ກາມາວຈຣກຸສລປທຠາຊນີຍໍ

໑. ອິທານິ ຍຖານິກ຺ຂິຕ຺ຕາຍ ມາຕິກາຍ ສງ຺ຄຫິເຕ ຘມ຺ເມ ປເຠທໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ກຕເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາຕິ ອິທໍ ປທຠາຊນີຍໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຍເທຕໍ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາມາວຈຣໍ ກຸສລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ ປຐມໍ ກາມາວຈຣກຸສລໍ ທສ຺ສິຕໍ, ຕສ຺ສ ຕາວ ນິທ຺ເທເສ ຘມ຺ມວວຕ຺ຖານວາໂຣ ສງ຺ຄຫວາໂຣ ສຸຎ຺ຎຕວາໂຣຕິ ຕໂຍ ມຫາວາຣາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສຸ ຘມ຺ມວວຕ຺ຖານວາໂຣ ອຸທ຺ເທສນິທ຺ເທສວເສນ ທ຺ວິຘາ ຐິໂຕ. ເຕສຸ ອຸທ຺ເທສວາຣສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາ, ສມຍນິທ຺ເທໂສ, ຘມ຺ມຸທ຺ເທໂສ, ອປ຺ປນາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຣິຈ຺ເຉທາ. ເຕສຸ ‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ’ຕິ ອຍໍ ປຸຈ຺ຉາ ນາມ. ‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາມາວຈຣໍ…ເປ… ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ’ຕິ ອຍໍ ສມຍນິທ຺ເທໂສ ນາມ. ‘ຜສ຺ໂສ ໂຫຕິ…ເປ… ອວິກ຺ເຂໂປ ໂຫຕີ’ຕິ ອຍໍ ຘມ຺ມຸທ຺ເທໂສ ນາມ. ‘ເຍ ວາ ປນ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຎ຺ເຎປິ ອຕ຺ຖິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ ອຣູປິໂນ ຘມ຺ມາ ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ’ຕິ ອຍໍ ອປ຺ປນາ ນາມ.

ເອວໍ ຈຕູຫິ ປຣິຈ຺ເຉເທຫິ ຐິຕສ຺ສ ອຸທ຺ເທສວາຣສ຺ສ ຍ຺ວາຍໍ ປຐໂມ ປຸຈ຺ຉາປຣິຈ຺ເຉໂທ, ຕຕ຺ຖ ‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ’ຕິ ອຍໍ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ. ປຎ຺ຈວິຘາຫິ ປຸຈ຺ຉາ – ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາປຸຈ຺ຉາ, ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາປຸຈ຺ຉາ, ວິມຕິຈ຺ເຉທນາປຸຈ຺ຉາ, ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາ, ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາຕິ. ຕາສໍ ອິທໍ ນານຕ຺ຕໍ –

ກຕມາ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາປຸຈ຺ຉາ? ປກຕິຍາ ລກ຺ຂຓໍ ອຎ຺ຎາຕໍ ໂຫຕິ, ອທິຏ຺ຐໍ ອຕຸລິຕໍ ອຕີຣິຕໍ ອວິຠູຕໍ ອວິຠາວິຕໍ. ຕສ຺ສ ຎາຓາຍ ທສ຺ສນາຍ ຕຸລນາຍ ຕີຣຓາຍ ວິຠູຕຕ຺ຖາຍ ວິຠາວນຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອຍໍ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາປຸຈ຺ຉາ (ມຫານິ. ໑໕໐; ຈູຬນິ. ປຸຓ຺ຓກມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໑໒).

ກຕມາ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາປຸຈ຺ຉາ? ປກຕິຍາ ລກ຺ຂຓໍ ຎາຕໍ ໂຫຕິ, ທິຏ຺ຐໍ ຕຸລິຕໍ ຕີຣິຕໍ ວິຠູຕໍ ວິຠາວິຕໍ, ໂສ ອຎ຺ເຎຫິ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອຍໍ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາປຸຈ຺ຉາ (ມຫານິ. ໑໕໐; ຈູຬນິ. ປຸຓ຺ຓກມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໑໒).

ກຕມາ ວິມຕິຈ຺ເຉທນາປຸຈ຺ຉາ? ປກຕິຍາ ສໍສຍປກ຺ຂນ຺ໂທ ໂຫຕິ, ວິມຕິປກ຺ຂນ຺ໂທ ທ຺ເວຬ຺ຫກຊາໂຕ – ‘ເອວໍ ນຸ ໂຂ, ນນຸ ໂຂ, ກິໍ ນຸ ໂຂ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ’ຕິ. ໂສ ວິມຕິຈ຺ເຉທນຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອຍໍ ວິມຕິຈ຺ເຉທນາປຸຈ຺ຉາ (ມຫານິ. ໑໕໐; ຈູຬນິ. ປຸຓ຺ຓກມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໑໒).

ກຕມາ ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາ? ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນຸມຕິຍາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ – ‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’ຕິ? ‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’. ‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’ຕິ? ‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’. ‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ? ‘ໂນເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໗໙; ມຫາວ. ໒໑). ອຍໍ ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາ.

ກຕມາ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ? ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິປຏ຺ຐານາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໓)? ອຍໍ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາຕິ.

ຕຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘານໍ ປຸຣິມາ ຕິສ຺ໂສ ປຸຈ຺ຉາ ນຕ຺ຖິ. ກສ຺ມາ? ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ຕີສຸ ອທ຺ຘາສຸ ກິຎ຺ຈິ ສງ຺ຂຕໍ, ອທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ອສງ຺ຂຕໍ, ອທິຏ຺ຐໍ ອນຎ຺ຎາຕໍ ອໂຊຕິຕໍ ອຕຸລິຕໍ ອຕີຣິຕໍ ອວິຠູຕໍ ອວິຠາວິຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເຕນ ເຕສໍ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາປຸຈ຺ຉາ ນຕ຺ຖິ. ຍໍ ປນ ຠຄວຕາ ອຕ຺ຕໂນ ຎາເຓນ ປຏິວິທ຺ຘໍ, ຕສ຺ສ ອຎ຺ເຎນ ສມເຓນ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວາ ເທເວນ ວາ ມາເຣນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ວາ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ເຕນສ຺ສ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາປຸຈ຺ຉາ ນຕ຺ຖິ. ຍສ຺ມາ ປເນສ ອກຖໍກຖີ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ວິຫຕສໍສໂຍ, ເຕນສ຺ສ ວິມຕິຈ຺ເຉທນາປຸຈ຺ຉາ ນຕ຺ຖິ. ອິຕຣາ ທ຺ເວ ປນ ປຸຈ຺ຉາ ຠຄວໂຕ ອຕ຺ຖິ. ຕາສຸ ອຍໍ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຖ ‘ກຕເມ’ຕິປເທນ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພຘມ຺ເມ ປຸຈ຺ຉຕິ. ‘ຘມ຺ມາ ກຸສລາ’ຕິ ຫິ ວຈນມຕ຺ເຕນ ‘ກິໍ ກຕາ ກິໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕີ’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ຎາຕຸໍ. ‘ກຕເມ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ເຕສໍ ປຸຏ຺ຐຠາໂວ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘ກຕເມຕິປເທນ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພຘມ຺ເມ ປຸຈ຺ຉຕີ’ຕິ. ‘ຘມ຺ມາ ກຸສລາ’ຕິປທທ຺ວເຍນ ປຸຈ຺ຉາຍ ປຸຏ຺ຐຘມ຺ເມ ທສ຺ເສຕິ. ເຕສໍ ອຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ປກາສິໂຕວ.

ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ມາຕິກາຍໍ ວິຍ ‘ກຸສລາ ຘມ຺ມາ’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘ຘມ຺ມາ ກຸສລາ’ຕິ ປທານຸກ຺ກໂມ ກໂຕຕິ? ປເຠທໂຕ ຘມ຺ມານໍ ເທສນໍ ທີເປຕ຺ວາ ປເຠທວນ຺ຕທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ອຠິຘມ຺ເມ ຘມ຺ມາວ ເທເສຕພ຺ພາ. ເຕ ຈ ກຸສລາທີຫິ ປເຠເທຫິ ອເນກປ຺ປເຠທາ. ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມາເຍວ ອິຘ ເທເສຕພ຺ພາ. ນາຍໍ ໂວຫາຣເທສນາ. ເຕ ຈ ອເນກປ຺ປເຠທໂຕ ເທເສຕພ຺ພາ, ນ ຘມ຺ມມຕ຺ຕໂຕ. ປເຠທໂຕ ຫິ ເທສນາ ຆນວິນິພ຺ໂຠຄປຏິສມ຺ຠິທາຎາຓາວຫາ ໂຫຕີຕິ ‘ກຸສລາ ຘມ຺ມາ’ຕິ ເອວໍ ປເຠທໂຕ ຘມ຺ມານໍ ເທສນໍ ທີເປຕ຺ວາ, ອິທານິ ເຍ ເຕນ ປເຠເທນ ເທເສຕພ຺ພາ ຘມ຺ມາ ເຕ ທສ຺ເສຕຸໍ, ອຍໍ ‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ’ຕິ ປທານຸກ຺ກໂມ ກໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປເຠທວນ຺ເຕສຸ ຫິ ທສ຺ສິເຕສຸ ປເຠໂທ ທສ຺ສິຍມາໂນ ຍຸຊ຺ຊຕິ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ຈ ໂຫຕີຕິ.

ອິທານິ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາມາວຈຣໍ ກຸສລໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ –

ສມເຍ ນິທ຺ທິສິ ຈິຕ຺ຕໍ, ຈິຕ຺ເຕນ ສມຍໍ ມຸນິ;

ນິຍເມຕ຺ວານ ທີເປຕຸໍ, ຘມ຺ເມ ຕຕ຺ຖ ປເຠທໂຕ.

‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາມາວຈຣໍ ກຸສລໍ ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ຫິ ນິທ຺ທິສນ຺ໂຕ ຠຄວາ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິທ຺ທິສິ. ກິໍກາຣຓາ? ເຕນ ສມຍນິຍມິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ປຣິໂຍສາເນ ‘ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ’ຕິ ເອວໍ ສມຍໍ ນິຍເມຕ຺ວານ, ອຖ ວິຊ຺ຊມາເນປິ ສມຍນານຕ຺ເຕ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ສມເຍ ຜສ຺ໂສ ໂຫຕິ, ເວທນາ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ຕນິຍມິເຕ ສມເຍ ເອເຕ ສນ຺ຕຕິສມູຫກິຈ຺ຈາຣມ຺ມຓຆນວເສນ ທຸຣນຸໂພຘປ຺ປເຠເທ ຜສ຺ສເວທນາທໂຍ ຘມ຺ເມ ໂພເຘຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ’ຕິອາທີສຸ ອຍມນຸປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນາ. ຍສ຺ມິນ຺ຕິ ອນິຍມໂຕ ຠຸມ຺ມນິທ຺ເທໂສ. ສມເຍຕິ ອນິຍມນິທ຺ທິຏ຺ຐປຣິທີປນໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອນິຍມໂຕ ສມໂຍ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ສມຍສທ຺ໂທ –

ສມວາເຍ ຂເຓ ກາເລ, ສມູເຫ ເຫຕຸ ທິຏ຺ຐິສຸ;

ປຏິລາເຠ ປຫາເນ ຈ, ປຏິເວເຘ ຈ ທິສ຺ສຕິ.

ຕຖາ ຫິສ຺ສ ‘‘ອປ຺ເປວ ນາມ ສ຺ເວປິ ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍາມ ກາລຎ຺ຈ ສມຍຎ຺ຈ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໔໔໗) ເອວມາທີສຸ ສມວາໂຍ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ເອໂກວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຂໂຓ ຈ ສມໂຍ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສາຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໘.໒໙) ຂໂຓ. ‘‘ອຸຓ຺ຫສມໂຍ ປຣິຬາຫສມໂຍ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຈິ. ໓໕໘) ກາໂລ. ‘‘ມຫາສມໂຍ ປວນສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ສມູໂຫ. ‘‘ສມໂຍປິ ໂຂ ເຕ, ຠທ຺ທາລິ, ອປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ ອໂຫສິ – ຠຄວາ ໂຂ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ, ຠຄວາປິ ມໍ ຊານິສ຺ສຕິ ‘ຠທ຺ທາລິ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ອປຣິປູຣກາຣີ’ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ ເຕ, ຠທ຺ທາລິ, ສມໂຍ ອປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ ອໂຫສີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໑໓໕) ເຫຕຸ. ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຸຄ຺ຄາຫມາໂນ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ສມຓມຸຓ຺ຑິກາປຸຕ຺ໂຕ ສມຍປ຺ປວາທເກ ຕິນ຺ທຸກາຈີເຣ ເອກສາລເກ ມລ຺ລິກາຍ ອາຣາເມ ປຏິວສຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໒໖໐) ທິຏ຺ຐິ.

‘‘ທິຏ຺ເຐ ຘມ຺ເມ ຈ ໂຍ ອຕ຺ໂຖ, ໂຍ ຈຕ຺ໂຖ ສມ຺ປຣາຍິໂກ;

ອຕ຺ຖາຠິສມຍາ ຘີໂຣ, ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໙) –

ອາທີສຸ ປຏິລາໂຠ. ‘‘ສມ຺ມາ ມານາຠິສມຍາ ອນ຺ຕມກາສິ ທຸກ຺ຂສ຺ສາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໘) ປຫານໍ. ‘‘ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປີຬນຏ຺ໂຐ ສງ຺ຂຕຏ຺ໂຐ ສນ຺ຕາປຏ຺ໂຐ ວິປຣິຓາມຏ຺ໂຐ ອຠິສມຍຏ຺ໂຐ’’ຕິອາທີສຸ (ປຏິ. ມ. ໒.໘) ປຏິເວໂຘ. ເອວມເນເກສຸ ສມເຍສຸ –

ສມວາໂຍ ຂໂຓ ກາໂລ, ສມູໂຫ ເຫຕຸເຍວ ຈ;

ເອເຕ ປຎ຺ຈປິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ, ສມຍາ ອິຘ ວິຎ຺ຎຸນາ.

‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາມາວຈຣໍ ກຸສລ’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ກຸສລາຘິກາເຣ ເຕສຸ ນວສຸ ສມເຍສຸ ເອເຕ ສມວາຍາທໂຍ ປຎ຺ຈ ສມຍາ ປຓ຺ຑິເຕນ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເຕສຸ ປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄີ, ສມວາໂຍ ຂໂຓ ປນ;

ເອໂກວ ນວໂມ ເຎຍ຺ໂຍ, ຈກ຺ການິ ຈຕຸໂຣປິ ວາ.

ຍາ ຫິ ເອສາ ສາຘາຣຓຜລນິປ຺ຜາທກຕ຺ເຕນ ສຓ຺ຐິຕາ ປຈ຺ຈຍານໍ ສາມຄ຺ຄີ, ສາ ອິຘ ສມວາໂຍຕິ ຎາຕພ຺ພາ. ‘‘ເອໂກວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຂໂຓ ຈ ສມໂຍ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສາຍາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໘.໒໙) ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ ປນ ນວໂມວ ຂໂຓ ເອໂກ ຂໂຓຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍານິ ວາ ປເນຕານິ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ການິ ເຍຫິ ສມນ຺ນາຄຕານໍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ຈຕຸຈກ຺ກໍ ວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ – ເອຕ຺ຖ ‘ປຕິຣູປເທສວາໂສ, ສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສໂຍ, ອຕ຺ຕສມ຺ມາປຓິຘິ, ປຸພ຺ເພ ຈ ກຕປຸຎ຺ຎຕາ’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໓໑) ຈຕ຺ຕາຣິ ຈກ຺ການິ ວຸຕ຺ຕານິ, ເອຕານິ ວາ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ໂອກາສຏ຺ເຐນ ຂໂຓຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ຕານິ ຫິ ກຸສລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂອກາສຠູຕານິ.

ເອວໍ ສມວາຍຎ຺ຈ ຂຓຎ຺ຈ ຎຕ຺ວາ ອິຕເຣສຸ –

ຕໍ ຕໍ ອຸປາທາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ, ກາໂລ ໂວຫາຣມຕ຺ຕໂກ;

ປຸຎ຺ໂຊ ຜສ຺ສາທິຘມ຺ມານໍ, ສມູໂຫຕິ ວິຠາວິໂຕ.

‘ຈິຕ຺ຕກາໂລ ຣູປກາໂລ’ຕິອາທິນາ ຫິ ນເຍນ ຘມ຺ເມ ວາ, ‘ອຕີໂຕ ອນາຄໂຕ’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຘມ຺ມວຸຕ຺ຕິໍ ວາ, ‘ພີຊກາໂລ ອງ຺ກຸຣກາໂລ’ຕິ ອາທິນາ ນເຍນ ຘມ຺ມປຏິປາຏິໍ ວາ, ‘ອຸປ຺ປາທກາໂລ ຊຣາກາໂລ’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຘມ຺ມລກ຺ຂຓໍ ວາ, ‘ເວທິຍນກາໂລ ສຎ຺ຊານນກາໂລ’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຘມ຺ມກິຈ຺ຈໍ ວາ, ‘ນ຺ຫານກາໂລ ປານກາໂລ’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ວາ, ‘ຄມນກາໂລ ຐານກາໂລ’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອິຣິຍາປຖໍ ວາ, ‘ປຸພ຺ພຓ຺ໂຫ ສາຍນ຺ໂຫ ທິວາ ຣຕ຺ຕີ’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາທິປຣິວຕ຺ຕນໍ ວາ, ‘ອຑ຺ຒມາໂສ ມາໂສ’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອໂຫຣຕ຺ຕາທິສງ຺ຂາຕໍ ກາລສຎ຺ຈຍໍ ວາຕິ – ເອວໍ ຕໍ ຕໍ ອຸປາທາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ກາໂລ ນາມ. ໂສ ປເນສ ສຠາວໂຕ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ຕໂກ ເອວາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂຍ ປເນສ ຜສ຺ສເວທນາທີນໍ ຘມ຺ມານໍ ປຸຎ຺ໂຊ, ໂສ ອິຘ ສມູໂຫຕິ ວິຠາວິໂຕ. ເອວໍ ກາລສມູເຫປິ ຎຕ຺ວາ ອິຕໂຣ ປນ –

ເຫຕູຕິ ປຈ຺ຈໂຍເວຕ຺ຖ, ຕສ຺ສ ທ຺ວາຣວເສນ ວາ;

ອເນກຠາໂວ ວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ, ປຈ຺ຈຍານໍ ວເສນ ວາ.

ເອຕ຺ຖ ຫິ ປຈ຺ຈໂຍວ ເຫຕຸ ນາມ, ຕສ຺ສ ທ຺ວາຣານໍ ວາ ປຈ຺ຈຍານໍ ວາ ວເສນ ອເນກຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກຖໍ? ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທີສຸ ຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ຈກ຺ຂຸຣູປອາໂລກມນສິກາຣາທໂຍ ປຈ຺ຈຍາ, ມຫາປກຣເຓ ຈ ‘‘ເຫຕຸປຈ຺ຈໂຍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຈຕຸວີສຕິ ປຈ຺ຈຍາ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕສຸ ຐເປຕ຺ວາ ວິປາກປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ, ເສສາ ກຸສລຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິເຍວ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ອິຘ ເຫຕູຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ເອວມສ຺ສ ອິມິນາ ທ຺ວາຣວເສນ ວາ ປຈ຺ຈຍວເສນ ວາ ອເນກຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວເມເຕ ສມວາຍາທໂຍ ປຎ຺ຈ ອຕ຺ຖາ ອິຘ ສມຍສທ຺ເທນ ປຣິຄ຺ຄຫິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

‘ກສ຺ມາ ປນ ເອເຕສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ເອກໍ ອປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສພ຺ເພສໍ ປຣິຄ຺ຄໂຫ ກໂຕ’ຕິ? ‘ເຕນ ເຕນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖວິເສສສ຺ສ ທີປນໂຕ. ເອເຕສຸ ຫິ ສມວາຍສງ຺ຂາໂຕ ສມໂຍ ອເນກເຫຕຸໂຕ ວຸຕ຺ຕິໍ ທີເປຕິ. ເຕນ ເອກກາຣຓວາໂທ ປຏິເສຘິໂຕ ໂຫຕິ. ສມວາໂຍ ຈ ນາມ ສາຘາຣຓຜລນິປ຺ຜາທເນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎາເປກ຺ໂຂ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ‘ເອໂກ ກຕ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ອິມມ຺ປິ ອຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ. ສຠາເວນ ຫິ ກາຣເຓ ສຕິ ກາຣຓນ຺ຕຣາເປກ຺ຂາ ອຍຸຕ຺ຕາຕິ. ເອວໍ ເອກສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ກາຣຓສ຺ສ ອຠາວທີປເນນ ‘‘ສຍໍກຕໍ ສຸຂທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິ ປຏິເສຘິຕໍ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສິຍາ – ‘ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອເນກເຫຕຸໂຕ ວຸຕ຺ຕິໍ ທີເປຕີ’ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ‘ກິໍກາຣຓາ’?‘ອສາມຄ຺ຄິຍໍ ອເຫຕູນໍ ສາມຄ຺ຄິຍມ຺ປິ ອເຫຕຸຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ’. ‘ນ ຫິ ເອກສ຺ມິໍ ອນ຺ເຘ ທຏ຺ຐຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕ ອນ຺ຘສຕໍ ປສ຺ສຕີ’ຕິ. ‘ໂນ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ; ສາຘາຣຓຜລນິປ຺ຜາທກຕ຺ເຕນ ຫິ ຐິຕຠາໂວ ສາມຄ຺ຄີ; ນ ອເນເກສໍ ສໂມຘານມຕ຺ຕໍ. ນ ຈ ອນ຺ຘານໍ ທສ຺ສນໍ ນາມ ສາຘາຣຓຜລໍ’. ‘ກສ຺ມາ’?‘ອນ຺ຘສເຕ ສຕິປິ ຕສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຈກ຺ຂາທີນໍ ປນ ຕໍ ສາຘາຣຓຜລໍ, ເຕສໍ ຠາເວ ຠາວໂຕ. ອສາມຄ຺ຄິຍໍ ອເຫຕູນມ຺ປິ ຈ ສາມຄ຺ຄິຍໍ ເຫຕຸຠາໂວ ສິທ຺ໂຘ. ສ຺ວາຍໍ ອສາມຄ຺ຄິຍໍ ຜລາຠາເວນ, ສາມຄ຺ຄິຍຎ຺ຈສ຺ສ ຠາເວນ, ເວທິຕພ຺ໂພ. ຈກ຺ຂາທີນຎ຺ຫິ ເວກລ຺ເລ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ອຠາໂວ, ອເວກລ຺ເລ ຈ ຠາໂວ, ປຈ຺ຈກ຺ຂສິທ຺ໂຘ ໂລກສ຺ສາ’ຕິ. ອຍໍ ຕາວ ສມວາຍສງ຺ຂາເຕນ ສມເຍນ ອຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕ.

ໂຍ ປເນສ ອຏ຺ຐຫິ ອກ຺ຂເຓຫິ ປຣິວຊ຺ຊິໂຕ ນວໂມ ຂໂຓ, ປຕິຣູປເທສວາສາທິໂກ ຈ ຈຕຸຈກ຺ກສງ຺ຂາໂຕ ໂອກາສຏ຺ເຐນ ຂໂຓ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທສທ຺ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິອາທິກໍ ຂຓສາມຄ຺ຄິໍ ວິນາ ນຕ຺ຖິ. ມນຸສ຺ສຕ຺ຕາທີນຎ຺ຈ ກາຓກຈ຺ຉໂປປມາທີຫິ (ມ. ນິ. ໓.໒໕໒) ທຸລ຺ລຠຠາໂວ. ອິຕິ ຂຓສ຺ສ ທຸລ຺ລຠຕ຺ຕາ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ຂຓາຍຕ຺ຕໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມານໍ ອຸປກາຣຠູຕໍ ກຸສລໍ ທຸລ຺ລຠເມວ. ເອວເມເຕສຸ ຂຓສງ຺ຂາໂຕ ສມໂຍ ກຸສລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ທຸລ຺ລຠຠາວໍ ທີເປຕິ. ເອວໍ ທີເປນ຺ເຕນ ອເນນ ອຘິຄຕຂຓານໍ ຂຓາຍຕ຺ຕສ຺ເສວ ຕສ຺ສ ກຸສລສ຺ສ ອນນຸຏ຺ຐາເນນ ໂມຆຂຓໍ ກຸຣຸມານານໍ ປມາທວິຫາໂຣ ປຏິເສຘິໂຕ ໂຫຕິ. ອຍໍ ຂຓສງ຺ຂາເຕນ ສມເຍນ ອຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕ.

ໂຍ ປເນຕສ຺ສ ກຸສລຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິກາໂລ ນາມ ໂຫຕິ, ໂສ ອຕິປຣິຕ຺ໂຕ. ສາ ຈສ຺ສ ອຕິປຣິຕ຺ຕຕາ ‘‘ຍຖາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຊໂວ, ຍຖາ ຈ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ຊໂວ, ຍຖາ ຈ ຍາ ເທວຕາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ປຸຣໂຕ ຘາວນ຺ຕິ ຕາສໍ ເທວຕານໍ ຊໂວ, ຕໂຕ ສີຆຕຣໍ ອາຍຸສງ຺ຂາຣາ ຂີຍນ຺ຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໒໒໘) – ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຣ ຫິ ໂສ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ຕາວ ປຣິຕ຺ຕໂກ ກາໂລ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍາວ ປຏຸປ຺ປນ຺ນໍ ຣູປໍ ຕິຏ຺ຐຕິ ຕາວ ໂສຬສ ຈິຕ຺ຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອິຕິ ເຕສໍ ກາລປຣິຕ຺ຕຕາຍ ອຸປມາປິ ນຕ຺ຖິ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ຍາວຎ຺ຈິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປມາປິ ນ ສຸກຣາ ຍາວ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໔໘). ເອວເມເຕສຸ ກາລສງ຺ຂາໂຕ ສມໂຍ ກຸສລຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິກາລສ຺ສ ອຕິປຣິຕ຺ຕຕໍ ທີເປຕິ. ເອວໍ ທີເປນ຺ເຕນ ຈາເນນ ອຕິປຣິຕ຺ຕກາລຕາຍ, ວິຊ຺ຊຸລໂຕຠາເສນ ມຸຕ຺ຕາວຸຓນໍ ວິຍ, ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌມິທໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ເອຕສ຺ສ ປຏິເວເຘ ມຫາອຸສ຺ສາໂຫ ຈ ອາທໂຣ ຈ ກຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ໂອວາໂທ ທິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຍໍ ກາລສງ຺ຂາເຕນ ສມເຍນ ອຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕ.

ສມູຫສງ຺ຂາໂຕ ປນ ສມໂຍ ອເນເກສໍ ສຫຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ທີເປຕິ. ຜສ຺ສາທີນຎ຺ຫິ ຘມ຺ມານໍ ປຸຎ຺ໂຊ ສມູໂຫຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຫ ເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອເນເກສໍ ສຫຸປ຺ປຕ຺ຕິ ທີປິຕາ. ເອວໍ ທີເປນ຺ເຕນ ຈາເນນ ເອກສ຺ເສວ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ປຏິເສຘິຕາ ໂຫຕິ. ອຍໍ ສມູຫສງ຺ຂາເຕນ ສມເຍນ ອຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕ.

ເຫຕຸສງ຺ຂາໂຕ ປນ ສມໂຍ ປຣາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕໍ ທີເປຕິ. ‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ’ຕິ ຫິ ປທສ຺ສ ຍສ຺ມາ ‘ຍສ຺ມິໍ ເຫຕຸມ຺ຫິ ສຕິ’ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ‘ເຫຕຸມ຺ຫິ ສຕິ’ ປວຕ຺ຕິໂຕ ປຣາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາ ທີປິຕາ. ເອວໍ ທີເປນ຺ເຕນ ຈາເນນ ຘມ຺ມານໍ ສວສວຕ຺ຕິຕາຠິມາໂນ ປຏິເສຘິໂຕ ໂຫຕິ. ອຍໍ ເຫຕຸສງ຺ຂາເຕນ ສມເຍນ ອຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕ.

ຕຕ຺ຖ ‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ’ຕິ ກາລສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສມຍສ຺ສ ວເສນ ‘ຍສ຺ມິໍ ກາເລ’ຕິ ອຕ຺ໂຖ; ສມູຫສງ຺ຂາຕສ຺ສ ‘ຍສ຺ມິໍ ສມູເຫ’ຕິ. ຂຓສມວາຍເຫຕຸສງ຺ຂາຕານໍ ‘ຍສ຺ມິໍ ຂເຓ ສຕິ, ຍາຍ ສາມຄ຺ຄິຍາ ສຕິ, ຍມ຺ຫິ ເຫຕຸມ຺ຫິ ສຕິ’ ກາມາວຈຣໍ ກຸສລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ສຕິ ‘ຜສ຺ສາທໂຍປີ’ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຘິກຣຓຎ຺ຫິ ກາລສງ຺ຂາໂຕ ສມູຫສງ຺ຂາໂຕ ຈ ສມໂຍ. ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ມານນ຺ຕິ ອຘິກຣຓວເສເນຕ຺ຖ ຠຸມ຺ມໍ. ຂຓສມວາຍເຫຕຸສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຈ ສມຍສ຺ສ ຠາເວນ ເຕສໍ ຠາໂວ ລກ຺ຂີຍຕີຕິ ຠາເວນຠາວລກ຺ຂຓວເສເນຕ຺ຖ ຠຸມ຺ມໍ.

ກາມາວຈຣນ຺ຕິ ‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ກາມາວຈຣາ? ເຫຏ຺ຐໂຕ ອວີຈິນິຣຍໍ ອຸປຣິໂຕ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕິໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໑໒໘໗) ນເຍນ ວຸຕ຺ເຕສຸ ກາມາວຈຣຘມ຺ເມສຸ ປຣິຍາປນ຺ນໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ – ອຸທ຺ທານໂຕ ທ຺ເວ ກາມາ, ວຕ຺ຖຸກາໂມ ຈ ກິເລສກາໂມ ຈ. ຕຕ຺ຖ ກິເລສກາໂມ ອຕ຺ຖໂຕ ຉນ຺ທຣາໂຄວ ວຕ຺ຖຸກາໂມ ເຕຠູມກວຏ຺ຏໍ. ກິເລສກາໂມ ເຈຕ຺ຖ ກາເມຕີຕິ ກາໂມ; ອິຕໂຣ ປນ ກາມິຍຕີຕິ ກາໂມ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ປເທເສ ທຸວິໂຘເປໂສ ກາໂມ ປວຕ຺ຕິວເສນ ອວຈຣຕິ, ໂສ ຈຕຸນ຺ນໍ ອປາຍານໍ, ມນຸສ຺ສານໍ, ຉນ຺ນຎ຺ຈ ເທວໂລການໍ ວເສນ ເອກາທສວິໂຘ ປເທໂສ. ກາໂມ ເອຕ຺ຖ ອວຈຣຕີຕິ ກາມາວຈໂຣ, ສສຕ຺ຖາວຈໂຣ ວິຍ. ຍຖາ ຫິ ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ ສສຕ຺ຖາ ປຸຣິສາ ອວຈຣນ຺ຕິ, ໂສ ວິຊ຺ຊມາເນສຸປິ ອຎ຺ເຎສຸ ທ຺ວິປທຈຕຸປ຺ປເທສຸ ອວຈຣນ຺ເຕສຸ, ເຕສໍ ອຠິລກ຺ຂິຕຕ຺ຕາ ‘ສສຕ຺ຖາວຈໂຣ’ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ວິຊ຺ຊມາເນສຸປິ ອຎ຺ເຎສຸ ຣູປາວຈຣາທີສຸ ຕຕ຺ຖ ອວຈຣນ຺ເຕສຸ, ເຕສໍ ອຠິລກ຺ຂິຕຕ຺ຕາ ອຍໍ ປເທໂສ ‘ກາມາວຈໂຣ’ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສ຺ວາຍໍ ຍຖາ ຣູປຠໂວ ຣູປໍ, ເອວໍ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລປໍ ກຕ຺ວາ ‘ກາໂມ’ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວມິທໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອິມສ຺ມິໍ ເອກາທສປເທສສງ຺ຂາເຕ ກາເມ ອວຈຣຕີຕິ ກາມາວຈຣໍ.

ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ເອຕໍ ຣູປາຣູປຠເວສຸປິ ອວຈຣຕິ, ຍຖາ ປນ ສງ຺ຄາເມ ອວຈຣຓໂຕ ສງ຺ຄາມາວຈໂຣຕິ ລທ຺ຘນາມໂກ ນາໂຄ ນຄເຣ ຈຣນ຺ໂຕປິ ‘ສງ຺ຄາມາວຈໂຣ’ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຖລຊລຈຣາ ຈ ປາຓາ ອຖເລ ອຊເລ ຈ ຐິຕາປິ ‘ຖລຈຣາ ຊລຈຣາ’ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອວມິທໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອວຈຣນ຺ຕມ຺ປິ ກາມາວຈຣເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ວາ ເອຕ຺ຖ ກາໂມ ອວຈຣຕີຕິປິ ກາມາວຈຣໍ. ກາມຎ຺ເຈສ ຣູປາຣູປາວຈເຣສຸປິ ອວຈຣຕິ, ຍຖາ ປນ ວທຕີຕິ ‘ວຈ຺ໂຉ’, ມຫິຍໍ ເສຕີຕິ ‘ມຫິໍໂສ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ນ ສຕ຺ຕາ ຍຕ຺ຕກາ ວທນ຺ຕິ, ມຫິຍໍ ວາ ເສນ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ຕໍ ນາມໍ ໂຫຕິ, ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອປິຈ ກາມຠວສງ຺ຂາເຕ ກາເມ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອວຈາເຣຕີຕິປິ ກາມາວຈຣໍ.

ກຸສລນ຺ຕິ ກຸຈ຺ຉິຕານໍ ສລນາທີຫິ ອຕ຺ເຖຫິ ກຸສລໍ. ອປິຈ ອາໂຣຄ຺ຍຏ຺ເຐນ ອນວຊ຺ຊຏ຺ເຐນ ໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕຏ຺ເຐນ ຈ ກຸສລໍ. ຍເຖວ ຫິ ‘ກຈ຺ຈິ ນຸ ໂຠໂຕ ກຸສລ’ນ຺ຕິ (ຊາ. ໑.໑໕.໑໔໖; ໒.໒໐.໑໒໙) ຣູປກາເຍ ອນາຕຸຣຕາຍ ອເຄລຎ຺ເຎນ ນິພ຺ຍາຘິຕາຍ ອາໂຣຄ຺ຍຏ຺ເຐນ ກຸສລໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ອຣູປຘມ຺ເມປິ ກິເລສາຕຸຣຕາຍ ກິເລສເຄລຎ຺ຎສ຺ສ ຈ ກິເລສພ຺ຍາຘິໂນ ອຠາເວນ ອາໂຣຄ຺ຍຏ຺ເຐນ ກຸສລໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກິເລສວຊ຺ຊສ຺ສ ປນ ກິເລສໂທສສ຺ສ ກິເລສທຣຖສ຺ສ ຈ ອຠາວາ ອນວຊ຺ຊຏ຺ເຐນ ກຸສລໍ. ໂກສລ຺ລໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຎ຺ຎາ; ໂກສລ຺ລໂຕ ສມ຺ຠູຕຕ຺ຕາ ໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕຏ຺ເຐນ ກຸສລໍ.

‘ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ’ ຕາວ ເອວໍ ໂຫຕຸ; ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ກຖນ຺ຕິ. ຕມ຺ປິ ຣຸຬ຺ຫີສທ຺ເທນ ກຸສລເມວ. ຍຖາ ຫິ ຕາລປຓ຺ເຓຫິ ອກຕ຺ວາ ກິລຎ຺ຊາທີຫິ ກຕມ຺ປິ ຕໍສຣິກ຺ຂຕ຺ຕາ ຣຸຬ຺ຫີສທ຺ເທນ ຕາລວຓ຺ຏນ຺ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ‘ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕ’ມ຺ປິ ກຸສລນ຺ຕ຺ເວວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ປນ ‘ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ’ ອາໂຣຄ຺ຍຏ຺ເຐນ ອນວຊ຺ຊຏ຺ເຐນ ໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕຏ຺ເຐນາຕິ ຕິວິເຘນປິ ກຸສລນ຺ຕິ ນາມໍ ລຠຕິ, ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ທຸວິເຘເນວ. ອິຕິ ຍຎ຺ຈ ຊາຕກປຣິຍາເຍນ ຍຎ຺ຈ ພາຫິຕິກສຸຕ຺ຕປຣິຍາເຍນ ຍຎ຺ຈ ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາເຍນ ກຸສລໍ ກຖິຕໍ ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕີຫິປິ ອຕ຺ເຖຫິ ອິມສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ເຕ ລພ຺ຠຕິ.

ຕເທຕໍ ລກ຺ຂຓາທິວເສນ ອນວຊ຺ຊສຸຂວິປາກລກ຺ຂຓໍ, ອກຸສລວິທ຺ຘໍສນຣສໍ, ໂວທານປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ໂຍນິໂສມນສິກາຣປທຏ຺ຐານໍ. ອວຊ຺ຊປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ວາ ອນວຊ຺ຊລກ຺ຂຓເມວ ກຸສລໍ, ໂວທານຠາວຣສໍ, ອິຏ຺ຐວິປາກປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕປທຏ຺ຐານເມວ. ລກ຺ຂຓາທີສຸ ຫິ ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ສຠາໂວ ວາ ສາມຎ຺ຎໍ ວາ ລກ຺ຂຓໍ ນາມ. ກິຈ຺ຈໍ ວາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ວາ ຣໂສ ນາມ. ອຸປຏ຺ຐານາກາໂຣ ວາ ຜລໍ ວາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ ນາມ. ອາສນ຺ນກາຣຓໍ ປທຏ຺ຐານໍ ນາມ. ອິຕິ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓາທີນິ ວກ຺ຂາມ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອິມິນາວ ນເຍນ ເຕສໍ ນານຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ຈິນ຺ເຕຕີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ; ວິຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ວາ ‘ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ສພ຺ພຈິຕ຺ຕສາຘາຣໂຓ ເອສ ສທ຺ໂທ, ຕສ຺ມາ ຍເທຕ຺ຖ ໂລກິຍກຸສລາກຸສລກິຣິຍຈິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຊວນວີຖິວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕານໍ ຈິໂນຕີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ. ວິປາກໍ ກມ຺ມກິເລເສຫິ ຈິຕນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ. ອປິຈ ສພ຺ພມ຺ປິ ຍຖານຸຣູປໂຕ ຈິຕ຺ຕຕາຍ ຈິຕ຺ຕໍ. ຈິຕ຺ຕກຣຓຕາຍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ອຎ຺ຎເທວ ສຣາຄໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎໍ ສໂທສໍ, ອຎ຺ຎໍ ສໂມຫໍ; ອຎ຺ຎໍ ກາມາວຈຣໍ, ອຎ຺ຎໍ ຣູປາວຈຣາທິເຠທໍ; ອຎ຺ຎໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ, ອຎ຺ຎໍ ສທ຺ທາທິອາຣມ຺ມຓໍ; ຣູປາຣມ຺ມເຓສຸ ຈາປິ ອຎ຺ຎໍ ນີລາຣມ຺ມຓໍ, ອຎ຺ຎໍ ປີຕາທິອາຣມ຺ມຓໍ; ສທ຺ທາທິອາຣມ຺ມເຓສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ; ສພ຺ເພສຸປິ ເຈເຕສຸ ອຎ຺ຎໍ ຫີນໍ ອຎ຺ຎໍ ມຊ຺ຌິມໍ ອຎ຺ຎໍ ປຓີຕໍ; ຫີນາທີສຸປິ ອຎ຺ຎໍ ຉນ຺ທາຘິປເຕຍ຺ຍໍ, ອຎ຺ຎໍ ວີຣິຍາຘິປເຕຍ຺ຍໍ ອຎ຺ຎໍ ຈິຕ຺ຕາຘິປເຕຍ຺ຍໍ, ອຎ຺ຎໍ ວີມໍສາຘິປເຕຍ຺ຍໍ, ຕສ຺ມາ ອສ຺ສ ອິເມສໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຠູມິອາຣມ຺ມຓຫີນມຊ຺ຌິມປຓີຕາຘິປຕີນໍ ວເສນ ຈິຕ຺ຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ເອກເມວ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕິ, ຈິຕ຺ຕານໍ ປນ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ເອເຕສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ເອກມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕຕາຍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວໍ ຕາວ ຈິຕ຺ຕຕາຍ ຈິຕ຺ຕໍ.

ກຖໍ ຈິຕ຺ຕກຣຓຕາຍາຕິ? ໂລກສ຺ມິຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ອຎ຺ຎໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມິມ຺ປິ ຈຣຓໍ ນາມ ຈິຕ຺ຕໍ ອຕິຈິຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ຕໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕກາຣານໍ ‘ເອວໍວິຘານິ ເອຕ຺ຖ ຣູປານິ ກາຕພ຺ພານີ’ຕິ ຈິຕ຺ຕສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕາຍ ຈິຕ຺ຕສຎ຺ຎາຍ ເລຂາຄຫນຣຎ຺ຊນອຸຊ຺ໂຊຕນວຕ຺ຕນາທິນິປ຺ຜາທິກາ ຈິຕ຺ຕກິຣິຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕໂຕ ຈຣຓສງ຺ຂາເຕ ຈິຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວິຈິຕ຺ຕຣູປໍ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕິ. ຕໂຕ ‘ອິມສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ອຸປຣິ ອິທໍ ໂຫຕຸ, ເຫຏ຺ຐາ ອິທໍ, ອຸຠຍປສ຺ເສ ອິທ’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຍຖາຈິນ຺ຕິເຕນ ກເມນ ເສສຈິຕ຺ຕຣູປນິປ຺ຜາທນໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ໂລເກ ວິຈິຕ຺ຕໍ ສິປ຺ປຊາຕໍ ສພ຺ພໍ ຕໍ ຈິຕ຺ເຕເນວ ກຣິຍຕິ, ເອວໍ ອິມາຍ ກຣຓວິຈິຕ຺ຕຕາຍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິປ຺ຜາທກໍ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ຕເຖວ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍຖາຈິນ຺ຕິຕສ຺ສ ວາ ອນວເສສສ຺ສ ອນິປ຺ຜຊ຺ຊນໂຕ ຕໂຕປິ ຈິຕ຺ຕເມວ ຈິຕ຺ຕຕຣໍ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ທິຏ຺ຐໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຣຓໍ ນາມ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ? ‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’. ຕມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຣຓໍ ນາມ ຈິຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ເຕເນວ ຈິນ຺ຕິຕໍ. ເຕນປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຣເຓນ ຈິຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ຕໍເຍວ ຈິຕ຺ຕຕຣ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໐໐).

ຕຖາ ຍເທຕໍ ເທວມນຸສ຺ສນິຣຍຕິຣຈ຺ຉານເຠທາສຸ ຄຕີສຸ ກມ຺ມລິງ຺ຄສຎ຺ຎາໂວຫາຣາທິເຠທໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຕມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕກຕເມວ. ກາຍກມ຺ມາທິເຠທຎ຺ຫິ ທານສີລວິຫິໍສາສາເຐຍ຺ຍາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕໍ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມໍ ຈິຕ຺ຕນິປ຺ຜາທິຕໍ ກມ຺ມນານຕ຺ຕໍ. ກມ຺ມນານຕ຺ເຕເນວ ຈ ຕາສຸ ຕາສຸ ຄຕີສຸ ຫຕ຺ຖປາທກຓ຺ຓອຸທຣຄີວາມຸຂາທິສຓ຺ຐານຠິນ຺ນໍ ລິງ຺ຄນານຕ຺ຕໍ. ລິງ຺ຄນານຕ຺ຕໂຕ ຍຖາຄຫິຕສຓ຺ຐານວເສນ ‘ອຍໍ ອິຕ຺ຖີ ອຍໍ ປຸຣິໂສ’ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາຍ ສຎ຺ຎາຍ ສຎ຺ຎານານຕ຺ຕໍ. ສຎ຺ຎານານຕ຺ຕໂຕ ສຎ຺ຎານຸຣູເປນ ‘ອິຕ຺ຖີ’ຕິ ວາ ‘ປຸຣິໂສ’ຕິ ວາ ໂວຫຣນ຺ຕານໍ ໂວຫາຣນານຕ຺ຕໍ. ໂວຫາຣນານຕ຺ຕວເສນ ປນ ຍສ຺ມາ ‘ອິຕ຺ຖີ ຠວິສ຺ສາມິ ປຸຣິໂສ ຠວິສ຺ສາມິ, ຂຕ຺ຕິໂຍ ຠວິສ຺ສາມິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠວິສ຺ສາມີ’ຕິ ເອວໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ຊນກໍ ກມ຺ມໍ ກຣີຍຕິ, ຕສ຺ມາ ໂວຫາຣນານຕ຺ຕໂຕ ກມ຺ມນານຕ຺ຕໍ. ຕໍ ປເນຕໍ ກມ຺ມນານຕ຺ຕໍ ຍຖາປຕ຺ຖິຕໍ ຠວໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕໍ ຍສ຺ມາ ຄຕິວເສນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ ຕສ຺ມາ ກມ຺ມນານຕ຺ຕໂຕ ຄຕິນານຕ຺ຕໍ. ກມ຺ມນານຕ຺ເຕເນວ ຈ ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ຕສ຺ສາ ຕສ຺ສາ ຄຕິຍາ ອປາທກທ຺ວິປາທກາທິຕາ, ຕສ຺ສາ ຕສ຺ສາ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ອຸຈ຺ຈນີຈາທິຕາ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ສຸວຓ຺ຓທຸພ຺ພຓ຺ຓາທິຕາ, ໂລກຘມ຺ເມສຸ ລາຠາລາຠາທິຕາ ຈ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ພເມຕໍ ເທວມນຸສ຺ສນິຣຍຕິຣຈ຺ຉານເຠທາສຸ ຄຕີສຸ ກມ຺ມລິງ຺ຄສຎ຺ຎາໂວຫາຣາທິເຠທໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ເຕເນວ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ອິມສ຺ສ ສງ຺ຄີຕິອນາຣຸຬ຺ຫສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ກມ຺ມນານຕ຺ຕປຸຖຸຕ຺ຕປ຺ປເຠທວວຕ຺ຖານວເສນ ລິງ຺ຄນານຕ຺ຕປຸຖຸຕ຺ຕປ຺ປເຠທວວຕ຺ຖານໍ ຠວຕິ, ລິງ຺ຄນານຕ຺ຕປຸຖຸຕ຺ຕປ຺ປເຠທວວຕ຺ຖານວເສນ ສຎ຺ຎານານຕ຺ຕປຸຖຸຕ຺ຕປ຺ປເຠທວວຕ຺ຖານໍ ຠວຕິ, ສຎ຺ຎານານຕ຺ຕປຸຖຸຕ຺ຕປ຺ປເຠທວວຕ຺ຖານວເສນ ໂວຫາຣນານຕ຺ຕປຸຖຸຕ຺ຕປ຺ປເຠທວວຕ຺ຖານໍ ຠວຕິ, ໂວຫາຣນານຕ຺ຕປຸຖຸຕ຺ຕປ຺ປເຠທວວຕ຺ຖານວເສນ ກມ຺ມນານຕ຺ຕປຸຖຸຕ຺ຕປ຺ປເຠທວວຕ຺ຖານໍ ຠວຕິ. ກມ຺ມນານາກຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ສຕ຺ຕານໍ ຄຕິຍາ ນານາກຣຓໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ – ອປທາ ທ຺ວິປທາ ຈຕຸປ຺ປທາ ພຫຸປ຺ປທາ, ຣູປິໂນ ອຣູປິໂນ, ສຎ຺ຎິໂນ ອສຎ຺ຎິໂນ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎິໂນ. ກມ຺ມນານາກຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ສຕ຺ຕານໍ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ນານາກຣຓໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ – ອຸຈ຺ຈນີຈຕາ ຫີນປຓີຕຕາ ສຸຄຕທຸຄ຺ຄຕຕາ. ກມ຺ມນານາກຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ສຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ນານາກຣຓໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ – ສຸວຓ຺ຓທຸພ຺ພຓ຺ຓຕາ ສຸຊາຕທຸຊ຺ຊາຕຕາ ສຸສຓ຺ຐິຕທຸສ຺ສຓ຺ຐິຕຕາ. ກມ຺ມນານາກຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ສຕ຺ຕານໍ ໂລກຘມ຺ເມ ນານາກຣຓໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ – ລາຠາລາເຠ ຍສາຍເສ ນິນ຺ທາປສໍສາຍໍ ສຸຂທຸກ຺ເຂ’’ຕິ.

ອປຣມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ –

ກມ຺ມໂຕ ລິງ຺ຄໂຕ ເຈວ, ລິງ຺ຄສຎ຺ຎາ ປວຕ຺ຕເຣ;

ສຎ຺ຎາໂຕ ເຠທໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອິຕ຺ຖາຍໍ ປຸຣິໂສຕິ ວາ.

‘‘ກມ຺ມຸນາ ວຕ຺ຕເຕ ໂລໂກ, ກມ຺ມຸນາ ວຕ຺ຕເຕ ປຊາ;

ກມ຺ມນິພນ຺ຘນາ ສຕ຺ຕາ, ຣຖສ຺ສາຓີວ ຍາຍໂຕ’’. (ມ. ນິ. ໒.໔໖໐; ສຸ. ນິ. ໖໕໙);

ກມ຺ເມນ ກິຕ຺ຕິໍ ລຠເຕ ປສໍສໍ,

ກມ຺ເມນ ຊານິຎ຺ຈ ວຘຎ຺ຈ ພນ຺ຘໍ;

ຕໍ ກມ຺ມນານາກຣຓໍ ວິທິຕ຺ວາ,

ກສ຺ມາ ວເທ ນຕ຺ຖິ ກມ຺ມນ຺ຕິ ໂລເກ. (ກຖາ. ໗໘໕);

‘‘ກມ຺ມສ຺ສກາ ມາຓວ ສຕ຺ຕາ ກມ຺ມທາຍາທາ ກມ຺ມໂຍນີ ກມ຺ມພນ຺ຘູ ກມ຺ມປຏິສຣຓາ; ກມ຺ມໍ ສຕ຺ເຕ ວິຠຊຕິ ຍທິທໍ ຫີນປ຺ປຓີຕຕາຍາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໘໙).

ເອວໍ ອິມາຍ ກຣຓຈິຕ຺ຕຕາຍປິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ສພ຺ພານິປິ ຫິ ເອຕານິ ວິຈິຕ຺ຣານິ ຈິຕ຺ເຕເນວ ກຕານິ. ອລທ຺ໂຘກາສສ຺ສ ປນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຍໍ ວາ ປນ ອວເສສປຈ຺ຈຍວິກລໍ ຕສ຺ສ ເອກຈ຺ຈຈິຕ຺ຕກຣຓາຠາວໂຕ ຍເທຕໍ ຈິຕ຺ເຕນ ກຕໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໂຕປິ ຈິຕ຺ຕເມວ ຈິຕ຺ຕຕຣໍ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎໍ ເອກນິກາຍມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມິ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຍຖຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ປາຓາ… ເຕຫິປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຣຈ຺ຉານຄເຕຫິ ປາເຓຫິ ຈິຕ຺ຕໍເຍວ ຈິຕ຺ຕຕຣ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໐໐).

ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຕມານຠູຕາປຄໂຕກາສກຕຠູມິລທ຺ຘວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ ອເນກປ຺ປເຠທໍ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພມ຺ປິ ອຸປ຺ປາທຊຣາຠງ຺ຄສມງ຺ຄີສງ຺ຂາຕໍ ວຕ຺ຕມານຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ອາຣມ຺ມຓຣສໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ຘໍ, ອນຸຠູຕາປຄຕສງ຺ຂາຕໍ ກຸສລາກຸສລໍ, ອຸປ຺ປາທາທິຕ຺ຕຍໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ຘໍ, ຠູຕາປຄຕສງ຺ຂາຕໍ, ເສສສງ຺ຂຕຎ຺ຈ ຠູຕາປຄຕຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ‘‘ຍານິສ຺ສ ຕານິ ປຸພ຺ເພ ກຕານິ ກມ຺ມານີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໔໘) ເອວມາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ກມ຺ມໍ ອຕີຕມ຺ປິ ສມານໍ, ອຎ຺ຎໍ ວິປາກໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກສ຺ໂສກາສໍ ກຕ຺ວາ ຐິຕຕ຺ຕາ, ຕຖາ ກໂຕກາສຎ຺ຈ ວິປາກໍ ອນຸປ຺ປນ຺ນມ຺ປິ ສມານໍ ເອວໍ ກເຕ ໂອກາເສ ເອກນ຺ເຕນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ໂອກາສກຕຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ຕາສຸ ຕາສຸ ຠູມີສຸ ອສມູຫຕໍ ອກຸສລໍ ຠູມິລທ຺ຘຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຠູມິຍາ ຠູມິລທ຺ຘສ຺ສ ຈ ນານຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຠູມີຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາ ເຕຠູມກາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ. ຠູມິລທ຺ຘໍ ນາມ ເຕສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ອຸປ຺ປຕ຺ຕາຣຫໍ ກິເລສຊາຕໍ. ເຕນ ເຫສາ ຠູມິ ລທ຺ຘາ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຠູມິລທ຺ຘນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວເມເຕສຸ ຈຕູສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ອິຘ ‘ວຕ຺ຕມານຸປ຺ປນ຺ນໍ’ ອຘິປ຺ເປຕໍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ – ປຸພ຺ພນ຺ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອຸປ຺ປາທາທິອຠິມຸຂໍ ປນ຺ນນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ. ‘ອຸປ຺ປນ຺ນ’-ສທ຺ໂທ ປເນສ ອຕີເຕ ປຏິລທ຺ເຘ ສມຸຏ຺ຐິເຕ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິເຕ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ເນ ຂຓຕ຺ຕຍຄເຕຕິ ອເນເກສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ທິສ຺ສຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມເຍນ ກກຸສນ຺ໂຘ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໔໓) ເອຕ຺ຖ ອຕີເຕ ອາຄໂຕ. ‘‘ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໔໖໑) ເອຕ຺ຖ ປຏິລທ຺ເຘ. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ມຫາເມຆໍ ຕເມນໍ ມຫາວາໂຕ ອນ຺ຕຣາເຍວ ອນ຺ຕຣຘາເປຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໕໗) ເອຕ຺ຖ ສມຸຏ຺ຐິເຕ. ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຄມິຍຈິຕ຺ຕໍ ທຸປ຺ປຏິວິໂນທນີຍໍ (ອ. ນິ. ໕.໑໖໐; ປຣິ. ໓໒໕); ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ເນ ປາປເກ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ ຐານໂສ ອນ຺ຕຣຘາເປຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໖໕) ເອຕ຺ຖ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິເຕ. ‘‘ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວນ຺ໂຕ ພຫຸລີກໂຣນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ເນ ປາປເກ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ ຐານໂສ ອນ຺ຕຣາເຍວ ອນ຺ຕຣຘາເປຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໕໖-໑໕໗) ເອຕ຺ຖ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ເນ. ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ (ຍມ. ໒.ຈິຕ຺ຕຍມກ.໘໑) ເອຕ຺ຖ ຂຓຕ຺ຕຍຄເຕ. ສ຺ວາຍມິຘາປິ ຂຓຕ຺ຕຍຄເຕວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາ ‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຂຓຕ຺ຕຍຄຕໍ ໂຫຕິ, ວຕ຺ຕມານໍ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ. ອຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ.

ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ ເຈຕໍ ເທສນາສີສເມວ. ນ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກກເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ຣາຊາ ອາຄໂຕຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນ ປຣິສໍ ປຫາຍ ເອກໂກວ ອາຄໂຕ, ຣາຊປຣິສາຍ ປນ ສທ຺ຘິໍເຍວ ອາຄໂຕຕິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວມິທມ຺ປິ ປໂຣປຓ຺ຓາສກຸສລຘມ຺ເມຫິ ສທ຺ຘິໍເຍວ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຸພ຺ພງ຺ຄມຏ຺ເຐນ ປນ ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ’’ຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ.

ໂລກິຍຘມ຺ມຎ຺ຫິ ປຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຘຸຣໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ໂຫຕິ. ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ປຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາ ເຊຏ຺ຐິກາ ປຎ຺ຎາ ຘຸຣາ ປຎ຺ຎາ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ. ເຕເນວ ຠຄວາ ວິນຍປຣິຍາຍໍ ປຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘ກິໍຜສ຺ໂສສິ, ກິໍເວທໂນສິ, ກິໍສຎ຺ໂຎສິ, ກິໍເຈຕໂນສີ’ຕິ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍຈິຕ຺ໂຕ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕເມວ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉຕິ. ‘‘ອເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ໂຕ ອຫໍ ຠຄວາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘ອນາປຕ຺ຕິ ອເຖຍ຺ຍຜສ຺ສສ຺ສາ’ຕິອາທີນິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸ ອເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ວທຕິ.

ນ ເກວລຎ຺ຈ ວິນຍປຣິຍາຍໍ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ໂລກິຍເທສນໍ ເທເສນ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕເມວ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາ ເທເສຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ເຍ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ອກຸສລາ ອກຸສລຠາຄິຍາ ອກຸສລປກ຺ຂິກາ ສພ຺ເພເຕ ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ. ມໂນ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ປຐມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ’’ (ອ. ນິ. ໑.໕໖).

‘‘ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຘມ຺ມາ, ມໂນເສຏ຺ຐາ ມໂນມຍາ;

ມນສາ ເຈ ປທຸຏ຺ເຐນ, ຠາສຕິ ວາ ກໂຣຕິ ວາ;

ຕໂຕ ນໍ ທຸກ຺ຂມນ຺ເວຕິ, ຈກ຺ກໍວ ວຫໂຕ ປທໍ.

‘‘ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຘມ຺ມາ, ມໂນເສຏ຺ຐາ ມໂນມຍາ;

ມນສາ ເຈ ປສນ຺ເນນ, ຠາສຕິ ວາ ກໂຣຕິ ວາ;

ຕໂຕ ນໍ ສຸຂມນ຺ເວຕິ, ຉາຍາວ ອນປາຍິນີ’’. (ຘ. ປ. ໑,໒);

‘‘ຈິຕ຺ເຕນ ນີຍຕິ ໂລໂກ, ຈິຕ຺ເຕນ ປຣິກສ຺ສຕິ;

ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອກຘມ຺ມສ຺ສ, ສພ຺ເພວ ວສມນ຺ວຄູ’’. (ສໍ. ນິ. ໑.໖໒);

‘‘ຈິຕ຺ຕສໍກິເລສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ສໍກິລິສ຺ສນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໂວທານາ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ’’ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໐໐);

‘‘ປຠສ຺ສຣມິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ຕໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐໍ’’ (ອ. ນິ. ໑.໔໙);

‘‘ຈິຕ຺ເຕ, ຄຫປຕິ, ອຣກ຺ຂິເຕ ກາຍກມ຺ມມ຺ປິ ອຣກ຺ຂິຕໍ ໂຫຕິ, ວຈີກມ຺ມມ຺ປິ ອຣກ຺ຂິຕໍ ໂຫຕິ, ມໂນກມ຺ມມ຺ປິ ອຣກ຺ຂິຕໍ ໂຫຕິ; ຈິຕ຺ເຕ, ຄຫປຕິ, ຣກ຺ຂິເຕ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ, ຄຫປຕິ, ພ຺ຍາປນ຺ເນ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ, ຄຫປຕິ, ອພ຺ຍາປນ຺ເນ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ, ຄຫປຕິ, ອວສ຺ສຸເຕ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ, ຄຫປຕິ, ອນວສ຺ສຸເຕ ກາຍກມ຺ມມ຺ປິ ອນວສ຺ສຸຕໍ ໂຫຕິ, ວຈີກມ຺ມມ຺ປິ ອນວສ຺ສຸຕໍ ໂຫຕິ, ມໂນກມ຺ມມ຺ປິ ອນວສ຺ສຸຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໑໑໐).

ເອວໍ ໂລກິຍຘມ຺ມໍ ປຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ໂຫຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ຘຸຣໍ ໂຫຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິເມສຸ ປນ ສຸຕ຺ເຕສຸ ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕານຸຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ສພ຺ພານິປິ ຄຫິຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປນ ‘ກຕຣຜສ຺ສໍ ອຘິຄໂຕສິ, ກຕຣເວທນໍ ກຕຣສຎ຺ຎໍ ກຕຣເຈຕນໍ ກຕຣຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘ກຕຣປຎ຺ຎໍ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິຄໂຕ’ສິ, ‘ກິໍ ປຐມໍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎໍ, ອຸທາຫຸ ທຸຕິຍໍ…ເປ… ຕຕິຍໍ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎໍ ອຘິຄໂຕ’ຕິ ປຎ຺ຎໍ ເຊຏ຺ຐິກໍ ປຎ຺ຎໍ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉຕິ. ປຎ຺ຎຸຕ຺ຕຣາ ສພ຺ເພ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ. ປຎ຺ຎາ ປນ ກິມຕ຺ຖິຍາ (ມ. ນິ. ໑.໔໕໑)? ‘‘ປຎ຺ຎວໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວກສ຺ສ ຕທນ຺ວຍາ ສທ຺ຘາ ສຓ຺ຐາຕິ, ຕທນ຺ວຍໍ ວີຣິຍໍ ສຓ຺ຐາຕິ, ຕທນ຺ວຍາ ສຕິ ສຓ຺ຐາຕິ, ຕທນ຺ວໂຍ ສມາຘິ ສຓ຺ຐາຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໕໑໕) ເອວມາທີນິ ປເນຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕານິ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ. ອິຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ປຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາ ເຊຏ຺ຐິກາ ໂຫຕິ ປຎ຺ຎາ ຘຸຣາ ປຎ຺ຎາ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຍໍ ປນ ໂລກິຍເທສນາ. ຕສ຺ມາ ຈິຕ຺ຕໍ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາ ເທເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ.

ໂສມນສ຺ສສຫຄຕນ຺ຕິ ສາຕມຘຸຣເວທຍິຕສງ຺ຂາເຕນ ໂສມນສ຺ເສນ ສຫ ເອກຸປ຺ປາທາທິຠາວໍ ຄຕໍ. ອຍໍ ປນ ‘ສຫຄຕ’-ສທ຺ໂທ ຕພ຺ຠາເວ ໂວກິຓ຺ເຓ ນິສ຺ສເຍ ອາຣມ຺ມເຓ ສໍສຏ຺ເຐຕິ ອິເມສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ທິສ຺ສຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຍາຍໍ ຕຓ຺ຫາ ໂປໂນພ຺ຠວິກາ ນນ຺ທິຣາຄສຫຄຕາ’’ຕິ (ວິຠ. ໒໐໓) ຕພ຺ຠາເວ ເວທິຕພ຺ໂພ; ນນ຺ທິຣາຄຠູຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຍາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວີມໍສາ ໂກສຊ຺ຊສຫຄຕາ ໂກສຊ຺ຊສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໘໓໒) ໂວກິຓ຺ເຓ ເວທິຕພ຺ໂພ; ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນນ ໂກສຊ຺ເຊນ ໂວກິຓ຺ຓາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຏ຺ຐິກສຎ຺ຎາສຫຄຕໍ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໒໓໘) ນິສ຺ສເຍ ເວທິຕພ຺ໂພ; ອຏ຺ຐິກສຎ຺ຎໍ ນິສ຺ສາຍ ອຏ຺ຐິກສຎ຺ຎໍ ຠາເວຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ລາຠີ ໂຫຕິ ຣູປສຫຄຕານໍ ວາ ສມາປຕ຺ຕີນໍ ອຣູປສຫຄຕານໍ ວາ’’ຕິ (ປຸ. ປ. ໓-໕) ອາຣມ຺ມເຓ; ເວທິຕພ຺ໂພ ຣູປາຣູປາຣມ຺ມຓານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອິທໍ ສຸຂໍ ອິມາຍ ປີຕິຍາ ສຫຄຕໍ ໂຫຕິ ສຫຊາຕໍ ສໍສຏ຺ຐໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໕໗໘) ສໍສຏ຺ເຐ. ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ປເທ ອຍເມວຕ຺ໂຖ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ໂສມນສ຺ສສໍສຏ຺ຐຎ຺ຫິ ອິຘ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘ສໍສຏ຺ຐ’-ສທ຺ໂທປິ ເຈສ ສທິເສ ອວສ຺ສຸເຕ ມິຕ຺ຕສນ຺ຖເວ ສຫຊາເຕຕິ ພຫູສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ທິສ຺ສຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ‘‘ກິເສ ຖູເລ ວິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສໍສຏ຺ຐາ ໂຍຊິຕາ ຫຍາ’’ຕິ (ຊາ. ໒.໒໒.໗໐) ເອຕ຺ຖ ສທິເສ ອາຄໂຕ. ‘‘ສໍສຏ຺ຐາວ ຕຸມ຺ເຫ ອຍ຺ເຍ ວິຫຣຖາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໗໒໗) ອວສ຺ສຸເຕ. ‘‘ຄິຫິ ສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໓) ມິຕ຺ຕສນ຺ຖເວ. ‘‘ອິທໍ ສຸຂໍ ອິມາຍ ປີຕິຍາ ສຫຄຕໍ ໂຫຕິ ສຫຊາຕໍ ສໍສຏ຺ຐໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ສຫຊາເຕ. ອິຘາປິ ສຫຊາເຕ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕຕ຺ຖ ‘ສຫຄຕໍ’ ອສຫຊາຕໍ ອສໍສຏ຺ຐໍ ອສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ສຫຊາຕໍ ປນ ສໍສຏ຺ຐໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິປິ, ນ ໂຫຕິປິ. ຣູປາຣູປຘມ຺ເມສຸ ຫິ ເອກໂຕ ຊາເຕສຸ ຣູປໍ ອຣູເປນ ສຫຊາຕໍ ໂຫຕິ, ນ ສໍສຏ຺ຐໍ, ນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ; ຕຖາ ອຣູປໍ ຣູເປນ; ຣູປຎ຺ຈ ຣູເປນ; ອຣູປໍ ປນ ອຣູເປນ ສທ຺ຘິໍ ນິຍມໂຕວ ສຫຄຕໍ ສຫຊາຕໍ ສໍສຏ຺ຐໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕີຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘ໂສມນສ຺ສສຫຄຕ’ນ຺ຕິ.

ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຎາເຓນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ, ສມໍ ເອກຸປ຺ປາທາທິປ຺ປກາເຣຫິ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ ຕໍ ມາຕິກາວຓ຺ຓນາຍ ເວທນາຕ຺ຕິເກ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ຕສ຺ມາ ເອກຸປ຺ປາທາ ເອກນິໂຣຘາ ເອກວຕ຺ຖຸກາ ເອກາຣມ຺ມຓາຕິ ອິມິນາ ລກ຺ຂເຓເນຕໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທໂສ ເຈສ. ອຣູເປ ປນ ວິນາປິ ເອກວຕ຺ຖຸກຠາວໍ ສມ຺ປໂຍໂຄ ລພ຺ຠຕິ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ກິໍ ກຖິຕໍ? ກາມາວຈຣກຸສເລສຸ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕໍ ຕິເຫຕຸກໍ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ອສງ຺ຂາຣິກໍ ມຫາຈິຕ຺ຕໍ ກຖິຕໍ. ‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ’’ຕິ ຫິ ອນິຍມິຕປຸຈ຺ຉາຍ ຈຕຸຠູມກກຸສລໍ ຄຫິຕໍ. ‘ກາມາວຈຣໍ ກຸສລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີ’ຕິ ວຈເນນ ປນ ເຕຠູມກໍ ກຸສລໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ, ອຏ຺ຐວິຘໍ ກາມາວຈຣກຸສລເມວ ຄຫິຕໍ. ‘ໂສມນສ຺ສສຫຄຕ’ນ຺ຕິ ວຈເນນ ຕໂຕ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕເມວ ຄຫິຕໍ. ‘ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ວຈເນນ ຕໂຕ ທຸວິຘໍ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາເນວ ຄຫິຕານິ. ອສງ຺ຂາຣິກຠາໂວ ປນ ອນາຠຏ຺ຐຕາເຍວ ນ ຄຫິໂຕ. ກິຎ຺ຈາປິ ນ ຄຫິໂຕ, ປຣໂຕ ປນ ‘ສສງ຺ຂາເຣນາ’ຕິ ວຈນໂຕ ອິຘ ‘ອສງ຺ຂາເຣນາ’ຕິ ອວຸຕ຺ເຕປິ ອສງ຺ຂາຣິກຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫິ ອາທິໂຕວ ອິທໍ ມຫາຈິຕ຺ຕໍ ຠາເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ນິຍເມຕ຺ວາວ ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິທານິ ຕເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ວາຕິອາທິມາຫ. ຠຄວາ ຫິ ອຣູປຘມ຺ມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວຕ຺ຖຸນາ ວາ ທສ຺ເສຕິ, ອາຣມ຺ມເຓນ ວາ, ວຕ຺ຖາຣມ຺ມເຓຫິ ວາ, ສຣສຠາເວນ ວາ. ‘‘ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ໂສ…ເປ… ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສ; ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາ ເວທນາ…ເປ… ມໂນສມ຺ຜສ຺ສຊາ ເວທນາ; ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ…ເປ… ມໂນວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ຫິ ວຕ຺ຖຸນາ ອຣູປຘມ຺ມາ ທສ຺ສິຕາ. ‘‘ຣູປສຎ຺ຎາ…ເປ… ຘມ຺ມສຎ຺ຎາ, ຣູປສຎ຺ເຈຕນາ…ເປ… ຘມ຺ມສຎ຺ເຈຕນາ’’ຕິອາທີສຸ ອາຣມ຺ມເຓນ. ‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຣູເປ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຄຕິ ຜສ຺ໂສ…ເປ… ມນຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຘມ຺ເມ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຄຕິ ຜສ຺ໂສ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໔.໖໐) ວຕ຺ຖາຣມ຺ມເຓຫິ. ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຂາຣາ, ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໒.໑) ສຣສຠາເວນ ອຣູປຘມ຺ມາ ທສ຺ສິຕາ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ອາຣມ຺ມເຓນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘ຣູປາຣມ຺ມຓໍ’ ວາຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ຣູປເມວ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ. ທ຺ວິສມຸຏ຺ຐາໂນ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ສທ຺ໂທວ ສທ຺ທາຣມ຺ມຓໍ. ຈຕຸສມຸຏ຺ຐາໂນ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ຄນ຺ໂຘວ ຄນ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ. ຈຕຸສມຸຏ຺ຐາໂນ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ຣໂສວ ຣສາຣມ຺ມຓໍ. ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພເມວ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຣມ຺ມຓໍ. ເອກສມຸຏ຺ຐານາ ທ຺ວິສມຸຏ຺ຐານາ ຕິສມຸຏ຺ຐານາ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານາ ນກຸໂຕຈິສມຸຏ຺ຐານາ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ, ຕຖາ ນວຕ຺ຕພ຺ພາ ຈ, ວຸຕ຺ຕາວເສສາ ຈິຕ຺ຕໂຄຈຣສງ຺ຂາຕາ ຘມ຺ມາເຍວ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ. ເຍ ປນ ອນາປາຖຄຕາ ຣູປາທໂຍປິ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓມິຈ຺ເຈວ ວທນ຺ຕິ ເຕ ອິມິນາ ສຸຕ຺ເຕນ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ອິເມສໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ນານາວິສຍານໍ ນານາໂຄຈຣານໍ ນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ໂຄຈຣວິສຍໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠນ຺ຕານໍ ມໂນ ປຏິສຣຓໍ ມໂນ ເນສໍ ໂຄຈຣວິສຍໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໕໕).

ເອເຕສຎ຺ຫິ ຣູປາຣມ຺ມຓາທີນິ ໂຄຈຣວິສໂຍ ນາມ. ຕານິ ມເນນ ປຈ຺ຈນຸຠວິຍມານານິປິ ຣູປາຣມ຺ມຓາທີນິເຍວາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓາທີນຎ຺ຈ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາປິ ອຍມຕ຺ໂຖ ສິທ຺ໂຘເຍວ ໂຫຕິ. ອນາປາຖຄຕາເນວ ຫິ ຣູປາຣມ຺ມຓາທີນິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸອາທີນໍ ອາຣມ຺ມຓານິ, ນ ຈ ຕານິ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓານິ ຠວນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອາຣມ຺ມຓວວຕ຺ຖານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ ເອເກກໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ທ຺ວີສຸ ທ຺ວີສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉຕິ. ຣູປາຣມ຺ມຓຎ຺ຫິ ຈກ຺ຂຸປສາທໍ ຆຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ມໂນທ຺ວາເຣ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉຕິ; ຠວງ຺ຄຈລນສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສທ຺ທຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຣມ຺ມເຓສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍຖາ ຫິ ສກຸໂຓ ອາກາເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂຄ຺ເຄ ນິລີຍມາໂນວ ຣຸກ຺ຂສາຂຎ຺ຈ ຆຏ຺ເຏຕິ, ຉາຍາ ຈສ຺ສ ປຖວິຍໍ ປຏິຫຎ຺ຎຕິ ສາຂາຆຏ຺ຏນຉາຍາຜຣຓານິ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ເອກກ຺ຂເຓເຍວ ຠວນ຺ຕິ, ເອວໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຣູປາທີນໍ ຈກ຺ຂຸປສາທາທິຆຏ຺ຏນຎ຺ຈ ຠວງ຺ຄຈລນສມຕ຺ຖຕາຍ ມໂນທ຺ວາເຣ ອາປາຖຄມນຎ຺ຈ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ເອກກ຺ຂເຓເຍວ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ຠວງ຺ຄໍ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອາວຊ຺ຊນາທີນໍ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນປຣິໂຍສານານໍ ອນນ຺ຕຣາ ເຕສໍ ອາຣມ຺ມຓານໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ອິທໍ ມຫາຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ສຸທ຺ຘມໂນທ຺ວາເຣ ປນ ປສາທຆຏ຺ຏນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ປກຕິຍາ ທິຏ຺ຐສຸຕຆາຍິຕສາຍິຕຜຸຏ຺ຐວເສເນວ ເອຕານິ ອາຣມ຺ມຓານິ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ກຖໍ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ກຕສຸຘາກມ຺ມໍ ຫຣິຕາລມໂນສິລາທິວຓ຺ຓວິຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຫິຕນານປ຺ປກາຣຘຊປຏາກໍ ມາລາທາມວິນທ຺ຘໍ ທີປມາລາປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ອຕິມໂນຣມາຍ ສິຣິຍາ ວິໂຣຈມານໍ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕໍ ມຫາເຈຕິຍໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ໂສຬສສຸ ປາທປິຏ຺ຐິກາສຸ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ອຸລ຺ໂລເກນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ ປີຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕິຍໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ ປີຕິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຄຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐາເນສຸ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ອາວຊ຺ຊມານສ຺ສ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕໍ ມຫາເຈຕິຍໍ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ອາປາຖມາຄຕສທິສເມວ ໂຫຕິ, ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ເຈຕິຍວນ຺ທນກາໂລ ວິຍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຕາວ ທິຏ຺ຐວເສນ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉຕິ.

ມຘຸເຣນ ປນ ສເຣນ ຘມ຺ມກຖິກສ຺ສ ວາ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ, ສຣຠາຓກສ຺ສ ວາ ສເຣນ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ນິສີທິຕ຺ວາ ອາວຊ຺ຊມານສ຺ສ ຘມ຺ມກຖາ ວາ ສຣຠຎ຺ຎໍ ວາ ໂສຕທ຺ວາເຣ ອາປາຖມາຄຕໍ ວິຍ ໂຫຕິ, ສາຘຸກາຣໍ ທຕ຺ວາ ສຸຓນກາໂລ ວິຍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ສຸຕວເສນ ສທ຺ທາຣມ຺ມຓໍ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉຕິ.

ສຸຄນ຺ຘໍ ປນ ຄນ຺ຘໍ ວາ ມາລໍ ວາ ລຠິຕ຺ວາ ອາສເນ ວາ ເຈຕິເຍ ວາ ຄນ຺ຘາຣມ຺ມເຓນ ຈິຕ຺ເຕນ ປູຊໍ ກຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ນິສີທິຕ຺ວາ ອາວຊ຺ຊມານສ຺ສ ຕໍ ຄນ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ ຆານທ຺ວາເຣ ອາປາຖມາຄຕໍ ວິຍ ໂຫຕິ, ປູຊາກຣຓກາໂລ ວິຍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຆາຍິຕວເສນ ຄນ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉຕິ.

ປຓີຕໍ ປນ ຂາທນີຍໍ ວາ ໂຠຊນີຍໍ ວາ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວິຠຊິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ກຸທ຺ຣູສກາທິໂຠຊນໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘ອສຸກກາເລ ປຓີຕໍ ໂຠຊນໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວິຠຊິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ອາວຊ຺ຊມານສ຺ສ ຕໍ ຣສາຣມ຺ມຓໍ ຊິວ຺ຫາທ຺ວາເຣ ອາປາຖມາຄຕໍ ວິຍ ໂຫຕິ, ປຣິຠຸຎ຺ຊນກາໂລ ວິຍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ສາຍິຕວເສນ ຣສາຣມ຺ມຓໍ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉຕິ.

ມຸທຸກໍ ປນ ສຸຂສມ຺ຜສ຺ສໍ ມຎ຺ຈໍ ວາ ປີຐໍ ວາ ອຕ຺ຖຣຓປາປຸຣຓໍ ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ທຸກ຺ຂເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ‘ອສຸກກາເລ ເມ ມຸທຸກໍ ມຎ຺ຈປີຐໍ ອຕ຺ຖຣຓປາວຸຣຓໍ ປຣິຠຸຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ອາວຊ຺ຊມານສ຺ສ ຕໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຣມ຺ມຓໍ ກາຍທ຺ວາເຣ ອາປາຖມາຄຕໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ສຸຂສມ຺ຜສ຺ສໍ ເວທຍິຕກາໂລ ວິຍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຜຸຏ຺ຐວເສນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຣມ຺ມຓໍ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉຕິ. ເອວໍ ສຸທ຺ຘມໂນທ຺ວາເຣ ປສາທຆຏ຺ຏນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ປກຕິຍາ ທິຏ຺ຐສຸຕຆາຍິຕສາຍິຕຜຸຏ຺ຐວເສເນວ ເອຕານິ ອາຣມ຺ມຓານິ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ອິທານິ ປກຕິຍາ ທິຏ຺ຐາທີນໍ ວເສນ ອາປາຖຄມເນ ອຍມປໂຣປິ ອຏ຺ຐກຖາມຸຕ຺ຕໂກ ນໂຍ ໂຫຕິ. ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ອຸຠຍສມ຺ພນ຺ຘນ຺ຕິ ອິເມ ຕາວ ທິຏ຺ຐາທໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ‘ທິຏ຺ຐໍ’ ນາມ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣວເສນ ຄຫິຕປຸພ຺ພໍ. ‘ສຸຕ’ນ຺ຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ອທິສ຺ວາ ອນຸສ຺ສວວເສນ ຄຫິຕາ ຣູປາທໂຍວ. ເຕຫິ ທ຺ວີຫິປິ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ‘ອຸຠຍສມ຺ພນ຺ຘໍ’ ນາມ. ອິຕິ ອິເມສມ຺ປິ ທິຏ຺ຐາທີນໍ ວເສນ ເອຕານິ ມໂນທ຺ວາເຣ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐວເສນ ຕາວ ອາປາຖຄມນໍ ເຫຏ຺ຐາ ປຎ຺ຈຫິ ນເຍຫິ ວຸຕ຺ຕເມວ.

ເອກຈ຺ໂຈ ປນ ສຸຓາຕິ – ‘ຠຄວໂຕ ປຸຎ຺ຎາຕິສຍນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ເອວຣູປໍ ນາມ ຣູປໍ, ອຕິມຘຸໂຣ ສທ຺ໂທ, ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ປເທເສ ເກສຎ຺ຈິ ປຸປ຺ຜານໍ ອຕິມນຸຎ຺ໂຎ ຄນ຺ໂຘ, ເກສຎ຺ຈິ ຜລານໍ ອຕິມຘຸໂຣ ຣໂສ, ເກສຎ຺ຈິ ປາວຸຣຓາທີນໍ ອຕິສຸໂຂ ສມ຺ຜສ຺ໂສ’ຕິ. ຕສ຺ສ, ຈກ຺ຂຸປສາທາທິຆຏ຺ຏນໍ ວິນາ, ສຸຕມຕ຺ຕາເນວ ຕານິ ມໂນທ຺ວາເຣ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຖສ຺ສ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຕສ຺ມິໍ ຣູເປ ວາ ສທ຺ເທ ວາ ປສາທວເສນ ຄນ຺ຘາທີສຸ ອຣິຍານໍ ທາຕຸກາມຕາວເສນ ອຎ຺ເຎຫິ ທິນ຺ເນສຸ ອນຸໂມທນາວເສນ ວາ ປວຕ຺ຕຕິ. ເອວໍ ສຸຕວເສນ ເອຕານິ ມໂນທ຺ວາເຣ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ອປເຣນ ປນ ຍຖາວຸຕ຺ຕານິ ຣູປາທີນິ ທິຏ຺ຐານິ ວາ ສຸຕານິ ວາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ‘ອີທິສໍ ຣູປໍ ອາຍຕິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກພຸທ຺ຘສ຺ສາປິ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຈກ຺ຂຸປສາທາທິຆຏ຺ຏນໍ ວິນາ ທິຏ຺ຐສຸຕສມ຺ພນ຺ເຘເນວ ຕານິ ມໂນທ຺ວາເຣ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຖສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເຕສຸ ອຎ຺ຎຕຣາຣມ຺ມຓໍ ອິທໍ ມຫາຈິຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ເອວໍ ອຸຠຍສມ຺ພນ຺ຘວເສນ ເອຕານິ ມໂນທ຺ວາເຣ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ອິທມ຺ປິ ຈ ມຸຂມຕ຺ຕເມວ. ສທ຺ຘາຣຸຈິອາກາຣປຣິວິຕກ຺ກທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິອາທີນໍ ປນ ວເສນ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ເອເຕສໍ ມໂນທ຺ວາເຣ ອາປາຖຄມນໍ ເວທິຕພ຺ພເມວ. ຍສ຺ມາ ປນ ເອວໍ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕານິ ຠູຕານິປິ ໂຫນ຺ຕິ ອຠູຕານິປິ, ຕສ຺ມາ ອຍໍ ນໂຍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ນ ຄຫິໂຕ. ເອວໍ ເອເກກາຣມ຺ມຓໍ ຊວນໍ ທ຺ວີສຸ ທ຺ວີສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຣູປາຣມ຺ມຓຎ຺ຫິ ຊວນໍ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ມໂນທ຺ວາເຣປິ. ສທ຺ທາທິອາຣມ຺ມເຓສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຕຕ຺ຖ ມໂນທ຺ວາເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ຊວນໍ ທານມຍໍ ສີລມຍໍ ຠາວນາມຍນ຺ຕິ ຕິວິຘໍ ໂຫຕິ. ເຕສຸ ເອເກກໍ ກາຍກມ຺ມໍ ວຈີກມ຺ມໍ ມໂນກມ຺ມນ຺ຕິ ຕິວິຘເມວ ໂຫຕິ. ສທ຺ທຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພຘມ຺ມາຣມ຺ມເຓສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຕຕ຺ຖ ຣູປໍ ຕາວ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ເອຕໍ ມຫາກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ນີລປີຕໂລຫິໂຕທາຕວຓ຺ເຓສຸ ປຸປ຺ຜວຕ຺ຖຘາຕູສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສຸຠນິມິຕ຺ຕສງ຺ຂາຕໍ ອິຏ຺ຐໍ ກນ຺ຕໍ ມນາປໍ ຣຊນີຍໍ ວຓ຺ຓໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ນນຸ ເຈຕໍ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ ໂລຠສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ? ກຖໍ ເອຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ກຸສລໍ ນາມ ຊາຕນ຺ຕິ? ນິຍມິຕວເສນ ປຣິຓາມິຕວເສນ ສມຸທາຈາຣວເສນ ອາຠຸຊິຕວເສນາຕິ. ຍສ຺ສ ຫິ ‘ກຸສລເມວ ມຍາ ກຕ຺ຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ກຸສລກຣເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ນິຍມິຕໍ ໂຫຕິ, ອກຸສລປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ກຸສລກຣເຓເຍວ ປຣິຓາມິຕໍ, ອຠິຓ຺ຫກຣເຓນ ກຸສລສມຸທາຈາເຣເນວ ສມຸທາຈຣິຕໍ, ປຕິຣູປເທສວາສສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສຍສທ຺ຘມ຺ມສວນປຸພ຺ເພກຕປຸຎ຺ຎຕາທີຫິ ຈ ອຸປນິສ຺ສເຍຫິ ໂຍນິໂສ ຈ ອາໂຠໂຄ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ສ ອິມິນາ ນິຍມິຕວເສນ ປຣິຓາມິຕວເສນ ສມຸທາຈາຣວເສນ ອາຠຸຊິຕວເສນ ຈ ກຸສລໍ ນາມ ຊາຕໍ ໂຫຕິ.

ອາຣມ຺ມຓວເສນ ປເນຕ຺ຖ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓສ຺ມິຎ຺ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ເອຕໍ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕໍ ຊາຕໍ. ສທ຺ຘາພຫຸລຕາທີນິເປຕ຺ຖ ກາຣຓານິເຍວ. ອສ຺ສທ຺ຘານຎ຺ຫິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີນຎ຺ຈ ເອກນ຺ຕອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓຠູຕໍ ຕຖາຄຕຣູປມ຺ປິ ທິສ຺ວາ ໂສມນສ຺ສໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເຍ ຈ ກຸສລປ຺ປວຕ຺ຕິຍໍ ອານິສໍສໍ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ ເຕສໍ ປເຣຫິ ອຸສ຺ສາຫິຕານໍ ກຸສລໍ ກໂຣນ຺ຕານມ຺ປິ ໂສມນສ຺ສໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາ ສທ຺ຘາພຫຸລຕາ ວິສຸທ຺ຘທິຏ຺ຐິຕາ ອານິສໍສທສ຺ສາວິຕາຕິ. ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອປິຈ ເອກາທສຘມ຺ມາ ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ – ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິ ຘມ຺ມານຸສ຺ສຕິ ສງ຺ຆານຸສ຺ສຕິ ສີລານຸສ຺ສຕິ ຈາຄານຸສ຺ສຕິ ເທວຕານຸສ຺ສຕິ ອຸປສມານຸສ຺ສຕິ ລູຂປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນຕາ ສິນິທ຺ຘປຸຄ຺ຄລເສວນຕາ ປສາທນີຍສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຕາ ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຕິ. ອິເມຫິປິ ກາຣເຓເຫຕ຺ຖ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິເມສໍ ປນ ວິຕ຺ຖາໂຣ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໓໖໗ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄປພ຺ພວຓ຺ຓນາ, ໔໖໘-໔໖໙) ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

ກມ຺ມໂຕ, ອຸປປຕ຺ຕິໂຕ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຣິປາກໂຕ, ກິເລສທູຣີຠາວໂຕຕິ ອິເມຫິ ປເນຕ຺ຖ ກາຣເຓຫິ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ໂຍ ຫິ ປເຣສໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອນວຊ຺ຊານິ ສິປ຺ປາຍຕນກມ຺ມາຍຕນວິຊ຺ຊາຏ຺ຐານານິ ສິກ຺ຂາເປຕິ ຘມ຺ມກຖິກໍ ສກ຺ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ກຖາເປຕິ, ‘ອາຍຕິໍ ປຎ຺ຎວາ ຠວິສ຺ສາມີ’ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ນານປ຺ປກາຣໍ ທານໍ ເທຕິ, ຕສ຺ສ ເອວຣູປໍ ກມ຺ມໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ກຸສລໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວາປິ ‘‘ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ສຸຂິໂນ ຘມ຺ມປທາ ປິລວນ຺ຕິ… ທນ຺ໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕຸປ຺ປາໂທ, ອຖ ໂສ ສຕ຺ໂຕ ຂິປ຺ປໍເຍວ ວິເສສຄາມີ ໂຫຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໑໙໑) ອິມິນາ ນເຍນ ອຸປປຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ກຸສລໍ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕຖາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຣິປາກໍ ອຸປຄຕານໍ ປຎ຺ຎາທສກປ຺ປຕ຺ຕານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຣິປາກໍ ນິສ຺ສາຍປິ ກຸສລໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເຍຫິ ປນ ກິເລສາ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕາ ເຕສໍ ກິເລສທູຣີຠາວໍ ນິສ຺ສາຍປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ກຸສລໍ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ໂຍຄາ ເວ ຊາຍຕີ ຠູຣິ, ອໂຍຄາ ຠູຣິສງ຺ຂໂຍ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໒໘໒).

ເອວໍ ກມ຺ມໂຕ ອຸປປຕ຺ຕິໂຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຣິປາກໂຕ ກິເລສທູຣີຠາວໂຕຕິ ອິເມຫິ ກາຣເຓຫິ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອປິຈ ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ – ປຣິປຸຈ຺ຉກຕາ, ວຕ຺ຖຸວິສທກິຣິຍາ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍສມຕ຺ຕປຏິປາທນາ, ທຸປ຺ປຎ຺ຎປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນາ, ປຎ຺ຎວນ຺ຕປຸຄ຺ຄລເສວນາ, ຄມ຺ຠີຣຎາຓຈຣິຍປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ, ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຕິ. ອິເມຫິປິ ກາຣເຓຫິ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິເມສໍ ປນ ວິຕ຺ຖາໂຣ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໓໖໗ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄປພ຺ພວຓ຺ຓນາ) ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

ເອວໍ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ເຈຕໍ ອສງ຺ຂາເຣນ ອປ຺ປໂຍເຄນ ອນຸປາຍຈິນ຺ຕນາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ອສງ຺ຂາຣໍ ນາມ ຊາຕໍ. ຕຍິທໍ ຣຊນີຍວຓ຺ຓາຣມ຺ມຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານເມວ ຕິວິເຘນ ນິຍເມນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ – ທານມຍໍ ວາ ໂຫຕິ, ສີລມຍໍ ວາ, ຠາວນາມຍໍ ວາ.

ກຖໍ? ຍທາ ຫິ ນີລປີຕໂລຫິໂຕທາເຕສຸ ປຸປ຺ຜາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ວຓ຺ຓວເສນ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ‘ວຓ຺ຓທານໍ ມຍ຺ຫ’ນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘຣຕນາທີນິ ປູເຊຕິ, ຕທາ ທານມຍໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ຠຓ຺ຑາຄາຣິກສງ຺ຆມິຕ຺ໂຕ ກິຣ ເອກໍ ສຸວຓ຺ຓຂຈິຕໍ ວຕ຺ຖໍ ລຠິຕ຺ວາ ອິທມ຺ປິ ວຕ຺ຖໍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘປິ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ, ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ວຕ຺ຖໍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓສ຺ເສວ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ, ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ວຓ຺ຓທານໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ມຫາເຈຕິເຍ ອາໂຣເປສິ. ເອວຣູເປ ກາເລ ທານມຍໍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍທາ ປນ ຕຖາຣູປເມວ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘ມຍ຺ຫໍ ກຸລວໍໂສ, ກຸລຕນ຺ຕິ ກຸລປ຺ປເວຓີ ເອສາ, ກຸລວຕ຺ຕໍ ເອຕ’ນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘຣຕນາທີນິ ປູເຊຕິ ຕທາ ສີລມຍໍ ໂຫຕິ. ຍທາ ປນ ຕາທິເສເນວ ວຕ຺ຖຸນາ ຣຕນຕ຺ຕຍສ຺ສ ປູຊໍ ກຕ຺ວາ ‘ອຍໍ ວຓ຺ໂຓ ຂຍໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ວຍໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສຕີ’ຕິ ຂຍວຍໍ ປຏ຺ຐເປຕິ, ຕທາ ຠາວນາມຍໍ ໂຫຕິ.

ທານມຍໍ ປນ ຫຸຕ຺ວາ ວຕ຺ຕມານມ຺ປິ ຍທາ ຕີຓິ ຣຕນານິ ສຫຕ຺ເຖນ ປູເຊນ຺ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕິ, ຕທາ ກາຍກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ຍທາ ຕີຓິ ຣຕນານິ ປູເຊນ຺ໂຕ ປຸຕ຺ຕທາຣທາສກມ຺ມກຣໂປຣິສາທໂຍປິ ອາຓາເປຕ຺ວາ ປູຊາເປຕິ ຕທາ ວຈີກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ຍທາ ຕເທວ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ວິຊ຺ຊມານກວຕ຺ຖຸໍ ອາຣພ຺ຠ ວຓ຺ຓທານໍ ທສ຺ສາມີຕິ ຈິນ຺ເຕຕິ ຕທາ ມໂນກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ວິນຍປຣິຍາຍໍ ປຕ຺ວາ ຫິ ‘ທສ຺ສາມິ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ວາຈາ ຠິນ຺ນາ ໂຫຕີຕິ (ປາຣາ. ໖໕໙) ອິມິນາ ລກ຺ຂເຓນ ທານໍ ນາມ ໂຫຕິ. ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາຍໍ ປຕ຺ວາ ປນ ວິຊ຺ຊມານກວຕ຺ຖຸໍ ອາຣພ຺ຠ ‘ທສ຺ສາມີ’ຕິ ມນສາ ຈິນ຺ຕິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກຸສລໍ ໂຫຕິ. ອປຣຠາເຄ ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຣິສ຺ສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ທານມຍໍ ກາຍວຈີມໂນກມ຺ມວເສເນວ ຕິວິຘໍ ໂຫຕິ.

ຍທາ ປນ ຕໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ວຕ຺ຖຸໍ ລຠິຕ຺ວາ ກຸລວໍສາທິວເສນ ສຫຕ຺ຖາ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ປູເຊຕິ ຕທາ ສີລມຍໍ ກາຍກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ຍທາ ກຸລວໍສາທິວເສເນວ ປຸຕ຺ຕທາຣາທໂຍ ອາຓາເປຕ຺ວາ ປູຊາເປຕິ ຕທາ ວຈີກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ຍທາ ‘ມຍ຺ຫໍ ກຸລວໍໂສ, ກຸລຕນ຺ຕິ ກຸລປ຺ປເວຓີ ເອສາ, ກຸລວຕ຺ຕເມຕ’ນ຺ຕິ ວິຊ຺ຊມານກວຕ຺ຖຸໍ ອາຣພ຺ຠ ‘ວຓ຺ຓທານໍ ທສ຺ສາມີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕິ ຕທາ ມໂນກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ສີລມຍໍ ກາຍວຈີມໂນກມ຺ມວເສນ ຕິວິຘໍ ໂຫຕິ.

ຍທາ ປນ ຕໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ວຕ຺ຖຸໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕີຓິ ຣຕນານິ ປູເຊຕ຺ວາ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ ຂຍວຍໍ ປຏ຺ຐເປຕິ ຕທາ ຠາວນາມຍໍ ກາຍກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ວາຈາຍ ສມ຺ມສນໍ ປຏ຺ຐເປນ຺ຕສ຺ສ ວຈີກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ກາຍງ຺ຄວາຈງ຺ຄານິ ອໂຈເປຕ຺ວາ ມນສາວ ສມ຺ມສນໍ ປຏ຺ຐເປນ຺ຕສ຺ສ ມໂນກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຠາວນາມຍໍ ກາຍວຈີມໂນກມ຺ມວເສນ ຕິວິຘໍ ໂຫຕິ. ເອວເມຕໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ກຸສລໍ ຕິວິຘປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸວເສນ ນວຫິ ກມ຺ມທ຺ວາເຣຫິ ຠາເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ ຘມ຺ມຣາຊາ. ສທ຺ທາຣມ຺ມຓາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ເຠຣິສທ຺ທາທີສຸ ຫິ ຣຊນີຍສທ຺ທໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຕີຫິ ນິຍເມເຫຕໍ ກຸສລໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕຕ຺ຖ ສທ຺ທໍ ກນ຺ທມູລໍ ວິຍ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ນີລຸປ຺ປລຫຕ຺ຖກໍ ວິຍ ຈ ຫຕ຺ເຖ ຐເປຕ຺ວາ ທາຕຸໍ ນາມ ນ ສກ຺ກາ, ສວຕ຺ຖຸກໍ ປນ ກຕ຺ວາ ເທນ຺ໂຕ ສທ຺ທທານໍ ເທຕິ ນາມ. ຕສ຺ມາ ຍທາ ‘ສທ຺ທທານໍ ທສ຺ສາມີ’ຕິ ເຠຣິມຸທິງ຺ຄາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣຕູຣິເຍນ ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ອຸປຫາຣໍ ກໂຣຕິ, ‘ສທ຺ທທານໍ ເມ’ຕິ ເຠຣິອາທີນິ ຐປາເປຕິ, ຘມ຺ມກຖິກຠິກ຺ຂູນໍ ສຣເຠສຊ຺ຊເຕລຜາຓິຕາທີນິ ເທຕິ, ຘມ຺ມສວນໍ ໂຆເສຕິ, ສຣຠຎ຺ຎໍ ຠຓຕິ, ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕິ, ອຸປນິສິນ຺ນກກຖໍ ອນຸໂມທນກຖໍ ກໂຣຕິ, ຕທາ ທານມຍໍເຍວ ໂຫຕິ. ຍທາ ເອຕເທວ ວິຘານໍ ກຸລວໍສາທິວເສນ ວຕ຺ຕວເສນ ກໂຣຕິ ຕທາ ສີລມຍໍ ໂຫຕິ. ຍທາ ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ກຕ຺ວາ ອຍໍ ເອຕ຺ຕໂກ ສທ຺ໂທ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປ຺ປມາໂຓປິ ຫຸຕ຺ວາ ‘ຂຍໍ ຄມິສ຺ສຕິ, ວຍໍ ຄມິສ຺ສຕີ’ຕິ ສມ຺ມສນໍ ປຏ຺ຐເປຕິ ຕທາ ຠາວນາມຍໍ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທານມຍໍ ຕາວ ຍທາ ເຠຣິອາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ສຫຕ຺ຖາ ອຸປຫາຣໍ ກໂຣຕິ, ນິຈ຺ຈຸປຫາຣຕ຺ຖາຍ ຐເປນ຺ໂຕປິ ສຫຕ຺ຖາ ຐເປຕິ, ‘ສທ຺ທທານໍ ເມ’ຕິ ຘມ຺ມສວນໍ ໂຆເສຕຸໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຘມ຺ມກຖໍ ສຣຠຎ຺ຎໍ ກາຕຸໍ ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕທາ ກາຍກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ຍທາ ‘ຄຈ຺ຉຖ, ຕາຕາ, ອມ຺ຫາກໍ ສທ຺ທທານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ອຸປຫາຣໍ ກໂຣຖາ’ຕິ ອາຓາເປຕິ, ‘ສທ຺ທທານໍ ເມ’ຕິ ເຈຕິຍງ຺ຄເຓສຸ ‘ອິມໍ ເຠຣິໍ, ອິມໍ ມຸທິງ຺ຄໍ ຐເປຖາ’ຕິ ອາຓາເປຕິ, ສຍເມວ ຘມ຺ມສວນໍ ໂຆເສຕິ, ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕິ, ສຣຠຎ຺ຎໍ ຠຓຕິ, ຕທາ ວຈີກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ຍທາ ກາຍງ຺ຄວາຈງ຺ຄານິ ອໂຈເປຕ຺ວາ ‘ສທ຺ທທານໍ ທສ຺ສາມີ’ຕິ ວິຊ຺ຊມານກວຕ຺ຖຸໍ ມນສາ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ, ຕທາ ມໂນກມ຺ມໍ ໂຫຕິ.

ສີລມຍມ຺ປິ ‘ສທ຺ທທານໍ ນາມ ມຍ຺ຫໍ ກຸລວໍໂສ ກຸລຕນ຺ຕິ ກຸລປ຺ປເວຓີ’ຕິ ເຠຣິອາທີຫິ ສຫຕ຺ຖາ ອຸປຫາຣໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ, ເຠຣິອາທີນິ ສຫຕ຺ຖາ ເຈຕິຍງ຺ຄຓາທີສຸ ຐເປນ຺ຕສ຺ສ, ຘມ຺ມກຖິການໍ ສຣເຠສຊ຺ຊໍ ສຫຕ຺ຖາ ທທນ຺ຕສ຺ສ, ວຕ຺ຕສີເສນ ຘມ຺ມສວນໂຆສນຘມ຺ມກຖາກຖນສຣຠຎ຺ຎຠຓນຕ຺ຖາຍ ຈ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ກາຍກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ‘ສທ຺ທທານໍ ນາມ ອມ຺ຫາກໍ ກຸລວໍໂສ ກຸລຕນ຺ຕິ ກຸລປ຺ປເວຓີ, ຄຈ຺ຉຖ, ຕາຕາ, ພຸທ຺ຘຣຕນາທີນໍ ອຸປຫາຣໍ ກໂຣຖາ’ຕິ ອາຓາເປນ຺ຕສ຺ສ ກຸລວໍສວເສເນວ ອຕ຺ຕນາ ຘມ຺ມກຖໍ ວາ ສຣຠຎ຺ຎໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ວຈີກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ‘ສທ຺ທທານໍ ນາມ ມຍ຺ຫໍ ກຸລວໍໂສ ສທ຺ທທານໍ ທສ຺ສາມີ’ຕິ ກາຍງ຺ຄວາຈງ຺ຄານິ ອໂຈເປຕ຺ວາ ມນສາວ ວິຊ຺ຊມານກວຕ຺ຖຸໍ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ຕສ຺ສ ມໂນກມ຺ມໍ ໂຫຕິ.

ຠາວນາມຍມ຺ປິ ຍທາ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ ສທ຺ເທ ຂຍວຍໍ ປຏ຺ຐເປຕິ ຕທາ ກາຍກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ກາຍງ຺ຄໍ ປນ ອໂຈເປຕ຺ວາ ວາຈາຍ ສມ຺ມສນ຺ຕສ຺ສ ວຈີກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ກາຍງ຺ຄວາຈງ຺ຄໍ ອໂຈເປຕ຺ວາ ມນສາວ ສທ຺ທາຍຕນໍ ສມ຺ມສນ຺ຕສ຺ສ ມໂນກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ສທ຺ທາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ກຸສລໍ ຕິວິຘປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸວເສນ ນວຫິ ກມ຺ມທ຺ວາເຣຫິ ຠາເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ ຘມ຺ມຣາຊາ.

ມູລຄນ຺ຘາທີສຸປິ ຣຊນີຍຄນ຺ຘໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຕີຫິ ນິຍເມເຫຕໍ ກຸສລໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍທາ ມູລຄນ຺ຘາທີສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຄນ຺ຘໍ ລຠິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘວເສນ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ‘ຄນ຺ຘທານໍ ມຍ຺ຫ’ນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘຣຕນາທີນິ ປູເຊຕິ, ຕທາ ທານມຍໍ ໂຫຕີຕິ ສພ຺ພໍ ວຓ຺ຓທາເນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ຄນ຺ຘາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ກຸສລໍ ຕິວິຘປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸວເສນ ນວຫິ ກມ຺ມທ຺ວາເຣຫິ ຠາເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ ຘມ຺ມຣາຊາ.

ມູລຣສາທີສຸ ປນ ຣຊນີຍຣສໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຕີຫິ ນິຍເມເຫຕໍ ກຸສລໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍທາ ມູລຣສາທີສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຣຊນີຍໍ ຣສວຕ຺ຖຸໍ ລຠິຕ຺ວາ ຣສວເສນ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ‘ຣສທານໍ ມຍ຺ຫ’ນ຺ຕິ ເທຕິ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ, ຕທາ ທານມຍໍ ໂຫຕີຕິ ສພ຺ພໍ ວຓ຺ຓທາເນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສີລມເຍ ປເນຕ຺ຖ ‘ສງ຺ຆສ຺ສ ອທຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນໍ ນາມ ອມ຺ຫາກໍ ນ ອາຈິຓ຺ຓ’ນ຺ຕິ ທ຺ວາທສນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສານໍ ທາເປຕ຺ວາ ສາທຸຣສໍ ປຣິຠຸຕ຺ຕສ຺ສ ທຸຏ຺ຐຄາມຓິອຠຍຣຎ຺ໂຎ ວຕ຺ຖຸໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຕ຺ຖູນິ ອາຄຕານິ. ອຍເມວ ວິເສໂສ. ເອວໍ ຣສາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ກຸສລໍ ຕິວິຘປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸວເສນ ນວຫິ ກມ຺ມທ຺ວາເຣຫິ ຠາເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ ຘມ຺ມຣາຊາ.

ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຣມ຺ມເຓປິ ປຖວີຘາຕຸ ເຕໂຊຘາຕຸ ວາໂຍຘາຕູຕິ ຕີຓິ ມຫາຠູຕານິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຣມ຺ມຓໍ ນາມ. ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ເອເຕສໍ ວເສນ ໂຍຊນໍ ອກຕ຺ວາ ມຎ຺ຈປີຐາທິວເສນ ກາຕພ຺ພາ. ຍທາ ຫິ ມຎ຺ຈປີຐາທີສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຣຊນີຍໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພວຕ຺ຖຸໍ ລຠິຕ຺ວາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພວເສນ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ‘ໂຜຏ຺ຐພ຺ພທານໍ ມຍ຺ຫ’ນ຺ຕິ ເທຕິ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ, ຕທາ ທານມຍໍ ໂຫຕີຕິ ສພ຺ພໍ ວຓ຺ຓທາເນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ກຸສລໍ ຕິວິຘປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸວເສນ ນວຫິ ກມ຺ມທ຺ວາເຣຫິ ຠາເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ ຘມ຺ມຣາຊາ.

ຘມ຺ມາຣມ຺ມເຓ ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການິ ອາຍຕນານິ, ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ, ຕໂຍ ອຣູປິໂນ ຂນ຺ຘາ, ປນ຺ນຣສ ສຸຂຸມຣູປານິ, ນິພ຺ພານປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ອິເມ ຘມ຺ມາຍຕເນ ປຣິຍາປນ຺ນາ ຈ, ອປຣິຍາປນ຺ນາ ຈ, ຘມ຺ມາ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ນາມ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ເອເຕສໍ ວເສນ ໂຍຊນໍ ອກຕ຺ວາ ໂອຊທານປານທານຊີວິຕທານວເສນ ກາຕພ຺ພາ. ໂອຊາທີສຸ ຫິ ຣຊນີຍໍ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຕີຫິ ນິຍເມເຫຕໍ ກຸສລໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍທາ ‘ໂອຊທານໍ ມຍ຺ຫ’ນ຺ຕິ ສປ຺ປິນວນີຕາທີນິ ເທຕິ, ປານທານນ຺ຕິ ອຏ຺ຐ ປານານິ ເທຕິ, ຊີວິຕທານນ຺ຕິ ສລາກຠຕ຺ຕສງ຺ຆຠຕ຺ຕາທີນິ ເທຕິ, ອຜາສຸການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ເທຕິ, ເວຊ຺ຊໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕິ, ຊາລໍ ຜາລາເປຕິ, ກຸມີນໍ ວິທ຺ຘໍສາເປຕິ, ສກຸຓປຎ຺ຊຣໍ ວິທ຺ຘໍສາເປຕິ, ພນ຺ຘນໂມກ຺ຂໍ ກາຣາເປຕິ, ມາຆາຕເຠຣິໍ ຈຣາເປຕິ, ອຎ຺ຎານິປິ ຊີວິຕປຣິຕ຺ຕາຓຕ຺ຖໍ ເອວຣູປານິ ກມ຺ມານິ ກໂຣຕິ ຕທາ ທານມຍໍ ໂຫຕິ. ຍທາ ປນ ‘ໂອຊທານປານທານຊີວິຕທານານິ ມຍ຺ຫໍ ກຸລວໍໂສ ກຸລຕນ຺ຕິ ກຸລປ຺ປເວຓີ’ຕິ ວຕ຺ຕສີເສນ ໂອຊທານາທີນິ ປວຕ຺ເຕຕິ ຕທາ ສີລມຍໍ ໂຫຕິ. ຍທາ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓສ຺ມິໍ ຂຍວຍໍ ປຏ຺ຐເປຕິ ຕທາ ຠາວນາມຍໍ ໂຫຕິ.

ທານມຍໍ ປນ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມານມ຺ປິ ຍທາ ໂອຊທານປານທານຊີວິຕທານານິ ສຫຕ຺ຖາ ເທຕິ, ຕທາ ກາຍກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ຍທາ ປຸຕ຺ຕທາຣາທໂຍ ອາຓາເປຕ຺ວາ ທາເປຕິ, ຕທາ ວຈີກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ຍທາ ກາຍງ຺ຄວາຈງ຺ຄານິ ອໂຈເປຕ຺ວາ ໂອຊທານປານທານຊີວິຕທານວເສນ ວິຊ຺ຊມານກວຕ຺ຖຸໍ ‘ທສ຺ສາມີ’ຕິ ມນສາ ຈິນ຺ເຕຕິ, ຕທາ ມໂນກມ຺ມໍ ໂຫຕິ.

ຍທາ ປນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ວິຊ຺ຊມານກວຕ຺ຖຸໍ ກຸລວໍສາທິວເສນ ສຫຕ຺ຖາ ເທຕິ, ຕທາ ສີລມຍໍ ກາຍກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ຍທາ ກຸລວໍສາທິວເສເນວ ປຸຕ຺ຕທາຣາທໂຍ ອາຓາເປຕ຺ວາ ທາເປຕິ, ຕທາ ວຈີກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ຍທາ ກຸລວໍສາທິວເສເນວ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ວິຊ຺ຊມານກວຕ຺ຖຸໍ ‘ທສ຺ສາມີ’ຕິ ມນສາວ ຈິນ຺ເຕຕິ, ຕທາ ມໂນກມ຺ມໍ ໂຫຕິ.

ຈງ຺ກມິຕ຺ວາ ຘມ຺ມາຣມ຺ມເຓ ຂຍວຍໍ ປຏ຺ຐເປນ຺ຕສ຺ສ ປນ ຠາວນາມຍໍ ກາຍກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ກາຍງ຺ຄໍ ອໂຈເປຕ຺ວາ ວາຈາຍ ຂຍວຍໍ ປຏ຺ຐເປນ຺ຕສ຺ສ ວຈີກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ກາຍງ຺ຄວາຈງ຺ຄານິ ອໂຈເປຕ຺ວາ ມນສາວ ຘມ຺ມາຣມ຺ມເຓ ຂຍວຍໍ ປຏ຺ຐເປນ຺ຕສ຺ສ ມໂນກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຠາວນາມຍໍ ກາຍວຈີມໂນກມ຺ມວເສນ ຕິວິຘໍ ໂຫຕິ. ເອວເມຕໍ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ກຸສລໍ ຕິວິຘປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸວເສນ ນວຫິ ກມ຺ມທ຺ວາເຣຫິ ຠາເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ ຘມ຺ມຣາຊາ.

ເອວມິທໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນານາວຕ຺ຖູສຸ ນານາຣມ຺ມຓວເສນ ທີປິຕໍ. ອິທໍ ປນ ເອກວຕ຺ຖຸສ຺ມິມ຺ປິ ນານາຣມ຺ມຓວເສນ ລພ຺ຠຕິເຍວ. ກຖໍ? ຈຕູສຸ ຫິ ປຈ຺ຈເຍສຸ ຈີວເຣ ຉ ອາຣມ຺ມຓານິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ – ນວຣຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ຈີວຣສ຺ສ ວຓ຺ໂຓ ມນາໂປ ໂຫຕິ ທສ຺ສນີໂຍ, ອິທໍ ວຓ຺ຓາຣມ຺ມຓໍ. ປຣິໂຠຄກາເລ ປຏປຏສທ຺ທໍ ກໂຣຕິ, ອິທໍ ສທ຺ທາຣມ຺ມຓໍ. ໂຍ ຕຕ຺ຖ ກາຬກຈ຺ຉກາທິຄນ຺ໂຘ, ອິທໍ ຄນ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ. ຣສາຣມ຺ມຓໍ ປນ ປຣິໂຠຄຣສວເສນ ກຖິຕໍ. ຍາ ຕຕ຺ຖ ສຸຂສມ຺ຜສ຺ສຕາ, ອິທໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຣມ຺ມຓໍ. ຈີວຣໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສຸຂາ ເວທນາ, ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ. ປິຓ຺ຑປາເຕ ຣສາຣມ຺ມຓໍ ນິປ຺ປຣິຍາເຍເນວ ລພ຺ຠຕິ. ເອວໍ ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ນານາຣມ຺ມຓວເສນ ໂຍຊນໍ ກຕ຺ວາ ທານມຍາທິເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອິມສ຺ສ ປນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓເມວ ນິພທ຺ຘໍ, ວິນາ ອາຣມ຺ມເຓນ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ທ຺ວາຣໍ ປນ ອນິພທ຺ຘໍ. ກສ຺ມາ? ກມ຺ມສ຺ສ ອນິພທ຺ຘຕ຺ຕາ. ກມ຺ມສ຺ມິຎ຺ຫິ ອນິພທ຺ເຘ ທ຺ວາຣມ຺ປິ ອນິພທ຺ຘເມວ ໂຫຕິ.

ກາມາວຈຣກຸສລໍ ທ຺ວາຣກຖາ

ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາ

ອິມສ຺ສ ປນຕ຺ຖສ຺ສ ປກາສນຕ຺ຖໍ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ທ຺ວາຣກຖາ ກຖິຕາ. ຕຕ຺ຖ ຕີຓິ ກມ຺ມານິ, ຕີຓິ ກມ຺ມທ຺ວາຣານິ, ປຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓານິ, ປຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓທ຺ວາຣານິ, ຉ ຜສ຺ສາ, ຉ ຜສ຺ສທ຺ວາຣານິ, ອຏ຺ຐ ອສໍວຣາ, ອຏ຺ຐ ອສໍວຣທ຺ວາຣານິ, ອຏ຺ຐ ສໍວຣາ, ອຏ຺ຐ ສໍວຣທ຺ວາຣານິ, ທສ ກຸສລກມ຺ມປຖາ, ທສ ອກຸສລກມ຺ມປຖາຕິ, ອິທໍ ເອຕ຺ຕກໍ ທ຺ວາຣກຖາຍ ມາຕິກາຐປນໍ ນາມ.

ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ຕີຓິ ກມ຺ມານິ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕານິ ປນ ຐເປຕ຺ວາ ອາທິໂຕ ຕາວ ຕີຓິ ກມ຺ມທ຺ວາຣານິ ຠາເຊຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕານິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣໍ, ວຈີກມ຺ມທ຺ວາຣໍ, ມໂນກມ຺ມທ຺ວາຣນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ກາໂຍ – ອຸປາທິນ຺ນໂກ, ອາຫາຣສມຸຏ຺ຐາໂນ, ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐາໂນ, ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐາໂນຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍປຣິຍນ຺ຕານິ ອຏ຺ຐ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຣູປານິປິ, ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານາເນວ ຈຕສ຺ໂສ ຘາຕຸໂຍ ວຓ຺ໂຓ ຄນ຺ໂຘ ຣໂສ ໂອຊາຕິ ອຏ຺ຐ ອຸປາທິນ຺ນກກາໂຍ ນາມ. ຕາເນວ ອຏ຺ຐ ອາຫາຣຊານິ ອາຫາຣສມຸຏ຺ຐານິກກາໂຍ ນາມ. ອຏ຺ຐ ອຸຕຸຊານິ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານິກກາໂຍ ນາມ. ອຏ຺ຐ ຈິຕ຺ຕຊານິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານິກກາໂຍ ນາມ.

ເຕສຸ ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣນ຺ຕິ ເນວ ອຸປາທິນ຺ນກກາຍສ຺ສ ນາມໍ ນ ອິຕເຣສໍ. ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐາເນສຸ ປນ ອຏ຺ຐສຸ ຣູເປສຸ ເອກາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ, ອິທໍ ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣໍ ນາມ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ກຕມໍ ຕໍ ຣູປໍ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ? ຍາ ກຸສລຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວາ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວາ, ອພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວາ, ອຠິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ວາ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ວາ, ອາໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ວາ ວິໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ວາ, ສມິຎ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສ ວາ ປສາເຣນ຺ຕສ຺ສ ວາ, ກາຍສ຺ສ ຖມ຺ຠນາ ສນ຺ຖມ຺ຠນາ ສນ຺ຖມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ, ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາປນາ ວິຎ຺ຎາປິຕຕ຺ຕໍ, ອິທໍ ຕໍ ຣູປໍ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໗໒໐). ‘ອຠິກ຺ກມິສ຺ສາມິ ປຏິກ຺ກມິສ຺ສາມີ’ຕິ ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍາ ປຖວີຘາຕຸ ອາໂປຘາຕຸ ເຕໂຊຘາຕຸ ວາໂຍຘາຕຸ ຕນ຺ນິສ຺ສິໂຕ ວຓ຺ໂຓ ຄນ຺ໂຘ ຣໂສ ໂອຊາຕິ ອິເມສໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ຣູປກລາປານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ວາໂຍຘາຕຸ, ສາ ອຕ຺ຕນາ ສຫຊາຕໍ ຣູປກາຍໍ ສນ຺ຖມ຺ເຠຕິ ສນ຺ຘາເຣຕິ ຈາເລຕິ ອຠິກ຺ກມາເປຕິ ປຏິກ຺ກມາເປຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເອກາວຊ຺ຊນວີຖິຍໍ ສຕ຺ຕສຸ ຊວເນສຸ ປຐມຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐິຕາ ວາໂຍຘາຕຸ ອຕ຺ຕນາ ສຫຊາຕໍ ຣູປກາຍໍ ສນ຺ຖມ຺ເຠຕຸໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ອປຣາປຣໍ ປນ ຈາເລຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ທຸຕິຍາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສຕ຺ຕມຈິຕ຺ເຕນ ປນ ສມຸຏ຺ຐິຕາ ວາໂຍຘາຕຸ ເຫຏ຺ຐາ ຉຫິ ຈິຕ຺ເຕຫິ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ວາໂຍຘາຕຸໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນປຈ຺ຈຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ສຫຊາຕໍ ຣູປກາຍໍ ສນ຺ຖມ຺ເຠຕຸໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ຈາເລຕຸໍ ອຠິກ຺ກມາເປຕຸໍ ປຏິກ຺ກມາເປຕຸໍ ອາໂລກາເປຕຸໍ ວິໂລກາເປຕຸໍ ສມ຺ມິຎ຺ຊາເປຕຸໍ ປສາຣາເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ເຕນ ຄມນໍ ນາມ ຊາຍຕິ, ອາຄມນໍ ນາມ ຊາຍຕິ, ຄມນາຄມນໍ ນາມ ຊາຍຕິ. ‘ໂຍຊນໍ ຄໂຕ ທສໂຍຊນໍ ຄໂຕ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊາເປຕິ.

ຍຖາ ຫິ ສຕ຺ຕຫິ ຍຸເຄຫິ ອາກຑ຺ຒິຕພ຺ເພ ສກເຏ ປຐມຍຸເຄ ຍຸຕ຺ຕໂຄຓາ ຍຸຄໍ ຕາວ ສນ຺ຖມ຺ເຠຕຸໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຈກ຺ກໍ ປນ ນປວຏ຺ເຏນ຺ຕິ; ທຸຕິຍາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ; ສຕ຺ຕມຍຸເຄ ປນ ໂຄເຓ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຍທາ ເຉໂກ ສາຣຖິ ຘຸເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ໂຍຕ຺ຕານິ ອາທາຍ ສພ຺ພປຸຣິມໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປໂຕທລຏ຺ຐິຍາ ໂຄເຓ ອາໂກເຏຕິ, ຕທາ ສພ຺ເພວ ເອກພລາ ຫຸຕ຺ວາ ຘຸຣຎ຺ຈ ສນ຺ຘາເຣນ຺ຕິ ຈກ຺ການິ ຈ ປວຏ຺ເຏນ຺ຕິ. ‘ສກຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທສໂຍຊນໍ ວີສຕິໂຍຊນໍ ຄຕາ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປາເທນ຺ຕິ – ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານິກກາໂຍ ນ ໂສ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາຍ ປນ ວາໂຍຘາຕຸຍາ ສຫຊາຕໍ ຣູປກາຍໍ ສນ຺ຖມ຺ເຠຕຸໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ຈາເລຕຸໍ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ເອໂກ ອາກາຣວິກາໂຣ ອຕ຺ຖິ, ອຍໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນາມ. ສາ ອຏ຺ຐ ຣູປານິ ວິຍ ນ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ. ຍຖາ ປນ ອນິຈ຺ຈາທິເຠທານໍ ຘມ຺ມານໍ ຊຣາມຣຓຕ຺ຕາ, ‘‘ຊຣາມຣຓໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນິຈ຺ຈໍ ສງ຺ຂຕ’’ນ຺ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໒.໒໐) ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານໍ ຣູປານໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຕາຍ ສາປິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ ໂຫຕິ.

ວິຎ຺ຎາປນຕ຺ຕາ ປເນສາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິໍ ວິຎ຺ຎາເປຕີຕິ? ເອກໍ ກາຍິກກຣຓໍ. ຈກ຺ຂຸປຖສ຺ມິຎ຺ຫິ ຐິໂຕ ຫຕ຺ຖໍ ວາ ປາທໍ ວາ ອຸກ຺ຂິປຕິ, ສີສໍ ວາ ຠມຸກໍ ວາ ຈາເລຕິ, ອຍໍ ຫຕ຺ຖາທີນໍ ອາກາໂຣ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ປນ ນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ເອວ. ຈກ຺ຂຸນາ ຫິ ຫຕ຺ຖວິກາຣາທິວເສນ ວິປ຺ຜນ຺ທມານໍ ວຓ຺ຓາຣມ຺ມຓເມວ ປສ຺ສຕິ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ປນ ມໂນທ຺ວາຣິກຈິຕ຺ເຕນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ເອສ ກາເຣຕິ ມຎ຺ເຎ’ຕິ ຊານາຕິ.

ຍຖາ ຫິ ອຣຎ຺ເຎ ນິທາຆສມເຍ ອຸທກຏ຺ຐາເນ ມນຸສ຺ສາ ‘ອິມາຍ ສຎ຺ຎາຍ ອິຘ ອຸທກສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ຊານິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ ຣຸກ຺ຂຄ຺ເຄ ຕາລປຓ຺ຓາທີນິ ພນ຺ຘາເປນ຺ຕິ, ສຸຣາປານທ຺ວາເຣ ຘຊໍ ອຸສ຺ສາເປນ຺ຕິ, ອຸຈ຺ຈໍ ວາ ປນ ຣຸກ຺ຂໍ ວາໂຕ ປຫຣິຕ຺ວາ ຈາເລຕິ, ອນ຺ໂຕອຸທເກ ມຈ຺ເຉ ຈລນ຺ເຕ ອຸປຣິ ພຸພ຺ພຸຬການິ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ມໂຫຆສ຺ສ ຄຕມຄ຺ຄປຣິຍນ຺ເຕ ຕິຓປຓ຺ຓກສຏໍ ອຸສ຺ສາຣິຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕາລປຓ຺ຓຘຊສາຂາຈລນພຸພ຺ພຸຬກຕິຓປຓ຺ຓກສເຏ ທິສ຺ວາ ຍຖາ ຈກ຺ຂຸນາ ອທິຏ຺ຐມ຺ປິ ‘ເອຕ຺ຖ ອຸທກໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ສຸຣາ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຍໍ ຣຸກ຺ໂຂ ວາເຕນ ປຫໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ອນ຺ໂຕອຸທເກ ມຈ຺ໂຉ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອຕ຺ຕກໍ ຐານໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ໂອໂຆ ຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ ມໂນວິຎ຺ຎາເຓນ ຊານາຕິ, ເອວເມວ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິປິ ນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາວ. ຈກ຺ຂຸນາ ຫິ ຫຕ຺ຖວິກາຣາທິວເສນ ວິປ຺ຜນ຺ທມານໍ ວຓ຺ຓາຣມ຺ມຓເມວ ປສ຺ສຕິ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ປນ ມໂນທ຺ວາຣິກຈິຕ຺ເຕນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ເອສ ກາເຣຕິ ມຎ຺ເຎ’ຕິ ຊານາຕິ.

ນ ເກວລຎ຺ເຈສາ ວິຎ຺ຎາປນໂຕວ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນາມ. ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໂຕປິ ປນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິເຍວ ນາມ. ອຍຎ຺ຫິ ປເຣສໍ ອນ຺ຕມໂສ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕານມ຺ປິ ປາກຏາ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ນິປຕິຕາ ຫິ ໂສຓສິງ຺ຄາລກາກໂຄຓາທໂຍ ທຓ຺ຑໍ ວາ ເລຑ຺ຑຸໍ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ປຫຣຓາກາເຣ ທສ຺ສິເຕ ‘ອຍໍ ໂນ ປຫຣິຕຸກາໂມ’ຕິ ຎຕ຺ວາ ເຍນ ວາ ເຕນ ວາ ປລາຍນ຺ຕິ. ປາກາຣກຸຏ຺ຏາທິອນ຺ຕຣິກສ຺ສ ປນ ປຣສ຺ສ ອປາກຏກາໂລປິ ອຕ຺ຖິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອປາກຏາ ສມ຺ມຸຂີຠູຕານໍ ປນ ປາກຏຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິເຍວ ນາມ ໂຫຕິ.

ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານິເກ ປນ ກາເຍ ຈລນ຺ເຕ ຕິສມຸຏ຺ຐານິໂກ ຈລຕິ ນ ຈລຕີຕິ? ໂສປິ ຕເຖວ ຈລຕິ. ຕໍຄຕິໂກ ຕທນຸວຕ຺ຕໂກວ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຫິ ອຸທເກ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ອຸທເກ ປຕິຕານິ ສຸກ຺ຂທຓ຺ຑກຕິຓປຓ຺ຓາທີນິປິ ອຸທກຄຕິກາເນວ ຠວນ຺ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕິຏ຺ຐນ຺ເຕ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ – ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວເມສາ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐາເນສຸ ຣູເປສຸ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣໍ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຍາ ປນ ຕສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ສິທ຺ຘາ ເຈຕນາ ຍາຍ ປາຓໍ ຫນຕິ, ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍຕິ, ມິຈ຺ຉາຈາຣໍ ຈຣຕິ, ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ວິຣມຕິ, ອິທໍ ກາຍກມ຺ມໍ ນາມ. ເອວໍ ປຣວາທິມ຺ຫິ ສຕິ ກາໂຍ ທ຺ວາຣໍ, ຕມ຺ຫິ ທ຺ວາເຣ ສິທ຺ຘາ ເຈຕນາ ກາຍກມ຺ມໍ ‘ກຸສລໍ ວາ ອກຸສລໍ ວາ’ຕິ ຐເປຕພ຺ພໍ. ປຣວາທິມ຺ຫິ ປນ ອສຕິ ‘ອພ຺ຍາກຕໍ ວາ’ຕິ ຕິກໍ ປູເຣຕ຺ວາວ ຐເປຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ນຄຣທ຺ວາຣໍ ກຕຏ຺ຐາເນເຍວ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອງ຺ຄຸລມຕ຺ຕມ຺ປິ ອປຣາປຣໍ ນ ສງ຺ກມຕິ, ເຕນ ເຕນ ປນ ທ຺ວາເຣນ ມຫາຊໂນ ສຎ຺ຈຣຕິ, ເອວເມວ ທ຺ວາເຣ ທ຺ວາຣໍ ນ ສຎ຺ຈຣຕິ, ກມ຺ມໍ ປນ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ຈຣຕິ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

ທ຺ວາເຣ ຈຣນ຺ຕິ ກມ຺ມານິ, ນ ທ຺ວາຣາ ທ຺ວາຣຈາຣິໂນ;

ຕສ຺ມາ ທ຺ວາເຣຫິ ກມ຺ມານິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວວຕ຺ຖິຕາຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກມ຺ເມນາປິ ທ຺ວາຣໍ ນາມໍ ລຠຕິ, ທ຺ວາເຣນາປິ ກມ຺ມໍ. ຍຖາ ຫິ ວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນຏ຺ຐານານິ ວິຎ຺ຎາຓທ຺ວາຣໍ ຜສ຺ສທ຺ວາຣໍ ອສໍວຣທ຺ວາຣໍ ສໍວຣທ຺ວາຣນ຺ຕິ ນາມໍ ລຠນ຺ຕິ, ເອວໍ ກາຍກມ຺ມສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນຏ຺ຐານໍ ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣນ຺ຕິ ນາມໍ ລຠຕິ. ວຈີມໂນກມ຺ມທ຺ວາເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍຖາ ປນ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ເຂ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ສິມ຺ພລິເທວຕາ ປລາສເທວຕາ ປຸຈິມນ຺ທເທວຕາ ຜນ຺ທນເທວຕາຕິ ເຕນ ເຕນ ຣຸກ຺ເຂນ ນາມໍ ລຠຕິ, ເອວເມວ ກາຍທ຺ວາເຣນ ກຕໍ ກມ຺ມມ຺ປິ ກາຍກມ຺ມນ຺ຕິ ທ຺ວາເຣນ ນາມໍ ລຠຕິ. ວຈີກມ຺ມມໂນກມ຺ເມສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ໂຎ ກາໂຍ, ອຎ຺ຎໍ ກມ຺ມໍ, ກາເຍນ ປນ ກຕຕ຺ຕາ ຕໍ ກາຍກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນາຫຸ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ –

ກາເຍນ ເຈ ກຕໍ ກມ຺ມໍ, ກາຍກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ;

ກາໂຍ ຈ ກາຍກມ຺ມຎ຺ຈ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວວຕ຺ຖິຕາ.

ສູຈິຍາ ເຈ ກຕໍ ກມ຺ມໍ, ສູຈິກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ;

ສູຈິ ຈ ສູຈິກມ຺ມຎ຺ຈ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວວຕ຺ຖິຕາ.

ວາສິຍາ ເຈ ກຕໍ ກມ຺ມໍ, ວາສິກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ;

ວາສິ ຈ ວາສິກມ຺ມຎ຺ຈ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວວຕ຺ຖິຕາ.

ປຸຣິເສນ ເຈ ກຕໍ ກມ຺ມໍ, ປຸຣິສກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ;