ຣູປາວຈຣກຸສລວຓ຺ຓນາ

ຈຕຸກ຺ກນໂຍ ປຐມຊ຺ຌານໍ

໑໖໐. ອິທານິ ຣູປາວຈຣກຸສລໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ກຕເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຣູປູປປຕ຺ຕິຍາ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕີຕິ ຣູປໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຣູປຠໂວ. ອຸປປຕ຺ຕີຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ຊາຕິ ສຎ຺ຊາຕິ. ມຄ຺ໂຄຕິ ອຸປາໂຍ. ວຈນຕ຺ໂຖ ປເນຕ຺ຖ – ຕໍ ອຸປປຕ຺ຕິໍ ມຄ຺ຄຕິ ຄເວສຕິ ຊເນຕິ ນິປ຺ຜາເທຕີຕິ ມຄ຺ໂຄ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ເຍນ ມຄ຺ເຄນ ຣູປຠເວ ອຸປປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ຊາຕິ ສຎ຺ຊາຕິ, ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕີຕິ. ກິໍ ປເນເຕນ ນິຍມໂຕ ຣູປຠເວ ອຸປປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ? ນ ໂຫຕິ. ‘‘ສມາຘິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາເວຖ, ສມາຫິໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໕; ໔.໙໙; ໕.໑໐໗໑; ເນຕ຺ຕິ. ໔໐; ມິ. ປ. ໒.໑.໑໕) ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕນ ຫິ ນິພ຺ເພຘຠາຄິເຍນ ຣູປຠວາຕິກ຺ກໂມປິ ໂຫຕິ. ຣູປູປປຕ຺ຕິຍາ ປນ ອິໂຕ ອຎ຺ໂຎ ມຄ຺ໂຄ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘ຣູປູປປຕ຺ຕິຍາ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕີ’ຕິ. ອຕ຺ຖໂຕ ຈາຍໍ ມຄ຺ໂຄ ນາມ ເຈຕນາປິ ໂຫຕິ, ເຈຕນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາປິ, ຕທຸຠຍມ຺ປິ. ‘‘ນິຣຍຎ຺ຈາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປຊານາມິ ນິຣຍຄາມິຎ຺ຈ ມຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໕໓) ຫິ ເອຕ຺ຖ ເຈຕນາ ມຄ຺ໂຄ ນາມ.

‘‘ສທ຺ຘາ ຫິຣິຍໍ ກຸສລຎ຺ຈ ທານໍ, ຘມ຺ມາ ເອເຕ ສປ຺ປຸຣິສານຸຍາຕາ;

ເອຕຎ຺ຫິ ມຄ຺ຄໍ ທິວິຍໍ ວທນ຺ຕິ, ເອເຕນ ຫິ ຄຈ຺ຉຕິ ເທວໂລກ’’ນ຺ຕິ. (ອ. ນິ. ໘.໓໒);

ເອຕ຺ຖ ເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ ມຄ຺ໂຄ ນາມ. ‘‘ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຄ຺ໂຄ, ອຍໍ ປຏິປທາ’’ຕິ ສງ຺ຂາຣຸປປຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໑໖໑ ອາທໂຍ) ເຈຕນາປິ ເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາປິ ມຄ຺ໂຄ ນາມ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ‘ຌານ’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ຍສ຺ມາ ປນ ຌານເຈຕນາ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອາກຑ຺ຒຕິ, ຕສ຺ມາ ເຈຕນາປິ ເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິເຍວ.

ຠາເວຕີຕິ ຊເນຕິ ອຸປ຺ປາເທຕິ ວຑ຺ເຒຕິ. ອຍໍ ຕາວ ອິຘ ຠາວນາຍ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປນ ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ສມ຺ຠາວນາ ປຣິຠາວນາ ວິຠາວນາຕິ ເອວໍ ອຎ຺ຎຖາປິ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອິຘຸທາຍິ ມມ ສາວກາ ອຘິສີເລ ສມ຺ຠາເວນ຺ຕິ – ສີລວາ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ປຣເມນ ສີລກ຺ຂນ຺ເຘນ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໒໔໓) ອຍໍ ສມ຺ຠາວນາ ນາມ; ໂອກປ຺ປນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສີລປຣິຠາວິໂຕ ສມາຘິ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ ມຫານິສໍໂສ, ສມາຘິປຣິຠາວິຕາ ປຎ຺ຎາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສາ, ປຎ຺ຎາປຣິຠາວິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສມ຺ມເທວ ອາສເວຫິ ວິມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໘໖) ອຍໍ ປຣິຠາວນາ ນາມ; ວາສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອິງ຺ຆ ຣູປໍ ວິຠາເວຫິ, ເວທນໍ… ສຎ຺ຎໍ… ສງ຺ຂາເຣ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຠາເວຫີ’’ຕິ ອຍໍ ວິຠາວນາ ນາມ; ອນ຺ຕຣຘາປນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອຸທາຍິ, ອກ຺ຂາຕາ ມຍາ ສາວການໍ ປຏິປທາ, ຍຖາປຏິປນ຺ນາ ເມ ສາວກາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ຠາເວນ຺ຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໒໔໗), ອຍໍ ປນ ອຸປ຺ປາທນວຑ຺ຒນຏ຺ເຐນ ຠາວນາ ນາມ. ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ຐາເນ ອຍເມວ ອຘິປ຺ເປຕາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘ຠາເວຕີຕິ ຊເນຕິ ອຸປ຺ປາເທຕິ ວຑ຺ເຒຕີ’ຕິ.

ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ, ຍຖາ ກາມາວຈຣກຸສລນິທ຺ເທເສ ຘມ຺ມປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ເທສນາ ກຕາ ຕຖາ ອກຕ຺ວາ, ປຸຄ຺ຄລປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ກຕາຕິ? ປຏິປທາຍ ສາເຘຕພ຺ພໂຕ. ອິທຎ຺ຫິ ຈຕູສຸ ປຏິປທາສຸ ອຎ຺ຎຕຣາຍ ສາເຘຕພ຺ພໍ; ນ ກາມາວຈຣໍ ວິຍ ວິນາ ປຏິປທາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ປຏິປທາ ຈ ນາເມສາ ປຏິປນ຺ນເກ ສຕິ ໂຫຕີຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຸຄ຺ຄລປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ເທສນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘ຣູປູປປຕ຺ຕິຍາ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕີ’ຕິ ອາຫ.

ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫີຕິ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈິຕ຺ວາ, ວິນາ ຫຸຕ຺ວາ, ອປກ຺ກມິຕ຺ວາ. ໂຍ ປນາຍເມຕ຺ຖ ‘ເອວ’-ກາໂຣ ໂສ ນິຍມຕ຺ໂຖຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ມາ ຈ ນິຍມຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ມິໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຓສມເຍ ອວິຊ຺ຊມານານມ຺ປິ ກາມານໍ ຕສ຺ສ ປຐມຊ຺ຌານສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠາວໍ, ກາມປຣິຈ຺ຈາເຄເນວ ຈສ຺ສ ອຘິຄມໍ ທີເປຕິ. ກຖໍ? ‘ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫີ’ຕິ ເອວຎ຺ຫິ ນິຍເມ ກຣິຍມາເນ ອິທໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ – ນູນິມສ຺ສ ກາມາ ປຏິປກ຺ຂຠູຕາ ເຍສຸ ສຕິ ອິທໍ ນ ປວຕ຺ຕຕິ, ອນ຺ຘກາເຣ ສຕິ ປທີໂປຠາໂສ ວິຍ? ເຕສໍ ປຣິຈ຺ຈາເຄເນວ ຈສ຺ສ ອຘິຄໂມ ໂຫຕິ ໂອຣິມຕີຣປຣິຈ຺ຈາເຄນ ປາຣິມຕີຣສ຺ເສວ. ຕສ຺ມາ ນິຍມໍ ກໂຣຕີຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສິຍາ – ‘ກສ຺ມາ ປເນສ ປຸພ຺ພປເທເຍວ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ອຸຕ຺ຕຣປເທ? ກິໍ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ອວິວິຈ຺ຈາປິ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫເຣຍ຺ຍາ’ຕິ? ນ ໂຂ ປເນຕໍ ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕໍນິສ຺ສຣຓໂຕ ຫິ ປຸພ຺ພປເທ ເອສ ວຸຕ຺ໂຕ. ກາມຘາຕຸສມຕິກ຺ກມນໂຕ ຫິ ກາມຣາຄປຏິປກ຺ຂໂຕ ຈ ອິທໍ ຌານໍ ກາມານເມວ ນິສ຺ສຣຓໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ກາມານເມຕໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ຍທິທໍ ເນກ຺ຂມ຺ມ’’ນ຺ຕິ (ອິຕິວຸ. ໗໒; ທີ. ນິ. ໓.໓໕໓). ອຸຕ຺ຕຣປເທປິ ປນ, ຍຖາ ‘‘ອິເຘວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຓ, ອິຘ ທຸຕິໂຍ ສມໂຓ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໓໙; ອ. ນິ. ໔.໒໔໑) ເອຕ຺ຖ ‘ເອວ’-ກາໂຣ ອາເນຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ອິໂຕ ອຎ຺ເຎຫິປິ ນີວຣຓສງ຺ຂາເຕຫິ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ອວິວິຈ຺ຈ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ‘ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ເຈວ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫີ’ຕິ ເອວໍ ປທທ຺ວເຍປິ ເອສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ປທທ຺ວເຍປິ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ວິວິຈ຺ຈາຕິ ອິມິນາ ສາຘາຣຓວຈເນນ ຕທງ຺ຄວິເວກາທໂຍ ກາຍວິເວກາທໂຍ ຈ ສພ຺ເພປິ ວິເວກາ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕຖາປິ ກາຍວິເວໂກ ຈິຕ຺ຕວິເວໂກ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິເວໂກຕິ ຕໂຍ ເອວ ອິຘ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ກາເມຫີຕິ ອິມິນາ ປນ ປເທນ ເຍ ຈ ນິທ຺ເທເສ ‘‘ກຕເມ ວຕ຺ຖຸກາມາ? ມນາປິຍາ ຣູປາ’’ຕິອາທິນາ (ມຫານິ. ໑) ນເຍນ ວຕ຺ຖຸກາມາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຍ ຈ ຕຕ຺ເຖວ ວິຠງ຺ເຄ ຈ ‘‘ຉນ຺ໂທ ກາໂມ, ຣາໂຄ ກາໂມ, ຉນ຺ທຣາໂຄ ກາໂມ; ສງ຺ກປ຺ໂປ ກາໂມ, ຣາໂຄ ກາໂມ, ສງ຺ກປ຺ປຣາໂຄ ກາໂມ; ອິເມ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ກາມາ’’ຕິ (ມຫານິ. ໑; ວິຠ. ໕໖໔) ເອວໍ ກິເລສກາມາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕ ສພ຺ເພປິ ສງ຺ຄຫິຕາອິຈ຺ເຈວ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫີຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມຫິປິ ວິວິຈ຺ເຈວາຕິ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ເຕນ ກາຍວິເວໂກ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫີຕິ ກິເລສກາເມຫິ ສພ຺ພາກຸສເລຫິ ວາ ວິວິຈ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ເຕນ ຈິຕ຺ຕວິເວໂກ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ປຸຣິເມນ ເຈຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸກາເມຫິ ວິເວກວຈນໂຕ ເອວ ກາມສຸຂປຣິຈ຺ຈາໂຄ, ທຸຕິເຍນ ກິເລສກາເມຫິ ວິເວກວຈນໂຕ ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂປຣິຄ຺ຄໂຫ ວິຠາວິໂຕ ໂຫຕິ. ເອວໍ ວຕ຺ຖຸກາມກິເລສກາມວິເວກວຈນໂຕເຍວ ຈ ເອເຕສໍ ປຐເມນ ສໍກິເລສວຕ຺ຖຸປ຺ປຫານໍ, ທຸຕິເຍນ ສໍກິເລສປ຺ປຫານໍ; ປຐເມນ ໂລລຠາວສ຺ສ ເຫຕຸປຣິຈ຺ຈາໂຄ, ທຸຕິເຍນ ພາລຠາວສ຺ສ; ປຐເມນ ຈ ປໂຍຄສຸທ຺ຘິ, ທຸຕິເຍນ ອາສຍໂປສນໍ ວິຠາວິຕໍ ໂຫຕີຕິ ຎາຕພ຺ພໍ. ເອສ ຕາວ ນໂຍ ‘ກາເມຫີ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕກາເມສຸ ວຕ຺ຖຸກາມປກ຺ເຂ.

ກິເລສກາມປກ຺ເຂ ປນ ‘ຉນ຺ໂທຕິ ຈ ຣາໂຄ’ຕິ ຈ ເອວມາທີຫິ ອເນກເຠໂທ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທເຍວ ກາໂມຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ໂສ ຈ ອກຸສລປຣິຍາປນ຺ໂນປິ ສມາໂນ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ກາໂມ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໕໖໔) ຌານປຏິປກ຺ຂໂຕ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ກິເລສກາມຕ຺ຕາ ວາ ປຸຣິມປເທ ວຸຕ຺ໂຕ, ອກຸສລປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ທຸຕິຍປເທ. ອເນກເຠທໂຕ ຈສ຺ສ ‘ກາມໂຕ’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘ກາເມຫີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ຈ ຘມ຺ມານໍ ອກຸສລຠາເວ ວິຊ຺ຊມາເນ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕເມ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ? ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວິຠງ຺ເຄ ອຸປຣິຌານງ຺ຄປຈ຺ຈນີກປຏິປກ຺ຂຠາວທສ຺ສນໂຕ ນີວຣຓາເນວ ວຸຕ຺ຕານິ. ນີວຣຓານິ ຫິ ຌານງ຺ຄປຈ຺ຈນີການິ. ເຕສໍ ຌານງ຺ຄາເນວ ປຏິປກ຺ຂານິ, ວິທ຺ຘໍສການິ, ວິຆາຕການີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ສມາຘິ ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ປຏິປກ຺ໂຂ, ປີຕິ ພ຺ຍາປາທສ຺ສ, ວິຕກ຺ໂກ ຖິນມິທ຺ຘສ຺ສ, ສຸຂໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສ຺ສ, ວິຈາໂຣ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍາ’’ຕິ ເປຏເກ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອວເມຕ຺ຖ ‘ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫີ’ຕິ ອິມິນາ ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິເວໂກ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ‘ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫີ’ຕິ ອິມິນາ ປຎ຺ຈນ຺ນມ຺ປິ ນີວຣຓານໍ. ອຄ຺ຄຫິຕຄ຺ຄຫເຓນ ປນ ປຐເມນ ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ, ທຸຕິເຍນ ເສສນີວຣຓານໍ; ຕຖາ ປຐເມນ ຕີສຸ ອກຸສລມູເລສຸ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓເຠທວິສຍສ຺ສ ໂລຠສ຺ສ, ທຸຕິເຍນ ອາຆາຕວຕ຺ຖຸເຠທາທິວິສຍານໍ ໂທສໂມຫານໍ. ໂອຆາທີສຸ ວາ ຘມ຺ເມສຸ ປຐເມນ ກາໂມຆກາມໂຍຄກາມາສວກາມຸປາທານອຠິຊ຺ຌາກາຍຄນ຺ຖກາມຣາຄສໍໂຍຊນານໍ, ທຸຕິເຍນ ອວເສສໂອຆໂຍຄາສວອຸປາທານຄນ຺ຖສໍໂຍຊນານໍ. ປຐເມນ ຈ ຕຓ຺ຫາຍ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການຎ຺ຈ, ທຸຕິເຍນ ອວິຊ຺ຊາຍ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການຎ຺ຈ. ອປິຈ ປຐເມນ ໂລຠສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອຏ຺ຐຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທານໍ, ທຸຕິເຍນ ເສສານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິເວໂກ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ຕາວ ‘ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫີ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ປຫານງ຺ຄໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ສມ຺ປໂຍຄງ຺ຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓາທິວິຠາເຄນ ອປ຺ປນາສມ຺ປໂຍຄໂຕ ຣູປາວຈຣຠາວປ຺ປຕ຺ເຕນ ວິຕກ຺ເກນ ເຈວ ວິຈາເຣນ ຈ ສຫ ວຕ຺ຕຕິ. ຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ ປຸປ຺ເຜນ ຈ ຜເລນ ຈາຕິ ອິທໍ ຌານໍ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິຠງ຺ເຄ ປນ ‘‘ອິມິນາ ຈ ວິຕກ຺ເກນ ອິມິນາ ຈ ວິຈາເຣນ ອຸເປໂຕ ໂຫຕິ ສມຸເປໂຕ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໕໖໕) ນເຍນ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາ ເທສນາ ກຕາ. ອຕ຺ໂຖ ປນ ຕຕ຺ຣປິ ເອວເມວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ວິເວກຊນ຺ຕິ – ເອຕ຺ຖ ວິວິຕ຺ຕິ ວິເວໂກ. ນີວຣຓວິຄໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິວິຕ຺ໂຕຕິ ວາ ວິເວໂກ, ນີວຣຓວິວິຕ຺ໂຕ ຌານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມຣາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາ ວິເວກາ, ຕສ຺ມິໍ ວາ ວິເວເກ, ຊາຕນ຺ຕິ ວິເວກຊໍ. ປີຕິສຸຂນ຺ຕິ – ເອຕ຺ຖ ປີຕິສຸຂານິ ເຫຏ຺ຐາ ປກາສິຕາເນວ. ເຕສຸ ປນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຍ ປຎ຺ຈວິຘາຍ ປີຕິຍາ ຍາ ອປ຺ປນາສມາຘິສ຺ສ ມູລໍ ຫຸຕ຺ວາ ວຑ຺ຒມານາ ສມາຘິສມ຺ປໂຍຄໍ ຄຕາ ຜຣຓາປີຕິ – ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອຘິປ຺ເປຕາ ປີຕີຕິ. ອຍຎ຺ຈ ປີຕິ ອິທຎ຺ຈ ສຸຂໍ ອສ຺ສ ຌານສ຺ສ, ອສ຺ມິໍ ວາ ຌາເນ ອຕ຺ຖີຕິ ອິທໍ ຌານໍ ປີຕິສຸຂນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຖ ວາ ປີຕິ ຈ ສຸຂຎ຺ຈ ປີຕິສຸຂໍ, ຘມ຺ມວິນຍາທໂຍ ວິຍ. ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂມສ຺ສ ຌານສ຺ສ, ອສ຺ມິໍ ວາ ຌາເນ, ອຕ຺ຖີຕິ ເອວມ຺ປິ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ. ຍເຖວ ຫິ ຌານໍ ເອວໍ ປີຕິສຸຂມ຺ເປຕ຺ຖ ວິເວກຊເມວ ໂຫຕິ. ຕຎ຺ຈສ຺ສ ອຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ເອກປເທເນວ ‘ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂ’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ວິຠງ຺ເຄ ປນ ‘‘ອິທໍ ສຸຂໍ ອິມາຍ ປີຕິຍາ ສຫຄຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ໂຖ ປນ ຕຕ຺ຖາປິ ເອວເມວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ປຐມໍ ຌານນ຺ຕິ – ເອຕ຺ຖ ຄຓນານຸປຸພ຺ພຕາ ປຐມໍ. ປຐມໍ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ປຐມໍ. ປຐມໍ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິປິ ປຐມໍ. ອິທໍ ປນ ນ ເອກນ຺ຕລກ຺ຂຓໍ. ຈິຓ຺ຓວສີຠາໂວ ຫິ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິລາຠີ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປນ຺ໂຕປິ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ມຕ຺ຖກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາທິໍ ປາເປນ຺ໂຕປິ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ໂອກ຺ກມນ຺ໂຕປິ ສກ຺ໂກຕິ. ເອວໍ ປຸພ຺ພຸປ຺ປຕ຺ຕິຍຏ຺ເຐນ ປນ ປຐມໍ ນາມ ໂຫຕິ.

ຌານນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ ຌານໍ – ອາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌານໍ ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌານນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ປຖວິກສິຓາທິອາຣມ຺ມຓໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍນ຺ຕີຕິ ອາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌານນ຺ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຕາ. ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລານິ ປນ ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌານໍ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ວິປສ຺ສນາ ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂຓສ຺ສ ອຸປນິຊ຺ຌານໂຕ ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌານໍ. ວິປສ຺ສນາຍ ກຕກິຈ຺ຈສ຺ສ ມຄ຺ເຄນ ອິຊ຺ຌນໂຕ ມຄ຺ໂຄ ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌານໍ. ຜລໍ ປນ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ ຕຖລກ຺ຂຓໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍຕີຕິ ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌານໍ ນາມ. ເຕສຸ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌານໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຕສ຺ມາ ອາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌານໂຕ ປຈ຺ຈນີກຊ຺ຌາປນໂຕ ວາ ຌານນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊາຕິ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ, ປາປຸຓິຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸປສມ຺ປາທຍິຕ຺ວາ ວາ ນິປ຺ຜາເທຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວິຠງ຺ເຄ ປນ ‘‘ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊາຕິ ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ລາໂຠ ປຏິລາໂຠ ປຕ຺ຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ຜຸສນາ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາ ອຸປສມ຺ປທາ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໗໐) ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສາປິ ເອວເມວຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ວິຫຣຕີຕິ ຕທນຸຣູເປນ ອິຣິຍາປຖວິຫາເຣນ ອິຕິວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣຊ຺ຌານສມງ຺ຄີ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ອິຣິຍນໍ ວຸຕ຺ຕິໍ ປາລນໍ ຍປນໍ ຍາປນໍ ຈາຣໍ ວິຫາຣໍ ອຠິນິປ຺ຜາເທຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ວິຠງ຺ເຄ – ‘‘ວິຫຣຕີຕິ ອິຣິຍຕິ ວຕ຺ຕຕິ ປາເລຕິ ຍເປຕິ ຍາເປຕິ ຈຣຕິ ວິຫຣຕິ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ວິຫຣຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໑໒, ໕໗໑).

ປຖວິກສິຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຖວິມຓ຺ຑລມ຺ປິ ສກລຏ຺ເຐນ ປຖວິກສິຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ປຏິລທ຺ຘໍ ນິມິຕ຺ຕມ຺ປິ. ປຖວິກສິຓນິມິຕ຺ເຕ ປຏິລທ຺ຘຊ຺ຌານມ຺ປິ. ຕຕ຺ຖ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ຌານໍ ປຖວີກສິຓນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຖວິກສິຓສງ຺ຂາຕໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີຕິ ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ປຖວິກສິເຓ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຈຕຸກ຺ກປຎ຺ຈກຊ຺ຌານານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຌານປທຏ຺ຐານໍ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕຸກາເມນ ກຸລປຸຕ຺ເຕນ ກິໍ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ? ອາທິໂຕ ຕາວ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕສງ຺ຂາຕານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສີລານິ ວິໂສເຘຕ຺ວາ ສຸປຣິສຸທ຺ເຘ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐິເຕນ, ຍ຺ວາສ຺ສ ອາວາສາທີສຸ ທສສຸ ປລິໂພເຘສຸ ປລິໂພໂຘ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານທາຍກໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປາຬິຍາ ອາຄເຕສຸ ອຏ຺ຐຕິໍສາຍ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ ອຕ຺ຕໂນ ຈຣິຍານຸກູລໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ເຕນ ສຈສ຺ສ ອິທໍ ປຖວິກສິຓໍ ອນຸກູລໍ ໂຫຕິ, ອິທເມວ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຌານຠາວນາຍ ອນນຸຣູປໍ ວິຫາຣໍ ປຫາຍ ອນຸຣູເປ ວິຫາເຣ ວິຫຣນ຺ເຕນ ຂຸທ຺ທກປລິໂພຘຸປຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ກສິຓປຣິກມ຺ມນິມິຕ຺ຕານຸຣກ຺ຂຓສຕ຺ຕອສປ຺ປາຍປຣິວຊ຺ຊນສຕ຺ຕສປ຺ປາຍເສວນທສວິຘອປ຺ປນາໂກສລ຺ລປ຺ປເຠທໍ ສພ຺ພໍ ຠາວນາວິຘານໍ ອປຣິຫາເປນ຺ເຕນ ຌານາຘິຄມຕ຺ຖາຍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໕໑ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ ເອວໍ ອິໂຕ ປເຣສຸປິ. ສພ຺ພກມ຺ມຏ຺ຐານານຎ຺ຫິ ຠາວນາວິຘານໍ ສພ຺ພໍ ອຏ຺ຐກຖານເຍນ ຄເຫຕ຺ວາ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວິຕ຺ຖາຣິຕໍ. ກິໍ ເຕນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຸນ ວຸຕ຺ເຕນາຕິ ນ ນໍ ປຸນ ວິຕ຺ຖາຣຍາມ. ປາຬິຍາ ປນ ເຫຏ຺ຐາ ອນາຄຕໍ ອຕ຺ຖໍ ອປຣິຫາເປນ຺ຕາ ນິຣນ຺ຕຣໍ ອນຸປທວຓ຺ຓນເມວ ກຣິສ຺ສາມ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຐມຊ຺ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຓສມເຍ. ຜສ຺ໂສ ໂຫຕິ…ເປ… ອວິກ຺ເຂໂປ ໂຫຕີຕິ ອິເມ ກາມາວຈຣປຐມກຸສລຈິຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຍ ປທປຏິປາຏິຍາ ຉປຓ຺ຓາສ ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ. ເກວລຎ຺ຫິ ເຕ ກາມາວຈຣາ, ອິເມ ຠູມນ຺ຕຣວເສນ ມຫຄ຺ຄຕາ ຣູປາວຈຣາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ວິເສໂສ. ເສສໍ ຕາທິສເມວ. ເຍວາປນກາ ປເນຕ຺ຖ ຉນ຺ທາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣວ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ໂກຏ຺ຐາສວາຣສຸຎ຺ຎຕວາຣາ ປາກຕິກາ ເອວາຕິ.

ປຐມໍ.

ທຸຕິຍຊ຺ຌານໍ

໑໖໑-໑໖໒. ທຸຕິຍຊ຺ຌານນິທ຺ເທເສ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາຕິ ວິຕກ຺ກສ຺ສ ຈ ວິຈາຣສ຺ສ ຈາຕິ ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວູປສມາ, ສມຕິກ຺ກມາ; ທຸຕິຍຊ຺ຌານກ຺ຂເຓ ອປາຕຸຠາວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ທຸຕິຍຊ຺ຌາເນ ສພ຺ເພປິ ປຐມຊ຺ຌານຘມ຺ມາ ນ ສນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎເຍວ ຫິ ປຐມຊ຺ຌາເນ ຜສ຺ສາທໂຍ ອຎ຺ເຎ ອິຘ, ໂອຬາຣິກສ຺ສ ປນ ໂອຬາຣິກສ຺ສ ອງ຺ຄສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາ ປຐມຊ຺ຌານໂຕ ປເຣສໍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທີນໍ ອຘິຄໂມ ໂຫຕີຕິ ທີປນຕ຺ຖໍ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິຘ – ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ວິຠງ຺ເຄ ປນ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໕໗໓) ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕນິ ຊາຕໍ, ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ.

ສມ຺ປສາທນນ຺ຕິ ສມ຺ປສາທນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສທ຺ຘາ. ສມ຺ປສາທນໂຍຄໂຕ ຌານມ຺ປິ ສມ຺ປສາທນໍ, ນີລວຓ຺ຓໂຍຄໂຕ ນີລວຕ຺ຖໍ ວິຍ. ຍສ຺ມາ ວາ ຕໍ ຌານໍ ສມ຺ປສາທນສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ວິຕກ຺ກວິຈາຣກ຺ໂຂຠວູປສມເນນ ຈ ເຈໂຕ ສມ຺ປສາທຍຕິ, ຕສ຺ມາປິ ສມ຺ປສາທນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ‘ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສ’ຕິ ເອວໍ ປທສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຸຣິມສ຺ມິໍ ປນ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ‘ເຈຕໂສ’ຕິ ເອຕໍ ເອໂກທິຠາເວນ ສທ຺ຘິໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ – ເອໂກ ອຸເທຕີຕິ ເອໂກທິ, ວິຕກ຺ກວິຈາເຣຫິ ອນຊ຺ຌາຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ ອຄ຺ໂຄ ເສຏ຺ໂຐ ຫຸຕ຺ວາ ອຸເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສຏ຺ໂຐປິ ຫິ ໂລເກ ເອໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິຕກ຺ກວິຈາຣວິຣຫໂຕ ວາ ເອໂກ ອສຫາໂຍ ຫຸຕ຺ວາຕິປິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຖ ວາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ອຸທາຍຕີຕິ ອຸທິ. ອຸຏ຺ຐາເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ເອໂກ ຈ ໂສ ອຸທິ ຈາຕິ ເອໂກທິ. ສມາຘິສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອິຕິ ອິມໍ ເອໂກທິໍ ຠາເວຕິ ວຑ຺ເຒຕີຕິ ອິທໍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານໍ ເອໂກທິຠາວໍ. ໂສ ປນາຍໍ ເອໂກທິ ຍສ຺ມາ ເຈຕໂສ, ນ ສຕ຺ຕສ຺ສ, ນ ຊີວສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ເອຕໍ ‘ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘ນນຸ ຈາຍໍ ສທ຺ຘາ ປຐມຊ຺ຌາເນປິ ອຕ຺ຖິ, ອຍຎ຺ຈ ເອໂກທິນາມໂກ ສມາຘິ, ອຖ ກສ຺ມາ ອິທເມວ ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວຎ຺ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ‘ອທຸຎ຺ຫິ ປຐມຊ຺ຌານໍ ວິຕກ຺ກວິຈາຣກ຺ໂຂເຠນ ວີຈິຕຣງ຺ຄສມາກຸລມິວ ຊລໍ ນ ສຸປ຺ປສນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສຕິຍາປິ ສທ຺ຘາຍ ສມ຺ປສາທນ’ນ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ສຸປ຺ປສນ຺ນຕ຺ຕາ ເອວ ເຈຕ຺ຖ ສມາຘິປິ ນ ສຸຏ຺ຐຸ ປາກໂຏ. ຕສ຺ມາ ເອໂກທິຠາວນ຺ຕິປິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຌາເນ ວິຕກ຺ກວິຈາຣປລິໂພຘາຠາເວນ ລທ຺ໂຘກາສາ ພລວຕີ ສທ຺ຘາ, ພລວສທ຺ຘາສຫາຍປຏິລາເຠເນວ ສມາຘິປິ ປາກໂຏ. ຕສ຺ມາ ອິທເມວ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວິຠງ຺ເຄ ປນ ‘‘ສມ຺ປສາທນນ຺ຕິ ຍາ ສທ຺ຘາ ສທ຺ທຫນາ ໂອກປ຺ປນາ ອຠິປ຺ປສາໂທ; ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວນ຺ຕິ ຍາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິ…ເປ… ສມ຺ມາສມາຘີ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໗໔-໕໗໕) ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕນ ປເນເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຍໍ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ຍຖາ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ສໍສນ຺ທຕິ ເຈວ ສເມຕິ ຈ, ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣນ຺ຕິ ຠາວນາຍ ປຫີນຕ຺ຕາ ເອຕສ຺ມິໍ ເອຕສ຺ສ ວາ ວິຕກ຺ໂກ ນຕ຺ຖີຕິ ອວິຕກ຺ກໍ. ອິມິນາວ ນເຍນ ອວິຈາຣໍ. ວິຠງ຺ເຄປິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອິຕິ ອຍຎ຺ຈ ວິຕກ຺ໂກ ອຍຎ຺ຈ ວິຈາໂຣ ສນ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ ສມິຕາ ວູປສນ຺ຕາ ອຕ຺ຖງ຺ຄຕາ ອພ຺ຠຕ຺ຖງ຺ຄຕາ ອປ຺ປິຕາ ພ຺ຍປ຺ປິຕາ ໂສສິຕາ ວິໂສສິຕາ ພ຺ຍນ຺ຕີກຕາ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣ’’ນ຺ຕິ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ນນຸ ຈ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາຕິ ອິມິນາປິ ອຍມຕ຺ໂຖ ສິທ຺ໂຘ? ອຖ ກສ຺ມາ ປຸນ ‘ວຸຕ຺ຕໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣ’ນ຺ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ເອວເມຕໍ, ສິທ຺ໂຘວາຍມຕ຺ໂຖ, ນ ປເນຕໍ ຕທຕ຺ຖທີປກໍ. ນນຸ ອໂວຈຸມ຺ຫ – ‘ໂອຬາຣິກສ຺ສ ປນ ໂອຬາຣິກສ຺ສ ອງ຺ຄສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາ ປຐມຊ຺ຌານໂຕ ປເຣສໍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທີນໍ ສມຘິຄໂມ ໂຫຕີຕິ ທີປນຕ຺ຖໍ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ.

ອປິຈ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອິທໍ ສມ຺ປສາທນໍ, ນ ກິເລສກາລຸສິຍສ຺ສ; ວິຕກ຺ກວິຈາຣານຎ຺ຈ ວູປສມາ ເອໂກທິຠາວໍ, ນ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານມິວ ນີວຣຓປ຺ປຫານາ; ນ ປຐມຊ຺ຌານມິວ ຈ ອງ຺ຄປາຕຸຠາວາຕິ ເອວໍ ສມ຺ປສາທນເອໂກທິຠາວານໍ ເຫຕຸປຣິທີປກມິທໍ ວຈນໍ. ຕຖາ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອິທໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ, ນ ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານານິ ວິຍ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນິ ວິຍ ຈ, ອຠາວາຕິ ເອວໍ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣຠາວສ຺ສ ເຫຕຸປຣິທີປກຎ຺ຈ, ນ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາຠາວມຕ຺ຕປຣິທີປກໍ. ວິຕກ຺ກວິຈາຣາຠາວມຕ຺ຕປຣິທີປກເມວ ປນ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣນ຺ຕິ ອິທໍ ວຈນໍ, ຕສ຺ມາ ປຸຣິມໍ ວຕ຺ວາປິ ປຸນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວາຕິ.

ສມາຘິຊນ຺ຕິ ປຐມຊ຺ຌານສມາຘິໂຕ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສມາຘິໂຕ ວາ ຊາຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ປຐມມ຺ປິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສມາຘິໂຕ ຊາຕໍ, ອຖ ໂຂ ອຍເມວ ສມາຘິ ‘ສມາຘີ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕິ, ວິຕກ຺ກວິຈາຣກ຺ໂຂຠວິຣເຫນ ອຕິວິຍ ອຈລຕ຺ຕາ ສຸປ຺ປສນ຺ນຕ຺ຕາ ຈ. ຕສ຺ມາ ອິມສ຺ສ ວຓ຺ຓຠຓນຕ຺ຖໍ ອິທເມວ ສມາຘິຊນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປີຕິສຸຂນ຺ຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ທຸຕິຍນ຺ຕິ ຄຓນານຸປຸພ຺ພຕາ ທຸຕິຍໍ. ອິທໍ ທຸຕິຍໍ ສມາປຊ຺ຊຕີຕິປິ ທຸຕິຍໍ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຜສ຺ໂສ ໂຫຕີຕິອາທີສຸ ຌານປຎ຺ຈເກ ວິຕກ຺ກວິຈາຣປທານິ ມຄ຺ຄປຎ຺ຈເກ ຈ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປປທໍ ປຣິຫີນໍ. ເຕສໍ ວເສນ ສວິຠຕ຺ຕິກາວິຠຕ຺ຕິກປທວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂກຏ຺ຐາສວາເຣປິ ຕິວງ຺ຄິກໍ ຌານໍ ໂຫຕິ, ຈຕຸຣງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ໂຫຕີຕິ ອາຄຕໍ. ເສສໍ ປຐມຊ຺ຌານສທິສເມວາຕິ.

ທຸຕິຍໍ.

ຕຕິຍຊ຺ຌານໍ

໑໖໓. ຕຕິຍຊ຺ຌານນິທ຺ເທເສ ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາຕິ ວິຣາໂຄ ນາມ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຍ ປີຕິຍາ ຊິຄຸຈ຺ຉນໍ ວາ ສມຕິກ຺ກໂມ ວາ. ອຸຠິນ຺ນໍ ປນ ອນ຺ຕຣາ ‘ຈ’-ສທ຺ໂທ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ. ໂສ ວູປສມໍ ວາ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ ວິຕກ຺ກວິຈາຣວູປສມໍ ວາ. ຕຕ຺ຖ ຍທາ ວູປສມເມວ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ ຕທາ ປີຕິຍາ ວິຣາຄາ ຈ, ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ ‘ວູປສມາ’ ຈາຕິ ເອວໍ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິມິສ຺ສາ ຈ ໂຍຊນາຍ ວິຣາໂຄ ຊິຄຸຈ຺ຉນຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ປີຕິຍາ ຊິຄຸຈ຺ຉນາ ຈ ວູປສມາ ຈາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍທາ ປນ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ ຕທາ ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ ‘ວິຕກ຺ກວິຈາຣານຎ຺ຈ ວູປສມາ’ຕິ ເອວໍ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິມິສ຺ສາ ຈ ໂຍຊນາຍ ວິຣາໂຄ ສມຕິກ຺ກມນຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປີຕິຍາ ຈ ສມຕິກ຺ກມາ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານຎ຺ຈ ວູປສມາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ກາມຎ຺ເຈເຕ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາ ທຸຕິຍຊ຺ຌາເນເຍວ ວູປສນ຺ຕາ, ອິມສ຺ສ ປນ ຌານສ຺ສ ມຄ຺ຄປຣິທີປນຕ຺ຖໍ ວຓ຺ຓຠຓນຕ຺ຖຎ຺ເຈຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຕກ຺ກວິຈາຣານຎ຺ຈ ວູປສມາຕິ ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ອິທໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ – ນູນ ວິຕກ຺ກວິຈາຣວູປສໂມ ມຄ຺ໂຄ ອິມສ຺ສ ຌານສ຺ສາຕິ? ຍຖາ ຈ ຕຕິເຍ ອຣິຍມຄ຺ເຄ ອປ຺ປຫີນານມ຺ປິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐາທີນໍ ‘‘ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຫານາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໑໓໒) ເອວໍ ປຫານໍ ວຸຈ຺ຈມານໍ ວຓ຺ຓຠຓນໍ ໂຫຕິ, ຕທຘິຄມາຍ ອຸສ຺ສຸກ຺ການໍ ອຸສ຺ສາຫຊນກໍ, ເອວເມວ ອິຘ ອວູປສນ຺ຕານມ຺ປິ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສໂມ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ວຓ຺ຓຠຓນໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຍມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ – ‘ປີຕິຍາ ຈ ສມຕິກ຺ກມາ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານຎ຺ຈ ວູປສມາ’ຕິ.

ອຸເປກ຺ຂໂກ ຈ ວິຫຣຕີຕິ – ເອຕ຺ຖ ອຸປປຕ຺ຕິໂຕ ອິກ຺ຂຕີຕິ ອຸເປກ຺ຂາ. ສມໍ ປສ຺ສຕິ, ອປກ຺ຂປຕິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ປສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕາຍ ວິສທາຍ ວິປຸລາຍ ຖາມຄຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ຕຕິຍຊ຺ຌານສມງ຺ຄີ ອຸເປກ຺ຂໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອຸເປກ຺ຂາ ປນ ທສວິຘາ ໂຫຕິ – ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຸເປກ຺ຂາ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຸເປກ຺ຂາ ວີຣິຍຸເປກ຺ຂາ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາ ເວທນຸເປກ຺ຂາ ວິປສ຺ສນຸເປກ຺ຂາ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາ ຌານຸເປກ຺ຂາ ປາຣິສຸທ຺ຘຸເປກ຺ຂາຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍາ ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ເນວ ສຸມໂນ ໂຫຕິ, ນ ທຸມ຺ມໂນ, ອຸເປກ຺ຂໂກ ຈ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໑; ມຫານິ. ໙໐; ຈູຬນິ. ເມຕ຺ຕຄູມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໑໘; ປຏິ. ມ. ໓.໑໗) ເອວມາຄຕາ ຂີຓາສວສ຺ສ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐຉຬາຣມ຺ມຓາປາເຖ ປຣິສຸທ຺ຘປກຕິຠາວາວິຊຫນາກາຣຠູຕາ ອຸເປກ຺ຂາ, ອຍໍ ‘ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາ’ ນາມ.

ຍາ ປນ ‘‘ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໕໕໖; ມ. ນິ. ໑.໗໗) ເອວມາຄຕາ ສຕ຺ເຕສຸ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາກາຣຠູຕາ ອຸເປກ຺ຂາ, ອຍໍ ‘ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຸເປກ຺ຂາ’ ນາມ.

ຍາ ‘‘ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ ວິເວກນິສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໗; ໓.໒໔໗) ເອວມາຄຕາ ສຫຊາຕຘມ຺ມານໍ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາກາຣຠູຕາ ອຸເປກ຺ຂາ, ອຍໍ ‘ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຸເປກ຺ຂາ’ ນາມ.

ຍາ ປນ ‘‘ກາເລນ ກາລໍ ອຸເປກ຺ຂານິມິຕ຺ຕໍ ມນສິ ກໂຣຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໑໐໓) ເອວມາຄຕາ ອນຈ຺ຈາຣທ຺ຘນາຕິສິຖິລວີຣິຍສງ຺ຂາຕາ ອຸເປກ຺ຂາ, ອຍໍ ‘ວີຣິຍຸເປກ຺ຂາ’ ນາມ.

ຍາ ‘‘ກຕິ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາ ສມຖວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ກຕິ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາ ວິປສ຺ສນາວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ? ອຏ຺ຐ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາ ສມຖວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ທສ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາ ວິປສ຺ສນາວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໕໗) ເອວມາຄຕາ ນີວຣຓາທິປຏິສງ຺ຂາສນ຺ຕິຏ຺ຐນາຄຫເຓ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠູຕາ ອຸເປກ຺ຂາ, ອຍໍ ‘ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາ’ ນາມ.

ຍາ ປນ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາມາວຈຣໍ ກຸສລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ໑໕໐) ເອວມາຄຕາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂສງ຺ຂາຕາ ອຸເປກ຺ຂາ ອຍໍ ‘ເວທນຸເປກ຺ຂາ’ ນາມ.

ຍາ ‘‘ຍທຕ຺ຖິ, ຍໍ ຠູຕໍ, ຕໍ ປຊຫຕິ, ອຸເປກ຺ຂໍ ປຏິລຠຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໗໑; ອ. ນິ. ໗.໕໕) ເອວມາຄຕາ ວິຈິນເນ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠູຕາ ອຸເປກ຺ຂາ, ອຍໍ ‘ວິປສ຺ສນຸເປກ຺ຂາ’ ນາມ.

ຍາ ປນ ຉນ຺ທາທີສຸ ເຍວາປນເກສຸ ອາຄຕາ ສຫຊາຕານໍ ສມວາຫິຕຠູຕາ ອຸເປກ຺ຂາ ອຍໍ, ‘ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາ’ ນາມ.

ຍາ ‘‘ອຸເປກ຺ຂໂກ ຈ ວິຫຣຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໖໓; ທີ. ນິ. ໑.໒໓໐) ເອວມາຄຕາ ອຄ຺ຄສຸເຂປິ ຕສ຺ມິໍ ອປກ຺ຂປາຕຊນນີ ອຸເປກ຺ຂາ, ອຍໍ ‘ຌານຸເປກ຺ຂາ’ ນາມ.

ຍາ ‘‘ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານ’’ນ຺ຕິ ເອວມາຄຕາ ສພ຺ພປຈ຺ຈນີກປຣິສຸທ຺ຘາ ປຈ຺ຈນີກວູປສມເນປິ ອພ຺ຍາປາຣຠູຕາ ອຸເປກ຺ຂາ, ອຍໍ ‘ປາຣິສຸທ຺ຘຸເປກ຺ຂາ’ ນາມ.

ຕຕ຺ຖ ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຸເປກ຺ຂາ ຈ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຸເປກ຺ຂາ ຈ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາ ຈ ຌານຸເປກ຺ຂາ ຈ ປາຣິສຸທ຺ຘຸເປກ຺ຂາ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກາ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາວ ໂຫຕິ. ເຕນ ເຕນ ອວຕ຺ຖາເຠເທນ ປນສ຺ສາ ອຍໍ ເຠໂທ. ເອກສ຺ສາປິ ສໂຕ ສຕ຺ຕສ຺ສ ກຸມາຣຍຸວເຖຣ ເສນາປຕິຣາຊາທິວເສນ ເຠໂທ ວິຍ. ຕສ຺ມາ ຕາສຸ ຍຕ຺ຖ ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາ ນ ຕຕ຺ຖ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຸເປກ຺ຂາທໂຍ, ຍຕ຺ຖ ວາ ປນ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຸເປກ຺ຂາ ນ ຕຕ຺ຖ ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາທໂຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຍຖາ ເຈຕາສໍ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກີຠາໂວ, ເອວໍ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາວິປສ຺ສນຸເປກ຺ຂານມ຺ປິ. ປຎ຺ຎາ ເອວ ຫິ ເອສາ ກິຈ຺ຈວເສນ ທ຺ວິຘາ ຠິນ຺ນາ. ຍຖາ ຫິ ປຸຣິສສ຺ສ ສາຍໍ ເຄຫໍ ປວິຏ຺ຐໍ ສປ຺ປໍ ອຊປທທຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິເຍສມານສ຺ສ ຕໍ ຖຸສໂກຏ຺ຐເກ ນິປນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ‘ສປ຺ໂປ ນຸ ໂຂ ໂນ’ຕິ ອວໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ໂສວຕ຺ຖິກຕ຺ຕຍໍ ທິສ຺ວາ ນິພ຺ເພມຕິກສ຺ສ ‘ສປ຺ໂປ, ນ ສປ຺ໂປ’ຕິ ວິຈິນເນ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາ ໂຫຕິ; ເອວເມວ ຍາ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສກສ຺ສ ວິປສ຺ສນາຎາເຓນ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕເຍ ທິຏ຺ເຐ ສງ຺ຂາຣານໍ ອນິຈ຺ຈຠາວາທິວິຈິນເນ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຍໍ ‘ວິປສ຺ສນຸເປກ຺ຂາ’. ຍຖາ ປນ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອຊປທທຓ຺ຑເກນ ຄາຬ຺ຫໍ ສປ຺ປໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘ກິນ຺ຕາຫໍ ອິມໍ ສປ຺ປໍ ອວິເຫເຐນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານຎ຺ຈ ອິມິນາ ອຑໍສາເປນ຺ໂຕ ມຸຎ຺ເຈຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ ມຸຎ຺ຈນາກາຣເມວ ປຣິເຍສໂຕ ຄຫເຓ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາ ໂຫຕິ; ເອວເມວ ຍາ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍສ຺ສ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ, ອາທິຕ຺ເຕ ວິຍ ຕໂຍ ຠເວ ປສ຺ສໂຕ, ສງ຺ຂາຣຄ຺ຄຫເຓ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາ, ອຍໍ ‘ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາ’. ອິຕິ ວິປສ຺ສນຸເປກ຺ຂາຍ ສິທ຺ຘາຍ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາປິ ສິທ຺ຘາວ ໂຫຕິ. ອິມິນາ ປເນສາ ວິຈິນນຄ຺ຄຫເຓສຸ ມຊ຺ຌຕ຺ຕສງ຺ຂາເຕນ ກິຈ຺ເຈນ ທ຺ວິຘາ ຠິນ຺ນາຕິ. ວິຣິຍຸເປກ຺ຂາ ປນ ເວທນຸເປກ຺ຂາ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຎ຺ຈ ອວເສສາຫິ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ຠິນ຺ນາເຍວາຕິ.

ອິມາສຸ ທສສຸ ອຸເປກ຺ຂາສຸ ‘ຌານຸເປກ຺ຂາ’ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາ. ສາ ມຊ຺ຌຕ຺ຕລກ຺ຂຓາ ອນາໂຠຄຣສາ ອພ຺ຍາປາຣປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ ປີຕິວິຣາຄປທຏ຺ຐານາຕິ. ເອຕ຺ຖາຫ – ນນຸ ຈາຍໍ ອຕ຺ຖໂຕ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາວ ໂຫຕິ? ສາ ຈ ປຐມທຸຕິຍຊ຺ຌາເນສຸປິ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຣາປິ ‘ອຸເປກ຺ຂໂກ ຈ ວິຫຣຕີ’ຕິ ເອວມຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ສິຍາ. ສາ ກສ຺ມາ ນ ວຸຕ຺ຕາຕິ? ອປຣິພ຺ຍຕ຺ຕກິຈ຺ຈໂຕ. ອປຣິພ຺ຍຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສາ ຕຕ຺ຖ ກິຈ຺ຈໍ, ວິຕກ຺ກາທີຫິ ອຠິຠູຕຕ຺ຕາ. ອິຘ ປນາຍໍ ວິຕກ຺ກວິຈາຣປີຕີຫິ ອນຠິຠູຕຕ຺ຕາ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕສິຣາ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິພ຺ຍຕ຺ຕກິຈ຺ຈາ ຊາຕາ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາຕິ.

ນິຏ຺ຐິຕາ ອຸເປກ຺ຂໂກ ຈ ວິຫຣຕີຕິ ເອຕສ຺ສ

ສພ຺ພໂສ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ.

ອິທານິ ສໂຕ ຈ ສມ຺ປຊາໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ສຣຕີຕິ ສໂຕ. ສມ຺ປຊານາຕີຕິ ສມ຺ປຊາໂນ. ອິຕິ ປຸຄ຺ຄເລນ ສຕິ ຈ ສມ຺ປຊຎ຺ຎຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສຣຓລກ຺ຂຓາ ສຕິ, ອສມ຺ມຸສ຺ສນຣສາ, ອາຣກ຺ຂປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ. ອສມ຺ໂມຫລກ຺ຂຓໍ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ, ຕີຣຓຣສໍ, ປວິຈຍປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ.

ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ອິທໍ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ປຸຣິມຊ຺ຌາເນສຸປິ ອຕ຺ຖິ – ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິສ຺ສ ຫິ ອສມ຺ປຊານສ຺ສ ອຸປຈາຣມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ປເຄວ ອປ຺ປນາ – ໂອຬາຣິກຕ຺ຕາ ປນ ເຕສໍ ຌານານໍ, ຠູມິຍໍ ວິຍ ປຸຣິສສ຺ສ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຄຕິ ສຸຂາ ໂຫຕິ, ອພ຺ຍຕ຺ຕໍ ຕຕ຺ຖ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎກິຈ຺ຈໍ. ໂອຬາຣິກງ຺ຄປ຺ປຫາເນນ ປນ ສຸຂຸມຕ຺ຕາ ອິມສ຺ສ ຌານສ຺ສ, ປຸຣິສສ຺ສ ຂຸຣຘາຣາຍໍ ວິຍ, ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎກິຈ຺ຈປຣິຄ຺ຄຫິຕາ ເອວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຄຕິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາຕິ ອິເຘວ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ? ຍຖາ ເຘນຸປໂຄ ວຈ຺ໂຉ ເຘນຸໂຕ ອປນີໂຕ ອຣກ຺ຂິຍມາໂນ ປຸນເທວ ເຘນຸໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ, ເອວມິທໍ ຕຕິຍຊ຺ຌານສຸຂໍ ປີຕິໂຕ ອປນີຕມ຺ປິ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎາຣກ຺ເຂນ ອຣກ຺ຂິຍມານໍ ປຸນເທວ ປີຕິໍ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ປີຕິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເມວ ສິຍາ. ສຸເຂ ວາປິ ສຕ຺ຕາ ສາຣຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອິທຎ຺ຈ ອຕິມຘຸຣໍ ສຸຂໍ, ຕໂຕ ປຣໍ ສຸຂາຠາວາ. ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎານຸຠາເວນ ປເນຕ຺ຖ ສຸເຂ ອສາຣຊ຺ຊນາ ໂຫຕິ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ອິມມ຺ປິ ອຕ຺ຖວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິທມິເຘວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິທານິ ສຸຂຎ຺ຈ ກາເຍນ ປຏິສໍເວເທຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ຕຕິຍຊ຺ຌານສມງ຺ຄິໂນ ສຸຂປຏິສໍເວທນາໂຠໂຄ ນຕ຺ຖິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຍສ຺ມາ ຕສ຺ສ ນາມກາເຍນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ສຸຂໍ, ຍໍ ວາ ຕໍ ນາມກາຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ສຸຂໍ, ຕໍສມຸຏ຺ຐາເນນສ຺ສ ຍສ຺ມາ ອຕິປຓີເຕນ ຣູເປນ ຣູປກາໂຍ ຜຸໂຏ, ຍສ຺ສ ຜຸຏຕ຺ຕາ ຌານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕປິ ສຸຂໍ ປຏິສໍເວເທຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘ສຸຂຎ຺ຈ ກາເຍນ ປຏິສໍເວເທຕີ’ຕິ ອາຫ.

ອິທານິ ຍໍ ຕໍ ອຣິຍາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ ອຸເປກ຺ຂໂກ ສຕິມາ ສຸຂວິຫາຣີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍຌານເຫຕຸ ຍໍຌານກາຣຓາ ຕໍ ຕຕິຍຊ຺ຌານສມງ຺ຄີປຸຄ຺ຄລໍ ພຸທ຺ຘາທໂຍ ອຣິຍາ ‘‘ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ ເທເສນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ ປຏ຺ຐເປນ຺ຕິ ວິວຣນ຺ຕິ ວິຠຊນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕານີກໂຣນ຺ຕິ ປກາເສ’’ນ຺ຕິ ປສໍສນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ກິນ຺ຕິ? ‘ອຸເປກ຺ຂໂກ ສຕິມາ ສຸຂວິຫາຣີ’ຕິ – ຕໍ ຕຕິຍຊ຺ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ກສ຺ມາ ປນ ຕໍ ເຕ ເອວໍ ປສໍສນ຺ຕີຕິ? ປສໍສາຣຫໂຕ. ອຍຎ຺ຫິ ຍສ຺ມາ ອຕິມຘຸຣສຸເຂ ສຸຂປາຣມິປ຺ປຕ຺ເຕປິ ຕຕິຍຊ຺ຌາເນ ອຸເປກ຺ຂໂກ, ນ ຕຕ຺ຖ ສຸຂາຠິສງ຺ເຄນ ອາກຑ຺ຒີຍຕິ, ‘ຍຖາ ຈ ປີຕິ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ’ ເອວໍ ອຸປຏ຺ຐິຕສຕິຕາຍ ສຕິມາ, ຍສ຺ມາ ຈ ອຣິຍກນ຺ຕໍ ອຣິຍຊນເສວິຕເມວ ອສໍກິລິຏ຺ຐໍ ສຸຂໍ ນາມກາເຍນ ປຏິສໍເວເທຕິ ຕສ຺ມາ ປສໍສາຣໂຫ; ອິຕິ ປສໍສາຣຫໂຕ ນໍ ອຣິຍາ ເຕ ເອວໍ ປສໍສາເຫຕຸຠູເຕ ຄຸເຓ ປກາເສນ຺ຕາ ‘ອຸເປກ຺ຂໂກ ສຕິມາ ສຸຂວິຫາຣີ’ຕິ ເອວໍ ປສໍສນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຕິຍນ຺ຕິ ຄຓນານຸປຸພ຺ພຕາ ຕຕິຍໍ. ອິທໍ ຕຕິຍໍ ສມາປຊ຺ຊຕີຕິປິ ຕຕິຍໍ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຜສ຺ໂສ ໂຫຕີຕິອາທີສຸ ຌານປຎ຺ຈເກ ປີຕິປທມ຺ປິ ປຣິຫີນໍ. ຕສ຺ສາປິ ວເສນ ສວິຠຕ຺ຕິກາວິຠຕ຺ຕິກປທວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂກຏ຺ຐາສວາເຣປິ ທຸວງ຺ຄິກໍ ຌານໍ ໂຫຕີຕິ ອາຄຕໍ. ເສສໍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານສທິສເມວາຕິ.

ຕຕິຍໍ.

ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ

໑໖໕. ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານນິທ຺ເທເສ ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຫານາຕິ ກາຍິກສຸຂສ຺ສ ຈ ກາຍິກທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ. ປຸພ຺ເພວາຕິ ຕຎ຺ຈ ໂຂ ປຸພ຺ເພວ ນ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານກ຺ຂເຓ. ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາຕິ ເຈຕສິກສຸຂສ຺ສ ຈ ເຈຕສິກທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈາຕິ ອິເມສມ຺ປິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຸພ຺ເພວ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ; ປຫານາ ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກທາ ປນ ເນສໍ ປຫານໍ ໂຫຕິ? ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ອຸປຈາຣກ຺ຂເຓ. ໂສມນສ຺ສຎ຺ຫິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສ຺ສ ອຸປຈາຣກ຺ຂເຓເຍວ ປຫີຍຕິ. ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສສຸຂານິ ປຐມທຸຕິຍຕຕິຍຊ຺ຌານານໍ ອຸປຈາຣກ຺ຂເຓສຸ. ເອວເມເຕສໍ ປຫານກ຺ກເມນ ອວຸຕ຺ຕານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍວິຠງ຺ເຄ ປນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອຸທ຺ເທສກ຺ກເມເນວ ອິຘາປິ ວຸຕ຺ຕານໍ ສຸຂທຸກ຺ຂໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສານໍ ປຫານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຍທິ ປເນຕານິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຌານສ຺ສ ອຸປຈາຣກ຺ຂເຓເຍວ ປຫີຍນ຺ຕິ, ອຖ ກສ຺ມາ ‘‘ກຕ຺ຖ ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ທຸກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອປຣິເສສໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ…ເປ… ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ເອຕ຺ຖຸປ຺ປນ຺ນໍ ທຸກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອປຣິເສສໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ກຕ຺ຖ ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ… ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍໍ… ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອປຣິເສສໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ເອຕ຺ຖຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອປຣິເສສໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໕໑໐) ເອວໍ ຌາເນສ຺ເວວ ນິໂຣໂຘ ວຸຕ຺ໂຕຕິ? ອຕິສຍນິໂຣຘຕ຺ຕາ. ອຕິສຍນິໂຣໂຘ ຫິ ເຕສໍ ປຐມຊ຺ຌານາທີສຸ, ນ ນິໂຣໂຘເຍວ. ນິໂຣໂຘເຍວ ປນ ອຸປຈາຣກ຺ຂເຓ, ນາຕິສຍນິໂຣໂຘ. ຕຖາ ຫິ ນານາວຊ຺ຊເນ ປຐມຊ຺ຌານຸປຈາເຣ ນິຣຸທ຺ຘສ຺ສາປິ ທຸກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ຑໍສມກສາທິສມ຺ຜສ຺ເສນ ວາ, ວິສມາສນຸປຕາເປນ ວາ ສິຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ນຕ຺ເວວ ອນ຺ໂຕອປ຺ປນາຍໍ. ອຸປຈາເຣ ວາ ນິຣຸທ຺ຘມ຺ເປຕໍ ນ ສຸຏ຺ຐຸ ນິຣຸທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ປຏິປກ຺ເຂນ ອວິຫຕຕ຺ຕາ. ອນ຺ໂຕອປ຺ປນາຍໍ ປນ ປີຕິຜຣເຓນ ສພ຺ໂພ ກາໂຍ ສຸໂຂກ຺ກນ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ສຸໂຂກ຺ກນ຺ຕກາຍສ຺ສ ຈ ສຸຏ຺ຐຸ ນິຣຸທ຺ຘໍ ໂຫຕິ ທຸກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ປຏິປກ຺ເຂນ ວິຫຕຕ຺ຕາ. ນານາວຊ຺ຊເນເຍວ ຈ ທຸຕິຍຊ຺ຌານຸປຈາເຣ ປຫີນສ຺ສ ໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ຍສ຺ມາ ເອຕໍ ວິຕກ຺ກວິຈາຣປຈ຺ຈເຍປິ ກາຍກິລມເຖ ຈິຕ຺ຕຸປຆາເຕ ຈ ສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ວິຕກ຺ກວິຈາຣາຠາເວ ເນວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ຍຕ຺ຖ ປນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຕຕ຺ຖ ວິຕກ຺ກວິຈາຣຠາເວ; ອປ຺ປຫີນາ ເອວ ຈ ທຸຕິຍຊ຺ຌານຸປຈາເຣ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາຕິ ຕຕ຺ຖສ຺ສ ສິຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ນຕ຺ເວວ ທຸຕິຍຊ຺ຌາເນ, ປຫີນປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຕຕິຍຊ຺ຌານຸປຈາເຣ ປຫີນສ຺ສາປິ ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ປີຕິສມຸຏ຺ຐານປຓີຕຣູປຜຸຏກາຍສ຺ສ ສິຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ນຕ຺ເວວ ຕຕິຍຊ຺ຌາເນ. ຕຕິຍຊ຺ຌາເນ ຫິ ສຸຂສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ ປີຕິ ສພ຺ພໂສ ນິຣຸທ຺ຘາຕິ. ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຸປຈາເຣ ປຫີນສ຺ສາປິ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອາສນ຺ນຕ຺ຕາ, ອປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕາຍ ອຸເປກ຺ຂາຍ ອຠາເວນ ສມ຺ມາ ອນຕິກ຺ກນ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ, ສິຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ນຕ຺ເວວ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນ. ຕສ຺ມາ ເອວ ຈ ‘ເອຕ຺ຖຸປ຺ປນ຺ນໍ ທຸກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອປຣິເສສໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອປຣິເສສຄ຺ຄຫຓໍ ກຕນ຺ຕິ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ‘ອເຖວໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຌານສ຺ສຸປຈາເຣ ປຫີນາປິ ເອຕາ ເວທນາ ອິຘ ກສ຺ມາ ສມາຫຏາ’ຕິ? ‘ສຸຂຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ’. ຍາ ຫິ ອຍໍ ‘ອທຸກ຺ຂມສຸຂ’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ເວທນາ ວຸຕ຺ຕາ, ສາ ສຸຂຸມາ, ທຸພ຺ພິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ, ນ ສກ຺ກາ ສຸເຂນ ຄເຫຕຸໍ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ນາມ ທຸຏ຺ຐສ຺ສ ຍຖາ ຕຖາ ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍສ຺ສ ໂຄຓສ຺ສ ຄຫຓຕ຺ຖໍ ໂຄໂປ ເອກສ຺ມິໍ ວເຊ ສພ຺ພາ ຄາໂວ ສມາຫຣຕິ, ອເຖເກກໍ ນີຫຣນ຺ໂຕ ປຏິປາຏິຍາ ອາຄຕໍ ‘ອຍໍ ໂສ, ຄຓ຺ຫຖ ນ’ນ຺ຕິ ຕມ຺ປິ ຄາຫາປຍຕິ; ເອວເມວ ຠຄວາ ສຸຂຄຫຓຕ຺ຖໍ ສພ຺ພາປິ ເອຕາ ສມາຫຣີຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ສມາຫຏາ ເອຕາ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຍໍ ເນວ ສຸຂໍ ນ ທຸກ຺ຂໍ, ນ ໂສມນສ຺ສໍ ນ ໂທມນສ຺ສໍ, ອຍໍ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາເວທນາຕິ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ເອສາ ຄາຫຍິຕຸໍ.

ອປິຈ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈຍທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈາປິ ເອຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສຸຂທຸກ຺ຂປ຺ປຫານາທໂຍ ຫິ ຕສ຺ສາ ປຈ຺ຈຍາ. ຍຖາຫ – ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ປຈ຺ຈຍາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ສມາປຕ຺ຕິຍາ. ອິຘາວຸໂສ ຠິກ຺ຂຸ, ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ອິເມ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈຍາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ສມາປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໕໘). ຍຖາ ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປຫີນາປິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິອາທໂຍ ຕຕິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ວຓ຺ຓຠຓນຕ຺ຖໍ ຕຕ຺ຖ ປຫີນາຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ເອວໍ ວຓ຺ຓຠຓນຕ຺ຖມ຺ເປຕສ຺ສ ຌານສ຺ເສຕາ ອິຘ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຈ຺ຈຍຆາເຕນ ວາ ເອຕ຺ຖ ຣາຄໂທສານໍ ອຕິທູຣຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸມ຺ເປຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອຕາສຸ ຫິ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ, ໂສມນສ຺ສໍ ຣາຄສ຺ສ; ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສສ຺ສ, ໂທມນສ຺ສໍ ໂທສສ຺ສ. ສຸຂາທິຆາເຕນ ຈ ສປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຣາຄໂທສາ ຫຕາຕິ ອຕິທູເຣ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

ອທຸກ຺ຂມສຸຂນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂາຠາເວນ ອທຸກ຺ຂໍ, ສຸຂາຠາເວນ ອສຸຂໍ. ເອເຕເນຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂສຸຂປ຺ປຏິປກ຺ຂຠູຕໍ ຕຕິຍເວທນໍ ທີເປຕິ, ນ ທຸກ຺ຂສຸຂາຠາວມຕ຺ຕໍ. ຕຕິຍເວທນາ ນາມ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ. ອຸເປກ຺ຂາຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສາ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐວິປຣີຕານຸຠວນລກ຺ຂຓາ, ມຊ຺ຌຕ຺ຕຣສາ, ອວິຠູຕປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ສຸຂນິໂຣຘປທຏ຺ຐານາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິນ຺ຕິ ອຸເປກ຺ຂາຍ ຊນິຕສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິໍ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ຌາເນ ສຸປຣິສຸທ຺ຘາ ສຕິ. ຍາ ຈ ຕສ຺ສາ ສຕິຍາ ປາຣິສຸທ຺ຘິ ສາ ອຸເປກ຺ຂາຍ ກຕາ, ນ ອຎ຺ເຎນ. ຕສ຺ມາ ເອຕໍ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິຠງ຺ເຄປິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຍໍ ສຕິ ອິມາຍ ອຸເປກ຺ຂາຍ ວິສທາ ໂຫຕິ ປຣິສຸທ຺ຘາ ປຣິໂຍທາຕາ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘີ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໙໗). ຍາຍ ຈ ອຸເປກ຺ຂາຍ ເອຕ຺ຖ ສຕິ ປາຣິສຸທ຺ຘິ ໂຫຕິ ສາ ອຕ຺ຖໂຕ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ນ ເກວລຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຕາຍ ສຕິເຍວ ປຣິສຸທ຺ຘາ ອປິຈ ໂຂ ສພ຺ເພປິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ. ສຕິສີເສນ ປນ ເທສນາ ວຸຕ຺ຕາ.

ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ອຍໍ ອຸເປກ຺ຂາ ເຫຏ຺ຐາປິ ຕີສຸ ຌາເນສຸ ວິຊ຺ຊຕິ – ຍຖາ ປນ ທິວາ ສູຣິຍປ຺ປຠາຠິຠວາ ໂສມ຺ມຠາເວນ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປກາຣກຕ຺ເຕນ ວາ ສຠາຄາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ອລາຠາ ທິວາ ວິຊ຺ຊມານາປິ ຈນ຺ທເລຂາ ອປຣິສຸທ຺ຘາ ໂຫຕິ ອປຣິໂຍທາຕາ – ເອວມຍມ຺ປິ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາຈນ຺ທເລຂາ ວິຕກ຺ກາທິປຈ຺ຈນີກຘມ຺ມເຕຊາຠິຠວາ ສຠາຄາຍ ຈ ອຸເປກ຺ຂາເວທນາຣຕ຺ຕິຍາ ອປ຺ປຏິລາຠາ ວິຊ຺ຊມານາປິ ປຐມາທິຊ຺ຌານເຠເທສຸ ອປຣິສຸທ຺ຘາ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສາ ຈ ອປຣິສຸທ຺ຘາຍ ທິວາ ອປຣິສຸທ຺ຘຈນ຺ທເລຂາຍ ປຠາ ວິຍ ສຫຊາຕາປິ ສຕິອາທໂຍ ອປຣິສຸທ຺ຘາວ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕສຸ ເອກມ຺ປິ ‘ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘີ’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ປນ ວິຕກ຺ກາທິປຈ຺ຈນີກຘມ຺ມເຕຊາຠິຠວາຠາວາ ສຠາຄາຍ ຈ ອຸເປກ຺ຂາ ເວທນາຣຕ຺ຕິຍາ ປຏິລາຠາ ອຍໍ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາຈນ຺ທເລຂາ ອຕິວິຍ ປຣິສຸທ຺ຘາ. ຕສ຺ສາ ປຣິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ປຣິສຸທ຺ຘຈນ຺ທເລຂາຍ ປຠາ ວິຍ ສຫຊາຕາປິ ສຕິອາທໂຍ ປຣິສຸທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ ປຣິໂຍທາຕາ. ຕສ຺ມາ ອິທເມວ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘີຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຈຕຸຕ຺ຖນ຺ຕິ ຄຓນານຸປຸພ຺ພຕາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ອິທໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ສມາປຊ຺ຊຕີຕິປິ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ຜສ຺ໂສ ໂຫຕີຕິອາທີສຸ ຜສ຺ສປຎ຺ຈເກ ຕາວ ເວທນາຕິ ອຸເປກ຺ຂາເວທນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຌານປຎ຺ຈກອິນ຺ທ຺ຣິຍອຏ຺ຐເກສຸ ປນ ອຸເປກ຺ຂາ ໂຫຕິ ອຸເປກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ໂຫຕີຕິ (ຘ. ສ. ໑໖໕) ວຸຕ຺ຕເມວ. ເສສານິ ຕຕິເຍ ປຣິຫີນປທານິ ອິຘາປິ ປຣິຫີນາເນວ. ໂກຏ຺ຐາສວາເຣປິ ທຸວງ຺ຄິກໍ ຌານນ຺ຕິ ອຸເປກ຺ຂາຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາວເສເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເສສໍ ສພ຺ພໍ ຕຕິຍສທິສເມວາຕິ.

ຈຕຸກ຺ກນໂຍ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ປຎ຺ຈກນໂຍ

໑໖໗. ອິທານິ ກຕເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາຕິ ປຎ຺ຈກນໂຍ ອາຣທ຺ໂຘ. ກສ຺ມາຕິ ເຈ, ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສຍວເສນ ເຈວ ເທສນາວິລາເສນ ຈ. ສນ຺ນິສິນ຺ນເທວປຣິສາຍ ກິຣ ເອກຈ຺ຈານໍ ເທວານໍ ວິຕກ຺ໂກ ເອວ ໂອຬາຣິກໂຕ ອຸປຏ຺ຐາສິ, ວິຈາຣປີຕິສຸຂຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ສນ຺ຕໂຕ. ເຕສໍ ສປ຺ປາຍວເສນ ສຕ຺ຖາ ຈຕຸຣງ຺ຄິກໍ ອວິຕກ຺ກໍ ວິຈາຣມຕ຺ຕໍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານໍ ນາມ ຠາເຊສິ. ເອກຈ຺ຈານໍ ວິຈາໂຣ ໂອຬາຣິກໂຕ ອຸປຏ຺ຐາສິ, ປີຕິສຸຂຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ສນ຺ຕໂຕ. ເຕສໍ ສປ຺ປາຍວເສນ ຕິວງ຺ຄິກໍ ຕຕິຍຊ຺ຌານໍ ນາມ ຠາເຊສິ. ເອກຈ຺ຈານໍ ປີຕິ ໂອຬາຣິກໂຕ ອຸປຏ຺ຐາສິ, ສຸຂຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ສນ຺ຕໂຕ. ເຕສໍ ສປ຺ປາຍວເສນ ທຸວງ຺ຄິກໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ນາມ ຠາເຊສິ. ເອກຈ຺ຈານໍ ສຸຂໍ ໂອຬາຣິກໂຕ ອຸປຏ຺ຐາສິ, ອຸເປກ຺ຂາຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ສນ຺ຕໂຕ. ເຕສໍ ສປ຺ປາຍວເສນ ທຸວງ຺ຄິກໍ ປຎ຺ຈມຊ຺ຌານໍ ນາມ ຠາເຊສິ. ອຍໍ ຕາວ ‘ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສໂຍ’.

ຍສ຺ສາ ປນ ຘມ຺ມຘາຕຸຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘຕ຺ຕາ ເທສນາວິລາສປ຺ປຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ – ສາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຸຏ຺ຐຸ ປຏິວິທ຺ຘາ – ຕສ຺ມາ ຎາຓມຫຕ຺ຕຕາຍ ເທສນາວິຘາເນສຸ ກຸສໂລ ເທສນາວິລາສປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາ ຍໍ ຍໍ ອງ຺ຄໍ ລພ຺ຠຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວເສນ ຍຖາ ຍຖາ ອິຈ຺ຉຕິ ຕຖາ ຕຖາ ເທສນໍ ນິຍາເມຕີຕິ ໂສ ອິຘ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກໍ ປຐມຊ຺ຌານໍ ຠາເຊສິ, ຈຕຸຣງ຺ຄິກໍ ອວິຕກ຺ກໍ ວິຈາຣມຕ຺ຕໍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານໍ, ຠາເຊສິ ຕິວງ຺ຄິກໍ ຕຕິຍຊ຺ຌານໍ, ຠາເຊສິ ທຸວງ຺ຄິກໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ, ທຸວງ຺ຄິກເມວ ປຎ຺ຈມຊ຺ຌານໍ ຠາເຊສິ. ອຍໍ ‘ເທສນາວິລາໂສ’ ນາມ.

ອປິຈ ເຍ ຠຄວຕາ ‘‘ຕໂຍເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມາຘີ – ສວິຕກ຺ກສວິຈາໂຣ ສມາຘິ, ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ໂຕ ສມາຘິ, ອວິຕກ຺ກອວິຈາໂຣ ສມາຘີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໐໕) ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ຕໂຍ ສມາຘີ ເທສິຕາ, ເຕສຸ ເຫຏ຺ຐາ ສວິຕກ຺ກສວິຈາໂຣ ສມາຘິ ອວິຕກ຺ກອວິຈາໂຣ ສມາຘິ ຈ ຠາເຊຕ຺ວາ ທສ຺ສິໂຕ, ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ໂຕ ນ ທສ຺ສິໂຕ. ຕໍ ທສ຺ເສຕຸມ຺ປິ ອຍໍ ປຎ຺ຈກນໂຍ ອາຣທ຺ໂຘຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖ ທຸຕິຍຊ຺ຌານນິທ຺ເທເສ ຜສ຺ສາທີສຸ ວິຕກ຺ກມຕ຺ຕໍ ປຣິຫາຍຕິ, ໂກຏ຺ຐາສວາເຣ ‘‘ຈຕຸຣງ຺ຄິກໍ ຌານໍ ໂຫຕິ ຈຕຸຣງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ໂຫຕີ’’ຕິ ອຍເມວ ວິເສໂສ. ເສສໍ ສພ຺ພໍ ປຐມຊ຺ຌານສທິສເມວ. ຍານິ ຈ ຈຕຸກ຺ກນເຍ ທຸຕິຍຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖານິ ຕາເນວ ອິຘ ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຈມານິ. ເຕສໍ ອຘິຄມປຏິປາຏິທີປນຕ຺ຖໍ ອຍໍ ນໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ –

ເອໂກ ກິຣ ອມຈ຺ຈປຸຕ຺ໂຕ ຣາຊານໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ ຊນປທໂຕ ນຄຣໍ ອາຄໂຕ. ໂສ ເອກທິວສເມວ ຣາຊານໍ ທິສ຺ວາ ປານພ຺ຍສເນນ ສພ຺ພໍ ວິຠວຊາຕໍ ນາເສສິ. ຕໍ ເອກທິວສໍ ສຸຣາມທມຕ຺ຕໍ ນິຈ຺ໂຈຬໍ ກຕ຺ວາ ຊິຓ຺ຓກຏສາຣກມຕ຺ເຕນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ປານາຄາຣໂຕ ນີຫຣິໍສຸ. ຕເມນໍ ສງ຺ກາຣກູເຏ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິທ຺ທາຍນ຺ຕໍ ເອໂກ ອງ຺ຄວິຊ຺ຊາປາຐໂກ ທິສ຺ວາ ‘ອຍໍ ປຸຣິໂສ ມຫາຊນສ຺ສ ອວສ຺ສໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ປຏິຊຄ຺ຄິຕພ຺ໂພ ເອໂສ’ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ມຕ຺ຕິກາຍ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ຖູລສາຏກຍຸຄໍ ນິວາສາເປຕ຺ວາ ປຸນ ຄນ຺ໂຘທເກນ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ສຸຂຸເມນ ທຸກູລຍຸຄເຬນ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ປາສາທໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສຸໂຠຊນໍ ໂຠເຊຕ຺ວາ ‘ເອວໍ ນໍ ປຣິຈາເຣຍ຺ຍາຖາ’ຕິ ປຣິຈາຣເກ ປຏິປາເທຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ນໍ ເຕ ສຍນໍ ອາໂຣເປສຸໍ. ປານາຄາຣຄມນປຏິພາຫນຕ຺ຖຎ຺ຈ ນໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຕາວ ຊນາ ຈຕູສຸ ຫຕ຺ຖປາເທສຸ ອຸປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເອໂກ ປາເທ ປຣິມຊ຺ຊິ. ເອໂກ ຕາລວຓ຺ຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ພີຊິ. ເອໂກ ວີຓໍ ວາທຍມາໂນ ຄາຍນ຺ໂຕ ນິສີທິ.

ໂສ ສຍນຸປຄມເນນ ວິຄຕກິລມໂຖ ໂຖກໍ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ຫຕ຺ຖປາທນິປ຺ປີຬນໍ ອສຫມາໂນ ‘ໂກ ເມ ຫຕ຺ຖປາເທ ອຸປ຺ປີເຬຕິ? ອປຄຈ຺ຉຖາ’ຕິ ຕຊ຺ເຊສິ. ເຕ ເອກວຈເນເນວ ອປຄຈ຺ຉິໍສຸ. ຕໂຕ ປຸນ ໂຖກໍ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ປາທປຣິມຊ຺ຊນໍ ອສຫມາໂນ ‘ໂກ ເມ ປາເທ ປຣິມຊ຺ຊຕິ? ອປຄຈ຺ຉາ’ຕິ ອາຫ. ໂສປິ ເອກວຈເນເນວ ອປຄຈ຺ຉິ. ປຸນ ໂຖກໍ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ວາຕວຸຏ຺ຐິ ວິຍ ຕາລວຓ຺ຏວາຕໍ ອສຫນ຺ໂຕ ‘ໂກ ເອສ? ອປຄຈ຺ຉຕູ’ຕິ ອາຫ. ໂສປິ ເອກວຈເນເນວ ອປຄຈ຺ຉິ. ປຸນ ໂຖກໍ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ກຓ຺ຓສູລໍ ວິຍ ຄີຕວາທິຕສທ຺ທໍ ອສຫມາໂນ ວີຓາວາທກໍ ຕຊ຺ເຊສິ. ໂສປິ ເອກວຈເນເນວ ອປຄຈ຺ຉິ. ອເຖວໍ ອນຸກ຺ກເມນ ປຫີນກິລມຖຸປ຺ປີຬນປຣິມຊ຺ຊນວາຕປ຺ປຫາຣຄີຕວາທິຕສທ຺ທຸປທ຺ທໂວ ສຸຂໍ ສຍິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ຣາຊາປິສ຺ສ ມຫນ຺ຕໍ ອິສ຺ສຣິຍມທາສິ. ໂສ ມຫາຊນສ຺ສ ອວສ຺ສໂຍ ຊາໂຕ.

ຕຕ຺ຖ ປານພ຺ຍສເນນ ປາຣິຊຸຎ຺ຎປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂສ ອມຈ຺ຈປຸຕ຺ໂຕ ວິຍ ອເນກພ຺ຍສນປາຣິຊຸຎ຺ຎປ຺ປຕ຺ໂຕ ຆຣາວາສຄໂຕ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອງ຺ຄວິຊ຺ຊາປາຐໂກ ປຸຣິໂສ ວິຍ ຕຖາຄໂຕ. ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ‘ອຍໍ ມຫາຊນສ຺ສ ອວສ຺ສໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ປຏິຊຄ຺ຄນໍ ອຣຫຕີ’ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ວິຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ‘ອຍໍ ມຫາຊນສ຺ສ ອວສ຺ສໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຣຫຕິ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ’ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານກຣຓໍ.

ອຖສ຺ສ ອມຈ຺ຈປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມຕ຺ຕິກາມຕ຺ເຕນ ນ຺ຫາປນໍ ວິຍ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສາປິ ປພ຺ພຊ຺ຊາປຏິລາໂຠ. ອຖສ຺ສ ຖູລສາຏກນິວາສນໍ ວິຍ ອິມສ຺ສາປິ ທສສິກ຺ຂາປທສງ຺ຂາຕສີລວຕ຺ຖນິວາສນໍ. ປຸນ ຕສ຺ສ ຄນ຺ໂຘທກນ຺ຫາປນໍ ວິຍ ອິມສ຺ສາປິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣາທິສີລຄນ຺ໂຘທກນ຺ຫາປນໍ. ປຸນ ຕສ຺ສ ສຸຂຸມທຸກູລຍຸຄຬຈ຺ຉາທນໍ ວິຍ ອິມສ຺ສາປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສີລວິສຸທ຺ຘິສມ຺ປທາສງ຺ຂາຕທຸກູລຈ຺ຉາທນໍ.

ທຸກູລຈ຺ຉາທິຕສ຺ສ ປນສ຺ສ ປາສາທາໂຣປນໍ ວິຍ ອິມສ຺ສາປິ ສີລວິສຸທ຺ຘິທຸກູລຈ຺ຉາທິຕສ຺ສ ສມາຘິຠາວນາປາສາທາໂຣຫນໍ. ຕໂຕ ຕສ຺ສ ສຸໂຠຊນຠຸຎ຺ຊນໍ ວິຍ ອິມສ຺ສາປິ ສມາຘິອຸປກາຣກສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎາທິຘມ຺ມາມຕປຣິຠຸຎ຺ຊນໍ.

ຠຸຕ຺ຕໂຠຊນສ຺ສ ປນ ຕສ຺ສ ປຣິຈາຣເກຫິ ສຍນາໂຣປນໍ ວິຍ ອິມສ຺ສາປິ ວິຕກ຺ກາທີຫິ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານາໂຣປນໍ. ປຸນ ຕສ຺ສ ປານາຄາຣຄມນປຏິພາຫນຕ຺ຖໍ ຫຕ຺ຖປາທຸປ຺ປີຬນກປຸຣິສຈຕຸກ຺ກໍ ວິຍ ອິມສ຺ສາປິ ກາມສຎ຺ຎາຠິມຸຂຄມນປຏິພາຫນຕ຺ຖໍ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປີຬນໂກ ເນກ຺ຂມ຺ມວິຕກ຺ໂກ. ຕສ຺ສ ປາທປຣິມຊ຺ຊກປຸຣິໂສ ວິຍ ອິມສ຺ສາປິ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕານຸມຊ຺ຊນໂກ ວິຈາໂຣ. ຕສ຺ສ ຕາລວຓ຺ຏວາຕທາຍໂກ ວິຍ ອິມສ຺ສາປິ ເຈຕໂສ ສີຕລຠາວທາຍິກາ ປີຕິ.

ຕສ຺ສ ໂສຕານຸຄ຺ຄຫກໂຣ ຄນ຺ຘພ຺ພປຸຣິໂສ ວິຍ ອິມສ຺ສາປິ ຈິຕ຺ຕານຸຄ຺ຄາຫກໍ ໂສມນສ຺ສໍ. ຕສ຺ສ ສຍນຸປຄມເນນ ວິຄຕກິລມຖສ຺ສ ໂຖກໍ ນິທ຺ທຸປຄມນໍ ວິຍ ອິມສ຺ສາປິ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານສນ຺ນິສ຺ສເຍນ ວິຄຕນີວຣຓກິລມຖສ຺ສ ປຐມຊ຺ຌານຸປຄມນໍ.

ອຖສ຺ສ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາທຸປ຺ປີຬນາສຫເນນ ຫຕ຺ຖປາທຸປ຺ປີຬການໍ ສນ຺ຕຊ຺ຊນໍ ເຕສຎ຺ຈ ອປຄມເນນ ປຸນ ໂຖກໍ ນິທ຺ທຸປຄມນໍ ວິຍ ອິມສ຺ສາປິ ປຐມຊ຺ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປີຬກວິຕກ຺ກາສຫເນນ ວິຕກ຺ກໂທສທສ຺ສນໍ, ວິຕກ຺ກປ຺ປຫານາ ຈ ປຸນ ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕທຸຕິຍຊ຺ຌານຸປຄມນໍ.

ຕໂຕ ຕສ຺ສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ກເມນ ປາທປຣິມຊ຺ຊນາທີນໍ ອສຫເນນ ປຏິປາຏິຍາ ປາທປຣິມຊ຺ຊກາທີນໍ ສນ຺ຕຊ຺ຊນໍ, ເຕສໍ ເຕສຎ຺ຈ ອປຄມເນນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ໂຖກໍ ນິທ຺ທຸປຄມນໍ ວິຍ ອິມສ຺ສາປິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ທຸຕິຍາທີຫິ ຌາເນຫິ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂທສານໍ ວິຈາຣາທີນໍ ອສຫເນນ ປຏິປາຏິຍາ ວິຈາຣາທິໂທສທສ຺ສນໍ. ເຕສໍ ເຕສຎ຺ຈ ປຫານາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣນິປ຺ປີຕິກ ປຫີນໂສມນສ຺ສຊ຺ຌານຸປຄມນໍ.

ຕສ຺ສ ປນ ສຍນາ ວຸຏ຺ຐາຍ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄຕສ຺ສ ອິສ຺ສຣິຍປ຺ປຕ຺ຕິ ວິຍ ອິມສ຺ສາປິ ປຎ຺ຈມຊ຺ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນາ ມຄ຺ຄໍ ອຸປຄຕສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິ.

ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິສ຺ສຣິຍສ຺ສ ພຫູນໍ ຊນານໍ ອວສ຺ສຍຠາໂວ ວິຍ ອິມສ຺ສາປິ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ພຫູນໍ ອວສ຺ສຍຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຫິ ເອສ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ.

ປຎ຺ຈກນໂຍ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈຕຸກ຺ກປຎ຺ຈກນຍທ຺ວຍເຠໂທ ສຸທ຺ຘິກນວໂກ ນາມ ປກາສິໂຕ ໂຫຕິ. ອຕ຺ຖໂຕ ປເນສ ປຎ຺ຈກນເຍ ຈຕຸກ຺ກນຍສ຺ສ ປວິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຌານປຎ຺ຈໂກ ເອວາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ປຏິປທາຈຕຸກ຺ກໍ

໑໗໖-໑໘໐. ອິທານິ ຍສ຺ມາ ເອຕໍ ຌານໍ ນາມ ປຏິປທາກເມນ ສິຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ປຏິປທາເຠທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຸນ ກຕເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂາ ປຏິປທາ ອສ຺ສາຕິ ທຸກ຺ຂປຏິປທໍ. ທນ຺ຘາ ອຠິຎ຺ຎາ ອສ຺ສາຕິ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎໍ. ອິຕິ ທຸກ຺ຂປຏິປທນ຺ຕິ ວາ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎນ຺ຕິ ວາ ປຖວີກສິຓນ຺ຕິ ວາ ຕີຓິປິ ຌານສ຺ເສວ ນາມານິ. ທຸກ຺ຂປຏິປທໍ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎນ຺ຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຕຕ຺ຖ ປຐມສມນ຺ນາຫາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຌານສ຺ສ ອຸປຈາຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຕາວ ປວຕ຺ຕາ ຌານຠາວນາ ‘ປຏິປທາ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸປຈາຣໂຕ ປນ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອປ຺ປນາ ຕາວ ປວຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາ ‘ອຠິຎ຺ຎາ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສາ ປເນສາ ປຏິປທາ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ທຸກ຺ຂາ ໂຫຕິ. ນີວຣຓາທິປຈ຺ຈນີກຘມ຺ມສມຸທາຈາຣຄຫນຕາຍ ກິຈ຺ຉາ ອສຸຂເສວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຕທຠາເວນ ສຸຂາ. ອຠິຎ຺ຎາປິ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ທນ຺ຘາ ໂຫຕິ, ມນ຺ທາ, ອສີຆປ຺ປວຕ຺ຕິ. ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຂິປ຺ປາ ອມນ຺ທາ ສີຆປ຺ປວຕ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ໂຍ ອາທິໂຕ ກິເລເສ ວິກ຺ຂມ຺ເຠນ຺ໂຕ ທຸກ຺ເຂນ ສສງ຺ຂາເຣນ ສປ຺ປໂຍເຄນ ກິລມນ຺ໂຕ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂາ ປຏິປທາ ນາມ ໂຫຕິ. ໂຍ ປນ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕກິເລໂສ ອປ຺ປນາປຣິວາສໍ ວສນ຺ໂຕ ຈິເຣນ ອງ຺ຄປາຕຸຠາວໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕສ຺ສ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາ ນາມ ໂຫຕິ. ໂຍ ຂິປ຺ປໍ ອງ຺ຄປາຕຸຠາວໍ ປາປຸຓາຕິ ຕສ຺ສ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎາ ນາມ ໂຫຕິ. ໂຍ ກິເລເສ ວິກ຺ຂມ຺ເຠນ຺ໂຕ ສຸເຂນ ອກິລມນ຺ໂຕ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ, ຕສ຺ສ ສຸຂາ ປຏິປທາ ນາມ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍານິ ສປ຺ປາຍາສປ຺ປາຍານິ ຈ ປລິໂພຘຸປຈ຺ເຉທາທີນິ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ຈ ອປ຺ປນາໂກສລ຺ລານິ ຈ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ຈິຕ຺ຕຠາວນານິທ຺ເທເສ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານິ, ເຕສຸ ໂຍ ອສປ຺ປາຍເສວີ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂາ ປຏິປທາ ທນ຺ຘາ ຈ ອຠິຎ຺ຎາ ໂຫຕິ. ສປ຺ປາຍເສວິໂນ ສຸຂາ ປຏິປທາ ຂິປ຺ປາ ຈ ອຠິຎ຺ຎາ. ໂຍ ປນ ປຸພ຺ພຠາເຄ ອສປ຺ປາຍໍ ເສວິຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ສປ຺ປາຍເສວີ ໂຫຕິ, ປຸພ຺ພຠາເຄ ວາ ສປ຺ປາຍໍ ເສວິຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ອສປ຺ປາຍເສວີ, ຕສ຺ສ ໂວມິສ຺ສກຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຖາ ປລິໂພຘຸປຈ຺ເຉທາທິກໍ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ອສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ຠາວນໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂາ ປຏິປທາ ໂຫຕິ, ວິປຣິຍາເຍນ ສຸຂາ. ອປ຺ປນາໂກສລ຺ລານິ ປນ ອສມ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ ທນ຺ຘາ ອຠິຎ຺ຎາ ໂຫຕິ, ສມ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ ຂິປ຺ປາ.

ອປິຈ ຕຓ຺ຫາອວິຊ຺ຊາວເສນ ສມຖວິປສ຺ສນາກຕາຘິກາຣວເສນ ຈາປິ ເອຕາສໍ ປເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຓ຺ຫາຠິຠູຕສ຺ສ ຫິ ທຸກ຺ຂາ ປຏິປທາ ໂຫຕິ, ອນຠິຠູຕສ຺ສ ສຸຂາ. ອວິຊ຺ຊາຠິຠູຕສ຺ສ ຈ ທນ຺ຘາ ອຠິຎ຺ຎາ ໂຫຕິ, ອນຠິຠູຕສ຺ສ ຂິປ຺ປາ. ໂຍ ຈ ສມເຖ ອກຕາຘິກາໂຣ ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂາ ປຏິປທາ ໂຫຕິ, ກຕາຘິກາຣສ຺ສ ສຸຂາ. ໂຍ ປນ ວິປສ຺ສນາຍ ອກຕາຘິກາໂຣ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ທນ຺ຘາ ອຠິຎ຺ຎາ ໂຫຕິ, ກຕາຘິກາຣສ຺ສ ຂິປ຺ປາ.

ກິເລສິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນ ຈາປິ ເອຕາສໍ ປເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕິພ຺ພກິເລສສ຺ສ ຫິ ມຸທິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ທຸກ຺ຂາ ປຏິປທາ ໂຫຕິ ທນ຺ຘາ ຈ ອຠິຎ຺ຎາ, ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ປນ ຂິປ຺ປາ ອຠິຎ຺ຎາ. ມນ຺ທກິເລສສ຺ສ ຈ ມຸທິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ສຸຂາ ປຏິປທາ ໂຫຕິ ທນ຺ຘາ ຈ ອຠິຎ຺ຎາ, ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ປນ ຂິປ຺ປາ ອຠິຎ຺ຎາຕິ.

ອິຕິ ອິມາສຸ ປຏິປທາອຠິຎ຺ຎາສຸ ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ທຸກ຺ຂາຍ ປຏິປທາຍ ທນ຺ຘາຍ ອຠິຎ຺ຎາຍ ຌານໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ຌານໍ ທຸກ຺ຂປຏິປທໍ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຕຕ຺ຖ ‘ຕທນຸຘມ຺ມຕາ ສຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ຐິຕິຠາຄິນີ ປຎ຺ຎາ’ຕິ (ວິຠ. ໗໙໙) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕສຕິຍາ ວາ ຕໍຕໍຌານນິກນ຺ຕິຍາ ວາ ວິກ຺ຂມ຺ຠເນ ປຏິປທາ, ຕໍຕໍຌານຸປຈາຣປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ອປ຺ປນາຍ ປຣິວາເສ ອຠິຎ຺ຎາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ອາຄມນວເສນາປິ ຈ ປຏິປທາ ອຠິຎ຺ຎາ ໂຫນ຺ຕິເຍວ. ທຸກ຺ຂປຏິປທຎ຺ຫິ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎໍ ປຐມຊ຺ຌານໍ ປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕໍ ທຸຕິຍມ຺ປິ ຕາທິສເມວ ໂຫຕິ. ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ເຖສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍຖາ ຈ ຈຕຸກ຺ກນເຍ ເອວໍ ປຎ຺ຈກນເຍປິ ປຏິປທາວເສນ ຈຕຸຘາ ເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຕິ ປຏິປທາວເສນປິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ນວກາ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສຸ ປາຐໂຕ ຉຕ຺ຕິໍສ ຈິຕ຺ຕານິ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ປຎ຺ຈກນເຍ ຈຕຸກ຺ກນຍສ຺ສ ປວິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ວີສຕິເມວ ຠວນ຺ຕີຕິ.

ປຏິປທາຈຕຸກ຺ກໍ.

ອາຣມ຺ມຓຈຕຸກ຺ກໍ

໑໘໑. ອິທານິ ຍສ຺ມາ ເອຕໍ ຌານໍ ນາມ ຍຖາ ປຏິປທາເຠເທນ ເອວໍ ອາຣມ຺ມຓເຠເທນາປິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາສ຺ສ ຕໍ ປເຠທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຸນ ກຕເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ປຣິຕ຺ຕໍ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓນ຺ຕິອາທີສຸ ຍໍ ອປ຺ປຄຸຓໍ ໂຫຕິ, ອຸປຣິຊ຺ຌານສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອິທໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ນາມ. ຍໍ ປນ ອວຑ຺ຒິເຕ ສຸປ຺ປມຕ຺ເຕ ວາ ສຣາວມຕ຺ເຕ ວາ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອສ຺ສາຕິ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ. ຍໍ ປຄຸຓໍ ສຸຠາວິຕໍ ອຸປຣິຊ຺ຌານສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ອິທໍ ອປ຺ປມາຓໍ ນາມ. ຍໍ ວິປຸເລ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕໍ ຕໍ ວຸຑ຺ຒິປ຺ປມາຓຕ຺ຕາ ອປ຺ປມາຓໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອສ຺ສາຕິ ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓໍ. ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓໂວມິສ຺ສກຕາຍ ປນ ໂວມິສ຺ສກນໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຕິ ອາຣມ຺ມຓວເສນປິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ນວກາ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ຈິຕ຺ຕຄຓນາເປຕ຺ຖ ປຸຣິມສທິສາ ເອວາຕິ.

ອາຣມ຺ມຓຈຕຸກ຺ກໍ.

ອາຣມ຺ມຓປຏິປທາມິສ຺ສກໍ

໑໘໖. ອິທານິ ອາຣມ຺ມຓປຏິປທາມິສ຺ສກໍ ໂສຬສກ຺ຂຕ຺ຕຸກນຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຸນ ກຕເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ປຐມນເຍ ວຸຕ຺ຕຊ຺ຌານໍ ທຸກ຺ຂປຏິປທຕ຺ຕາ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎຕ຺ຕາ ປຣິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາຕິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ຫີນໍ, ໂສຬສມນເຍ ວຸຕ຺ຕຊ຺ຌານໍ ສຸຂປຏິປທຕ຺ຕາ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎຕ຺ຕາ ອປ຺ປມາຓຕ຺ຕາ ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາຕິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ປຓີຕໍ. ເສເສສຸ ຈຸທ຺ທສສຸ ເອເກນ ທ຺ວີຫິ ຕີຫິ ຈ ກາຣເຓຫິ ຫີນປ຺ປຓີຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ກສ຺ມາ ປນາຍໍ ນໂຍ ເທສິໂຕຕິ? ຌານຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓຕ຺ຕາ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຫິ ປຖວີກສິເຓ ສຸທ຺ຘິກຊ຺ຌານໍ ຈຕຸກ຺ກນຍວເສນ ປຎ຺ຈກນຍວເສນ ຈ ທສ຺ສິຕໍ; ຕຖາ ສຸທ຺ຘິກປຏິປທາ, ຕຖາ ສຸທ຺ຘິກາຣມ຺ມຓໍ. ຕຕ຺ຖ ຍາ ເທວຕາ ປຖວີກສິເຓ ສຸທ຺ຘິກຊ຺ຌານໍ ຈຕຸກ຺ກນຍວເສນ ເທສິຍມານໍ ພຸຊ຺ຌິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຕາສໍ ສປ຺ປາຍວເສນ ສຸທ຺ຘິກຊ຺ຌາເນ ຈຕຸກ຺ກນໂຍ ເທສິໂຕ. ຍາ ປຎ຺ຈກນຍວເສນ ເທສິຍມານໍ ພຸຊ຺ຌິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຕາສໍ ສປ຺ປາຍວເສນ ປຎ຺ຈກນໂຍ. ຍາ ສຸທ຺ຘິກປຏິປທາຍ, ສຸທ຺ຘິກາຣມ຺ມເຓ ຈຕຸກ຺ກນຍວເສນ ເທສິຍມານໍ ພຸຊ຺ຌິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຕາສໍ ສປ຺ປາຍວເສນ ສຸທ຺ຘິກປຏິປທາຍ ສຸທ຺ຘິກາຣມ຺ມເຓ ຈຕຸກ຺ກນໂຍ ເທສິໂຕ. ຍາ ປຎ຺ຈກນຍວເສນ ເທສິຍມານໍ ພຸຊ຺ຌິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ຕາສໍ ສປ຺ປາຍວເສນ ປຎ຺ຈກນໂຍ. ອິຕິ ເຫຏ຺ຐາ ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສຍວເສນ ເທສນາ ກຕາ.

ເທສນາວິລາສປ຺ປຕ຺ໂຕ ເຈສ ປຠິນ຺ນປຏິສມ຺ຠິໂທ ທສພລຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊວິສທຎາໂຓ ຘມ຺ມານໍ ຍາຖາວສຣສລກ຺ຂຓສ຺ສ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘຕ຺ຕາ ຘມ຺ມປຎ຺ຎຕ຺ຕິກຸສລຕາຍ ໂຍ ໂຍ ນໂຍ ລພ຺ຠຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວເສນ ເທສນໍ ນິຍເມຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ມາ ອິມາຍ ເທສນາວິລາສປ຺ປຕ຺ຕິຍາປິ ເຕນ ເອສາ ປຖວີກສິເຓ ສຸທ຺ຘິກຈຕຸກ຺ກນຍາທິວເສນ ເທສນາ ກຕາ.

ຍສ຺ມາ ປນ ເຍ ເກຈິ ຌານໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ ນາມ ນ ເຕ ອາຣມ຺ມຓປຏິປທາຫິ ວິນາ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ນິຍມໂຕ ຌານຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓຕ຺ຕາ ອຍໍ ໂສຬສກ຺ຂຕ຺ຕຸກນໂຍ ກຖິໂຕ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ສຸທ຺ຘິກນວໂກ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຏິປທານວກາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຣມ຺ມຓນວກາ, ອິເມ ຈ ໂສຬສ ນວກາຕິ ປຎ຺ຈວີສຕິ ນວກາ ກຖິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອເກກສ຺ມິໍ ນວເກ ຈຕຸກ຺ກປຎ຺ຈກວເສນ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ນຍາຕິ ປຎ຺ຎາສ ນຍາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຎ຺ຈວີສຕິຍາ ຈຕຸກ຺ກນເຍສຸ ສຕໍ, ປຎ຺ຈກນເຍສຸ ປຎ຺ຈວີສສຕ’’ນ຺ຕິ ປາຐໂຕ ປຎ຺ຈວີສາຘິການິ ທ຺ເວ ຌານຈິຕ຺ຕສຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈກນເຍ ປນ ຈຕຸກ຺ກນຍສ຺ສ ປວິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖໂຕ ປຎ຺ຈວີສາຘິກເມວ ຈິຕ຺ຕສຕໍ ໂຫຕິ. ຍານິ ເຈຕານິ ປາເຐ ປຎ຺ຈວີສາຘິການິ ທ຺ເວ ຈິຕ຺ຕສຕານິ ເຕສຸ ເອເກກສ຺ສ ນິທ຺ເທເສ ຘມ຺ມວວຕ຺ຖານາທໂຍ ຕໂຍ ຕໂຍ ມຫາວາຣາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ປນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນຍມຕ຺ຕເມວ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສໍຂິຕ຺ຕາຕິ.

ປຖວີກສິຓໍ.

໒໐໓. ອິທານິ ຍສ຺ມາ ອາໂປກສິຓາທີສຸປິ ເອຕານິ ຌານານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປຸນ ກຕເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ເຕສຸ ສພ຺ໂພ ປາຬິນໂຍ ຈ ອຕ຺ຖວິຠາວນາ ຈ ຈິຕ຺ຕຄຓນາ ຈ ວາຣສງ຺ເຂໂປ ຈ ປຖວີກສິເຓ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຠາວນານໂຍ ປນ ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ໂພ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ ໑.໙໑ ອາທໂຍ) ປກາສິໂຕເຍວ. ມຫາສກຸລຸທາຍິສຸຕ຺ເຕ ປນ ທສກສິຓານິ (ມ. ນິ. ໒.໒໕໐) ວຸຕ຺ຕານິ. ເຕສຸ ວິຎ຺ຎາຓກສິຓໍ ອາກາເສ ປວຕ຺ຕິຕມຫຄ຺ຄຕວິຎ຺ຎາຓມ຺ປິ ຕຕ຺ຖ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນສມາປຕ຺ຕິປິ ໂຫຕີຕິ ສພ຺ພປ຺ປກາເຣນ ອາຣຸປ຺ປເທສນເມວ ຠຊຕິ, ຕສ຺ມາ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ນ ກຖິຕໍ.

ອາກາສກສິຓນ຺ຕິ ປນ ກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມມາກາສມ຺ປິ, ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘາປິ, ຠິຕ຺ຕິຈ຺ຉິທ຺ທາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຄເຫຕພ຺ພນິມິຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທາກາສມ຺ປິ, ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຈຕຸກ຺ກປຎ຺ຈກຊ຺ຌານມ຺ປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມນໂຍ ອາຣຸປ຺ປເທສນໍ ຠຊຕິ, ປຈ຺ຉິມນໂຍ ຣູປາວຈຣເທສນໍ. ອິຕິ ມິສ຺ສກຕ຺ຕາ ອິມໍ ຣູປາວຈຣເທສນໍ ນ ອາຣຸຬ຺ຫໍ. ປຣິຈ຺ເຉທາກາເສ ນິພ຺ພຕ຺ຕຊ຺ຌານໍ ປນ ຣູປູປປຕ຺ຕິຍາ ມຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ ຕສ຺ມາ ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ຈຕຸກ຺ກປຎ຺ຈກຊ຺ຌານເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຣູປຊ຺ຌານໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ກສ຺ມາ? ກສິຓຸຄ຺ຆາຏນສ຺ສ ອລາຠໂຕ. ຕຎ຺ຫິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸຄ຺ຆາຏິຍມານມ຺ປິ ອາກາສເມວ ໂຫຕີຕິ ນ ຕຕ຺ຖ ກສິຓຸຄ຺ຆາຏນໍ ລພ຺ຠຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖຸປ຺ປນ຺ນໍ ຌານໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ອຠິຎ຺ຎາປາທກໍ ໂຫຕິ, ວິປສ຺ສນາປາທກໍ ໂຫຕິ, ນິໂຣຘປາທກໍ ນ ໂຫຕິ. ອນຸປຸພ຺ພນິໂຣໂຘ ປເນຕ຺ຖ ຍາວ ປຎ຺ຈມຊ຺ຌານາ ລພ຺ຠຕິ ວຏ຺ຏປາທກໍ ໂຫຕິເຍວ. ຍຖາ ເຈຕໍ ເອວໍ ປຸຣິມກສິເຓສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຌານມ຺ປິ. ນິໂຣຘປາທກຠາໂວ ປເນຕ຺ຖ ວິເສໂສ. ເສສເມຕ຺ຖ ອາກາສກສິເຓ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ ຕໍ ສພ຺ພໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໙໘-໙໙) ວຸຕ຺ຕເມວ.

‘ເອໂກປິ ຫຸຕ຺ວາ ພຫຸຘາ ໂຫຕີ’ຕິອາທິນຍໍ (ທີ. ນິ. ໑.໒໓໙; ປຏິ. ມ. ໑.໑໐໒) ປນ ວິກຸພ຺ພນໍ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນ ປຸຣິເມສຸ ອຏ຺ຐສຸ ກສິເຓສຸ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ກສິຓານຸໂລມໂຕ ກສິຓປຏິໂລມໂຕ, ກສິຓານຸໂລມປຏິໂລມໂຕ; ຌານານຸໂລມໂຕ, ຌານປຏິໂລມໂຕ, ຌານານຸໂລມປຏິໂລມໂຕ; ຌານຸກ຺ກນ຺ຕິກໂຕ, ກສິຓຸກ຺ກນ຺ຕິກໂຕ, ຌານກສິຓຸກ຺ກນ຺ຕິກໂຕ; ອງ຺ຄສງ຺ກນ຺ຕິກໂຕ, ອາຣມ຺ມຓສງ຺ກນ຺ຕິກໂຕ, ອງ຺ຄາຣມ຺ມຓສງ຺ກນ຺ຕິກໂຕ; ອງ຺ຄວວຕ຺ຖານໂຕ, ອາຣມ຺ມຓວວຕ຺ຖານໂຕຕິ ອິເມຫິ ຈຸທ຺ທສຫາກາເຣຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິທເມຕພ຺ພໍ. ເຕສໍ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໓໖໕-໓໖໖) ວຸຕ຺ຕາເຍວ.

ເອວໍ ປນ ຈຸທ຺ທສຫາກາເຣຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ອປຣິທເມຕ຺ວາ, ປຸພ຺ເພ ອຠາວິຕຠາວໂນ ອາທິກມ຺ມິໂກ ໂຍຄາວຈໂຣ ອິທ຺ຘິວິກຸພ຺ພນໍ ສມ຺ປາເທສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສ ຫິ ກສິຓປຣິກມ຺ມມ຺ປິ ຠາໂຣ; ສເຕສຸ ສຫສ຺ເສສຸ ວາ ເອໂກວ ສກ຺ໂກຕິ. ກຕກສິຓປຣິກມ຺ມສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປາທນໍ ຠາໂຣ; ສເຕສຸ ສຫສ຺ເສສຸ ວາ ເອໂກວ ສກ຺ໂກຕິ. ອຸປ຺ປນ຺ເນ ນິມິຕ຺ເຕ ຕໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອປ຺ປນາຘິຄໂມ ຠາໂຣ, ສເຕສຸ ສຫສ຺ເສສຸ ວາ ເອໂກວ ສກ຺ໂກຕິ. ອຘິຄຕປ຺ປນສ຺ສ ຈຸທ຺ທສຫາກາເຣຫິ ຈິຕ຺ຕປຣິທມນໍ ຠາໂຣ; ສເຕສຸ ສຫສ຺ເສສຸ ວາ ເອໂກວ ສກ຺ໂກຕິ. ຈຸທ຺ທສຫາກາເຣຫິ ປຣິທມິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສາປິ ອິທ຺ຘິວິກຸພ຺ພນໍ ນາມ ຠາໂຣ, ສເຕສຸ ສຫສ຺ເສສຸ ວາ ເອໂກວ ສກ຺ໂກຕິ. ວິກຸພ຺ພນປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສາປິ ຂິປ຺ປນິສນ຺ຕິຠາໂວ ນາມ ຠາໂຣ; ສເຕສຸ ສຫສ຺ເສສຸ ວາ ເອໂກວ ຂິປ຺ປນິສນ຺ຕິ ໂຫຕິ. ເຖຣມ຺ພຕ຺ຖເລ ມຫາໂຣຫນຄຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄິລານຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄເຕສຸ ຕິໍສມຕ຺ເຕສຸ ອິທ຺ຘິມນ຺ຕສຫສ຺ເສສຸ ອຸປສມ຺ປທາຍ ອຏ຺ຐວສ຺ສິໂກ ຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ. ສພ຺ພໍ ວຕ຺ຖຸ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໓໖໗) ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວາຕິ.

ກສິຓກຖາ.

ອຠິຠາຍຕນກຖາ

໒໐໔. ເອວໍ ອຏ຺ຐສຸ ກສິເຓສຸ ຣູປາວຈຣກຸສລໍ ນິທ຺ທິສິຕ຺ວາ, ອິທານິ ຍສ຺ມາ ສມາເນປິ ອາຣມ຺ມເຓ ຠາວນາຍ ອສມານໍ ອິເມສຸ ອຏ຺ຐສຸ ກສິເຓສຸ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອຠິຠາຍຕນສງ຺ຂາຕໍ ຣູປາວຈຣກຸສລໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຸນ ກຕເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຣູປສຎ຺ຎີຕິ ອລາຠິຕາຍ ວາ ອນຕ຺ຖິກຕາຍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣູເປ ປຣິກມ຺ມສຎ຺ຎາວິຣຫິໂຕ. ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີຕິ ພຫິທ຺ຘາ ອຏ຺ຐສຸ ກສິເຓສຸ ກຕປຣິກມ຺ມຕາຍ ປຣິກມ຺ມວເສນ ເຈວ ອປ຺ປນາວເສນ ຈ ຕານິ ພຫິທ຺ຘາ ອຏ຺ຐສຸ ກສິເຓສຸ ຣູປານິ ປສ຺ສຕິ. ປຣິຕ຺ຕານີຕິ ອວຑ຺ຒິຕານິ. ຕານິ ອຠິຠຸຍ຺ຍາຕິ ຍຖາ ນາມ ສມ຺ປນ຺ນຄຫຓິໂກ ກຏຈ຺ຉຸມຕ຺ຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘ກິໍ ເອຕ຺ຖ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖີ’ຕິ ສງ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ເອກກພຬເມວ ກໂຣຕິ, ເອວເມວ ຎາຓຸຕ຺ຕຣິໂກ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິສທຎາໂຓ ‘ກິເມຕ຺ຖ ປຣິຕ຺ຕເກ ອາຣມ຺ມເຓ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖິ, ນາຍໍ ມມ ຠາໂຣ’ຕິ ຕານິ ຣູປານິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ສມາປຊ຺ຊຕິ. ສຫ ນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທເນເວຕ຺ຖ ອປ຺ປນໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊານາມິ ປສ຺ສາມີຕິ ອິມິນາ ປນສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາໂຄ ກຖິໂຕ. ອາຄມຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ – ອິມິນາສ຺ສ ປນ ອາໂຠໂຄ ກຖິໂຕ. ໂສ ຈ ໂຂ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ, ນ ອນ຺ໂຕສມາປຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໘.໖໕).

ອປ຺ປມາຓານີຕິ ວຑ຺ຒິຕປ຺ປມາຓານິ. ອຠິຠຸຍ຺ຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຍຖາ ມຫຄ຺ຆໂສ ປຸຣິໂສ ເອກໍ ຠຕ຺ຕວຑ຺ຒິຕກໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘ອຎ຺ຎາປິ ໂຫຕຸ ‘ກິເມສາ ມຍ຺ຫໍ ກຣິສ຺ສຕີ’ຕິ ຕໍ ນ ມຫນ຺ຕໂຕ ປສ຺ສຕິ, ເອວເມວ ຎາຓຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິສທຎ຺ຎາໂຓ ‘ກິເມຕ຺ຖ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ນ ອິທໍ ອປ຺ປມາຓໍ, ນ ມຍ຺ຫໍ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາກຣເຓ ຠາໂຣ ອຕ຺ຖີ’ຕິ ຕານິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ສມາປຊ຺ຊຕິ. ສຫ ນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທເນເວຕ຺ຖ ອປ຺ປນໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຣິຕ຺ຕໍ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ ອປ຺ປມາຓໍ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ອິຘ ປຣິຕ຺ຕານີຕິ ອາຄຕຕ຺ຕາ ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓຕາ ນ ຄຫິຕາ, ປຣໂຕ ອປ຺ປມາຓານີຕິ ອາຄຕຕ຺ຕາ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕາ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອາຣມ຺ມຓານິ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທ຺ເວ ທ຺ເວວ ຄຫິຕານິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ຈຕູສຸ ຫິ ຄຫິເຕສຸ ເທສນາ ໂສຬສກ຺ຂຕ຺ຕຸກາ ໂຫຕິ, ສຕ຺ຖາຣາ ຈ ເຫຏ຺ຐາ ໂສຬສກ຺ຂຕ຺ຕຸກາ ເທສນາ ກິລຎ຺ຊມ຺ຫິ ຕິເລ ປຕ຺ຖຣນ຺ເຕນ ວິຍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ກຖິຕາ. ຕສ຺ສ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຏ຺ຐກ຺ຂຕ຺ຕຸກໍ ເທສນໍ ກາຕຸໍ ອຊ຺ຌາສໂຍ. ຕສ຺ມາ ທ຺ເວ ທ຺ເວເຍວ ຄຫິຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານີຕິ.

ສຸວຓ຺ຓທຸພ຺ພຓ຺ຓານີຕິ ປຣິສຸທ຺ຘາປຣິສຸທ຺ຘວຓ຺ຓານິ. ປຣິສຸທ຺ຘານິ ຫິ ນີລາທີນິ ສຸວຓ຺ຓານິ, ອປຣິສຸທ຺ຘານິ ຈ ທຸພ຺ພຓ຺ຓານີຕິ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕານິ. ອາຄມຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ‘ສຸວຓ຺ຓານິ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ ທຸພ຺ພຓ຺ຓານິ ວາ, ປຣິຕ຺ຕອປ຺ປມາຓວເສເນວ ອິມານິ ອຠິຠາຍຕນານິ ເທສິຕານີ’ຕິ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໘.໖໕) ວຸຕ຺ຕໍ. ອິເມສຸ ປນ ຈຕູສຸ ປຣິຕ຺ຕໍ ວິຕກ຺ກຈຣິຕວເສນ ອາຄຕໍ, ອປ຺ປມາຓໍ ໂມຫຈຣິຕວເສນ, ສຸວຓ຺ຓໍ ໂທສຈຣິຕວເສນ, ທຸພ຺ພຓ຺ຓໍ ຣາຄຈຣິຕວເສນ. ເອເຕສຎ຺ຫິ ເອຕານິ ສປ຺ປາຍານິ. ສາ ຈ ເຕສໍ ສປ຺ປາຍຕາ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໔໓) ຈຣິຍນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕາ.

ກສ຺ມາ ປນ, ຍຖາ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຣູປສຎ຺ຎີ ເອໂກ ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕິ ປຣິຕ຺ຕານີ’’ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໗໓; ມ. ນິ. ໒.໒໔໙; ອ. ນິ. ໘.໖໕) ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ອວຕ຺ວາ ອິຘ ຈຕູສຸປິ ອຠິຠາຍຕເນສຸ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຣູປສຎ຺ຎິຕາວ ວຸຕ຺ຕາຕິ? ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣູປານໍ ອນຠິຠວນີຍໂຕ. ຕຕ຺ຖ ວາ ຫິ ອິຘ ວາ ພຫິທ຺ຘາຣູປາເນວ ອຠິຠວິຕພ຺ພານິ, ຕສ຺ມາ ຕານິ ນິຍມໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ພານີຕິ ຕຕ຺ຣປິ ອິຘປິ ວຸຕ຺ຕານິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຣູປສຎ຺ຎີຕິ ອິທໍ ປນ ສຕ຺ຖຸ ເທສນາວິລາສມຕ຺ຕເມວ. ອຍໍ ຕາວ ຈຕູສຸ ອຠິຠາຍຕເນສຸ ອປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນາ. ສຸທ຺ຘິກນຍປຏິປທາເຠໂທ ປເນຕ຺ຖ ປຖວີກສິເຓ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເອເກກສ຺ມິໍ ອຠິຠາຍຕເນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເກວລຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມຓຈຕຸກ຺ກໍ ອາຣມ຺ມຓທຸກໍ ໂຫຕິ, ໂສຬສກ຺ຂຕ຺ຕຸກຎ຺ຈ ອຏ຺ຐກ຺ຂຕ຺ຕຸກໍ. ເສສໍ ຕາທິສເມວ. ເອວເມຕ຺ຖ ເອເກກສ຺ມິໍ ອຠິຠາຍຕເນ ເອໂກ ສຸທ຺ຘິກນວໂກ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຏິປທານວກາ, ທ຺ເວ ອາຣມ຺ມຓນວກາ, ອາຣມ຺ມຓປຏິປທາມິສ຺ສເກ ອຏ຺ຐ ນວກາຕິ ປນ຺ນຣສ ນວກາຕິ ຈຕູສຸປິ ອຠິຠາຍຕເນສຸ ສມສຏ຺ຐິ ນວກາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໒໔໖. ປຎ຺ຈມອຠິຠາຍຕນາທີສຸ ນີລານີຕິ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ນີລວຓ຺ຓານີຕິ ວຓ຺ຓວເສນ, ນີລນິທສ຺ສນານີຕິ ນິທສ຺ສນວເສນ, ອປຎ຺ຎາຍມານວິວຣານິ, ອສມ຺ຠິນ຺ນວຓ຺ຓານິ, ເອກນີລາເນວ ຫຸຕ຺ວາ ທິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນີລນິຠາສານີຕິ ອິທໍ ປນ ໂອຠາສນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ; ນີໂລຠາສານິ ນີລປ຺ປຠາຍຸຕ຺ຕານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ເນສໍ ສຸວິສຸທ຺ຘຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ສຸວິສຸທ຺ຘວຓ຺ຓວເສນ ຫິ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຠິຠາຍຕນານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ປີຕານີຕິອາທີສຸປິ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ນີລກສິຓໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ນີລສ຺ມິໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ປຸປ຺ຜສ຺ມິໍ ວາ ວຕ຺ຖສ຺ມິໍ ວາ ວຓ຺ຓຘາຕຸຍາ ວາຕິອາທິກໍ ປເນຕ຺ຖ ກສິຓກຣຓຎ຺ຈ ປຣິກມ຺ມຎ຺ຈ ອປ຺ປນາວິຘານຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໙໓ ອາທໂຍ) ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວຸຕ຺ຕເມວ. ຍຖາ ຈ ປຖວີກສິເຓ ເອວເມຕ຺ຖ ເອເກກສ຺ມິໍ ອຠິຠາຍຕເນ ປຎ຺ຈວີສຕິ ປຎ຺ຈວີສຕິ ນວກາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອຠິຠາຍຕນກຖາ.

ວິໂມກ຺ຂກຖາ

໒໔໘. ອິທານິ ຍສ຺ມາ ອິທໍ ຣູປາວຈຣກຸສລໍ ນາມ ນ ເກວລໍ ອາຣມ຺ມຓສງ຺ຂາຕານໍ ອາຍຕນານໍ ອຠິຠວນໂຕ ອຠິຠາຍຕນວເສເນວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຖ ໂຂ ວິໂມກ຺ຂວເສນປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ຕມ຺ປິ ນຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຸນ ກຕເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ.

ເກນຏ຺ເຐນ ປນ ວິໂມກ຺ໂຂ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ? ອຘິມຸຈ຺ຈນຏ຺ເຐນ. ໂກ ອຍໍ ອຘິມຸຈ຺ຈນຏ຺ໂຐ ນາມ? ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມຫິ ຈ ສຸຏ຺ຐຸ ວິມຸຈ຺ຈນຏ຺ໂຐ, ອາຣມ຺ມເຓ ຈ ອຠິຣຕິວເສນ ສຸຏ຺ຐຸ ວິມຸຈ຺ຈນຏ຺ໂຐ. ປິຕຸອງ຺ເກ ວິສ຺ສຏ຺ຐອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄສ຺ສ ທາຣກສ຺ສ ສຍນໍ ວິຍ ອນິຄ຺ຄຫິຕຠາເວນ ນິຣາສງ຺ກຕາຍ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອວໍລກ຺ຂຓຎ຺ຫິ ວິໂມກ຺ຂຠາວປ຺ປຕ຺ຕໍ ຣູປາວຈຣກຸສລໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຍໍ ນໂຍ ອາຣທ຺ໂຘ.

ຕຕ຺ຖ ຣູປີຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ເກສາທີສຸ ອຸປ຺ປາທິຕໍ ຣູປຊ຺ຌານໍ ຣູປໍ, ຕທສ຺ສຕ຺ຖີຕິ ຣູປີ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕຎ຺ຫິ ນີລປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເກເສ ວາ ປິຕ຺ເຕ ວາ ອກ຺ຂິຕາຣກາຍ ວາ ກໂຣຕິ. ປີຕປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເມເທ ວາ ຉວິຍາ ວາ ອກ຺ຂີນໍ ປີຕຏ຺ຐາເນ ວາ ກໂຣຕິ. ໂລຫິຕປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ມໍເສ ວາ ໂລຫິເຕ ວາ ຊິວ຺ຫາຍ ວາ ຫຕ຺ຖຕລປາທຕເລສຸ ວາ ອກ຺ຂີນໍ ຣຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ວາ ກໂຣຕິ. ໂອທາຕປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐິມ຺ຫິ ວາ ທນ຺ເຕ ວາ ນເຂ ວາ ອກ຺ຂີນໍ ເສຕຏ຺ຐາເນ ວາ ກໂຣຕິ. ເອວໍ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນຊ຺ຌານສມງ຺ຄິນໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣູປານິ ປສ຺ສຕີຕິ ພຫິທ຺ຘາປິ ນີລກສິຓາທິຣູປານິ ຌານຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສຕິ. ອິມິນາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາວຕ຺ຖຸເກສຸ ກສິເຓສຸ ຌານປຏິລາໂຠ ທສ຺ສິໂຕ.

ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຣູປສຎ຺ຎີຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ນ ຣູປສຎ຺ຎີ. ອຕ຺ຕໂນ ເກສາທີສຸ ອນຸປ຺ປາທິຕຣູປາວຈຣຊ຺ຌາໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ພຫິທ຺ຘາ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ພຫິທ຺ຘາວ ປຏິລທ຺ຘຊ຺ຌານຕາ ທສ຺ສິຕາ.

ສຸຠນ຺ຕິ ອິມິນາ ສຸວິສຸທ຺ເຘສຸ ນີລາທີສຸ ວຓ຺ຓກສິເຓສຸ ຌານານິ ທສ຺ສິຕານິ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ອນ຺ໂຕອປ຺ປນາຍ ‘ສຸຠ’ນ຺ຕິ ອາໂຠໂຄ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ປນ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ສຸຠກສິຓໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ໂສ ຍສ຺ມາ ‘ສຸຠ’ນ຺ຕິ…ເປ… ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ຕຖາ ທຸຕິຍາທີນິ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ເທສນາ ກຕາ. ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ ປນ ‘‘ກຖໍ ສຸຠນ຺ຕ຺ເວວ ອຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ວິໂມກ຺ໂຂ? ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ…ເປ… ວິຫຣຕິ, ເມຕ຺ຕາຍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕາ ອປ຺ປຏິກູລາ ໂຫນ຺ຕິ; ກຣຸຓາ… ມຸທິຕາ… ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ…ເປ… ວິຫຣຕິ, ອຸເປກ຺ຂາຍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕາ ອປ຺ປຏິກູລາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ສຸຠນ຺ຕ຺ເວວ ອຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ວິໂມກ຺ໂຂຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໑໒) ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ປນ ອຸປຣິ ປາຬິຍໍເຍວ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣານໍ ອາຄຕຕ຺ຕາ ຕໍ ນຍໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສຸນີລກສຸປີຕກສຸໂລຫິຕກສຸໂອທາຕກປຣິສຸທ຺ຘນີລກປຣິສຸທ຺ຘປີຕກປຣິສຸທ຺ຘໂລຫິຕກປຣິສຸທ຺ຘໂອທາຕກວເສເນວ ສຸຠວິໂມກ຺ໂຂ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ. ອິຕິ ກສິຓນ຺ຕິ ວາ ອຠິຠາຍຕນນ຺ຕິ ວາ ວິໂມກ຺ໂຂຕິ ວາ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານເມວ. ຕຎ຺ຫິ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ສກລຏ຺ເຐນ ກສິຓໍ ນາມ, ອາຣມ຺ມຓໍ ອຠິຠວນຏ຺ເຐນ ອຠິຠາຍຕນໍ ນາມ, ອາຣມ຺ມເຓ ອຘິມຸຈ຺ຈນຏ຺ເຐນ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມຫິ ຈ ວິມຸຈ຺ຈນຏ຺ເຐນ ວິໂມກ຺ໂຂ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກສິຓເທສນາ ອຠິຘມ຺ມວເສນ, ອິຕຣາ ປນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາວເສນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຍເມຕ຺ຖ ອປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນາ. ເອເກກສ຺ມິໍ ປນ ວິໂມກ຺ເຂ ປຖວີກສິເຓ ວິຍ ປຎ຺ຈວີສຕິ ປຎ຺ຈວີສຕີຕິ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຕ຺ຕຕິ ນວກາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ວິໂມກ຺ຂກຖາ.

ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣກຖາ

໒໕໑. ອິທານິ ເມຕ຺ຕາທິພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣວເສນ ປວຕ຺ຕມານໍ ຣູປາວຈຣກຸສລໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຸນ ກຕເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ເມຕ຺ຕາສຫຄຕນ຺ຕິ ເມຕ຺ຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕໍ. ປຣໂຕ ກຣຸຓາສຫຄຕາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເຍນ ປເນສ ວິຘາເນນ ປຏິປນ຺ໂນ ເມຕ຺ຕາທິສຫຄຕານິ ຌານານິ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ຕໍ ເມຕ຺ຕາທີນໍ ຠາວນາວິຘານໍ ສພ຺ພໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໔໐) ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ. ອວເສສາຍ ປາຬິຍາ ອຕ຺ໂຖ ປຖວີກສິເຓ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເກວລຎ຺ຫິ ປຖວີກສິເຓ ປຎ຺ຈວີສຕິ ນວກາ, ອິຘ ປຸຣິມາສຸ ຕີສຸ ຕິກຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານິກວເສນ ປຎ຺ຈວີສຕິ ສຕ຺ຕກາ, ອຸເປກ຺ຂາຍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານວເສນ ປຎ຺ຈວີສຕິ ເອກກາ, ກຣຸຓາມຸທິຕາສຸ ຈ ຉນ຺ທາທີຫິ ຈຕູຫິ ສທ຺ຘິໍ ກຣຸຓາມຸທິຕາຕິ ອິເມປິ ເຍວາປນກາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ທຸກ຺ຂປຏິປທາທິຠາໂວ ເຈຕ຺ຖ ເມຕ຺ຕາຍ ຕາວ ພ຺ຍາປາທວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ, ກຣຸຓາຍ ວິຫິໍສາວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ, ມຸທິຕາຍ ອຣຕິວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ, ອຸເປກ຺ຂາຍ ຣາຄປຏິຆວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕາ ປນ ນພຫຸສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓວເສນ; ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓຕາ ພຫຸສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓວເສນ ໂຫຕີຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ. ເສສໍ ຕາທິສເມວ.

ເອວໍ ຕາວ ປາຬິວເສເນວ –

ພ຺ຣຫ຺ມຸຕ຺ຕເມນ ກຖິເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣ ອິເມ ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ;

ຠິຍ຺ໂຍ ເອເຕສຸ ອຍໍ, ປກິຓ຺ຓກກຖາປິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ.

ເອຕາສຸ ຫິ ເມຕ຺ຕາກຣຸຓາມຸທິຕາອຸເປກ຺ຂາສຸ ອຕ຺ຖໂຕ ຕາວ ເມຊ຺ຊຕີຕິ ເມຕ຺ຕາ, ສິນິຍ຺ຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມິຕ຺ເຕ ວາ ຠວາ, ມິຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ເອສາ ປວຕ຺ຕຕີປິ ເມຕ຺ຕາ. ປຣທຸກ຺ເຂ ສຕິ ສາຘູນໍ ຫທຍກມ຺ປນໍ ກໂຣຕີຕິ ກຣຸຓາ. ກິຓາຕິ ວາ ປຣທຸກ຺ຂໍ ຫິໍສຕິ ວິນາເສຕີຕິ ກຣຸຓາ. ກິຣີຍຕິ ວາ ທຸກ຺ຂິເຕສຸ ຜຣຓວເສນ ປສາຣິຍຕີຕິ ກຣຸຓາ. ໂມທນ຺ຕິ ຕາຍ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ, ສຍໍ ວາ ໂມທຕິ, ໂມທນມຕ຺ຕເມວ ວາ ຕນ຺ຕິ ມຸທິຕາ. ‘ອເວຣາ ໂຫນ຺ຕູ’ຕິອາທິພ຺ຍາປາຣປ຺ປຫາເນນ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠາວູປຄມເນນ ຈ ອຸເປກ຺ຂຕີຕິ ອຸເປກ຺ຂາ.

ລກ຺ຂຓາທິໂຕ ປເນຕ຺ຖ ຫິຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິລກ຺ຂຓາ ‘ເມຕ຺ຕາ’, ຫິຕູປສໍຫາຣຣສາ, ອາຆາຕວິນຍປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ສຕ຺ຕານໍ ມນາປຠາວທສ຺ສນປທຏ຺ຐານາ. ພ຺ຍາປາທູປສໂມ ເອຕິສ຺ສາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ, ສິເນຫສມ຺ຠໂວ ວິປຕ຺ຕິ. ທຸກ຺ຂາປນຍນາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິລກ຺ຂຓາ ‘ກຣຸຓາ’, ປຣທຸກ຺ຂາສຫນຣສາ, ອວິຫິໍສາປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ທຸກ຺ຂາຠິຠູຕານໍ ອນາຖຠາວທສ຺ສນປທຏ຺ຐານາ. ວິຫິໍສູປສໂມ ຕສ຺ສາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ, ໂສກສມ຺ຠໂວ ວິປຕ຺ຕິ. ສຕ຺ເຕສຸ ປໂມທນລກ຺ຂຓາ ‘ມຸທິຕາ’, ອນິສ຺ສາຍນຣສາ, ອຣຕິວິຆາຕປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ສຕ຺ຕານໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສນປທຏ຺ຐານາ. ອຣຕິວູປສໂມ ຕສ຺ສາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ, ປຫາສສມ຺ຠໂວ ວິປຕ຺ຕິ. ສຕ຺ເຕສຸ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິລກ຺ຂຓາ ‘ອຸເປກ຺ຂາ’, ສຕ຺ເຕສຸ ສມຠາວທສ຺ສນຣສາ, ປຏິຆານຸນຍວູປສມປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ‘‘ກມ຺ມສ຺ສກາ ສຕ຺ຕາ, ເຕ ກສ຺ສ ຣຸຈິຍາ ສຸຂິຕາ ວາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ທຸກ຺ຂໂຕ ວາ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສນ຺ຕິ, ປຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ວາ ນ ປຣິຫາຍິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ? ເອວໍ ປວຕ຺ຕກມ຺ມສ຺ສກຕາທສ຺ສນປທຏ຺ຐານາ. ປຏິຆານຸນຍວູປສໂມ ຕສ຺ສາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ, ເຄຫສ຺ສິຕາຍ ອຎ຺ຎາຓຸເປກ຺ຂາຍ ສມ຺ຠໂວ ວິປຕ຺ຕິ.

ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ປເນເຕສໍ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣານໍ ວິປສ຺ສນາສຸຂຎ຺ເຈວ ຠວສມ຺ປຕ຺ຕິ ຈ ສາຘາຣຓປ຺ປໂຍຊນໍ, ພ຺ຍາປາທາທິປຏິຆາໂຕ ອາເວຓິກໍ. ພ຺ຍາປາທປຏິຆາຕປ຺ປໂຍຊນາ ເຫຕ຺ຖ ເມຕ຺ຕາ, ວິຫິໍສາອຣຕິຣາຄປຏິຆາຕປ຺ປໂຍຊນາ ອິຕຣາ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ນິສ຺ສຣຓຎ຺ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ, ພ຺ຍາປາທສ຺ສ ຍທິທໍ ເມຕ຺ຕາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ, ນິສ຺ສຣຓຎ຺ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ, ວິເຫສາຍ ຍທິທໍ ກຣຸຓາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ; ນິສ຺ສຣຓຎ຺ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ, ອຣຕິຍາ ຍທິທໍ ມຸທິຕາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ, ນິສ຺ສຣຓຎ຺ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ, ຣາຄສ຺ສ ຍທິທໍ ອຸເປກ຺ຂາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໒໖; ອ. ນິ. ໖.໑໓).

ເອກເມກສ຺ສ ເຈຕ຺ຖ ອາສນ຺ນທູຣວເສນ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ. ເມຕ຺ຕາພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣສ຺ສ ຫິ, ສມີປຈາໂຣ ວິຍ ປຸຣິສສ຺ສ ສປຕ຺ໂຕ, ຄຸຓທສ຺ສນສຠາຄຕາຍ ຣາໂຄ ອາສນ຺ນປຈ຺ຈຕ຺ຖິໂກ. ໂສ ລຫຸໍ ໂອຕາຣໍ ລຠຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໂຕ ສຸຏ຺ຐຸ ເມຕ຺ຕາ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພາ. ປພ຺ພຕາທິຄຫນນິສ຺ສິໂຕ ວິຍ ປຸຣິສສ຺ສ ສປຕ຺ໂຕ ສຠາວວິສຠາຄຕາຍ ພ຺ຍາປາໂທ ທູຣປຈ຺ຈຕ຺ຖິໂກ. ຕສ຺ມາ ຕໂຕ ນິພ຺ຠເຍນ ເມຕ຺ຕາຍິຕພ຺ພໍ. ເມຕ຺ຕາຍິສ຺ສຕິ ຈ ນາມ ໂກປຎ຺ຈ ກຣິສ຺ສຕີຕິ ອຏ຺ຐານເມຕໍ.

ກຣຸຓາພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣສ຺ສ ‘‘ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານໍ ຣູປານໍ ອິຏ຺ຐານໍ ກນ຺ຕານໍ ມນາປານໍ ມໂນຣມານໍ ໂລກາມິສປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານໍ ອປ຺ປຏິລາຠໍ ວາ ອປ຺ປຏິລາຠໂຕ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ປຸພ຺ເພ ວາ ປຏິລທ຺ຘປຸພ຺ພໍ ອຕີຕໍ ນິຣຸທ຺ຘໍ ວິປຣິຓຕໍ ສມນຸສ຺ສຣໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ໂທມນສ຺ສໍ. ຍໍ ເອວຣູປໍ ໂທມນສ຺ສໍ ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເຄຫສ຺ສິຕໍ ໂທມນສ຺ສ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອາຄຕໍ ເຄຫສ຺ສິຕໍ ໂທມນສ຺ສໍ ວິປຕ຺ຕິທສ຺ສນສຠາຄຕາຍ ອາສນ຺ນປຈ຺ຈຕ຺ຖິກໍ. ສຠາວວິສຠາຄຕາຍ ວິເຫສາ ທູຣປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ. ຕສ຺ມາ ຕໂຕ ນິພ຺ຠເຍນ ກຣຸຓາຍິຕພ຺ພໍ. ກຣຸຓຎ຺ຈ ນາມ ກຣິສ຺ສຕິ ປາຓິອາທີຫິ ຈ ວິເຫສິສ຺ສຕີຕິ ອຏ຺ຐານເມຕໍ.

ມຸທິຕາພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣສ຺ສ ‘‘ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານໍ ຣູປານໍ ອິຏ຺ຐານໍ ກນ຺ຕານໍ ມນາປານໍ ມໂນຣມານໍ ໂລກາມິສປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານໍ ປຏິລາຠໍ ວາ ປຏິລາຠໂຕ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ປຸພ຺ເພ ວາ ປຏິລທ຺ຘປຸພ຺ພໍ ອຕີຕໍ ນິຣຸທ຺ຘໍ ວິປຣິຓຕໍ ສມນຸສ຺ສຣໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ໂສມນສ຺ສໍ. ຍໍ ເອວຣູປໍ ໂສມນສ຺ສໍ ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເຄຫສ຺ສິຕໍ ໂສມນສ຺ສ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໓.໓໐໖) ນເຍນ ອາຄຕໍ ເຄຫສ຺ສິຕໍ ໂສມນສ຺ສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສນສຠາຄຕາຍ ອາສນ຺ນປຈ຺ຈຕ຺ຖິກໍ. ສຠາວວິສຠາຄຕາຍ ອຣຕິ ທູຣປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ. ຕສ຺ມາ ຕໂຕ ນິພ຺ຠເຍນ ມຸທິຕາ ຠາເວຕພ຺ພາ. ປມຸທິໂຕ ຈ ນາມ ຠວິສ຺ສຕິ ປນ຺ຕເສນາສເນສຸ ຈ ອຘິກຸສລຘມ຺ເມສຸ ຈ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິສ຺ສຕີຕິ ອຏ຺ຐານເມຕໍ.

ອຸເປກ຺ຂາພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣສ຺ສ ປນ ‘‘ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຸເປກ຺ຂາ ພາລສ຺ສ ມູຬ຺ຫສ຺ສ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ອໂນຘິຊິນສ຺ສ ອວິປາກຊິນສ຺ສ ອນາທີນວທສ຺ສາວິໂນ ອສ຺ສຸຕວໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ. ຍາ ເອວຣູປາ ອຸເປກ຺ຂາ ຣູປໍ ສາ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ. ຕສ຺ມາ ສາ ອຸເປກ຺ຂາ ເຄຫສ຺ສິຕາຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໓.໓໐໘) ນເຍນ ອາຄຕາ ເຄຫສ຺ສິຕາ ອຎ຺ຎາຓຸເປກ຺ຂາ ໂທສຄຸຓານໍ ອວິຈາຣຓວເສນ ສຠາຄຕ຺ຕາ ອາສນ຺ນປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ. ສຠາວວິສຠາຄຕາຍ ຣາຄປຏິຆາ ທູຣປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ. ຕສ຺ມາ ຕໂຕ ນິພ຺ຠເຍນ ອຸເປກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ອຸເປກ຺ຂິສ຺ສຕິ ຈ ນາມ ຣຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ຈ ປຏິຫຎ຺ຎິສ຺ສຕິ ຈາຕິ ອຏ຺ຐານເມຕໍ.

ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຈ ເອເຕສໍ ກຕ຺ຕຸກາມຕາຉນ຺ໂທ ອາທິ, ນີວຣຓາທິວິກ຺ຂມ຺ຠນໍ ມຊ຺ຌໍ, ອປ຺ປນາ ປຣິໂຍສານໍ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຘມ຺ມວເສນ ເອໂກ ວາ ສຕ຺ໂຕ ອເນກາ ວາ ສຕ຺ຕາ ອາຣມ຺ມຓໍ, ອຸປຈາເຣ ວາ ອປ຺ປນາຍ ວາ ປຕ຺ຕາຍ ອາຣມ຺ມຓວຑ຺ຒນໍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຑ຺ຒນກ຺ກໂມ – ຍຖາ ຫິ ກຸສໂລ ກສ຺ສໂກ ກສິຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກສຕິ, ເອວໍ ປຐມເມວ ເອກໍ ອາວາສໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ເຕສຸ ‘ອິມສ຺ມິໍ ອາວາເສ ສຕ຺ຕາ ອເວຣາ ໂຫນ຺ຕູ’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ເມຕ຺ຕາ ຠາເວຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ມຸທຸໍ ກມ຺ມນິຍໍ ກຕ຺ວາ ທ຺ເວ ອາວາສາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພາ. ຕໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ຕໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຎ຺ຈ ຉ ສຕ຺ຕ ອຏ຺ຐ ນວ ທສ, ເອກາ ຣຈ຺ຉາ, ອຸປຑ຺ຒຄາໂມ, ຄາໂມ, ຊນປໂທ, ຣຊ຺ຊໍ, ເອກາ ທິສາຕິ ເອວໍ ຍາວ ເອກໍ ຈກ຺ກວາຬໍ, ຕໂຕ ວາ ປນ ຠິຍ຺ໂຍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ເຕສຸ ເມຕ຺ຕາ ຠາເວຕພ຺ພາ. ຕຖາ ກຣຸຓາທໂຍຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມຓວຑ຺ຒນກ຺ກໂມ.

ຍຖາ ປນ ກສິຓານໍ ນິສ຺ສນ຺ໂທ ອາຣຸປ຺ປາ, ສມາຘີນໍ ນິສ຺ສນ຺ໂທ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ, ວິປສ຺ສນານໍ ນິສ຺ສນ຺ໂທ ຜລສມາປຕ຺ຕິ, ສມຖວິປສ຺ສນານໍ ນິສ຺ສນ຺ໂທ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິ, ເອວໍ ປຸຣິມພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຕ຺ຕຍສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ໂທ ເອຕ຺ຖ ອຸເປກ຺ຂາພ຺ຣຫ຺ມວິຫາໂຣ. ຍຖາ ຫິ ຖມ຺ເຠ ອນຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ຕຸລາສງ຺ຆາຏໍ ອນາໂຣເປຕ຺ວາ ນ ສກ຺ກາ ອາກາເສ ກູຏໂຄປານສິໂຍ ຐເປຕຸໍ, ເອວໍ ປຸຣິເມສຸ ຕຕິຍຊ຺ຌານໍ ວິນາ ນ ສກ຺ກາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຠາເວຕຸໍ. ກສິເຓສຸ ປນ ອຸປ຺ປນ຺ນຕຕິຍຊ຺ຌານສ຺ສເປສາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ວິສຠາຄາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາຕິ.

ເອຕ຺ຖ ສິຍາ – ‘ກສ຺ມາ ປເນຕາ ເມຕ຺ຕາ ກຣຸຓາ ມຸທິຕາ ອຸເປກ຺ຂາ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ? ກສ຺ມາ ຈ, ຈຕສ຺ໂສວ? ໂກ ຈ ເອຕາສໍ ກໂມ? ວິຠງ຺ເຄ ຈ ກສ຺ມາ ອປ຺ປມຎ຺ຎາຕິ ວຸຕ຺ຕາ’ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ເສຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ຕາວ ນິທ຺ໂທສຠາເວນ ເຈຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ສຕ຺ເຕສຸ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຠາເວນ ຫິ ເສຏ຺ຐາ ເອເຕ ວິຫາຣາ. ຍຖາ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ນິທ຺ໂທສຈິຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ເອວໍ ເອເຕຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ໂຍຄິໂນ ພ຺ຣຫ຺ມສມາວ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕີຕິ ເສຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ນິທ຺ໂທສຠາເວນ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

ກສ຺ມາ ຈ ຈຕສ຺ໂສຕິອາທິປຎ຺ຫສ຺ສ ປນ ອິທໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ –

ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄາທິວສາ ຈຕສ຺ໂສ,

ຫິຕາທິອາກາຣວສາ ປນາສໍ;

ກໂມ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈ ອປ຺ປມາເຓ,

ຕາ ໂຄຈເຣ ເຍນ ຕທປ຺ປມຎ຺ຎາ.