ຕິ ມຊ຺ຊນວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມາໂນ ປຣິຓາຫມໂທ ນາມ. ‘ອວເສສສຕ຺ຕານໍ ສຣີຣສຓ຺ຐານໍ ວິຣູປໍ ພີຠຈ຺ຉໍ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ມນາປໍ ປາສາທິກ’ນ຺ຕິ ມຊ຺ຊນວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມາໂນ ສຓ຺ຐານມໂທ ນາມ. ‘ອວເສສານໍ ສຕ຺ຕານໍ ສຣີເຣ ພຫູ ໂທສາ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ສຣີເຣ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ວຊ຺ຊໍ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ມຊ຺ຊນວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມາໂນ ປາຣິປູຣິມໂທ ນາມ.

໘໔໕. ອິມິນາ ເອຕ຺ຕເກນ ຐາເນນ ສວຕ຺ຖຸກໍ ມານໍ ກເຖຕ຺ວາ ອິທານິ ອວຕ຺ຖຸກໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕມານເມວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ມໂທຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

໘໔໖. ປມາທນິທ຺ເທເສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂວສ຺ສຄ຺ໂຄຕິ ອິເມສຸ ເອຕ຺ຕເກສຸ ຐາເນສຸ ສຕິຍາ ອນິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂວສ຺ສຊ຺ຊນໍ; ສຕິວິຣໂຫຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂວສ຺ສຄ຺ຄານຸປ຺ປທານນ຺ຕິ ໂວສ຺ສຄ຺ຄສ຺ສ ອນຸປ຺ປທານໍ; ປຸນປ຺ປຸນໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສກ຺ກຈ຺ຈກິຣິຍຕາຕິ ເອເຕສໍ ທານາທີນໍ ກຸສລຘມ຺ມານໍ ຠາວນາຍ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ວາ ອສກ຺ກຈ຺ຈກຣຓວເສນ ອສກ຺ກຈ຺ຈກິຣິຍາ. ສຕຕຠາໂວ ສາຕຈ຺ຈໍ. ນ ສຕຕຠາໂວ ອສາຕຈ຺ຈໍ. ນ ສາຕຈ຺ຈກິຣິຍຕາ ອສາຕຈ຺ຈກິຣິຍຕາ. ອນຏ຺ຐິຕກຣຓໍ ອນຏ຺ຐິຕກິຣິຍຕາ. ຍຖາ ນາມ ກກຓ຺ຏໂກ ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຖກໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ນ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວເມວ ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ເອກທິວສໍ ທານໍ ວາ ທຕ຺ວາ ປູຊໍ ວາ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ວາ ສຸຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ວາ ກຕ຺ວາ ປຸນ ຈິຣສ຺ສໍ ກໂຣຕິ, ນ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປວຕ຺ເຕຕິ, ຕສ຺ສ ສາ ກິຣິຍາ ອນຏ຺ຐິຕກິຣິຍຕາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂອລີນວຸຕ຺ຕິຕາຕິ ນິຣນ຺ຕຣກຣຓສງ຺ຂາຕສ຺ສ ວິປ຺ຜາຣສ຺ເສວ ອຠາເວນ ລີນວຸຕ຺ຕິຕາ. ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຉນ຺ທຕາຕິ ກຸສລກິຣິຍາຍ ວີຣິຍຉນ຺ທສ຺ສ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຠາໂວ. ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸຣຕາຕິ ວີຣິຍຘຸຣສ຺ສ ໂອໂຣປນໍ, ໂອສກ຺ກິຕມານສຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຘິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ກຸສລກຣເຓ ປຕິຏ຺ຐາຠາໂວ. ອນນຸໂຍໂຄຕິ ອນນຸຍຸຎ຺ຊນໍ. ປມາໂທຕິ ປມຊ຺ຊນໍ. ໂຍ ເອວຣູໂປ ປມາໂທຕິ ອິທໍ ອຕ຺ຖປຣິຍາຍສ຺ສ ພ຺ຍຎ຺ຊນປຣິຍາຍສ຺ສ ຈ ປຣິຍນ຺ຕາຠາວໂຕ ອາກາຣທສ຺ສນໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍ຺ວາຍໍ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທສ຺ສິໂຕ ປມາໂທ, ໂຍ ອຎ຺ໂຎປິ ເອວມາກາໂຣ ເອວໍຊາຕິໂກ ປມາໂທ ປມຊ຺ຊນາກາຣວເສນ ປມຊ຺ຊນາ, ປມຊ຺ຊິຕຠາວວເສນ ປມຊ຺ຊິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ – ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປມາໂທຕິ. ລກ຺ຂຓໂຕ ປເນສ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ສຕິໂວສ຺ສຄ຺ຄລກ຺ຂໂຓ, ຕຕ຺ເຖວ ສຕິຍາ ວິສ຺ສຏ຺ຐາກາໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໘໔໗. ຖມ຺ຠນິທ຺ເທເສ ຖທ຺ຘຏ຺ເຐນ ຖມ຺ໂຠ; ຂລິຍາ ຖທ຺ຘສາຏກສ຺ສ ວິຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຖທ຺ຘຕາ ເອຕ຺ຖ ກຖິຕາ. ຖມ຺ຠນາກາໂຣ ຖມ຺ຠນາ. ຖມ຺ຠິຕສ຺ສ ຠາໂວ ຖມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ. ກກ຺ຂຬສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຠາໂວ ກກ຺ຂຬິຍໍ. ຜຣຸສສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຠາໂວ ຜາຣຸສິຍໍ. ອຠິວາທນາທິສາມີຈິຣຫານໍ ຕສ຺ສາ ສາມີຈິຍາ ອກຣຓວເສນ ອຸຊຸເມວ ຐປິຕຈິຕ຺ຕຠາໂວ ອຸຊຸຈິຕ຺ຕຕາ. ຖທ຺ຘສ຺ສ ອມຸທຸໂນ ຠາໂວ ອມຸທຸຕາ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍໍ ຖມ຺ໂຠ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ຄິລິຕນງ຺ຄລສີໂສ ວິຍ ອຊຄໂຣ, ວາຕຠຣິຕາ ວິຍ ຠສ຺ຕາ ເຈຕິຍໍ ວາ ວຸຑ຺ຒຕເຣ ວາ ທິສ຺ວາ ໂອນມິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ປຣິຍນ຺ເຕເນວ ຈຣຕິ. ສ຺ວາຍໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸທ຺ຘຸມາຕຠາວລກ຺ຂໂຓຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໘໔໘. ສາຣມ຺ຠນິທ຺ເທເສ ສາຣມ຺ຠນວເສນ ສາຣມ຺ໂຠ. ປຏິປ຺ຜຣິຕ຺ວາ ສາຣມ຺ໂຠ ປຏິສາຣມ຺ໂຠ. ສາຣມ຺ຠນາກາໂຣ ສາຣມ຺ຠນາ. ປຏິປ຺ຜຣິຕ຺ວາ ສາຣມ຺ຠນາ ປຏິສາຣມ຺ຠນາ. ປຏິສາຣມ຺ຠິຕສ຺ສ ຠາໂວ ປຏິສາຣມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍໍ ສາຣມ຺ໂຠ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສ຺ວາຍໍ ລກ຺ຂຓໂຕ ກຣຓຸຕ຺ຕຣິຍລກ຺ຂໂຓ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ຕທ຺ທິຄຸຓໍ ຕທ຺ທິຄຸຓໍ ກໂຣຕິ. ອຄາຣິໂກ ສມາໂນ ເອເກເນກສ຺ມິໍ ຆຣວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ສຊ຺ຊິເຕ ອປໂຣ ທ຺ເວ ວຕ຺ຖູນິ ສຊ຺ເຊຕິ, ອປໂຣ ຈຕ຺ຕາຣິ, ອປໂຣ ອຏ຺ຐ, ອປໂຣ ໂສຬສ. ອນຄາຣິໂກ ສມາໂນ ເອເກເນກສ຺ມິໍ ນິກາເຍ ຄຫິເຕ, ‘ນາຫໍ ເອຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ຠວິສ຺ສາມີ’ຕິ ອປໂຣ ທ຺ເວ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອປໂຣ ຕໂຍ, ອປໂຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ອປໂຣ ປຎ຺ຈ. ສາຣມ຺ຠວເສນ ຫິ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອກຸສລປກ຺ໂຂ ເອສ ນິຣຍຄາມິມຄ຺ໂຄ. ກຸສລປກ຺ຂວເສນ ປນ ເອກສ຺ມິໍ ເອກໍ ສລາກຠຕ຺ຕໍ ເທນ຺ເຕ ທ຺ເວ ທາຕຸໍ, ທ຺ເວ ເທນ຺ເຕ ຈຕ຺ຕາຣິ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຠິກ຺ຂຸນາປິ ປເຣນ ເອກສ຺ມິໍ ນິກາເຍ ຄຫິເຕ, ‘ທ຺ເວ ນິກາເຍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕສ຺ສ ເມ ຜາສຸ ໂຫຕີ’ຕິ ວິວຏ຺ຏປກ຺ເຂ ຐຕ຺ວາ ຕທຸຕ຺ຕຣິ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໘໔໙. ອຕ຺ຣິຈ຺ຉຕານິທ຺ເທເສ ຍຖາ ອຣິຍວໍສສຸຕ຺ເຕ (ອ. ນິ. ໔.໒໘) ‘ລາມກລາມກຏ຺ໂຐ ອິຕຣີຕຣຏ຺ໂຐ’ ເອວໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຈີວຣາທີສຸ ຍໍ ຍໍ ລທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ເຕນ ເຕນ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐສ຺ສ; ຄິຫິໂນ ວາ ປນ ຣູປສທ຺ທຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ເພສຸ ຍໍ ຍໍ ລທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ເຕນ ເຕນ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐສ຺ສ. ຠິຍ຺ໂຍກມ຺ຍຕາຕິ ວິເສສກາມຕາ. ອິຈ຺ຉນກວເສນ ອິຈ຺ຉາ. ອິຈ຺ຉາວ ອິຈ຺ຉາຄຕາ, ອິຈ຺ຉນາກາໂຣ ວາ. ອຕ຺ຕໂນ ລາຠໍ ອຕິຈ຺ຈ ອິຈ຺ຉນຠາໂວ ອຕິຈ຺ຉຕາ. ຣາໂຄຕິອາທີນິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເນວ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍໍ ອຕິຈ຺ຉຕາ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຕ຺ຣິຈ຺ຉຕາຕິປິ ເອຕິສ຺ສາ ເອວ ນາມໍ. ລກ຺ຂຓໂຕ ປນ ສກລາເຠ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິ ປຣລາເຠ ຈ ປຕ຺ຖນາ – ເອຕໍ ອຕ຺ຣິຈ຺ຉຕາລກ຺ຂຓໍ. ອຕ຺ຣິຈ຺ຉປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຫິ ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ຘໍ ປຓີຕມ຺ປິ ລາມກໍ ວິຍ ຂາຍຕິ, ປເຣນ ລທ຺ຘໍ ລາມກມ຺ປິ ປຓີຕໍ ວິຍ ຂາຍຕິ; ເອກຠາຊເນ ປກ຺ກຍາຄຸ ວາ ຠຕ຺ຕໍ ວາ ປູໂວ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ລາມໂກ ວິຍ, ປຣສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ປຓີໂຕ ວິຍ ຂາຍຕິ. ອຍໍ ປນ ອຕ຺ຣິຈ຺ຉຕາ ປພ຺ພຊິຕານມ຺ປິ ໂຫຕິ ຄິຫີນມ຺ປິ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕານມ຺ປິ.

ຕຕ຺ຣິມານິ ວຕ຺ຖູນິ – ເອໂກ ກິຣ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ຕິໍສ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ສປູວໍ ຠຕ຺ຕໍ ອທາສິ. ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣີ ສພ຺ພຠິກ຺ຂູນີນໍ ປຕ຺ເຕ ປູວໍ ປຣິວຕ຺ຕາເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ຘເມວ ຂາທິ. ພາຣາຓສິຣາຊາປິ ‘ອງ຺ຄາຣປກ຺ກມໍສໍ ຂາທິສ຺ສາມີ’ຕິ ເທວິໍ ອາທາຍ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິຏ຺ໂຐ ເອກໍ ກິນ຺ນຣິໍ ທິສ຺ວາ, ເທວິໍ ປຫາຍ, ຕສ຺ສານຸປທໍ ຄໂຕ. ເທວີ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອສ຺ສມປທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ປຎ຺ຈ ຈ ອຠິຎ຺ຎາໂຍ ປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ ຣາຊານໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ຣຸກ຺ເຂ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

ອຕ຺ຣິຈ຺ຉໍ ອຕິໂລເຠນ, ອຕິໂລຠມເທນ ຈ;

ເອວໍ ຫາຍຕິ ອຕ຺ຖມ຺ຫາ, ອຫໍວ ອສິຕາຠຸຍາຕິ. (ຊາ. ໑.໒.໑໖໘);

ຍຖາ ຈນ຺ທກິນ຺ນຣິໍ ປຕ຺ຖຍນ຺ໂຕ ອສິຕາຠຸຍາ ຣາຊຘີຕາຍ ຫີໂນ ປຣິຫີໂນ, ເອວໍ ອຕ຺ຣິຈ຺ຉໍ ອຕິໂລເຠນ ອຕ຺ຖມ຺ຫ ຫາຍຕິ ຊີຍຕີຕິ ເທວຕາ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ເກຬິມກາສິ.

ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາເລປິ ມິຕ຺ຕວິນ຺ທໂກ ນາມ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ອສ຺ສທ຺ໂຘ ອປ຺ປສນ຺ໂນ ມາຕຣາ ‘ຕາຕ, ອຊ຺ຊ ອຸໂປສຖິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫາເຣ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ຘມ຺ມສວນໍ ສຸຓ, ສຫສ຺ສໍ ເຕ ທສ຺ສາມີ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຘນໂລເຠນ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ສມາທາຍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ອິທໍ ຐານໍ ອກຸໂຕຠຍ’ນ຺ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຘມ຺ມາສນສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ນິປນ຺ໂນ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ຆຣໍ ອຄມາສິ. ມາຕາ ປາໂຕວ ຍາຄຸໍ ປຈິຕ຺ວາ ອຸປນາເມສິ. ໂສ ສຫສ຺ສໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ຍາຄຸໍ ປິວິ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘ຘນໍ ສໍຫຣິສ຺ສາມີ’ຕິ. ໂສ ນາວາຍ ສມຸທ຺ທໍ ປກ຺ຂນ຺ທິຕຸກາໂມ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ມາຕາ ‘‘ຕາຕ, ອິມສ຺ມິໍ ກຸເລ ຈຕ຺ຕາລີສໂກຏິຘນໍ ອຕ຺ຖິ; ອລໍ ຄມເນນາ’’ຕິ ວາເຣສິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ ເອວ. ສາ ປຸຣໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘ອຍໍ ມຍ຺ຫໍ ປຸຣໂຕ ຕິຏ຺ຐຕີ’ຕິ ປາເທນ ປຫຣິຕ຺ວາ ປຕິຕໍ ມາຕຣໍ ອນ຺ຕຣໍ ກຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ມາຕາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ‘‘ມາທິສາຍ ມາຕຣິ ເອວຣູປໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຄຕສ຺ສ ເມ ຄຕຏ຺ຐາເນ ສຸຂໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍສຎ຺ຎີ ນາມ ຕ຺ວໍ ປຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສ ນາວໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຄຈ຺ຉໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ນາວາ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ອທ຺ຘາ ເອຕ຺ຖ ປາປປຸຣິໂສ ອຕ຺ຖິ; ສລາກໍ ເທຖາ’’ຕິ ສລາກາ ທີຍມານາ ຕສ຺ເສວ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປາປຸຓິ. ເຕ ຕສ຺ສ ອຸຬຸມ຺ປໍ ທຕ຺ວາ ຕໍ ສມຸທ຺ເທ ປກ຺ຂິປິໍສຸ. ໂສ ເອກໍ ທີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິມານເປຕີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ຕາຫິ ‘‘ປຸຣໂຕ ມາ ອຄມາສີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນປິ ຕທ຺ທິຄຸຓໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຂຸຣຈກ຺ກຘຣໍ ເອກໍ ປຸຣິສໍ ອທ຺ທສ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຈກ຺ກໍ ປທຸມປຸປ຺ຜໍ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ໂສ ຕໍ ອາຫ – ‘‘ອມ຺ໂຠ, ອິທໍ ຕຍາ ປິຬນ຺ຘປທຸມໍ ມຍ຺ຫໍ ເທຫີ’’ຕິ. ‘‘ນຍິທໍ, ສາມິ, ປທຸມໍ; ຂຸຣຈກ຺ກໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ‘‘ວຎ຺ເຈສິ ມໍ ຕ຺ວໍ. ກິໍ ເມ ປທຸມໍ ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວຎ຺ຫິ ໂລຫິຕຈນ຺ທນໍ ລິມ຺ເປຕ຺ວາ ປິຬນ຺ຘນໍ ປທຸມປຸປ຺ຜໍ ມຍ຺ຫໍ ນ ທາຕຸກາໂມສີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘ອຍມ຺ປິ ມຍາ ກຕສທິສໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຜລໍ ອນຸຠວິຕຸກາໂມ’ຕິ. ອຖ ນໍ ‘‘ຫນ຺ທ ເຣ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ຈກ຺ກໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປລາຍິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ຈຕຸພ຺ຠິ ອຏ຺ຐຊ຺ຌຄມາ, ອຏ຺ຐຫິ ປິຈ ໂສຬສ;

ໂສຬສາຫິ ຈ ພາຕ຺ຕິໍສ, ອຕ຺ຣິຈ຺ຉໍ ຈກ຺ກມາສໂທ;

ອິຈ຺ຉາຫຕສ຺ສ ໂປສສ຺ສ, ຈກ຺ກໍ ຠມຕິ ມຕ຺ຖເກ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໑໐໔);

ອຎ຺ຎຕໂຣປິ ອຕ຺ຣິຈ຺ໂຉ ອມຈ຺ໂຈ ສກວິສຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣວິສຍໍ ປາວິສິ. ຕຕ຺ຖ ໂປຖິໂຕ ປລາຍິຕ຺ວາ ເອກສ຺ສ ຕາປສສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ອຘິຏ຺ຐາຍ ນິປຊ຺ຊິ. ໂສ ຕາປເສນ ‘ກິໍ ເຕ ກຕ’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ອິມາ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ –

‘‘ສກໍ ນິເກຕໍ ອຕິຫີຬຍາໂນ,

ອຕ຺ຣິຈ຺ຉຕາ ມລ຺ລຄາມໍ ອຄຈ຺ຉິໍ;

ຕໂຕ ຊນາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວານ ຄາມາ,

ໂກທຓ຺ຑເກນ ປຣິໂປຖຍິໍສຸ ມໍ.

‘‘ໂສ ຠິນ຺ນສີໂສ ຣຸຫິຣມກ຺ຂິຕງ຺ໂຄ,

ປຈ຺ຈາຄມາສິໍ ສກໍ ນິເກຕໍ;

ຕສ຺ມາ ອຫໍ ໂປສຖໍ ປາລຍາມິ,

ອຕ຺ຣິຈ຺ຉຕາ ມາ ປຸນຣາຄມາສີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໔.໑໓໘-໑໓໙);

໘໕໐. ມຫິຈ຺ຉຕານິທ຺ເທເສ ມຫນ຺ຕານິ ວຕ຺ຖູນິ ອິຈ຺ຉຕິ, ມຫຕີ ວາສ຺ສ ອິຈ຺ຉາຕິ ມຫິຈ຺ໂຉ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ມຫິຈ຺ຉຕາ. ລກ຺ຂຓໂຕ ປນ ອສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວນຕາ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ຈ ປຣິໂຠເຄ ຈ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ – ເອຕໍ ມຫິຈ຺ຉຕາລກ຺ຂຓໍ. ມຫິຈ຺ໂຉ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ຍຖາ ນາມ ກຈ຺ຉປຸຏວາຓິໂຊ ປິຬນ຺ຘນຠຓ຺ຑກໍ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຉງ຺ເຄປິ ປກ຺ຂິປິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຫາຊນສ຺ສ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ‘‘ອມ຺ມາ, ອສຸກໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອສຸກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ມຸເຂນ ສໍວິທຫຕິ. ເອວເມວ ໂສ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ສີລໍ ວາ ຄນ຺ຖໍ ວາ ຘຸຕຄຸຓໍ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ອຣຎ຺ຎວາສມຕ຺ຕກມ຺ປິ ມຫາຊນສ຺ສ ຊານນ຺ຕສ຺ເສວ ສມ຺ຠາເວຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ສມ຺ຠາເວຕ຺ວາ ຈ ປນ ສກເຏຫິປິ ອຸປນີເຕ ປຈ຺ຈເຍ ‘ອລ’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕໂຍ ຫິ ປູເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ – ອຄ຺ຄິ ອຸປາທາເນນ, ສມຸທ຺ໂທ ອຸທເກນ, ມຫິຈ຺ໂຉ ປຈ຺ຈເຍຫີຕິ.

ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ສມຸທ຺ໂທ ຈ, ມຫິຈ຺ໂຉ ຈາປິ ປຸຄ຺ຄໂລ;

ພຫຸເກ ປຈ຺ຈເຍ ເທນ຺ເຕ, ຕໂຍ ເປເຕ ນ ປູຣເຍ.

ມຫິຈ຺ຉປຸຄ຺ຄໂລ ຫິ ວິຊາຕມາຕຸຍາປິ ມນໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ປເຄວ ອຸປຏ຺ຐາການໍ.

ຕຕ຺ຣິມານິ ວຕ຺ຖູນິ – ເອໂກ ກິຣ ທຫຣຠິກ຺ຂຸ ປິຏ຺ຐປູເວ ປິຍາຍຕິ. ອຖສ຺ສ ມາຕາ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ວີມໍສມານາ ‘ສເຈ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ມຕ຺ຕໍ ຊານາຕິ, ສກລມ຺ປິ ນໍ ເຕມາສໍ ປູເວເຫວ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’ຕິ ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສ ປຣິວີມໍສມານາ ປຐມໍ ເອກໍ ປູວໍ ອທາສິ, ຕສ຺ມິໍ ນິຏ຺ຐິເຕ ທຸຕິຍໍ, ຕສ຺ມິມ຺ປິ ນິຏ຺ຐິເຕ ຕຕິຍໍ. ທຫໂຣ ‘ອລ’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ຂາທິເຍວ. ມາຕາ ຕສ຺ສ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘ອຊ຺ເຊວ ເມ ປຸຕ຺ເຕນ ສກລເຕມາສສ຺ສ ປູວາ ຂາທິຕາ’ຕິ ທຸຕິຍທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອກປູວມ຺ປິ ນ ອທາສິ.

ຕິສ຺ສມຫາຣາຊາປິ ເທວສິກໍ ເຈຕິຍປພ຺ພເຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ ທທມາໂນ ‘ມຫາຣາຊ, ກິໍ ເອກເມວ ຐານໍ ຠຊສິ? ກິໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’ຕິ ຊານປເທຫິ ວຸຕ຺ໂຕ ທຸຕິຍທິວເສ ອນຸຣາຘປຸເຣ ມຫາທານໍ ທາເປສິ. ເອກຠິກ຺ຂຸປິ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ມຕ຺ຕໍ ນ ອຎ຺ຎາສິ. ເອກເມເກນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຊນາ ອຸກ຺ຂິປິໍສຸ. ຣາຊາ ທຸຕິຍທິວເສ ເຈຕິຍປພ຺ພເຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິມນ຺ຕາເປຕ຺ວາ ຣາຊນ຺ເຕປຸຣໍ ອາຄຕກາເລ ‘‘ປຕ຺ຕໍ ເທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອລໍ, ມຫາຣາຊ, ອຕ຺ຕໂນ ປມາເຓນ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອກຠິກ຺ຂຸປິ ປຕ຺ຕໍ ນ ອທາສິ. ສພ຺ເພ ປມາຓຍຸຕ຺ຕກເມວ ປຏິຄ຺ຄເຫສຸໍ. ອຖ ຣາຊາ ອາຫ – ‘‘ປສ຺ສຖ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຠິກ຺ຂູສຸ ເອໂກປິ ມຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ. ຫິຍ຺ໂຍ ກິຎ຺ຈິ ອວເສສໍ ນາໂຫສິ. ອຊ຺ຊ ຄຫິຕໍ ມນ຺ທໍ, ອວເສສເມວ ພຫູ’’ຕິ ເຕສໍ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາຍ ອຕ຺ຕມໂນ ອິຕເຣສຎ຺ຈ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາຍ ອນຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິ.

໘໕໑. ປາປິຈ຺ຉຕານິທ຺ເທເສ ອສ຺ສທ຺ໂຘ ສມາໂນ ສທ຺ໂຘຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູຕິອາທີສຸ ເອວໍ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ກິໍ ກໂຣຕິ? ອສ຺ສທ຺ໂຘ ສທ຺ຘາກາຣໍ ທສ຺ເສຕິ; ທຸສ຺ສີລາທໂຍ ສີລວນ຺ຕາທີນໍ ອາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ. ກຖໍ? ອສ຺ສທ຺ໂຘ ຕາວ ມຫາມຫທິວເສ ມນຸສ຺ສານໍ ວິຫາຣໍ ອາຄມນເວລາຍ ສມ຺ມຊ຺ຊນິໍ ອາທາຍ ວິຫາຣໍ ສມ຺ມຊ຺ຊຕິ, ກຈວຣໍ ຉຑ຺ເຑຕິ, ມນຸສ຺ເສຫິ ທິຏ຺ຐຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ຖາປິ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ກຈວຣໍ ຉຑ຺ເຑຕິ, ວາລິກໍ ສມໍ ກໂຣຕິ, ອາສນານິ ໂຘວຕິ, ໂພຘິມ຺ຫິ ອຸທກໍ ສິຎ຺ຈຕິ. ມນຸສ຺ສາ ທິສ຺ວາ ‘ນຕ຺ຖິ ມຎ຺ເຎ ອຎ຺ໂຎ ຠິກ຺ຂຸ ວິຫາຣຊຄ຺ຄນໂກ, ອຍເມວ ອິມໍ ວິຫາຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄຕິ, ສທ຺ໂຘ ເຖໂຣ’ຕິ ຄມນກາເລ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ທຸສ຺ສີໂລປິ ອຸປຏ຺ຐາການໍ ສມ຺ມຸເຂ ວິນຍຘຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉຕິ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍິ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ໂຄໂຓ ອຸພ຺ພິຄ຺ໂຄ. ເຕນ ຘາວຕາ ຕິຓານິ ຉິນ຺ນານິ. ສມ຺ມຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ເມ ຕິຓານິ ຉິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຈງ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ເມ ປາຓກາ ມີຍນ຺ຕິ. ເຂຬໍ ປາເຕນ຺ຕສ຺ສ ອສຕິຍາ ຕິຓມຕ຺ຖເກ ປຕຕິ; ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ກິໍ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ, ອາວຸໂສ, ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອສຕິຍາ ອຊານນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ຄຣຸກໍ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ; ສຸຏ຺ຐຸ ວີມໍສຖາ’’ຕິ ຠຓຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ‘ອມ຺ຫາກໍ ອຍ຺ໂຍ ເອຕ຺ຕເກປິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍຕິ! ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ໂອຬາຣິເກ ກິໍ ນາມ ກຣິສ຺ສຕິ; ນຕ຺ຖິ ອິມິນາ ສທິໂສ ສີລວາຕິ ປສນ຺ນາ ສກ຺ກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອປ຺ປສ຺ສຸໂຕປິ ອຸປຏ຺ຐາກມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ອສຸໂກ ຕິປິຏກຘໂຣ, ອສຸໂກ ຈຕຸນິກາຍິໂກ ມຍ຺ຫໍ ອນ຺ເຕວາສິໂກ, ມມ ສນ຺ຕິເກ ເຕຫິ ຘມ຺ໂມ ອຸຄ຺ຄຫິໂຕ’’ຕິ ວທຕິ. ມນຸສ຺ສາ ‘ອມ຺ຫາກໍ ອຍ຺ເຍນ ສທິໂສ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ນຕ຺ຖິ, ເອຕສ຺ສ ກິຣ ສນ຺ຕິເກ ອສຸເກນ ຈ ອສຸເກນ ຈ ຘມ຺ໂມ ອຸຄ຺ຄຫິໂຕ’ຕິ ປສນ຺ນາ ສກ຺ກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ.

ສງ຺ຄຓິກາຣາໂມປິ ມຫາມຫທິວເສ ທີຆປີຐຎ຺ຈ ອປສ຺ສຍຎ຺ຈ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ວິຫາຣປຈ຺ຈນ຺ເຕ ຣຸກ຺ຂມູເລ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສີທຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເຖໂຣ ກຸຫິ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ‘‘ຄຓ຺ຐິກປຸຕ຺ຕາ ນາມ ຄຓ຺ຐິກາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນ ເຖໂຣ ເອວຣູເປ ກາເລ ອິຘ ນ ນິສີທຕິ, ວິຫາຣປຈ຺ຈນ຺ເຕ ທິວາຏ຺ຐາເນ ທີຆຈງ຺ກເມ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ໂສປິ ທິວສຠາຄໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ນລາເຏ ມກ຺ກຏສຸຕ຺ຕໍ ອລ຺ລິຍາເປຕ຺ວາ ປີຐໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ອາຄມ຺ມ ປຣິເວຓທ຺ວາເຣ ນິສີທຕິ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ກຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຄຕຕ຺ຖ? ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນ ອທ຺ທສມ຺ຫາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ອຸປາສກາ, ອນ຺ໂຕວິຫາໂຣ ອາກິຓ຺ໂຓ; ທຫຣສາມເຓຣານໍ ວິຈຣຓຏ຺ຐານເມຕໍ ສຏ຺ຐິຫຕ຺ຖຈງ຺ກເມ ທິວາຏ຺ຐາເນ ນິສີທິມ຺ຫາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປວິວິຕ຺ຕຠາວໍ ຊານາເປຕິ.

ກຸສີໂຕປິ ອຸປຏ຺ຐາກມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ອຸປາສກາ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ອຸກ຺ກາປາໂຕ ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ວທຕິ. ‘‘ນ ປສ຺ສາມ, ຠນ຺ເຕ; ກາຍ ເວລາຍ ອໂຫສີ’’ຕິ ຈ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຈງ຺ກມນເວລາຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຠູມິຈາລສທ຺ທໍ ອສ຺ສຸຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ‘‘ນ ສຸຓາມ, ຠນ຺ເຕ; ກາຍ ເວລາຍາ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ມຊ຺ຌິມຍາເມ ອມ຺ຫາກໍ ອາລມ຺ພນຜລກໍ ອປສ຺ສາຍ ຐິຕກາເລ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ມຫາໂອຠາໂສ ອໂຫສິ; ໂສ ໂວ ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ‘‘ກາຍ ເວລາຍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຈງ຺ກມມ຺ຫາ ໂອຕຣຓກາເລ’’ຕິ ວທຕິ. ມນຸສ຺ສາ ‘ອມ຺ຫາກໍ ເຖໂຣ ຕີສຸປິ ຍາເມສຸ ຈງ຺ກເມເຍວ ໂຫຕິ; ນຕ຺ຖິ ອຍ຺ເຍນ ສທິໂສ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ’ຕິ ປສນ຺ນາ ສກ຺ກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ.

ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕີປິ ອຸປຏ຺ຐາກມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ມຍາ ອສຸກກາເລ ນາມ ທີຆນິກາໂຍ ອຸຄ຺ຄຫິໂຕ, ອສຸກກາເລ ມຊ຺ຌິໂມ, ສໍຍຸຕ຺ຕໂກ, ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣິໂກ; ອນ຺ຕຣາ ໂອໂລກນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉຕຏ຺ຐາເນ ມຸຂາຣຸຬ຺ໂຫວ ຕນ຺ຕິ ອາຄຈ຺ຉຕິ; ອິເມ ປນຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ເອຬກາ ວິຍ ມຸຂໍ ຜນ຺ທາເປນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ ວທຕິ. ມນຸສ຺ສາ ‘ນຕ຺ຖິ ອຍ຺ເຍນ ສທິໂສ ອຸປຏ຺ຐິຕສຕີ’ຕິ ປສນ຺ນາ ສກ຺ກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ.

ອສມາຫິໂຕປິ ອຸປຏ຺ຐາການໍ ສມ຺ມຸເຂ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ – ‘ກສິຓໍ ນາມ ກຖໍ ຠາເວຕິ? ກິຕ຺ຕເກນ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ ໂຫຕິ? ກິຕ຺ຕເກນ ອຸປຈາໂຣ? ກິຕ຺ຕເກນ ອປ຺ປນາ? ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ກຕິ ອງ຺ຄານິ? ທຸຕິຍສ຺ສ ຕຕິຍສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ຌານສ຺ສ ກຕິ ອງ຺ຄານິ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເຕຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຄ຺ຄຫິຕານຸຣູເປນ ກຖິຕກາເລ ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ‘ກິໍ, ອາວຸໂສ, ເອວໍ ນ ໂຫສີ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘ວຏ຺ຏຕິ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສມາປຕ຺ຕິລາຠິຕໍ ສູເຈຕິ. ມນຸສ຺ສາ ‘ສມາປຕ຺ຕິລາຠີ ອຍ຺ໂຍ’ຕິ ປສນ຺ນາ ສກ຺ກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ.

ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎປິ ອຸປຏ຺ຐາການໍ ມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ‘ມຊ຺ຌິມນິກາເຍ ເມ ປຎ຺ຈຕ຺ຕຍໍ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ສຫິທ຺ຘິຍາວ ມຄ຺ໂຄ ອາຄໂຕ. ປຣິຍຕ຺ຕິ ນາມ ອມ຺ຫາກໍ ນ ທຸກ຺ກຣາ. ປຣິຍຕ຺ຕິວາວໂຏ ປນ ທຸກ຺ຂໂຕ ນ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊຍິມ຺ຫາ’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ມຫາປຎ຺ຎຕໍ ທີເປຕິ. ເອວໍ ວທນ຺ໂຕ ປນສ຺ສ ສາສເນ ປຫາຣໍ ເທຕິ. ອິມິນາ ສທິໂສ ມຫາໂຈໂຣ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ນ ຫິ ປຣິຍຕ຺ຕິຘໂຣ ທຸກ຺ຂໂຕ ນ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ. ອຂີຓາສໂວປິ ຄາມທາຣເກ ທິສ຺ວາ ‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ມາຕາປິຕໂຣ ອມ຺ເຫ ກິໍ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ອຣຫາຕິ ວທນ຺ຕິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘ຍາວ ເຉກາ ຄຫປຕິກາ, ນ ສກ຺ກາ ວຎ຺ເຈຕຸ’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຂີຓາສວຠາວໍ ທີເປຕິ.

ອຎ຺ເຎປິ ເຈຕ຺ຖ ຈາຏິອຣຫນ຺ຕປາໂຣຫອຣຫນ຺ຕາທໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ – ເອໂກ ກິຣ ກຸຫໂກ ອນ຺ໂຕຄພ຺ເຠ ຈາຏິໍ ນິຂຓິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສານໍ ອາຄມນກາເລ ປວິສຕິ. ມນຸສ຺ສາ ‘ກຫໍ ເຖໂຣ’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ‘ອນ຺ໂຕຄພ຺ເຠ’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ປວິສິຕ຺ວາ ວິຈິນນ຺ຕາປິ ອທິສ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ‘ນຕ຺ຖິ ເຖໂຣ’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘ອນ຺ໂຕຄພ຺ເຠເຍວ ເຖໂຣ’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ປຸນ ປວິສນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ຈາຏິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປີເຐ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ເຕຫິ ‘ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ເພ ອທິສ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ, ກຫໍ ຕຸມ຺ເຫ ຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘ສມຓາ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’ຕິ ວຈເນນ ອຕ຺ຕໂນ ຂີຓາສວຠາວໍ ທີເປຕິ.

ອປໂຣປິ ກຸຫໂກ ເອກສ຺ມິໍ ປພ຺ພເຕ ປຓ຺ຓສາລາຍໍ ວສຕິ. ປຓ຺ຓສາລາຍ ຈ ປຈ຺ຉໂຕ ປປາຕຏ຺ຐາເນ ເອໂກ ກຈ຺ຉກຣຸກ຺ໂຂ ອຕ຺ຖິ. ຕສ຺ສ ປາໂຣໂຫ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣຠາເຄ ຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ. ມນຸສ຺ສາ ມຄ຺ເຄນາຄນ຺ຕ຺ວາ ນິມນ຺ເຕນ຺ຕິ. ໂສ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ປາໂຣເຫນ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຄາມທ຺ວາເຣ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕໂຕ ມນຸສ຺ເສຫິ ປຈ຺ຉາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ກຕເຣນ ມຄ຺ເຄນ ອາຄຕຕ຺ຖ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘ສມຓານໍ ອາຄຕມຄ຺ໂຄ ນາມ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐາເນເນວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’ຕິ ວຈເນນ ຂີຓາສວຠາວໍ ທີເປຕິ. ຕໍ ປນ ກຸຫກໍ ເອໂກ ວິທ຺ຘກຓ຺ໂຓ ຎຕ຺ວາ ‘ປຣິຄ຺ຄເຫສ຺ສາມິ ນ’ນ຺ຕິ ເອກທິວສໍ ປາໂຣເຫນ ໂອຕຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປຈ຺ຉໂຕ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກນ ຐເປສິ. ໂສ ‘ປາໂຣຫໂຕ ໂອຕຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ‘ຐ’ນ຺ຕິ ປຕິໂຕ, ມຕ຺ຕິກາ ປຕ຺ໂຕ ຠິຊ຺ຊິ. ໂສ ‘ຎາໂຕມ຺ຫີ’ຕິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປລາຍິ. ປາປິຈ຺ຉສ຺ສ ຠາໂວ ປາປິຈ຺ຉຕາ. ລກ຺ຂຓໂຕ ປນ ອສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວນຕາ, ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ຈ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ; ເອຕໍ ປາປິຈ຺ຉຕາລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໘໕໒. ສິງ຺ຄນິທ຺ເທເສ ວິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ສິງ຺ຄໍ; ນາຄຣິກຠາວສງ຺ຂາຕສ຺ສ ກິເລສສິງ຺ຄສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ສິງ຺ຄາຣຠາໂວ ສິງ຺ຄາຣຕາ, ສິງ຺ຄາຣກຣຓາກາໂຣ ວາ. ຈຕຸຣຠາໂວ ຈຕຸຣຕາ. ຕຖາ ຈາຕຸຣິຍໍ. ປຣິກ຺ຂຕຠາໂວ ປຣິກ຺ຂຕຕາ; ປຣິຂຓິຕ຺ວາ ຐປິຕສ຺ເສວ ທຬ຺ຫສິງ຺ຄາຣຠາວສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ອິຕຣໍ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ເອວໍ ສພ຺ເພຫິປິ ປເທຫິ ກິເລສສິງ຺ຄາຣຕາວ ກຖິຕາ.

໘໕໓. ຕິນ຺ຕິຓນິທ຺ເທເສ ຕິນ຺ຕິຓນ຺ຕິ ຂີຍນໍ. ຕິນ຺ຕິຓາຍນາກາໂຣ ຕິນ຺ຕິຓາຍນາ. ຕິນ຺ຕິເຓນ ອຍິຕສ຺ສ ຕິນ຺ຕິຓສມງ຺ຄິໂນ ຠາໂວ ຕິນ຺ຕິຓາຍິຕຕ຺ຕໍ. ໂລລຸປຠາໂວ ໂລລຸປ຺ປໍ. ອິຕເຣ ທ຺ເວ ອາກາຣຠາວນິທ຺ເທສາ. ປຸຈ຺ຉຎ຺ຊິກຕາຕິ ລາຠລຠນກຏ຺ຐາເນ ເວຘນາກມ຺ປນາ ນີຈວຸຕ຺ຕິຕາ. ສາຘຸກມ຺ຍຕາຕິ ປຓີຕປຓີຕານໍ ປຕ຺ຖນາ. ເອວໍ ສພ຺ເພຫິປິ ປເທຫິ ສຸວານໂທຓິຍໍ ກຎ຺ຊິຍໍ ປິວນກສຸນຂສ຺ສ ອຎ຺ຎໍ ສຸນຂໍ ທິສ຺ວາ ຠຸຠຸກ຺ກຣຓໍ ວິຍ ‘ຕວ ສນ຺ຕກໍ, ມມ ສນ຺ຕກ’ນ຺ຕິ ກິເລສວເສນ ຂີຍນາກາໂຣ ກຖິໂຕ.

໘໕໔. ຈາປລ຺ຍນິທ຺ເທເສ ອາໂກຏິຕປຈ຺ຈາໂກຏິຕຠາວາທີຫິ ຈີວຣສ຺ສ ມຓ຺ຑນາ ຈີວຣມຓ຺ຑນາ. ມຓິວຓ຺ຓຈ຺ຉວິກຣຓາທີຫິ ປຕ຺ຕສ຺ສ ມຓ຺ຑນາ ປຕ຺ຕມຓ຺ຑນາ. ຈິຕ຺ຕກມ຺ມາທີຫິ ປຸຄ຺ຄລິກເສນາສນສ຺ສ ມຓ຺ຑນາ ເສນາສນມຓ຺ຑນາ. ອິມສ຺ສ ວາ ປູຕິກາຍສ຺ສາຕິ ອິມສ຺ສ ມນຸສ຺ສສຣີຣສ຺ສ. ຍຖາ ຫິ ຕທຫຸຊາໂຕປິ ສິງ຺ຄາໂລ ຊຣສິງ຺ຄາໂລຕ຺ເວວ ອູຣຸປ຺ປມາຓາປິ ຈ ຄໂຬຈິລຕາ ປູຕິລຕາຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓປິ ມນຸສ຺ສກາໂຍ ປູຕິກາໂຍຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຣຕ຺ຕວຓ຺ຓປຓ຺ຑຸວຓ຺ຓາທີຫິ ນິວາສນປາຣຸປນາທີຫິ ສຊ຺ຊນາ ມຓ຺ຑນາ ນາມ. ພາຫິຣານໍ ວາ ປຣິກ຺ຂາຣານນ຺ຕິ ຐເປຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ເສສປຣິກ຺ຂາຣານໍ; ອຖວາ ຍາ ເອສາ ຈີວຣມຓ຺ຑນາ ປຕ຺ຕມຓ຺ຑນາຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ສາ ເຕຫິ ວາ ປຣິກ຺ຂາເຣຫິ ກາຍສ຺ສ ມຓ຺ຑນາ ເຕສໍ ວາ ພາຫິຣປຣິກ຺ຂາຣານໍ ມຓ຺ເຑຕ຺ວາ ຐປນວເສນ ມຓ຺ຑນາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ມຓ຺ຑນາ ວິຠູສນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອູນຏ຺ຐານສ຺ສ ປູຣຓວເສນ ມຓ຺ຑນາ, ຉວິຣາຄາທິວເສນ ວິຠູສນາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເກຬນາຕິ ກີຬນາ. ປຣິເກຬນາຕິ ປຣິກີຬນາ. ຄິທ຺ຘິກຕາຕິ ເຄຘຍຸຕ຺ຕຕາ. ຄິທ຺ຘິກຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ຈປລຠາໂວ ຈປລຕາ. ຕຖາ ຈາປລ຺ຍໍ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອິທໍ ຈາປລ຺ຍໍ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ວສ຺ສສຕິໂກປິ ສມາໂນ ຕທຫຸຊາຕທາຣໂກ ວິຍ ໂຫຕິ.

໘໕໕. ອສຠາຄວຸຕ຺ຕິນິທ຺ເທເສ ວິປ຺ປຏິກູລຄ຺ຄາຫິຕາຕິ ອນນຸໂລມຄ຺ຄາຫິຕາ. ວິປຈ຺ຈນີກສາຕຕາຕິ ວິປຈ຺ຈນີເກນ ປຏິວິຣຸທ຺ຘກຣເຓນ ສຸຂາຍນາ. ອນາທຣຠາໂວ ອນາທຣິຍໍ. ຕຖາ ອນາທຣິຍຕາ. ອຄາຣວສ຺ສ ຠາໂວ ອຄາຣວຕາ. ເຊຏ຺ຐກຠາວສ຺ສ ອກຣຓໍ ອປ຺ປຕິສ຺ສວຕາ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍໍ ອສຠາຄວຸຕ຺ຕິ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ; ວິສຠາຄຊີວິກຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ; ຍາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ມາຕຣໍ ປິຕຣໍ ວາ ຄິລານໍ ປຏິວຕ຺ຕິຕ຺ວາປິ ນ ໂອໂລເກຕິ; ປິຕຸສນ຺ຕກສ຺ສ ກາຣຓາ ມາຕຣາ ສທ຺ຘິໍ, ມາຕຸສນ຺ຕກສ຺ສ ກາຣຓາ ປິຕຣາ ສທ຺ຘິໍ ກລຫໍ ກໂຣຕິ; ວິສຠາຄຊີວິຕໍ ຊີວຕິ, ມາຕາປິຕູນໍ ສນ຺ຕກສ຺ສ ກາຣຓາ ເຊຏ຺ເຐນ ວາ ກນິຏ຺ເຐນ ວາ ຠາຕຣາ ສທ຺ຘິໍ ກລຫໍ ກໂຣຕິ, ນິລ຺ລຊ຺ຊວຈນໍ ວທຕິ, ອາຈຣິຍສ຺ສ ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ວາ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ນ ກໂຣຕິ, ຄິລານໍ ນ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ເຈຕິຍທສ຺ສນຏ຺ຐາເນ ອຸຈ຺ຈາຣໍ ວາ ປສ຺ສາວໍ ວາ ກໂຣຕິ, ເຂຬມ຺ປິ ສິງ຺ຆາຓິກມ຺ປິ ຉຑ຺ເຑຕິ, ຉຕ຺ຕໍ ຘາເຣຕິ, ອຸປາຫນາ ອາຣຸຍ຺ຫ ຄຈ຺ຉຕິ, ພຸທ຺ຘສາວເກສຸ ນ ລຊ຺ຊຕິ, ສງ຺ເຆ ຈິຕ຺ຕີກາຣໍ ນ ກໂຣຕິ, ມາຕິມຕ຺ຕປິຕິມຕ຺ຕາທີສຸ ຄຣຸຏ຺ຐານີເຍສຸ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ ນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕິ. ຕສ຺ເສວໍ ປວຕ຺ຕມານສ຺ສ ສພ຺ພາ ເປສາ ກິຣິຍາ ມາຕຣີຕິອາທີສຸປິ ວຕ຺ຖູສຸ ອສຠາຄວຸຕ຺ຕິຕາ ນາມ ໂຫຕິ.

໘໕໖. ອຣຕິນິທ຺ເທເສ ປນ຺ເຕສູຕິ ທູເຣສຸ ວິວິຕ຺ເຕສຸ ວາ. ອຘິກຸສເລສູຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາຘມ຺ເມສຸ. ອຣຕີຕິ ຣຕິປຏິກ຺ເຂໂປ. ອຣຕິຕາຕິ ອຣມຓາກາໂຣ. ອນຠິຣຕີຕິ ອນຠິຣຕຠາໂວ. ອນຠິຣມຓາຕິ ອນຠິຣມຓາກາໂຣ. ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕາຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນາກາໂຣ. ປຣິຕສ຺ສິຕາຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນວເສເນວ ປຣິຕສ຺ສນາ.

໘໕໗. ຕນ຺ທີນິທ຺ເທເສ ຕນ຺ທີຕິ ຊາຕິອາລສິຍໍ. ຕນ຺ທິຍນາຕິ ຕນ຺ທິຍນາກາໂຣ. ຕນ຺ທິມນກຕາຕິ ຕນ຺ທິຍາ ອຠິຠູຕຈິຕ຺ຕຕາ. ອລສສ຺ສ ຠາໂວ ອາລສ຺ຍໍ. ອາລສ຺ຍາຍນາກາໂຣ ອາລສ຺ຍາຍນາ. ອລສ຺ຍາຍິຕສ຺ສ ຠາໂວ ອາລສ຺ຍາຍິຕຕ຺ຕໍ. ອິຕິ ສພ຺ເພຫິປິ ອິເມຫິ ປເທຫິ ກິເລສວເສນ ກາຍາລສິຍໍ ກຖິຕໍ.

໘໕໘. ວິຊມ຺ຠິຕານິທ຺ເທເສ ຊມ຺ຠນາຕິ ຜນ຺ທນາ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ຊມ຺ຠນາ ວິຊມ຺ຠນາ. ອານມນາຕິ ປຸຣໂຕ ນມນາ. ວິນມນາຕິ ປຈ຺ຉໂຕ ນມນາ. ສນ຺ນມນາຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ນມນາ. ປຓມນາຕິ ຍຖາ ຫິ ຕນ຺ຕໂຕ ອຸຏ຺ຐິຕເປສກາໂຣ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຊຸກໍ ກາຍໍ ອຸສ຺ສາເປຕິ, ເອວໍ ກາຍສ຺ສ ອຸທ຺ຘໍ ຐປນາ. ພ຺ຍາຘິຍກນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນພ຺ຍາຘິຕາ. ອິຕິ ສພ຺ເພຫິປິ ອິເມຫິ ປເທຫິ ກິເລສວເສນ ກາຍຜນ຺ທນເມວ ກຖິຕໍ.

໘໕໙. ຠຕ຺ຕສມ຺ມທນິທ຺ເທເສ ຠຸຕ຺ຕາວິສ຺ສາຕິ ຠຸຕ຺ຕວໂຕ. ຠຕ຺ຕມຸຈ຺ຉາຕິ ຠຕ຺ຕເຄລຎ຺ຎໍ; ພລວຠຕ຺ເຕນ ຫິ ມຸຈ຺ຉາປຕ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ. ຠຕ຺ຕກິລມໂຖຕິ ຠຕ຺ເຕນ ກິລນ຺ຕຠາໂວ. ຠຕ຺ຕປຣິຬາໂຫຕິ ຠຕ຺ຕທຣໂຖ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ປຣິຬາຫຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປຫຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ໂຫຕິ, ກາໂຍ ຊີຣຕິ. ກາຍທຸຏ຺ຐຸລ຺ລນ຺ຕິ ຠຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ກາຍສ຺ສ ອກມ຺ມຎ຺ຎຕາ.

໘໖໐. ເຈຕໂສ ລີນຕ຺ຕນິທ຺ເທໂສ ເຫຏ຺ຐາ ຘມ຺ມສງ຺ຄຫຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ໂຖເຍວ. ອິເມຫິ ປນ ສພ຺ເພຫິປິ ປເທຫິ ກິເລສວເສນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຄິລານາກາໂຣ ກຖິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໘໖໑. ກຸຫນານິທ຺ເທເສ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກສນ຺ນິສ຺ສິຕສ຺ສາຕິ ລາຠຎ຺ຈ ສກ຺ກາຣຎ຺ຈ ກິຕ຺ຕິສທ຺ທຎ຺ຈ ນິສ຺ສິຕສ຺ສ, ປຕ຺ຖຍນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາປິຈ຺ຉສ຺ສາຕິ ອສນ຺ຕຄຸຓທີປນກາມສ຺ສ. ອິຈ຺ຉາປກຕສ຺ສາຕິ ອິຈ຺ຉາຍ ອປກຕສ຺ສ, ອຸປທ຺ທຸຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິໂຕ ປຣໍ ຍສ຺ມາ ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນ ສາມນ຺ຕຊປ຺ປນອິຣິຍາປຖສນ຺ນິສ຺ສິຕວເສນ ມຫານິທ຺ເທເສ ຕິວິຘໍ ກຸຫນວຕ຺ຖຸ ອາຄຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕິວິຘມ຺ປິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນສງ຺ຂາເຕນ ວາຕິ ເອວມາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຈີວຣາທີຫິ ນິມນ຺ຕິຕສ຺ສ ຕທຕ຺ຖິກສ຺ເສວ ສໂຕ ປາປິຈ຺ຉຕໍ ນິສ຺ສາຍ ປຏິກ຺ຂິປເນນ, ເຕ ຈ ຄຫປຕິເກ ອຕ຺ຕນິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕສທ຺ເຘ ຎຕ຺ວາ ປຸນ ເຕສໍ ‘ອໂຫ ອຍ຺ໂຍ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ, ນ ກິຎ຺ຈິ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ສຸລທ຺ຘໍ ວຕ ໂນ ອສ຺ສ ສເຈ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ກິຎ຺ຈິ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາ’ຕິ ນານາວິເຘຫິ ອຸປາເຍຫິ ປຓີຕານິ ຈີວຣາທີນິ ອຸປເນນ຺ຕານໍ ຕທນຸຄ຺ຄຫກາມຕໍເຍວ ອາວິກຕ຺ວາ ປຏິຄ຺ຄຫເຓນ ຈ ຕໂຕ ປຠຸຕິ ອສີຕິສກຏຠາເຣຫິ ອຸປນາມນເຫຕຸຠູຕໍ ວິມ຺ຫາປນໍ ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນສງ຺ຂາຕໍ ກຸຫນວຕ຺ຖູຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ມຫານິທ຺ເທເສ (ມຫານິ. ໘໗) –

‘‘ກຕມໍ ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນສງ຺ຂາຕໍ ກຸຫນວຕ຺ຖຸ? ອິຘ ຄຫປຕິກາ ຠິກ຺ຂຸໍ ນິມນ຺ເຕນ຺ຕິ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາເຣຫິ. ໂສ ປາປິຈ຺ໂຉ ອິຈ຺ຉາປກໂຕ ອຕ຺ຖິໂກ ຈີວຣ …ເປ… ປຣິກ຺ຂາຣານໍ ຠິຍ຺ໂຍກມ຺ຍຕໍ ອຸປາທາຍ ຈີວຣໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ເສນາສນໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ. ໂສ ເອວມາຫ – ‘‘ກິໍ ສມຓສ຺ສ ມຫຄ຺ເຆນ ຈີວເຣນ? ເອຕໍ ສາຣຸປ຺ປໍ ຍໍ ສມໂຓ ສຸສານາ ວາ ສງ຺ກາຣກູຏາ ວາ ປາປຓິກາ ວາ ນນ຺ຕການິ ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາ ສງ຺ຆາຏິໍ ກຕ຺ວາ ຘາເຣຍ຺ຍ. ກິໍ ສມຓສ຺ສ ມຫຄ຺ເຆນ ປິຓ຺ຑປາເຕນ? ເອຕໍ ສາຣຸປ຺ປໍ ຍໍ ສມໂຓ ອຸຎ຺ຉາຈຣິຍາຍ ປິຓ຺ຑິຍາໂລເປນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຍ຺ຍ. ກິໍ ສມຓສ຺ສ ມຫຄ຺ເຆນ ເສນາສເນນ? ເອຕໍ ສາຣຸປ຺ປໍ ຍໍ ສມໂຓ ຣຸກ຺ຂມູລິໂກ ວາ ອສ຺ສ ໂສສານິໂກ ວາ ອພ຺ໂຠກາສິໂກ ວາ. ກິໍ ສມຓສ຺ສ ມຫຄ຺ເຆນ ຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາເຣນ? ເອຕໍ ສາຣຸປ຺ປໍ ຍໍ ສມໂຓ ປູຕິມຸຕ຺ເຕນ ວາ ຫຣີຕກີຂຓ຺ເຑນ ວາ ໂອສຘໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ. ຕທຸປາທາຍ ລູຂໍ ຈີວຣໍ ຘາເຣຕິ, ລູຂໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ລູຂໍ ເສນາສນໍ ປຏິເສວຕິ, ລູຂໍ ຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣໍ ປຏິເສວຕິ. ຕເມນໍ ຄຫປຕິກາ ເອວໍ ຊານນ຺ຕິ – ‘ອຍໍ ສມໂຓ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ປວິວິຕ຺ໂຕ ອສໍສຏ຺ໂຐ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ຘຸຕວາໂທ’ຕິ ຠິຍ຺ໂຍ ຠິຍ຺ໂຍ ນິມນ຺ເຕນ຺ຕິ ຈີວຣ…ເປ… ປຣິກ຺ຂາເຣຫິ. ໂສ ເອວມາຫ – ‘ຕິຓ຺ຓໍ ສມ຺ມຸຂີຠາວາ ສທ຺ໂຘ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ພຫຸໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕິ – ສທ຺ຘາຍ ສມ຺ມຸຂີຠາວາ ສທ຺ໂຘ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ພຫຸໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕິ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ…ເປ… ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍານໍ ສມ຺ມຸຂີຠາວາ ສທ຺ໂຘ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ພຫຸໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕິ. ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ເຈວາຍໍ ສທ຺ຘາ ອຕ຺ຖິ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ຈ ສໍວິຊ຺ຊຕິ, ອຫຎ຺ຈ ປຏິຄ຺ຄາຫໂກ. ສຈາຫໍ ນ ປຏິຄ຺ຄເຫສ຺ສາມິ, ເອວໍ ຕຸມ຺ເຫ ປຸຎ຺ເຎນ ປຣິພາຫິຣາ ຠວິສ຺ສຖ; ນ ມຍ຺ຫໍ ອິມິນາ ອຕ຺ໂຖ, ອປິຈ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອວ ອນຸກມ຺ປາຍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມີ’ຕິ. ຕທຸປາທາຍ ພຫຸມ຺ປິ ຈີວຣໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ພຫຸມ຺ປິ ປິຓ຺ຑປາຕໍ…ເປ… ເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຍາ ເອວຣູປາ ຠາກຸຏິກາ ຠາກຸຏິຍໍ ກຸຫນາ ກຸຫາຍນາ ກຸຫິຕຕ຺ຕໍ – ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນສງ຺ຂາຕໍ ກຸຫນວຕ຺ຖູ’’ຕິ.

ປາປິຈ຺ຉສ຺ເສວ ປນ ສໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາຘິຄມປຣິທີປນວາຈາຍ ຕຖາ ຕຖາ ວິມ຺ຫາປນໍ ສາມນ຺ຕຊປ຺ປນສງ຺ຂາຕໍ ກຸຫນວຕ຺ຖູຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ກຕມໍ ສາມນ຺ຕຊປ຺ປນສງ຺ຂາຕໍ ກຸຫນວຕ຺ຖຸ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປາປິຈ຺ໂຉ ອິຈ຺ຉາປກໂຕ ສມ຺ຠາວນາຘິປ຺ປາໂຍ ‘ເອວໍ ມໍ ຊໂນ ສມ຺ຠາເວສ຺ສຕີ’ຕິ ອຣິຍຘມ຺ມສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ວາຈໍ ຠາສຕິ – ‘ໂຍ ເອວຣູປໍ ຈີວຣໍ ຘາເຣຕິ, ໂສ ສມໂຓ ມເຫສກ຺ໂຂ’ຕິ ຠຓຕິ; ‘ໂຍ ເອວຣູປໍ ປຕ຺ຕໍ, ໂລຫຖາລກໍ, ຘມກຣຓໍ, ປຣິສາວນໍ, ກຸຎ຺ຈິກໍ, ອຸປາຫນໍ, ກາຍພນ຺ຘນໍ, ອາໂຍຄໍ ຘາເຣຕິ, ໂສ ສມໂຓ ມເຫສກ຺ໂຂ’ຕິ ຠຓຕິ; ‘ຍສ຺ສ ເອວຣູໂປ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ, ອາຈຣິໂຍ, ສມານຸປຊ຺ຌາໂຍ, ສມານາຈຣິຍໂກ, ມິຕ຺ໂຕ ສນ຺ທິຏ຺ໂຐ, ສມ຺ຠຕ຺ໂຕ, ສຫາໂຍ; ໂຍ ເອວຣູເປ ວິຫາເຣ ວສຕິ – ອຑ຺ຒໂຍເຄ, ປາສາເທ, ຫມ຺ມິເຍ, ຄຸຫາຍໍ, ເລເຓ, ກຸຏິຍາ, ກູຏາຄາເຣ, ອຏ຺ເຏ, ມາເຬ, ອຸໂທສິເຕ, ອຸທ຺ທຓ຺ເຑ, ອຸປຏ຺ຐານສາລາຍໍ, ມຓ຺ຑເປ, ຣຸກ຺ຂມູເລ ວສຕິ, ໂສ ສມໂຓ ມເຫສກ຺ໂຂ’ຕິ ຠຓຕິ.

‘‘ອຖ ວາ ໂກຣຊິກໂກຣຊິໂກ ຠາກຸຏິກຠາກຸຏິໂກ ກຸຫກກຸຫໂກ ລປກລປໂກ ມຸຂສມ຺ຠາວິໂຕ ‘ອຍໍ ສມໂຓ ອິມາສໍ ເອວຣູປານໍ ສນ຺ຕານໍ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕີນໍ ລາຠີ’ຕິ ຕາທິສໍ ຄມ຺ຠີຣໍ ຄູຬ຺ຫໍ ນິປຸຓໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ສຸຎ຺ຎຕາປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ກຖໍ ກເຖຕິ. ຍາ ເອວຣູປາ ຠາກຸຏິກາ ຠາກຸຏິຍໍ ກຸຫນາ ກຸຫາຍນາ ກຸຫິຕຕ຺ຕໍ – ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສາມນ຺ຕຊປ຺ປນສງ຺ຂາຕໍ ກຸຫນວຕ຺ຖູ’’ຕິ.

ປາປິຈ຺ຉສ຺ເສວ ປນ ສໂຕ ສມ຺ຠາວນາຘິປ຺ປາຍກເຕນ ອິຣິຍາປເຖນ ວິມ຺ຫາປນໍ ອິຣິຍາປຖສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ກຸຫນວຕ຺ຖູຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ກຕມໍ ອິຣິຍາປຖສງ຺ຂາຕໍ ກຸຫນວຕ຺ຖຸ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປາປິຈ຺ໂຉ ອິຈ຺ຉາປກໂຕ ສມ຺ຠາວນາຘິປ຺ປາໂຍ ‘ເອວໍ ມໍ ຊໂນ ສມ຺ຠາເວສ຺ສຕີ’ຕິ ຄມນໍ ສຓ຺ຐເປຕິ, ສຍນໍ ສຓ຺ຐເປຕິ, ປຓິຘາຍ ຄຈ຺ຉຕິ, ປຓິຘາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ປຓິຘາຍ ນິສີທຕິ, ປຓິຘາຍ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ, ສມາຫິໂຕ ວິຍ ຄຈ຺ຉຕິ, ສມາຫິໂຕ ວິຍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ນິສີທຕິ, ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ, ອາປາຖກຊ຺ຌາຍີວ ໂຫຕິ. ຍາ ເອວຣູປາ ອິຣິຍາປຖສ຺ສ ອາຐປນາ ຐປນາ ສຓ຺ຐປນາ ຠາກຸຏິກາ ຠາກຸຏິຍໍ ກຸຫນາ ກຸຫາຍນາ ກຸຫິຕຕ຺ຕໍ – ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອິຣິຍາປຖສງ຺ຂາຕໍ ກຸຫນວຕ຺ຖູ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນສງ຺ຂາເຕນາຕິ ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນນ຺ຕິ ເອວໍ ສງ຺ຂາເຕນ ປຈ຺ຈຍປຏິເສວເນນ. ສາມນ຺ຕຊປ຺ປິເຕນາຕິ ສມີເປ ຠຓິເຕນ. ອິຣິຍາປຖສ຺ສາຕິ ຈຕຸອິຣິຍາປຖສ຺ສ. ອາຐປນາຕິ ອາທິຐປນາ, ອາທເຣນ ວາ ຐປນາ. ຐປນາຕິ ຐປນາກາໂຣ. ສຓ຺ຐປນາຕິ ອຠິສງ຺ຂຣຓາ, ປາສາທິກຠາວກຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຠາກຸຏິກາຕິ ປຘານປຸຣິມຏ຺ຐິຕຠາວທສ຺ສເນນ ຠາກຸຏິກຣຓໍ, ມຸຂສງ຺ໂກໂຈຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຠາກຸຏິກຣຓໍ ສີລມສ຺ສາຕິ ຠາກຸຏິໂກ; ຠາກຸຏິກສ຺ສ ຠາໂວ ຠາກຸຏິຍໍ. ກຸຫນາຕິ ວິມ຺ຫາປນໍ, ກຸຫສ຺ສ ອາຍນາ ກຸຫາຍນາ. ກຸຫິຕສ຺ສ ຠາໂວ ກຸຫິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ.

໘໖໒. ລປນານິທ຺ເທເສ ອາລປນາຕິ ວິຫາຣໍ ອາຄຕມນຸສ຺ເສ ທິສ຺ວາ ກິມຕ຺ຖາຍ ໂຠນ຺ໂຕ ອາຄຕາ? ກິໍ ຠິກ຺ຂູ ນິມນ຺ເຕຕຸໍ? ຍທິ ເອວໍ ຄຈ຺ຉຖ; ອຫໍ ປຈ຺ຉໂຕ ຠິກ຺ຂູ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉາມີ’ຕິ ເອວໍ ອາທິໂຕວ ລປນາ. ອຖ ວາ ອຕ຺ຕານໍ ອຸປເນຕ຺ວາ ‘ອຫໍ ຕິສ຺ໂສ, ມຍິ ຣາຊາ ປສນ຺ໂນ, ມຍິ ອສຸໂກ ຈ ອສຸໂກ ຈ ຣາຊມຫາມຕ຺ໂຕ ປສນ຺ໂນ’ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕຸປນາຍິກາ ລປນາ ອາລປນາ. ລປນາຕິ ປຸຏ຺ຐສ຺ສ ສໂຕ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣເມວ ລປນໍ. ສລ຺ລປນາຕິ ຄຫປຕິການໍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐເນ ຠີຕສ຺ສ ໂອກາສໍ ທຕ຺ວາ ສຸຏ຺ຐຸ ລປນາ. ອຸລ຺ລປນາຕິ ‘ມຫາກຸຏຸມ຺ພິໂກ, ມຫານາວິໂກ, ມຫາທານປຕີ’ຕິ ເອວໍ ອຸທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ລປນາ. ສມຸລ຺ລປນາຕິ ສພ຺ພໂຕຠາເຄນ ອຸທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ລປນາ. ອຸນ຺ນຫນາຕິ ‘ອຸປາສກາ, ປຸພ຺ເພ ອີທິເສ ກາເລ ທານໍ ເທຖ; ອິທານິ ກິໍ ນ ເທຖາ’ຕິ ເອວໍ ຍາວ ‘ທສ຺ສາມ, ຠນ຺ເຕ, ໂອກາສໍ ນ ລຠາມາ’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ຕິ ຕາວ ອຸທ຺ຘໍ ນຫນາ, ເວຐນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ອຸຈ຺ຉຸຫຕ຺ຖໍ ທິສ຺ວາ ‘ກຸໂຕ ອາຄຕາ, ອຸປາສກາ’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ‘ອຸຈ຺ຉຸເຂຕ຺ຕໂຕ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ. ‘ກິໍ ຕຕ຺ຖ ອຸຈ຺ຉຸ ມຘຸຣ’ນ຺ຕິ? ‘ຂາທິຕ຺ວາ, ຠນ຺ເຕ, ຊານິຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ. ‘ນ, ອຸປາສກາ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ‘ອຸຈ຺ຉຸໍ ເທຖາ’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’ຕິ ຍາ ເອວຣູປາ ນິພ຺ເພເຐນ຺ຕສ຺ສາປິ ເວຐນກກຖາ, ສາ ອຸນ຺ນຫນາ. ສພ຺ພໂຕຠາເຄນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸນ຺ນຫນາ ສມຸນ຺ນຫນາ. ອຸກ຺ກາຈນາຕິ ‘ເອຕໍ ກຸລໍ ມໍເຍວ ຊານາຕິ, ສເຈ ເອຕ຺ຖ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ມຍ຺ຫເມວ ເທຕີ’ຕິ ເອວໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກາຈນາ ອຸກ຺ກາຈນາ; ອຸທ຺ທີປນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ເຕລກນ຺ທຣິກວຕ຺ຖຸ ເຈຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ທ຺ເວ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ ເອກໍ ຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອາສນສາລາຍ ນິສີທິຕ຺ວາ ເອກໍ ກຸມາຣິກໍ ທິສ຺ວາ ປກ຺ໂກສິໍສຸ. ຕາຍ ອາຄຕາຍ ຕຕ຺ເຣໂກ ເອກໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ກສ຺ສ ກຸມາຣິກາ’ຕິ? ‘ອມ຺ຫາກໍ ອຸປຏ຺ຐາຍິກາຍ ເຕລກນ຺ທຣິກາຍ ຘີຕາ, ອາວຸໂສ. ອິມິສ຺ສາ ມາຕາ ມຍິ ເຄຫໍ ຄເຕ ສປ຺ປິໍ ທທມານາ ຆເຏເນວ ເທຕິ, ອຍມ຺ປິ ມາຕາ ວິຍ ຆເຏເນວ ເທຕີ’ຕິ ອຸກ຺ກາເຈຕິ.

ສພ຺ພໂຕຠາເຄນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸກ຺ກາຈນາ ສມຸກ຺ກາຈນາ. ອນຸປ຺ປິຍຠາຓິຕາຕິ ສຈ຺ຈານຸຣູປໍ ວາ ຘມ຺ມານຸຣູປໍ ວາ ອນປໂລເກຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປິຍຠຓນເມວ. ຈາຏຸກມ຺ຍຕາຕິ ນີຈວຸຕ຺ຕິຕາ; ອຕ຺ຕານໍ ເຫຏ຺ຐໂຕ ຐເປຕ຺ວາ ວຕ຺ຕນໍ. ມຸຄ຺ຄສູປ຺ຍຕາຕິ ມຸຄ຺ຄສູປສທິສຕາ. ຍຖາ ມຸຄ຺ເຄສຸ ປຈ຺ຈມາເນສຸ ໂກຈິເທວ ນ ປຈ຺ຈຕິ, ອວເສສາ ປຈ຺ຈນ຺ຕິ; ເອວໍ ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວຈເນ ກິຎ຺ຈິເທວ ສຈ຺ຈໍ ໂຫຕິ, ເສສໍ ອລິກໍ – ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ມຸຄ຺ຄສູປ຺ໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ສ ຠາໂວ ມຸຄ຺ຄສູປ຺ຍຕາ. ປາຣິຠຏຍຕາຕິ ປາຣິຠຏຍຠາໂວ. ໂຍ ຫິ ກຸລທາຣເກ ຘາຕີ ວິຍ ອງ຺ເກນ ວາ ຂນ຺ເຘນ ວາ ປຣິຠຏຕິ, ຘາເຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ; ຕສ຺ສ ປຣິຠຏສ຺ສ ກມ຺ມໍ ປາຣິຠຏຍໍ; ປາຣິຠຏຍສ຺ສ ຠາໂວ ປາຣິຠຏຍຕາຕິ.

໘໖໓. ເນມິຕ຺ຕິກຕານິທ຺ເທເສ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ປເຣສໍ ປຈ຺ຈຍທານສໍໂຍຊນກໍ ກາຍວຈີກມ຺ມໍ. ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມນ຺ຕິ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ກຣຓໂກສລ຺ລໍ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ເອໂກ ກິຣ ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ອຸປຏ຺ຐາກກມ຺ມາຣສ຺ສ ເຄຫທ຺ວາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ກິໍ ຠນ຺ເຕ’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ຈີວຣນ຺ຕເຣນ ຫຕ຺ຖໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ວາສິປຫຣຓາກາຣໍ ອກາສິ. ກມ຺ມາໂຣ ‘ສລ຺ລກ຺ຂິຕໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ວາສິໍ ກຕ຺ວາ ອທາສິ. ໂອຠາໂສຕິ ປຈ຺ຈຍປຏິສໍຍຸຕ຺ຕກຖາ. ໂອຠາສກມ຺ມນ຺ຕິ ວຈ຺ຉກປາລເກ ທິສ຺ວາ ‘ກິໍ ອິເມ ວຈ຺ຉາ ຂີຣໂຄວຈ຺ຉາ, ຕກ຺ກໂຄວຈ຺ຉາ’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘ຂີຣໂຄວຈ຺ຉາ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘ນ ຂີຣໂຄວຈ຺ຉາ, ຍທິ ຂີຣໂຄວຈ຺ຉາ ສິຍຸໍ ຠິກ຺ຂູປິ ຂີຣໍ ລເຠຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ເຕສໍ ທາຣການໍ ມາຕາປິຕູນໍ ນິເວເທຕ຺ວາ ຂີຣທາປນາທິກໍ ໂອຠາສກຣຓໍ. ສາມນ຺ຕຊປ຺ປາຕິ ສມີປໍ ກຕ຺ວາ ຊປ຺ປນໍ.

ຊາຕກຠາຓກວຕ຺ຖຸ ເຈຕ຺ຖ ກເຖຕພ຺ພໍ. ເອໂກ ກິຣ ຊາຕກຠາຓກຕ຺ເຖໂຣ ຠຸຎ຺ຊິຕຸກາໂມ ອຸປຏ຺ຐາຍິກາຍ ເຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ສາ ອທາຕຸກາມາ ‘ຕຓ຺ຑຸລາ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ຠຓນ຺ຕີ ຕຓ຺ຑຸເລ ອາຫຣິຕຸກາມາ ວິຍ ປຏິວິສ຺ສກຆຣໍ ຄຕາ. ຠິກ຺ຂຸ ອນ຺ໂຕຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ກວາຏໂກເຓ ອຸຈ຺ຉຸໍ, ຠາຊເນ ຄຸຬໍ, ປິຏເກ ໂລຓມຈ຺ຉຜາລໍ, ກຸມ຺ຠິຍໍ ຕຓ຺ຑຸເລ, ຆເຏ ຆຕໍ ທິສ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ຆຣຓີ ‘ຕຓ຺ຑຸລໍ ນາລຕ຺ຖ’ນ຺ຕິ ອາຄຕາ. ເຖໂຣ ‘ອຸປາສິເກ, ອຊ຺ຊ ຠິກ຺ຂາ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’ຕິ ປຏິກຈ຺ເຈວ ນິມິຕ຺ຕໍ ອທ຺ທສ’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ? ‘ກວາຏໂກເຓ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ອຸຈ຺ຉຸໍ ວິຍ ສປ຺ປໍ ອທ຺ທສໍ; ‘ຕໍ ປຫຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຠາຊເນ ຐປິຕໍ ຄຸຬປິຓ຺ຑໍ ວິຍ ປາສາຓໍ ເລຑ຺ຑຸເກນ; ປຫເຏນ ສປ຺ເປນ ກຕໍ, ປິຏເກ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໂລຓມຈ຺ຉຜາລສທິສໍ, ຜຓໍ; ຕສ຺ສ ຕໍ ເລຑ຺ຑຸໍ ຑໍສິຕຸກາມສ຺ສ, ກຸມ຺ຠິຍາ ຕຓ຺ຑຸລສທິເສ ທນ຺ເຕ; ອຖສ຺ສ ກຸປິຕສ຺ສ, ຆເຏ ປກ຺ຂິຕ຺ຕຆຕສທິສໍ, ມຸຂໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ຕໍ ວິສມິສ຺ສກໍ ເຂຬ’ນ຺ຕິ. ສາ ‘ນ ສກ຺ກາ ມຸຓ຺ຑກໍ ວຎ຺ເຈຕຸ’ນ຺ຕິ ອຸຈ຺ຉຸໍ ທຕ຺ວາ ໂອທນໍ ປຈິຕ຺ວາ ຆຕຄຸຬມຈ຺ເຉຫິ ສທ຺ຘິໍ ອທາສີຕິ. ເອວໍ ສມີປໍ ກຕ຺ວາ ຊປ຺ປນໍ ສາມນ຺ຕຊປ຺ປາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຣິກຖາຕິ ຍຖາ ຕໍ ລຠຕິ ຕຖາ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ກຖນໍ.

໘໖໔. ນິປ຺ເປສິກຕານິທ຺ເທເສ ອກ຺ໂກສນາຕິ ທສຫິ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູຫິ ອກ຺ໂກສນາ. ວມ຺ຠນາຕິ ປຣິຠວິຕ຺ວາ ກຖນໍ. ຄຣຫນາຕິ ‘ອສ຺ສທ຺ໂຘ ອປ຺ປສນ຺ໂນ’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ໂທສາໂຣປນາ. ອຸກ຺ເຂປນາຕິ ‘ມາ ເອຕໍ ເອຕ຺ຖ ກເຖຖາ’ຕິ ວາຈາຍ ອຸກ຺ຂິປນໍ. ສພ຺ພໂຕຠາເຄນ ສວຕ຺ຖຸກໍ ສເຫຕຸກໍ ກຕ຺ວາ ອຸກ຺ເຂປນາ ສມຸກ຺ເຂປນາ. ອຖວາ ອເທນ຺ຕໍ ‘ອໂຫ ທານປຕີ’ຕິ ເອວໍ ອຸກ຺ຂິປນໍ ອຸກ຺ເຂປນາ. ‘ມຫາທານປຕີ’ຕິ ເອວໍ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸກ຺ເຂປນາ ສມຸກ຺ເຂປນາ. ຂິປນາຕິ ‘ກິໍ ອິມສ຺ສ ຊີວິຕໍ ພີຊໂຠຊິໂນ’ຕິ ເອວໍ ອຸປ຺ປຓ຺ຑນາ. ສງ຺ຂິປນາຕິ ‘ກິໍ ອິມໍ ອທາຍໂກຕິ ຠຓຖ ໂຍ ນິຈ຺ຈກາລໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ນຕ຺ຖີຕິ ວຈນໍ ເທຕີ’ຕິ ເອວໍ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ອຸປ຺ປຓ຺ຑນາ. ປາປນາຕິ ອທາຍກຕ຺ຕສ຺ສ ອວຓ຺ຓສ຺ສ ວາ ປາປນໍ. ສພ຺ພໂຕຠາເຄນ ປາປນາ ສມ຺ປາປນາ. ອວຓ຺ຓຫາຣິກາຕິ ‘ເອວໍ ເມ ອວຓ຺ຓຠຍາປິ ທສ຺ສຕີ’ຕິ ເຄຫໂຕ ເຄຫໍ, ຄາມໂຕ ຄາມໍ, ຊນປທໂຕ ຊນປທໍ ອວຓ຺ຓຫຣຓໍ. ປຣປິຏ຺ຐິມໍສິກຕາຕິ ປຸຣໂຕ ມຘຸຣໍ ຠຓິຕ຺ວາ ປຣມ຺ມຸເຂ ອວຓ຺ຓຠາສິຕາ. ເອສາ ຫິ ອຠິມຸຂໍ ໂອໂລເກຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ປຣມ຺ມຸຂານໍ ປິຏ຺ຐິມໍສຂາທນໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ປຣປິຏ຺ຐິມໍສິກຕາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ນິປ຺ເປສິກຕາຕິ ອຍໍ ຍສ຺ມາ ເວຬຸເປສິກາ ວິຍ ອພ຺ຠງ຺ຄໍ ປຣສ຺ສ ຄຸຓໍ ນິປ຺ເປເສຕິ ນິປຸຎ຺ຉຕິ, ຍສ຺ມາ ວາ ຄນ຺ຘຊາຕໍ ນິປິສິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມຄ຺ຄນາ ວິຍ ປຣຄຸເຓ ນິປິສິຕ຺ວາ ວິຈຸຓ຺ເຓຕ຺ວາ ເອສາ ລາຠມຄ຺ຄນາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ນິປ຺ເປສິກຕາຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ.

໘໖໕. ລາເຠນ ລາຠໍ ນິຊິຄີສນຕານິທ຺ເທເສ ນິຊິຄີສນຕາຕິ ມຄ຺ຄນາ. ອິໂຕ ລທ຺ຘນ຺ຕິ ອິມມ຺ຫາ ເຄຫາ ລທ຺ຘໍ. ອມຸຕ຺ຣາຕິ ອມຸກມ຺ຫິ ເຄເຫ. ເອຏ຺ຐີຕິ ອິຈ຺ຉນາ. ຄເວຏ຺ຐີຕິ ມຄ຺ຄນາ. ປຣິເຍຏ຺ຐີຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ມຄ຺ຄນາ. ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ລທ຺ຘໍ ລທ຺ຘໍ ຠິກ຺ຂໍ ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣ ກຸລທາຣການໍ ທຕ຺ວາ ອນ຺ເຕ ຂີຣຍາຄຸໍ ລຠິຕ຺ວາ ຄຕຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ ເຈຕ຺ຖ ກເຖຕພ຺ພໍ. ເອສນາຕິອາທີນິ ເອຏ຺ຐີຕິອາທີນໍ ເວວຈນານິ, ຕສ຺ມາ ເອຏ຺ຐີຕິ ເອສນາ, ຄເວຏ຺ຐີຕິ ຄເວສນາ, ປຣິເຍຏ຺ຐີຕິ ປຣິເຍສນາ. ອິຈ຺ເຈວເມຕ຺ຖ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໘໖໖. ເສຍ຺ຍມານນິທ຺ເທເສ ຊາຕິຍາຕິ ຂຕ຺ຕິຍຠາວາທິຊາຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ. ໂຄຕ຺ເຕນາຕິ ໂຄຕມໂຄຕ຺ຕາທິນາ ອຸກ຺ກຏ຺ຐໂຄຕ຺ເຕນ. ໂກລປຸຕ຺ຕິເຍນາຕິ ມຫາກຸລຠາເວນ. ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍາຕິ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ນສຣີຣຕາຍ. ສຣີຣຎ຺ຫິ ໂປກ຺ຂຣນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຠິຣູປຠາເວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘເນນາຕິອາທີນິ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖາເນວ. ມານໍ ຊປ຺ເປຕີຕິ ເອເຕສຸ ເຍນ ເກນຈິ ວຕ຺ຖຸນາ ‘ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີ’ຕິ ມານໍ ປວຕ຺ເຕຕິ ກໂຣຕິ.

໘໖໗. ສທິສມານນິທ຺ເທເສ ມານໍ ຊປ຺ເປຕີຕິ ເອເຕສຸ ເຍນ ເກນຈິ ວຕ຺ຖຸນາ ‘ສທິໂສຫມສ຺ມີ’ຕິ ມານໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ວິເສໂສ. ປາຬິຍໍ ປນ ນານາກຣຓໍ ນຕ຺ຖິ.

໘໖໘. ຫີນມານນິທ຺ເທເສ ໂອມານໍ ຊປ຺ເປຕີຕິ ເຫຏ຺ຐາມານໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ໂອມາໂນຕິ ລາມໂກ ເຫຏ຺ຐາມາໂນ. ໂອມຎ຺ຎນາ ໂອມຎ຺ຎິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາກາຣຠາວນິທ຺ເທໂສ. ຫີຬນາຕິ ຊາຕິອາທີຫິ ອຕ຺ຕຊິຄຸຈ຺ຉນາ. ໂອຫີຬນາຕິ ອຕິເຣກໂຕ ຫີຬນາ. ໂອຫີຬິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ຠາວນິທ຺ເທໂສ. ອຕ຺ຕຸຎ຺ຎາຕິ ອຕ຺ຕານໍ ຫີນໍ ກຕ຺ວາ ຊານນາ. ອຕ຺ຕາວຎ຺ຎາຕິ ອຕ຺ຕານໍ ອວຊານນາ. ອຕ຺ຕປຣິຠໂວຕິ ຊາຕິອາທິສມ຺ປຕ຺ຕິນາມເມວ ຊາຕາຕິ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຠວິຕ຺ວາ ມຎ຺ຎນາ. ເອວມິເມ ຕໂຍ ມານາ ປຸຄ຺ຄລໍ ອນິສ຺ສາຍ ຊາຕິອາທິວຕ຺ຖຸວເສເນວ ກຖິຕາ. ເຕສຸ ເອເກໂກ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ເສຍ຺ຍສທິສຫີນານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີ’ຕິ ມາໂນ ເສຍ຺ຍສ຺ເສວ ຍາຖາວມາໂນ, ເສສານໍ ອຍາຖາວມາໂນ. ‘ສທິໂສຫມສ຺ມີ’ຕິ ມາໂນ ສທິສສ຺ເສວ ຍາຖາວມາໂນ, ເສສານໍ ອຍາຖາວມາໂນ. ‘ຫີໂນຫມສ຺ມີ’ຕິ ມາໂນ ຫີນສ຺ເສວ ຍາຖາວມາໂນ, ເສສານໍ ອຍາຖາວມາໂນ.

໘໖໙. ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ເສຍ຺ຍສ຺ສ ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີຕິອາທໂຍ ປນ ນວ ມານາ ປຸຄ຺ຄລໍ ນິສ຺ສາຍ ກຖິຕາ. ເຕສຸ ຕໂຍ ຕໂຍ ເອເກກສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ທຫຕີຕິ ຐເປຕິ. ຕໍ ນິສ຺ສາຍາຕິ ຕໍ ເສຍ຺ຍໂຕ ທຫນໍ ນິສ຺ສາຍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ເສຍ຺ຍສ຺ສ ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນ ຣາຊູນຎ຺ເຈວ ປພ຺ພຊິຕານຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຣາຊາ ຫິ ‘ຣຏ຺ເຐນ ວາ ຘເນນ ວາ ວາຫເນຫິ ວາ ໂກ ມຍາ ສທິໂສ ອຕ຺ຖີ’ຕິ ເອຕໍ ມານໍ ກໂຣຕິ. ປພ຺ພຊິໂຕປິ ‘ສີລຘຸຕງ຺ຄາທີຫິ ໂກ ມຍາ ສທິໂສ ອຕ຺ຖີ’ຕິ ເອຕໍ ມານໍ ກໂຣຕິ.

໘໗໐. ເສຍ຺ຍສ຺ສ ສທິໂສຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນປິ ເອເຕສໍເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຣາຊາ ຫິ ‘ຣຏ຺ເຐນ ວາ ຘເນນ ວາ ວາຫເນຫິ ວາ ອຎ຺ຎຣາຊູຫິ ສທ຺ຘິໍ ມຍ຺ຫໍ ກິໍ ນານາກຣຓ’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ມານໍ ກໂຣຕິ. ປພ຺ພຊິໂຕປິ ‘ສີລຘຸຕງ຺ຄາທີຫິ ອຎ຺ເຎນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ມຍ຺ຫໍ ກິໍ ນານາກຣຓ’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ມານໍ ກໂຣຕິ.

໘໗໑. ເສຍ຺ຍສ຺ສ ຫີໂນຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນປິ ເອເຕສໍເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍສ຺ສ ຫິ ຣຎ຺ໂຎ ຣຏ຺ຐໍ ວາ ຘນໍ ວາ ວາຫນານິ ວາ ສມ຺ປນ຺ນານິ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ໂສ ‘ມຍ຺ຫໍ ຣາຊາຕິ ໂວຫາຣສຸຂມຕ຺ຕເມວ; ກິໍ ຣາຊາ ນາມ ອຫ’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ມານໍ ກໂຣຕິ. ປພ຺ພຊິໂຕປິ ‘ອປ຺ປລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຫໍ. ຘມ຺ມກຖິໂກ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ມຫາເຖໂຣຕິ ກຖາມຕ຺ຕເມວ. ກິໍ ຘມ຺ມກຖິໂກ ນາມາຫໍ, ກິໍ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ນາມາຫໍ, ກິໍ ມຫາເຖໂຣ ນາມາຫໍ ຍສ຺ສ ເມ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ເອຕໍ ມານໍ ກໂຣຕິ.

໘໗໒. ສທິສສ຺ສ ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີຕິ ມານາທໂຍ ອມຈ຺ຈາທີນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອມຈ຺ໂຈ ຫິ ຣຏ຺ຐິໂຍ ວາ ‘ໂຠຄຍານວາຫນາທີຫິ ໂກ ມຍາ ສທິໂສ ອຎ຺ໂຎ ຣາຊປຸຣິໂສ ອຕ຺ຖີ’ຕິ ວາ ‘ມຍ຺ຫໍ ອຎ຺ເຎຫິ ສທ຺ຘິໍ ກິໍ ນານາກຣຓ’ນ຺ຕິ ວາ ‘ອມຈ຺ໂຈຕິ ນາມມຕ຺ຕເມວ ມຍ຺ຫໍ; ຆາສຈ຺ຉາທນມຕ຺ຕມ຺ປິ ເມ ນຕ຺ຖິ. ກິໍ ອມຈ຺ໂຈ ນາມາຫ’ນ຺ຕິ ເອເຕ ມາເນ ກໂຣຕິ.

໘໗໕. ຫີນສ຺ສ ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີຕິ ມານາທໂຍ ທາສາທີນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ທາໂສ ຫິ ‘ມາຕິໂຕ ວາ ປິຕິໂຕ ວາ ໂກ ມຍາ ສທິໂສ ອຎ຺ໂຎ ທາໂສ ນາມ ອຕ຺ຖິ’ ອຎ຺ເຎ ຊີວິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ກຸຈ຺ຉິເຫຕຸ ທາສາ ນາມ ຊາຕາ. ອຫໍ ປນ ປເວຓີອາຄຕຕ຺ຕາ ເສຍ຺ໂຍ’ຕິ ວາ ‘ປເວຓີອາຄຕຠາເວນ ອຸຠໂຕສຸທ຺ຘິກທາສຕ຺ເຕນ ອສຸກທາເສນ ນາມ ສທ຺ຘິໍ ກິໍ ມຍ຺ຫໍ ນານາກຣຓ’ນ຺ຕິ ວາ ‘ກຸຈ຺ຉິວເສນາຫໍ ທາສພ຺ຍໍ ອຸປຄໂຕ. ມາຕາປິຕຸໂກຏິຍາ ປນ ເມ ທາສຏ຺ຐານໍ ນຕ຺ຖິ. ກິໍ ທາໂສ ນາມ ອຫ’ນ຺ຕິ ວາ ເອເຕ ມາເນ ກໂຣຕິ. ຍຖາ ຈ ທາໂສ ເອວໍ ປຸກ຺ກຸສຈຓ຺ຑາລາທໂຍປິ ເອເຕ ມາເນ ກໂຣນ຺ຕິເຍວ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘ເສຍ຺ຍສ຺ສ ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີ’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນມາໂນວ ຍາຖາວມາໂນ, ອິຕເຣ ທ຺ເວ ອຍາຖາວມານາ. ຕຖາ ‘ສທິສສ຺ສ ສທິໂສຫມສ຺ມີ’ຕິ ‘ຫີນສ຺ສ ຫີໂນຫມສ຺ມີ’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນມາໂນວ ຍາຖາວມາໂນ, ອິຕເຣ ທ຺ເວ ອຍາຖາວມານາ. ຕຕ຺ຖ ຍາຖາວມານາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ, ອຍາຖາວມານາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ.

໘໗໘. ເອວໍ ສວຕ຺ຖຸເກ ມາເນ ກເຖຕ຺ວາ ອິທານິ ອວຕ຺ຖຸກໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕມານເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ມາໂນຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໘໗໙. ອຕິມານນິທ຺ເທເສ ເສຍ຺ຍາທິວເສນ ປຸຄ຺ຄລໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ຊາຕິອາທີນໍ ວຕ຺ຖຸວເສເນວ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ຕຕ຺ຖ ອຕິມຎ຺ຎຕີຕິ ‘ຊາຕິອາທີຫິ ມຍາ ສທິໂສ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ມຎ຺ຎຕິ.

໘໘໐. ມານາຕິມານນິທ຺ເທເສ ໂຍ ເອວຣູໂປຕິ ໂຍ ເອໂສ ‘ອຍໍ ປຸພ຺ເພ ມຍາ ສທິໂສ, ອິທານິ ອຫໍ ເສຏ຺ໂຐ, ອຫໍ ຫີນຕໂຣ’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມາໂນ. ອຍໍ ຠາຣາຕິຠາໂຣ ວິຍ ປຸຣິມໍ ສທິສມານໍ ອຸປາທາຍ ມານາຕິມາໂນຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ເອວມາຫ.

໘໘໑. ໂອມານນິທ຺ເທໂສ ຫີນມານນິທ຺ເທສສທິໂສເຍວ. ເວເນຍ຺ຍວເສນ ປນ ໂສ ‘ຫີໂນຫມສ຺ມີ’ຕິ ມາໂນ ນາມ ວຸຕ຺ໂຕ – ອຍໍ ໂອມາໂນ ນາມ. ອປິເຈຕ຺ຖ ‘ຕ຺ວໍ ຊາຕິມາ, ກາກຊາຕິ ວິຍ ເຕ ຊາຕິ; ຕ຺ວໍ ໂຄຕ຺ຕວາ, ຈຓ຺ຑາລໂຄຕ຺ຕໍ ວິຍ ເຕ ໂຄຕ຺ຕໍ; ຕຸຍ຺ຫໍ ສໂຣ ອຕ຺ຖິ, ກາກສ຺ສໂຣ ວິຍ ເຕ ສໂຣ’ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕານໍ ເຫຏ຺ຐາ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນວເສນ ອຍໍ ໂອມາໂນຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໘໘໒. ອຘິມານນິທ຺ເທເສ ອປ຺ປຕ຺ເຕ ປຕ຺ຕສຎ຺ຎິຕາຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ອປ຺ປຕ຺ວາ ປຕ຺ຕສຎ຺ຎິຕາຍ. ອກເຕຕິ ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ເຈ ອກເຕເຍວ. ອນຘິຄເຕຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ເມ ອນຘິຄເຕ. ອສຈ຺ຉິກເຕຕິ ອຣຫຕ຺ເຕນ ອປຈ຺ຈກ຺ຂກເຕ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຘິມາໂນຕິ ອຍໍ ອຘິຄຕມາໂນ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອຍໍ ປນ ກສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ກສ຺ສ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ອຣິຍສາວກສ຺ສ ຕາວ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ຫິ ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານປຫີນກິເລສາວສິຏ຺ຐກິເລສປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ສຎ຺ຊາຕໂສມນສ຺ໂສ ອຣິຍຄຸຓປຏິເວເຘ ນິກ຺ກງ຺ໂຂ. ຕສ຺ມາ ໂສຕາປນ຺ນາທີນໍ ‘ອຫໍ ສກທາຄາມີ’ຕິອາທິວເສນ ມາໂນ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ທຸສ຺ສີລສ຺ສາປິ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ໂສ ຫິ ອຣິຍຄຸຓາຘິຄເມ ນິຣາໂສວ. ສີລວໂຕປິ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ນິທ຺ທາຣາມຕາທິມນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ປຣິສຸທ຺ຘສີລສ຺ສ ປນ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ນາມຣູປໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫນ ວິຕິຓ຺ຓກງ຺ຂສ຺ສ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ຕສ຺ສ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສກສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຈ ສຸທ຺ຘສມຖລາຠີ ວາ ສຸທ຺ຘວິປສ຺ສນາລາຠີ ວາ ອນ຺ຕຣາ ຐເປຕິ. ໂສ ຫິ ທສປິ ວີສມ຺ປິ ຕິໍສມ຺ປິ ວສ຺ສານິ ກິເລສສມຸທາຈາຣໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘ອຫໍ ໂສຕາປນ຺ໂນ’ຕິ ວາ ‘ສກທາຄາມີ’ຕິ ວາ ‘ອນາຄາມີ’ຕິ ວາ ມຎ຺ຎຕິ. ສມຖວິປສ຺ສນາລາຠີ ປນ ອຣຫຕ຺ເຕເຍວ ຐເປຕິ. ຕສ຺ສ ຫິ ສມາຘິພເລນ ກິເລສາ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕາ, ວິປສ຺ສນາພເລນ ສງ຺ຂາຣາ ສຸປຣິຄ຺ຄຫິຕາ. ຕສ຺ມາ ສຏ຺ຐິປິ ວສ຺ສານິ ອສີຕິປິ ວສ຺ສານິ ວສ຺ສສຕມ຺ປິ ກິເລສາ ນ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ; ຂີຓາສວສ຺ເສວ ຈິຕ຺ຕຈາໂຣ ໂຫຕິ. ໂສ ເອວໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ກິເລສສມຸທາຈາຣໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາ ອຏ຺ຐຕ຺ວາວ ‘ອຣຫາ ອຫ’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎຕິ, ອຸຈ຺ຈມາລງ຺ກວາສີ ມຫານາຄຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ, ຫງ຺ກນກວາສີ ມຫາທຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ, ຈິຕ຺ຕລປພ຺ພເຕ ນິງ຺ກໂປຓ຺ຓປຘານຆຣວາສີ ຈູຬສຸມຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ຈ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ເອກວຕ຺ຖຸປຣິທີປນໍ – ຕລງ຺ຄຣວາສີ ຘມ຺ມທິນ຺ນຕ຺ເຖໂຣ ກິຣ ນາມ ເອໂກ ປຠິນ຺ນປຏິສມ຺ຠິໂທ ມຫາຂີຓາສໂວ ມຫໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ໂອວາທທາຍໂກ ອໂຫສິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ອຕ຺ຕໂນ ທິວາຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘ກິນ຺ນຸ ໂຂ ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອຸຈ຺ຈຕລິງ຺ກວາສີມຫານາຄຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສມຓກິຈ຺ຈໍ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ໂຕ, ໂນ’ຕິ ອາວຊ຺ຊນ຺ໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາວເມວສ຺ສ ທິສ຺ວາ ‘ມຍິ ອຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນກາລກິຣິຍເມວ ກຣິສ຺ສຕີ’ຕິ ຈ ຎຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິຍາ ເວຫາສໍ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ທິວາຏ຺ຐາເນ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ສມີເປ ໂອໂຣຫິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ‘ກິໍ, ອາວຸໂສ ຘມ຺ມທິນ຺ນ, ອກາເລ ອາຄໂຕສີ’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ ‘ປຎ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ອາຄໂຕມ຺ຫີ’ຕິ ອາຫ.

ຕໂຕ ‘ປຸຈ຺ຉາວຸໂສ, ຊານມາໂນ ກຖຍິສ຺ສາມີ’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຫາສຫສ຺ສໍ ປຸຈ຺ຉິ. ເຖໂຣ ປຸຈ຺ຉິຕປຸຈ຺ຉິຕໍ ປຎ຺ຫໍ ອສຊ຺ຊມາໂນວ ກເຖສິ. ຕໂຕ ‘ອຕິຕິກ຺ຂໍ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ຎາຓໍ. ກທາ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ອຘິຄໂຕ’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘ອິໂຕ ສຏ຺ຐິວສ຺ສກາເລ, ອາວຸໂສ’ຕິ ອາຫ. ‘ສມາຘິມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ວຬຎ຺ເຊຖາ’ຕິ? ‘ນ ອິທໍ, ອາວຸໂສ, ຠາຣິຍ’ນ຺ຕິ. ‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ເອກໍ ຫຕ຺ຖິໍ ມາເປຖາ’ຕິ. ເຖໂຣ ສພ຺ພເສຕໍ ຫຕ຺ຖິໍ ມາເປສິ. ‘ອິທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຍຖາ ອຍໍ ຫຕ຺ຖີ ອຎ຺ຈິຕກຓ຺ໂຓ ປສາຣິຕນງ຺ຄຸຏ຺ໂຐ ໂສຓ຺ຑໍ ມຸເຂ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຠຣວໍ ໂກຎ຺ຈນາທໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຠິມຸໂຂ ອາຄຈ຺ຉຕິ ຕຖາ ຕໍ ກໂຣຖາ’ຕິ. ເຖໂຣ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ເວເຄນ ອາຄຈ຺ຉໂຕ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ເຠຣວໍ ອາກາຣໍ ທິສ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ປລາຍິຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ. ຕເມນໍ ຂີຓາສວຕ຺ເຖໂຣ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ຈີວຣກຓ຺ເຓ ຄເຫຕ຺ວາ ‘ຠນ຺ເຕ, ຂີຓາສວສ຺ສ ສາຣຊ຺ຊໍ ນາມ ໂຫຕີ’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘ອວສ຺ສໂຍ ເມ, ອາວຸໂສ ຘມ຺ມທິນ຺ນ, ໂຫຫີ’ຕິ ວຕ຺ວາ ປາທມູເລ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິ. ‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ອວສ຺ສໂຍ ຠວິສ຺ສາມິຈ຺ເຈວາຫໍ ອາຄໂຕ, ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖາ’ຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖສິ. ເຖໂຣ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈງ຺ກມໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຕຕິເຍ ປທວາເຣ ອຄ຺ຄຜລໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຖໂຣ ກິຣ ໂທສຈຣິໂຕ ອໂຫສິ.

໘໘໓. ອສ຺ມິມານນິທ຺ເທເສ ຣູປໍ ອສ຺ມີຕິ ມາໂນຕິ ‘ອຫໍ ຣູປ’ນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນມາໂນ. ຉນ຺ໂທຕິ ມານໍ ອນຸຄຕຈ຺ຉນ຺ໂທວ. ຕຖາ ອນຸສໂຍ. ເວທນາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໘໘໔. ມິຈ຺ຉາມານນິທ຺ເທເສ ປາປເກນ ວາ ກມ຺ມາຍຕເນນາຕິ ອາທີສຸ ປາປກໍ ກມ຺ມາຍຕນໍ ນາມ ເກວຏ຺ຏມຈ຺ຉພນ຺ຘເນສາທາທີນໍ ກມ຺ມໍ. ປາປກໍ ສິປ຺ປາຍຕນໍ ນາມ ມຈ຺ຉຊາລຂິປນກຸມິນກຣເຓສຸ ເຈວ ປາສໂອຑ຺ຑນສູລາໂຣປນາທີສຸ ຈ ເຉກຕາ. ປາປກໍ ວິຊ຺ຊາຏ຺ຐານໍ ນາມ ຍາ ກາຈິ ປຣູປຆາຕວິຊ຺ຊາ. ປາປກໍ ສຸຕໍ ນາມ ຠາຣຕຍຸທ຺ຘສີຕາຫຣຓາທິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ. ປາປກໍ ປຏິຠານໍ ນາມ ທຸພ຺ຠາສິຕຍຸຕ຺ຕໍ ກປ຺ປນາຏກວິລປ຺ປນາທິປຏິຠານໍ. ປາປກໍ ສີລໍ ນາມ ອຊສີລໍ ໂຄສີລໍ. ວຕມ຺ປິ ອຊວຕໂຄວຕເມວ. ປາປິກາ ທິຏ຺ຐິ ປນ ທ຺ວາສຏ຺ຐິຍາ ທິຏ຺ຐິຄເຕສຸ ຍາ ກາຈິ ທິຏ຺ຐິ.

໘໘໕. ຎາຕິວິຕກ຺ກນິທ຺ເທສາທີສຸ ‘ມຍ຺ຫໍ ຎາຕໂຍ ສຸຂຊີວິໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕາ’ຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓສນ຺ນິສ຺ສິເຕນ ເຄຫສິຕເປເມນ ຎາຕເກ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນວິຕກ຺ໂກວ ຎາຕິວິຕກ຺ໂກ ນາມ. ‘ຂຍໍ ຄຕາ ວຍໍ ຄຕາ ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ໂຕ ປນ ຎາຕິວິຕກ຺ໂກ ນາມ ນ ໂຫຕິ.

໘໘໖. ‘ອມ຺ຫາກໍ ຊນປໂທ ສຸຠິກ຺ໂຂ ສມ຺ປນ຺ນສສ຺ໂສ’ຕິ ຕຸຏ຺ຐມານສ຺ສ ເຄຫສິຕເປມວເສເນວ ອຸປ຺ປນ຺ນວິຕກ຺ໂກ ຊນປທວິຕກ຺ໂກ ນາມ. ‘ອມ຺ຫາກໍ ຊນປເທ ມນຸສ຺ສາ ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ ຂຍໍ ຄຕາ ວຍໍ ຄຕາ’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ໂຕ ປນ ຊນປທວິຕກ຺ໂກ ນາມ ນ ໂຫຕິ.

໘໘໗. ອມຣຕ຺ຖາຍ ວິຕກ຺ໂກ, ອມໂຣ ວາ ວິຕກ຺ໂກຕິ ອມຣວິຕກ຺ໂກ. ຕຕ຺ຖ ‘ອຸກ຺ກຸຏິກປ຺ປຘານາທີຫິ ທຸກ຺ເຂ ນິຊ຺ຊິຓ຺ເຓ ສມ຺ປຣາເຍ ອຕ຺ຕາ ສຸຂີ ໂຫຕິ ອມໂຣ’ຕິ ທຸກ຺ກຣກາຣິກໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຕາຍ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາຍ ປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ອມຣຕ຺ຖາຍ ວິຕກ຺ໂກ ນາມ. ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ ປນ ‘ສສ຺ສຕໍ ວເທສີ’ຕິອາທີນິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘ເອວນ຺ຕິປິ ເມ ໂນ, ຕຖາຕິປິ ເມ ໂນ’ ອຎ຺ຎຖາຕິປິ ເມ ໂນ, ໂນຕິປິ ເມ ໂນ, ໂນ ໂນຕິປິ ເມ ໂນ’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໖໒) ວິກ຺ເຂປໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ໂສ ທິຏ຺ຐິຄຕປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ. ຍຖາ ອມໂຣ ນາມ ມຈ຺ໂຉ ອຸທເກ ຄເຫຕ຺ວາ ມາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ຘາວຕິ, ຄາຫໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ; ເອວເມວ ເອກສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ອສຓ຺ຐຫນໂຕ ນ ມຣຕີຕິ ອມໂຣ ນາມ ໂຫຕິ. ຕໍ ທຸວິຘມ຺ປິ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອມຣວິຕກ຺ໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໘໘໘. ປຣານຸທ຺ທຍຕາປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອນຸທ຺ທຍຕາປຕິຣູປເກນ ເຄຫສິຕເປເມນ ປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ. ສຫນນ຺ທີຕິອາທີສຸ ອຸປຏ຺ຐາເກສຸ ນນ຺ທນ຺ເຕສຸ ໂສຈນ຺ເຕສຸ ຈ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ທິຄຸຓໍ ນນ຺ທຕິ, ທິຄຸຓໍ ໂສຈຕິ; ເຕສຸ ສຸຂິເຕສຸ ທິຄຸຓໍ ສຸຂິໂຕ ໂຫຕິ, ທຸກ຺ຂິເຕສຸ ທິຄຸຓໍ ທຸກ຺ຂິໂຕ ໂຫຕິ. ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ກິຈ຺ຈກຣຓີເຍສູຕິ ເຕສຸ ມຫນ຺ເຕສຸ ວາ ຂຸທ຺ທເກສຸ ວາ ກມ຺ເມສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ. ອຕ຺ຕນາ ວາ ໂຍຄໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ຕານິ ຕານິ ກິຈ຺ຈານິ ສາເຘນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ວີຕິກ຺ກມຕິ, ສລ຺ເລຂໍ ໂກເປຕິ. ໂຍ ຕຕ຺ຖາຕິ ໂຍ ຕສ຺ມິໍ ສໍສຏ຺ຐວິຫາເຣ, ຕສ຺ມິໍ ວາ ໂຍຄາປຊ຺ຊເນ ເຄຫສິໂຕ ວິຕກ຺ໂກ – ອຍໍ ປຣານຸທ຺ທຍຕາປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ນາມ.

໘໘໙. ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ ຈີວຣາທິລາເຠນ ເຈວ ສກ຺ກາເຣນ ຈ ກິຕ຺ຕິສທ຺ເທນ ຈ ສທ຺ຘິໍ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ.

໘໙໐. ອນວຎ຺ຎຕ຺ຕິປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ ‘ອໂຫ ວຕ ມໍ ປເຣ ນ ອວຊາເນຍ຺ຍຸໍ, ນ ໂປເຖຕ຺ວາ ວິເຫເຐຕ຺ວາ ກເຖຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອນວຎ຺ຎາຕຠາວປຕ຺ຖນາຍ ສທ຺ຘິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວິຕກ຺ໂກ. ໂຍ ຕຕ຺ຖ ເຄຫສິໂຕຕິ ໂຍ ຕສ຺ມິໍ ‘ມາ ມໍ ປເຣ ອວຊານິໍສູ’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຈິຕ຺ເຕ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓສງ຺ຂາຕເຄຫນິສ຺ສິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນວິຕກ຺ໂກ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປາກຏເມວາຕິ.

ເອກກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ.

(໒.) ທຸກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໘໙໑. ທຸເກສຸ ໂກຘນິທ຺ເທສາທໂຍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຫຏ຺ຐາ ອນາຄເຕສຸ ປນ ອຸປນາຫນິທ຺ເທສາທີສຸ ປຸພ຺ພກາລໍ ໂກຘໍ ອຸປນຍ຺ຫຕີຕິ ອປຣກາລໂກໂຘ ອຸປນາໂຫ ນາມ. ອຸປນຍ຺ຫນາກາໂຣ ອຸປນຍ຺ຫນາ. ອຸປນຍ຺ຫິຕສ຺ສ ຠາໂວ ອຸປນຍ຺ຫິຕຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐປນາຕິ ປຐມຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອນນ຺ຕຣຏ຺ຐປນາ ມຣິຍາທຏ຺ຐປນາ ວາ. ຐປນາຕິ ປກຕິຐປນາ. ສຓ຺ຐປນາຕິ ສພ຺ພໂຕຠາເຄນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາຆາຕຏ຺ຐປນາ. ອນຸສໍສນ຺ທນາຕິ ປຐມຸປ຺ປນ຺ເນນ ໂກເຘນ ສທ຺ຘິໍ ອນ຺ຕຣໍ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ເອກີຠາວກຣຓາ. ອນຸປ຺ປພນ຺ຘນາຕິ ປຸຣິເມນ ສທ຺ຘິໍ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ຆຏນາ. ທຬ຺ຫີກມ຺ມນ຺ຕິ ຖິຣກຣຓໍ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍໍ ອຸປນນ຺ຘນລກ຺ຂໂຓ ເວຣໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນຣໂສ ອຸປນາໂຫຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ; ເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ເວຣໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ; ‘ເອວໍ ນາມ ມໍ ເອສ ວຕ຺ຕຸໍ ອນນຸຈ຺ຉວິໂກ’ຕິ ອປຣາປຣໍ ອນຸພນ຺ຘຕິ; ອາທິຕ຺ຕປູຕິອລາຕໍ ວິຍ ຊລເຕວ; ໂຘວິຍມານໍ ອຈ຺ຉຈມ຺ມໍ ວິຍ, ວສາເຕລມກ຺ຂິຕປິໂລຕິກາ ວິຍ ຈ ນ ປຣິສຸຊ຺ຌຕິ.

໘໙໒. ມກ຺ຂນຠາວວເສນ ມກ຺ໂຂ; ປຣຄຸຓມກ຺ຂນາຍ ປວຕ຺ເຕນ຺ໂຕປິ ອຕ຺ຕໂນ ກາຣຓໍ, ຄູຖປຫຣຓກໍ ຄູໂຖ ວິຍ, ປຐມຕຣໍ ມກ຺ເຂຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕ ປຣາ ທ຺ເວ ອາກາຣຠາວນິທ຺ເທສາ. ນິຏ຺ຐຸຣຠາໂວ ນິຏ຺ຐຸຣິຍໍ; ‘ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ເຂຬປາຕນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິຏ຺ຐຸຣິຍກມ຺ມນ຺ຕິ ນິຏ຺ຐຸຣິຍກຣຓໍ. ຄຫຏ຺ໂຐ ວາ ຫິ ຄຫຏ຺ຐໍ, ຠິກ຺ຂຸ ວາ ຠິກ຺ຂຸໍ ນິສ຺ສາຍ ວສນ຺ໂຕ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກເນວ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ເຂຬໍ ປາເຕຕ຺ວາ ປາເທນ ມທ຺ທນ຺ໂຕ ວິຍ ນິຏ຺ຐຸຣິຍໍ ນາມ ກໂຣຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ກມ຺ມໍ ນິຏ຺ຐຸຣິຍກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ລກ຺ຂຓາທິໂຕ ປເນສ ປຣຄຸຓມກ຺ຂນລກ຺ຂໂຓ ມກ຺ໂຂ, ເຕສໍ ວິນາສນຣໂສ, ປເຣນ ສຸກຕານໍ ກິຣິຍານໍ ອວຈ຺ຉາທນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ.

ປຬາສຕີຕິ ປຬາໂສ; ປຣສ຺ສ ຄຸເຓ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸເຓຫິ ສມໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຬາສສ຺ສ ອາຍນາ ປຬາສາຍນາ. ປຬາໂສ ຈ ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ຊຍາຫຣຓໂຕ ອາຫາໂຣ ຈາຕິ ປຬາສາຫາໂຣ. ວິວາທຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວິວາທກາຣຓໍ. ຍຸຄຄ຺ຄາໂຫຕິ ສມຘຸຣຄ຺ຄຫຓໍ. ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄຕິ ອຕ຺ຕນາ ຄຫິຕສ຺ສ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ລກ຺ຂຓາທິໂຕ ປເນສ ຍຸຄຄ຺ຄາຫລກ຺ຂໂຓ ປຬາໂສ, ປຣຄຸເຓຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓານໍ ສມກຣຓຣໂສ, ປເຣສໍ ຄຸຓປ຺ປມາເຓນ ອຸປຏ຺ຐານປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ. ປຬາສີ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ທຸຕິຍສ຺ສ ຘຸຣໍ ນ ເທຕິ, ສມໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ສາກຈ຺ຉມຓ຺ຑເລ ອຎ຺ເຎນ ຠິກ຺ຂຸນາ ພຫູສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ຈ ກາຣເຓສຸ ຈ ອາຠເຕສຸປິ ‘ຕວ ຈ ມມ ຈ ວາເທ ກິໍ ນາມ ນານາກຣຓໍ? ນນຸ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ນສຸວຓ຺ຓໍ ວິຍ ເອກສທິສເມວ ອມ຺ຫາກໍ ວຈນ’ນ຺ຕິ ວທຕິ. ອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍນິທ຺ເທສາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາ ເອວ.

໘໙໔. ມາຍານິທ຺ເທເສ ວາຈໍ ຠາສຕີຕິ ຊານໍເຍວ ‘ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ວີຕິກ຺ກມນ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ຠາຣິຍໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ປນ ວີຕິກ຺ກມຏ຺ຐານໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ອຸປສນ຺ໂຕ ວິຍ ຠາສຕິ. ກາເຍນ ປຣກ຺ກມຕີຕິ ‘ມຍາ ກຕໍ ອິທໍ ປາປກມ຺ມໍ ມາ ເກຈິ ຊານິໍສູ’ຕິ ກາເຍນ ວຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ວິຊ຺ຊມານໂທສປຏິຈ຺ຉາທນໂຕ ຈກ຺ຂຸໂມຫນມາຍາ ວິຍາຕິ ມາຍາ. ມາຍາວິໂນ ຠາໂວ ມາຍາວິຕາ. ກຕ຺ວາ ປາປໍ ປຸນ ປຏິຈ຺ຉາທນໂຕ ອຕິຈ຺ຈ ອາສຣນ຺ຕິ ເອຕາຍ ສຕ຺ຕາຕິ ອຈ຺ຈາສຣາ. ກາຍວາຈາກິຣິຍາຫິ ອຎ຺ຎຖາ ທສ຺ສນໂຕ ວຎ຺ເຈຕີຕິ ວຎ຺ຈນາ. ເອຕາຍ ສຕ຺ຕາ ນິກໂຣນ຺ຕີຕິ ນິກຕິ; ມິຈ຺ຉາກໂຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘ນາຫໍ ເອວໍ ກໂຣມີ’ຕິ ປາປານໍ ວິກ຺ຂິປນໂຕ ວິກິຣຓາ. ‘ນາຫໍ ເອວໍ ກໂຣມີ’ຕິ ປຣິວຊ຺ຊນໂຕ ປຣິຫຣຓາ. ກາຍາທີຫິ ສໍວຣຓໂຕ ຄູຫນາ. ສພ຺ພໂຕຠາເຄນ ຄູຫນາ ປຣິຄູຫນາ. ຕິຓປຓ຺ເຓຫິ ວິຍ ຄູຖໍ ກາຍວຈີກມ຺ເມຫິ ປາປໍ ຉາເທຕີຕິ ຉາທນາ. ສພ຺ພໂຕຠາເຄນ ຉາທນາ ປຏິຈ຺ຉາທນາ. ນ ອຸຕ຺ຕານໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕີຕິ ອນຸຕ຺ຕານີກມ຺ມໍ. ນ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕີຕິ ອນາວິກມ຺ມໍ. ສຸຏ຺ຐຸ ຉາທນາ ໂວຈ຺ຉາທນາ. ກຕປຏິຈ຺ຉາທນວເສນ ປຸນປິ ປາປສ຺ສ ກຣຓໂຕ ປາປກິຣິຍາ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍໍ ກຕປຏິຈ຺ຉາທນລກ຺ຂຓາ ມາຍາ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ; ຍາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ຠສ຺ມາປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ວິຍ ອງ຺ຄາໂຣ, ອຸທກປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ວິຍ ຂາຓຸ, ປິໂລຕິກາປລິເວຐິຕໍ ວິຍ ຈ ສຕ຺ຖໍ ໂຫຕິ.

ສາເຐຍ຺ຍນິທ຺ເທເສ ສໂຐຕິ ອສນ຺ຕຄຸຓປຣິທີປນໂຕ ນ ສມ຺ມາ ຠາສິຕາ. ສພ຺ພໂຕຠາເຄນ ສໂຐ ປຣິສໂຐ. ຍໍ ຕຕ຺ຖາຕິ ຍໍ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ. ສຐນ຺ຕິ ອສນ຺ຕຄຸຓທີປນໍ ເກຣາຏິຍໍ. ສຐຕາຕິ ສຐາກາໂຣ. ກກ຺ກຣຕາຕິ ປທຸມນາລິສ຺ສ ວິຍ ອປຣາມສນກ຺ຂໂມ ຂຣຜຣຸສຠາໂວ. ກກ຺ກຣິຍນ຺ຕິປິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ປຣິກ຺ຂຕ຺ຕຕາ ປາຣິກ຺ຂຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ປທທ຺ວເຍນ ນິຂຓິຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ວິຍ ທຬ຺ຫເກຣາຏິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອິທໍ ອຕ຺ຕໂນ ອວິຊ຺ຊມານຄຸຓປ຺ປກາສນລກ຺ຂຓໍ ສາເຐຍ຺ຍໍ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ; ເຍນ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ກຸຈ຺ຉິໍ ວາ ປິຏ຺ຐິໍ ວາ ຊານິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ.

ວາເມນ ສູກໂຣ ໂຫຕິ, ທກ຺ຂິເຓນ ອຊາມິໂຄ;

ສເຣນ ເນລໂກ ໂຫຕິ, ວິສາເຓນ ຊຣຄ຺ຄໂວຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕຍກ຺ຂສູກຣສທິໂສ ໂຫຕິ. ອວິຊ຺ຊາທິນິທ຺ເທສາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາ ເອວ.

໙໐໒. ອນຊ຺ຊວນິທ຺ເທເສ ອນຊ຺ຊໂວຕິ ອນຸຊຸຕາກາໂຣ. ອນຊ຺ຊວຠາໂວ ອນຊ຺ຊວຕາ. ຊິມ຺ຫຕາຕິ ຈນ຺ທວງ຺ກຕາ. ວງ຺ກຕາຕິ ໂຄມຸຕ຺ຕວງ຺ກຕາ. ກຸຏິລຕາຕິ ນງ຺ຄລໂກຏິວງ຺ກຕາ. ສພ຺ເພຫິປິ ອິເມຫິ ປເທຫິ ກາຍວຈີຈິຕ຺ຕວງ຺ກຕາວ ກຖິຕາ.

ອມທ຺ທວນິທ຺ເທເສ ນ ມຸທຸຠາໂວ ອມຸທຸຕາ. ອມທ຺ທວາກາໂຣ ອມທ຺ທວຕາ. ກກ຺ຂຬຠາໂວ ກກ຺ຂຬິຍໍ. ມທ຺ທວກຣສ຺ສ ສິເນຫສ຺ສ ອຠາວໂຕ ຜຣຸສຠາໂວ ຜາຣຸສິຍໍ. ອນີຈວຸຕ຺ຕິຕາຍ ອຸຊຸກເມວ ຐິຕຈິຕ຺ຕຠາໂວ ອຸຊຸຈິຕ຺ຕຕາ. ປຸນ ອມຸທຸຕາຄຫຓໍ ຕສ຺ສາ ວິເສສນຕ຺ຖໍ ‘ອມຸທຸຕາສງ຺ຂາຕາ ອຸຊຸຈິຕ຺ຕຕາ, ນ ອຊ຺ຊວສງ຺ຂາຕາ ອຸຊຸຈິຕ຺ຕຕາ’ຕິ.

໙໐໓. ອກ຺ຂນ຺ຕິນິທ຺ເທສາທໂຍ ຂນ຺ຕິນິທ຺ເທສາທິປຏິປກ຺ຂໂຕ ເວທິຕພ຺ພາ.

໙໐໘. ສໍໂຍຊນນິທ຺ເທເສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ກາມຠໂວ. ພຫິທ຺ຘາຕິ ຣູປາຣູປຠໂວ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ສຕ຺ຕາ ກາມຠເວ ອປ຺ປໍ ກາລໍ ວສນ຺ຕິ ກປ຺ປສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖເມວ ໂກຏ຺ຐາສໍ, ອິຕເຣສຸ ຕີສຸ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ ກາມຠໂວ ສຸຎ຺ໂຎ ໂຫຕິ ຕຸຈ຺ໂຉ, ຣູປາຣູປຠເວ ພຫຸໍ ກາລໍ ວສນ຺ຕິ, ຕຖາປິ ເນສໍ ຍສ຺ມາ ກາມຠເວ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິໂຍ ພຫຸກາ ໂຫນ຺ຕິ, ອປ຺ປາ ຣູປາຣູປຠເວສຸ, ຍຕ຺ຖ ຈ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິໂຍ ພຫຸກາ ຕຕ຺ຖ ອາລໂຍປິ ປຕ຺ຖນາປິ ອຠິລາໂສປິ ພຫຸ ໂຫຕິ, ຍຕ຺ຖ ອປ຺ປາ ຕຕ຺ຖ ອປ຺ໂປ, ຕສ຺ມາ ກາມຠໂວ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ນາມ ຊາໂຕ, ຣູປາຣູປຠວາ ພຫິທ຺ຘາ ນາມ. ອິຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສງ຺ຂາເຕ ກາມຠເວ ພນ຺ຘນໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສໍໂຍຊນໍ ນາມ, ພຫິທ຺ຘາສງ຺ຂາເຕສຸ ຣູປາຣູປຠເວສຸ ພນ຺ຘນໍ ພຫິທ຺ຘາສໍໂຍຊນໍ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ເອເກກໍ ປຎ຺ຈປຎ຺ຈວິຘໍ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ປຎ຺ຈຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍານີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ – ໂອຣໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ກາມຘາຕຸ, ຕຕ຺ຖ ອຸປປຕ຺ຕິນິປ຺ຜາທນໂຕ ຕໍ ໂອຣໍ ຠຊນ຺ຕີຕິ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານິ. ອຸທ຺ຘໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຣູປາຣູປຘາຕຸ, ຕຕ຺ຖ ອຸປປຕ຺ຕິນິປ຺ຜາທນໂຕ ຕໍ ອຸທ຺ຘໍ ຠຊນ຺ຕີຕິ ອຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍານີຕິ.

ທຸກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ.

(໓.) ຕິກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໙໐໙. ຕິກນິທ຺ເທເສ ຕີຫິ ອກຸສລມູເລຫິ ວຏ຺ຏມູລສມຸທາຈາໂຣ ກຖິໂຕ. ອກຸສລວິຕກ຺ກາທີສຸ ວິຕກ຺ກນວເສນ ວິຕກ຺ໂກ, ສຎ຺ຊານນວເສນ ສຎ຺ຎາ, ສຠາວຏ຺ເຐນ ຘາຕູຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ທຸຈ຺ຈຣິຕນິທ຺ເທເສ ປຐມນໂຍ ກມ຺ມປຖວເສນ ວິຠຕ຺ໂຕ, ທຸຕິໂຍ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກກມ຺ມວເສນ, ຕຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕເຈຕນາວເສເນວ.

໙໑໔. ອາສວນິທ຺ເທເສ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ຕໂຍວ ອາສວາ ກຖິຕາ.

໙໑໙. ເອສນານິທ຺ເທເສ ສງ຺ເຂປໂຕ ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ກາເມສນາຕິ ອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ໂຕ ກາມຄເວສນຣາໂຄ ກາເມສນາ. ໂຍ ຠເວສຸ ຠວຈ຺ຉນ຺ໂທຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ໂຕ ຠວຄເວສນຣາໂຄ ຠເວສນາ. ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິຄຕິກສມ຺ມຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ຄເວສນາ ທິຏ຺ຐິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍສນາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍສ຺ມາ ຈ ນ ເກວລໍ ຣາຄທິຏ຺ຐິໂຍ ເອວ ເອສນາ, ຕເທກຏ຺ຐໍ ປນ ກມ຺ມມ຺ປິ ເອສນາ ເອວ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ທຸຕິຍນໂຍ ວິຠຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຕເທກຏ຺ຐນ຺ຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕກຏ຺ຐໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ກາມຣາເຄກຏ຺ຐໍ ກາມາວຈຣສຕ຺ຕານເມວ ປວຕ຺ຕຕິ; ຠວຣາເຄກຏ຺ຐໍ ປນ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມານໍ. ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ຈງ຺ກມນ຺ຕານໍ ຌານງ຺ຄານໍ ອສ຺ສາທນກາເລ ອກຸສລກາຍກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ‘ອໂຫ ສຸຂໍ ອໂຫ ສຸຂ’ນ຺ຕິ ວາຈໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອສ຺ສາທນກາເລ ວຈີກມ຺ມໍ, ກາຍງ຺ຄວາຈງ຺ຄານິ ອໂຈເປຕ຺ວາ ມນສາວ ອສ຺ສາທນກາເລ ມໂນກມ຺ມໍ. ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກທິຏ຺ຐິວເສນ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ທິຏ຺ຐິຄຕິການໍ ຈງ຺ກມນາທິວເສນ ຕານິ ໂຫນ຺ຕິເຍວ.

໙໒໐. ວິຘານິທ຺ເທເສ ‘‘ກຖໍວິຘໍ ສີລວນ຺ຕໍ ວທນ຺ຕິ, ກຖໍວິຘໍ ປຎ຺ຎວນ຺ຕໍ ວທນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໑.໙໕) ອາກາຣສຓ຺ຐານໍ ວິຘາ ນາມ. ‘‘ເອກວິເຘນ ຎາຓວຕ຺ຖູ’’ຕິອາທີສຸ (ວິຠ. ໗໕໑) ໂກຏ຺ຐາໂສ. ‘‘ວິຘາສຸ ນ ວິກມ຺ປຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ເຖຣຄາ. ໑໐໗໙) ມາໂນ. ອິຘາປິ ມາໂນວ ວິຘາ ນາມ. ໂສ ຫິ ເສຍ຺ຍາທິວເສນ ວິທຫນໂຕ ວິຘາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຐປນຏ຺ເຐນ ວາ ວິຘາ. ຕສ຺ມາ ‘ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີ’ຕິ ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ມານວິຘາ ມານຐປນາ ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີຕິ ວິຘາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເສສປທທ຺ວເຍສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໙໒໑. ຠຍນິທ຺ເທເສ ຊາຕິໍ ປຏິຈ຺ຈ ຠຍນ຺ຕິ ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນຠຍໍ. ຠຍານກນ຺ຕິ ອາກາຣນິທ຺ເທໂສ. ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ຠຍວເສນ ຄຕ຺ຕຈລນໍ. ໂລມຫໍໂສຕິ ໂລມານໍ ຫໍສນໍ, ອຸທ຺ຘຄ຺ຄຠາໂວ. ອິມິນາ ປທທ຺ວເຍນ ກິຈ຺ຈໂຕ ຠຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ເຈຕໂສ ອຸຕ຺ຣາໂສຕິ ສຠາວໂຕ ທສ຺ສິຕໍ.

໙໒໒. ຕມນິທ຺ເທເສ ວິຈິກິຈ຺ຉາສີເສນ ອວິຊ຺ຊາ ກຖິຕາ. ‘‘ຕມນ຺ຘກາໂຣ ສມ຺ໂມໂຫ, ອວິຊ຺ໂຊໂຆ ມຫພ຺ຠໂຍ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຫິ ອວິຊ຺ຊາ ຕໂມ ນາມ. ຕິຓ຺ຓໍ ປນ ອທ຺ຘານໍ ວເສນ ເທສນາສຸຂຕາຍ ວິຈິກິຈ຺ຉາສີເສນ ເທສນາ ກຕາ. ຕຕ຺ຖ ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອຕີເຕ ຂຕ຺ຕິໂຍ ອໂຫສິໍ ອຸທາຫຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເວສ຺ໂສ ສຸທ຺ໂທ ກາໂຬ ໂອທາໂຕ ຣສ຺ໂສ ທີໂຆ’ຕິ ກງ຺ຂນ຺ໂຕ ອຕີຕໍ ອທ຺ຘານໍ ອາຣພ຺ຠ ກງ຺ຂຕິ ນາມ. ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອນາຄເຕ ຂຕ຺ຕິໂຍ ຠວິສ຺ສາມິ ອຸທາຫຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເວສ຺ໂສ…ເປ… ທີໂຆ’ຕິ ກງ຺ຂນ຺ໂຕ ອນາຄຕໍ ອທ຺ຘານໍ ອາຣພ຺ຠ ກງ຺ຂຕິ ນາມ. ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ເອຕຣຫິ ຂຕ຺ຕິໂຍ ອຸທາຫຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເວສ຺ໂສ ສຸທ຺ໂທ; ກິໍ ວາ ອຫໍ ຣູປໍ ອຸທາຫຸ ເວທນາ ສຎ຺ຎາ ສງ຺ຂາຣາ ວິຎ຺ຎາຓ’ນ຺ຕິ ກງ຺ຂນ຺ໂຕ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອທ຺ຘານໍ ອາຣພ຺ຠ ກງ຺ຂຕິ ນາມ.

ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ຂຕ຺ຕິໂຍ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຂຕ຺ຕິຍຠາວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຠາວໍ, ເວສ຺ໂສ ວາ ເວສ຺ສຠາວໍ, ສຸທ຺ໂທ ວາ ສຸທ຺ທຠາວໍ ອຊານນໂກ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຊີວລທ຺ຘິໂກ ປນ ສຕ຺ໂຕ ຂຕ຺ຕິຍຊີວາທີນໍ ວຓ຺ຓາທິເຠທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘ກີທິໂສ ນຸ ໂຂ ອມ຺ຫາກໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຊີໂວ – ກິໍ ນຸ ໂຂ ນີລໂກ ອຸທາຫຸ ປີຕໂກ ໂລຫິຕໂກ ໂອທາໂຕ ຈຕຸຣໍໂສ ຉຬໍໂສ ອຏ຺ຐໍໂສ’ຕິ ກງ຺ຂນ຺ໂຕ ເອວໍ ກງ຺ຂຕິ ນາມ.

໙໒໓. ຕິຕ຺ຖາຍຕນານີຕິ ຕິຕ຺ຖຠູຕານິ ອາຍຕນານິ, ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ວາ ອາຍຕນານິ. ຕຕ຺ຖ ຕິຕ຺ຖໍ ນາມ ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິໂຍ. ຕິຕ຺ຖິຍາ ນາມ ເຍສໍ ຕາ ທິຏ຺ຐິໂຍ ຣຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ຂມນ຺ຕິ. ອາຍຕນຏ຺ໂຐ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ສພ຺ເພປິ ທິຏ຺ຐິຄຕິກາ ສຎ຺ຊາຍມານາ ອິເມສຸເຍວ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ສຎ຺ຊາຍນ຺ຕິ, ສໂມສຣມານາປິ ເອເຕສຸເຍວ ສໂມສຣນ຺ຕິ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ, ທິຏ຺ຐິຄຕິກຠາເວ ຈ ເນສໍ ເອຕານິເຍວ ກາຣຓານິ, ຕສ຺ມາ ຕິຕ຺ຖານິ ຈ ຕານິ ສຎ຺ຊາຕານີຕິອາທິນາ ອຕ຺ເຖນ ອາຍຕນານິ ຈາຕິ ຕິຕ຺ຖາຍຕນານິ; ເຕເນວຕ຺ເຖນ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ອາຍຕນານີຕິປິ ຕິຕ຺ຖາຍຕນານິ. ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລຕິ ສຕ຺ໂຕ. ກາມຎ຺ຈ ປຸຣິໂສຕິປິ ປຸຄ຺ຄໂລຕິປິ ວຸຕ຺ເຕ ສຕ຺ໂຕເຍວ ວຸຕ຺ໂຕ, ອຍໍ ປນ ສມ຺ມຸຕິກຖາ ນາມ ໂຍ ຍຖາ ຊານາຕິ ຕສ຺ສ ຕຖາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຏິສໍເວເທຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຊານາຕິ, ປຏິສໍວິທິຕໍ ກໂຣຕິ ອນຸຠວຕິ ວາ. ປຸພ຺ເພກຕເຫຕູຕິ ປຸພ຺ເພ ກຕກາຣຓາ, ປຸພ຺ເພ ກຕກມ຺ມປຈ຺ຈເຍເນວ ປຏິສໍເວເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍໍ ນິຄຓ຺ຐສມໂຍ. ເອວໍວາທິໂນ ປນ ເຕ ກມ຺ມເວທນຎ຺ຈ ກິຣິຍເວທນຎ຺ຈ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອກໍ ວິປາກເວທນເມວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ປິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາທີສຸ (ມຫານິ. ໕) ຈ ອຏ຺ຐສຸ ອາພາເຘສຸ ສຕ຺ຕ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐມໍເຍວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍາທີສຸ ຈ ຕີສຸ ກມ຺ເມສຸ ທ຺ເວ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອກໍ ອປຣາປຣິຍເວທນີຍເມວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ກຸສລາກຸສລວິປາກກິຣິຍສງ຺ຂາຕາສຸ ຈ ຈຕູສຸ ເຈຕນາສຸ ວິປາກເຈຕນໍເຍວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານເຫຕູຕິ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານກາຣຓາ; ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ວາ ປຊາປຕິນາ ວາ ອິສ຺ສເຣນ ນິມ຺ມິຕຕ຺ຕາ ປຏິສໍເວເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສມໂຍ. ອຍຎ຺ຫິ ເນສໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ອຕ຺ຕນາ ກຕມູລເກນ ວາ ອາຓຕ຺ຕິມູລເກນ ວາ ປຸພ຺ເພ ກເຕນ ວາ ອເຫຕຸອປ຺ປຈ຺ຈຍາ ວາ ປຏິສໍເວເທຕຸໍ ນາມ ນ ສກ຺ກາ; ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານກາຣຓາ ເອວ ປນ ອິມາ ປຏິສໍເວເທຕີຕິ. ເອວໍວາທິໂນ ປເນເຕ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ເຕສຸ ອຏ຺ຐສຸ ອາພາເຘສຸ ເອກມ຺ປິ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ປຏິພາຫນ຺ຕິ. ຕຖາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍາທີສຸປິ ສພ຺ພໂກຏ຺ຐາເສສຸ ເອກມ຺ປິ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ປຏິພາຫນ຺ຕິ.

ອເຫຕຸ ອປ຺ປຈ຺ຈຍາຕິ ເຫຕຸຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ວິນາ ອກາຣເຓເນວ ປຏິສໍເວເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍໍ ອາຊີວກສມໂຍ. ເອວໍ ວາທິໂນ ເອເຕປິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ເຕສຸ ກາຣເຓສຸ ຈ ພ຺ຍາຘີສຸ ຈ ເອກມ຺ປິ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕິ.

໙໒໔. ກິຎ຺ຈນາຕິ ປລິໂພຘາ. ຣາໂຄ ກິຎ຺ຈນນ຺ຕິ ຣາໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ສຕ຺ເຕ ພນ຺ຘຕິ ປລິພຸນ຺ເຘຕິ, ຕສ຺ມາ ກິຎ຺ຈນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂທສໂມເຫສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອງ຺ຄຓານີຕິ ‘‘ອຸທງ຺ຄເຓ ຕຕ຺ຖ ປປໍ ອວິນ຺ທຸ’’ນ຺ຕິ (ຊາ. ໑.໑.໒) ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ຠູມິປ຺ປເທໂສ ອງ຺ຄຓໍ. ‘‘ຕສ຺ເສວ ຣຊສ຺ສ ວາ ອງ຺ຄຓສ຺ສ ວາ ປຫານາຍ ວາຍມຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໘໔; ອ. ນິ. ໑໐.໕໑) ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມລໍ ວາ ປງ຺ໂກ ວາ. ‘‘ສາງ຺ຄໂຓວ ສມາໂນ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໕໗) ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ນານປ຺ປກາໂຣ ຕິພ຺ພກິເລໂສ. ອິຘາປິ ຕເທວ ກິເລສງ຺ຄຓໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ເຕເນວ ຣາໂຄ ອງ຺ຄຓນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ມລານີຕິ ມລິນຠາວກຣຓານິ. ຣາໂຄ ມລນ຺ຕິ ຣາໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ມລິນໍ ກໂຣຕິ, ມລໍ ຄາຫາເປຕິ, ຕສ຺ມາ ມລນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຕເຣສຸປິ ທ຺ວີສຸ ເອເສວ ນໂຍ.

ວິສມນິທ຺ເທເສ ຍສ຺ມາ ຣາຄາທີສຸ ເຈວ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີສຸ ຈ ສຕ຺ຕາ ປກ຺ຂລນ຺ຕິ, ປກ຺ຂລິຕາ ຈ ປນ ສາສນໂຕປິ ສຸຄຕິໂຕປິ ປຕນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ປກ຺ຂລນປາຕເຫຕຸໂຕ ຣາໂຄ ວິສມນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຄ຺ຄີຕິ ອນຸທຫນຏ຺ເຐນ ອຄ຺ຄິ. ຣາຄຄ຺ຄີຕິ ຣາໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ສຕ຺ເຕ ອນຸທຫຕິ ຌາເປຕິ, ຕສ຺ມາ ອຄ຺ຄີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂທສໂມເຫສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖູນິ – ເອກາ ກິຣ ທຫຣຠິກ຺ຂຸນີ ຈິຕ຺ຕລປພ຺ພຕວິຫາເຣ ອຸໂປສຖາຄາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວາຣປາລກຣູປໍ ໂອໂລກຍມານາ ຐິຕາ. ອຖສ຺ສາ ອນ຺ໂຕ ຣາໂຄ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ. ສາ ເຕເນວ ຌາຍິຕ຺ວາ ກາລມກາສິ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຄຈ຺ຉມານາ ‘ອຍໍ ທຫຣາ ຐິຕາ, ປກ຺ໂກສຖ ນ’ນ຺ຕິ ອາຫໍສຸ. ເອກາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ກສ຺ມາ ຐິຕາສີ’ຕິ ຫຕ຺ເຖ ຄຓ຺ຫິ. ຄຫິຕມຕ຺ຕາ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຕິຕາ. ອິທໍ ຕາວ ຣາຄສ຺ສ ອນຸທຫນຕາຍ ວຕ຺ຖຸ. ໂທສສ຺ສ ປນ ອນຸທຫນຕາຍ ມໂນປໂທສິກາ ເທວາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ໂມຫສ຺ສ ອນຸທຫນຕາຍ ຂິຑ຺ຑາປໂທສິກາ ເທວາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ໂມຫນວເສນ ຫິ ເຕສໍ ສຕິສມ຺ໂມໂສ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຂິຑ຺ຑາວເສນ ອາຫາຣກາລໍ ອຕິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ກາລໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ກສາວາຕິ ກສຏາ ນິໂຣຊາ. ຣາຄາທີສຸ ຈ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີສຸ ຈ ເອກມ຺ປິ ປຓີຕໍ ໂອຊວນ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຣາໂຄ ກສາໂວຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໙໒໕. ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐີຕິ ອສ຺ສາທສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ. ນຕ຺ຖິ ກາເມສຸ ໂທໂສຕິ ກິເລສກາເມນ ວຕ຺ຖຸກາມປຏິເສວນໂທໂສ ນຕ຺ຖີຕິ ວທຕິ. ປາຕພ຺ຍຕນ຺ຕິ ປາຕພ຺ພຠາວໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນໍ ອຊ຺ໂຌຫຣຓໍ. ເອວໍວາທີ ຫິ ໂສ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ກິເລສກາມໍ ປິວນ຺ໂຕ ວິຍ ອຊ຺ໂຌຫຣນ຺ໂຕ ວິຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ. ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐີຕິ ອຕ຺ຕານໍ ອນຸຄຕາ ທິຏ຺ຐິ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີຕິ ລາມກາ ທິຏ຺ຐິ. ອິທານິ ຍສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ປຐມາ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ, ທຸຕິຍາ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ, ຕຕິຍາ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ, ຕສ຺ມາ ຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐີຕິອາທິມາຫ.

໙໒໖. ອຣຕິນິທ຺ເທໂສ ຈ ວິເຫສານິທ຺ເທໂສ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ໂຖເຍວ. ອຘມ຺ມສ຺ສ ຈຣິຍາ ອຘມ຺ມຈຣິຍາ, ອຘມ຺ມກຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິສມາ ຈຣິຍາ, ວິສມສ຺ສ ວາ ກມ຺ມສ຺ສ ຈຣິຍາຕິ ວິສມຈຣິຍາ. ໂທວຈສ຺ສຕາປາປມິຕ຺ຕຕາ ນິທ຺ເທສາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາ ເອວ. ປຸຖຸນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓສຸ ປວຕ຺ຕິໂຕ ນານຕ຺ເຕສຸ ສຎ຺ຎາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາ. ຍສ຺ມາ ວາ ອຎ຺ຎາວ ກາມສຎ຺ຎາ, ອຎ຺ຎາ ພ຺ຍາປາທາທິສຎ຺ຎາ, ຕສ຺ມາ ນານຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາຕິປິ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາ. ໂກສຊ຺ຊປມາທນິທ຺ເທເສສຸ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ວິສ຺ສຏ຺ຐຈິຕ຺ຕສ຺ສ ກຸສລຘມ຺ມຠາວນາຍ ອນນຸໂຍຄວເສນ ລີນວຸຕ຺ຕິຕາ ໂກສຊ຺ຊໍ, ປມຊ຺ຊນວເສນ ປມຕ຺ຕຠາໂວ ປມາໂທຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຕາທິນິທ຺ເທສາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາ ເອວ.

໙໓໑. ອນາທຣິຍນິທ຺ເທເສ ໂອວາທສ຺ສ ອນາທິຍນວເສນ ອນາທຣຠາໂວ ອນາທຣິຍໍ. ອນາທຣິຍນາກາໂຣ ອນາທຣຕາ. ສຄຣຸວາສໍ ອວສນຏ຺ເຐນ ອຄາຣວຠາໂວ ອຄາຣວຕາ. ສເຊຏ຺ຐກວາສໍ ອວສນຏ຺ເຐນ ອປ຺ປຕິສ຺ສວຕາ. ອນທ຺ທາຕິ ອນາທິຍນາ. ອນທ຺ທາຍນາຕິ ອນາທິຍນາກາໂຣ. ອນທ຺ທາຍ ອຍິຕສ຺ສ ຠາໂວ ອນທ຺ທາຍິຕຕ຺ຕໍ. ອສີລສ຺ສ ຠາໂວ ອສີລ຺ຍໍ. ອຈິຕ຺ຕີກາໂຣຕິ ຄຣຸຈິຕ຺ຕີກາຣສ຺ສ ອກຣຓໍ.

໙໓໒. ອສ຺ສທ຺ຘຠາໂວ ອສ຺ສທ຺ຘິຍໍ. ອສທ຺ທຫນາກາໂຣ ອສທ຺ທຫນາ. ໂອກປ຺ເປຕ຺ວາ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄຫຓໍ ອໂນກປ຺ປນາ. ອປ຺ປສີທນຏ຺ເຐນ ອນຠິປ຺ປສາໂທ.

ອວທຎ຺ຎຸຕາຕິ ຖທ຺ຘມຈ຺ຉຣິຍວເສນ ‘ເທຫິ, ກໂຣຫີ’ຕິ ວຈນສ຺ສ ອຊານຕາ.

໙໓໔. ພຸທ຺ຘາ ຈ ພຸທ຺ຘສາວກາ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘຄ຺ຄຫເຓນ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາປິ ຄຫິຕາວ. ອສເມຕຸກມ຺ຍຕາຕິ ເຕສໍ ສມີປໍ ອຄນ຺ຕຸກາມຕາ. ສທ຺ຘມ຺ມໍ ອໂສຕຸກມ຺ຍຕາຕິ ສຕ຺ຕຕິໍສ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ນາມ, ຕໍ ອສຸຓິຕຸກາມຕາ. ອນຸຄ຺ຄເຫຕຸກມ຺ຍຕາຕິ ນ ອຸຄ຺ຄເຫຕຸກາມຕາ.

ອຸປາຣມ຺ຠຈິຕ຺ຕຕາຕິ ອຸປາຣມ຺ຠຈິຕ຺ຕຠາໂວ. ຍສ຺ມາ ປນ ໂສ ອຕ຺ຖໂຕ ອຸປາຣມ຺ໂຠວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອຸປາຣມ຺ໂຠຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸປາຣມ຺ຠນວເສນ ອຸປາຣມ຺ໂຠ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປາຣມ຺ໂຠ ອນຸປາຣມ຺ໂຠ ອຸປາຣມ຺ຠນາກາໂຣ ອຸປາຣມ຺ຠນາ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປາຣມ຺ຠນາ ອນຸປາຣມ຺ຠນາ. ອນຸປາຣມ຺ຠິຕສ຺ສ ຠາໂວ ອນຸປາຣມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ. ອຸຎ຺ຎາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ກຕ຺ວາ ຊານນາ. ອວຎ຺ຎາຕິ ອວຊານນາ. ປຣິຠວນໍ ປຣິຠໂວ. ຣນ຺ຘສ຺ສ ຄເວສິຕາ ຣນ຺ຘຄເວສິຕາ. ຣນ຺ຘໍ ວາ ຄເວສຕີຕິ ຣນ຺ຘຄເວສີ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ຣນ຺ຘຄເວສິຕາ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍໍ ປຣວຊ຺ຊານຸປສ຺ສນລກ຺ຂໂຓ ອຸປາຣມ຺ໂຠ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ, ຍຖາ ນາມ ຕຸນ຺ນກາໂຣ ສາຏກໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ຉິທ຺ທເມວ ໂອໂລເກຕິ, ເອວເມວ ປຣສ຺ສ ສພ຺ເພປິ ຄຸເຓ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ອຄຸເຓສຸເຍວ ປຕິຏ຺ຐາຕິ.

໙໓໖. ອໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣຕິ ອນຸປາຍມນສິກາໂຣ. ອນິຈ຺ເຈ ນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອນິຈ຺ເຈເຍວ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ‘ອິທໍ ນິຈ຺ຈ’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ໂຕ. ທຸກ຺ເຂ ສຸຂນ຺ຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສຈ຺ຈວິປ຺ປຏິກຸເລນ ຈາຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ອນນຸໂລມວເສນ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາວຏ຺ຏນາຕິອາທີນິ ສພ຺ພານິປິ ອາວຊ຺ຊນສ຺ເສວ ເວວຈນາເນວ. ອາວຊ຺ຊນຎ຺ຫິ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ອາວຏ຺ເຏຕີຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາວຏ຺ຏນາ. ອນຸອນຸ ອາວຏ຺ເຏຕີຕິ ອນາວຏ຺ຏນາ. ອາຠຸຊຕີຕິ ອາໂຠໂຄ. ຠວງ຺ຄາຣມ຺ມຓໂຕ ອຎ຺ຎໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ສມນ຺ນາຫຣຕີຕິ ສມນ຺ນາຫາໂຣ. ຕເທວາຣມ຺ມຓໍ ອຕ຺ຕານໍ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນ ມນສິກໂຣຕີຕິ ມນສິກາໂຣ. ກໂຣຕີຕິ ຐເປຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍໍ ອນຸປາຍມນສິກາໂຣ ອຸປ຺ປຖມນສິກາຣລກ຺ຂໂຓ ອໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ສ ວເສນ ປຸຄ຺ຄໂລ ທຸກ຺ຂາທີນິ ສຈ຺ຈານິ ຍາຖາວໂຕ ອາວຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ.

ກຸມ຺ມຄ຺ຄເສວນານິທ຺ເທເສ ຍໍ ກຸມ຺ມຄ຺ຄໍ ເສວໂຕ ເສວນາ ກຸມ຺ມຄ຺ຄເສວນາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ກຸມ຺ມຄ຺ໂຄຕິ ທຸຕິຍປຸຈ຺ຉາ ກຕາ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.