໑. ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກຓ຺ໂຑ

ຕິກມາຕິກາປທວຓ຺ຓນາ

ອິທານິ

ອິຕິ ເມ ຠາສມານສ຺ສ, ອຠິຘມ຺ມກຖໍ ອິມໍ;

ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ນິສາເມຖ, ທຸລ຺ລຠາ ຫິ ອຍໍ ກຖາຕິ.

ເອວໍ ປຏິຎ຺ຎາຕາຍ ອຠິຘມ຺ມກຖາຍ ກຖໂນກາໂສ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ອຠິຘມ຺ໂມ ນາມ ຘມ຺ມສງ຺ຄຓີອາທີນິ ສຕ຺ຕປ຺ປກຣຓານິ; ຘມ຺ມສງ຺ຄຓີປິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກຓ຺ຑາທີນໍ ວເສນ ຈຕ຺ຕາຣິ ກຓ຺ຑານິ; ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກຓ຺ຑມ຺ປິ ມາຕິກາປທຠາຊນີຍວເສນ ທຸວິຘໍ; ຕຕ຺ຖ ມາຕິກາ ອາທິ; ສາປິ ຕິກມາຕິກາ ທຸກມາຕິກາຕິ ທຸວິຘາ; ຕຕ຺ຖ ຕິກມາຕິກາ ອາທິ; ຕິກມາຕິກາຍປິ ກຸສລຕ຺ຕິກໍ ກຸສລຕ຺ຕິເກປິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາຕິ ອິທໍ ປທໍ; ຕສ຺ມາ –

ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄມ຺ຠີຣໍ, ອຠິຘມ຺ມກຖໍ ອິມໍ;

ວຸຈ຺ຈມານໍ ນິສາເມຖ, ເອກຄ຺ຄາ ສາຘຸ ສາຘໂວຕິ.

໑. ‘‘ກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ອພ຺ຍາກຕາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ອຍໍ ຕາວ ອາທິປເທນ ລທ຺ຘນາໂມ ກຸສລຕ຺ຕິໂກ ນາມ. ‘‘ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ, ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ອຍໍ ສພ຺ພປເທຫິ ລທ຺ຘນາໂມ ເວທນາຕ຺ຕິໂກ ນາມ. ເອວໍ ອາທິປທວເສນ ວາ ສພ຺ພປທວເສນ ວາ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຕິກທຸການໍ ນາມໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສພ຺ເພວ ເຈເຕ ປຎ຺ຈທສຫິ ປຣິຈ຺ເຉເທຫິ ວວຕ຺ຖິຕາ. ຕິການຎ຺ຫິ ເອໂກ ປຣິຈ຺ເຉໂທ, ທຸການໍ ຈຕຸທ຺ທສ. ‘‘ເຫຕູ ຘມ຺ມາ, ນເຫຕູ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທໂຍ ຫິ ຉ ທຸກາ ຄນ຺ຖໂຕ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສມ຺ພນ຺ເຘນ ກຓ຺ຓິກາ ວິຍ ຆຏາ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕຕ຺ຕາ ‘ເຫຕຸໂຄຈ຺ຉໂກ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໂຕ ອປເຣ ‘‘ສປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຘມ຺ມາ ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທໂຍ ສຕ຺ຕ ທຸກາ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສມ຺ພນ຺ຘາ, ເກວລໍ ທຸກສາມຎ຺ຎໂຕ ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ໂຄຈ຺ຉກນ຺ຕເຣ ຐປິຕຕ຺ຕາ ອຎ຺ເຎຫິ ຈ ມຫນ຺ຕຣທຸເກຫິ ຈູຬກຕ຺ຕາ ‘ຈູຬນ຺ຕຣທຸກາ’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕໂຕ ປຣໍ ອາສວທຸກາທີນໍ ຉນ຺ນໍ ວເສນ ‘ອາສວໂຄຈ຺ຉໂກ’; ຕຖາ ສໍໂຍຊນທຸກາທີນໍ ວເສນ ‘ສໍໂຍຊນໂຄຈ຺ຉໂກ’; ຕຖາ ຄນ຺ຖໂອຆໂຍຄນີວຣຓທຸກາທີນໍ ວເສນ ‘ຄນ຺ຖໂອຆໂຍຄນີວຣຓໂຄຈ຺ຉກາ’; ປຣາມາສທຸກາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວເສນ ‘ປຣາມາສໂຄຈ຺ຉໂກ’ຕິ. ສພ຺ເພປິ ສຕ຺ຕ ໂຄຈ຺ຉກາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕໂຕ ປຣໍ ‘‘ສາຣມ຺ມຓາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທໂຍ ຈຕຸທ຺ທສ ທຸກາ ‘ມຫນ຺ຕຣທຸກາ’ ນາມ. ຕໂຕ ອຸປາທານທຸກາທໂຍ ຉ ທຸກາ ‘ອຸປາທານໂຄຈ຺ຉໂກ’ ນາມ. ຕໂຕ ກິເລສທຸກາທໂຍ ອຏ຺ຐ ທຸກາ ‘ກິເລສໂຄຈ຺ຉໂກ’ ນາມ. ຕໂຕ ປຣໍ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພທຸກາທໂຍ ອຏ຺ຐາຣສ ທຸກາ ອຠິຘມ຺ມມາຕິກາຍ ປຣິໂຍສາເນ ຐປິຕຕ຺ຕາ ‘ປິຏ຺ຐິທຸກາ’ ນາມ. ‘‘ວິຊ຺ຊາຠາຄິໂນ ຘມ຺ມາ ອວິຊ຺ຊາຠາຄິໂນ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທໂຍ ປນ ທ຺ວາຈຕ຺ຕາລີສ ທຸກາ ‘ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກທຸກາ’ ນາມ. ເອວໍ ສພ຺ເພເປເຕ ປຎ຺ຈທສຫິ ປຣິຈ຺ເຉເທຫິ ວວຕ຺ຖິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອວໍ ວວຕ຺ຖິຕາ ປເນເຕ ສປ຺ປເທສນິປ຺ປເທສວເສນ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາສາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສຸ ຫິ ນວ ຕິກາ ເອກສຕ຺ຕຕິ ຈ ທຸກາ ສປ຺ປເທສານໍ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ປຣິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ສປ຺ປເທສາ ນາມ. ອວເສສາ ເຕຣສ ຕິກາ ເອກສຕ຺ຕຕິ ຈ ທຸກາ ນິປ຺ປເທສາ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ຕິເກສຸ ຕາວ ເວທນາຕ຺ຕິໂກ ວິຕກ຺ກຕ຺ຕິໂກ ປີຕິຕ຺ຕິໂກ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕິໂກ ອຕີຕຕ຺ຕິໂກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຣມ຺ມຓຕ຺ຕິກາຕິ ອິເມ ນວ ຕິກາ ສປ຺ປເທສາ ນາມ. ທຸເກສຸ ເຫຕຸໂຄຈ຺ຉກາທີນໍ ອຸປາທານໂຄຈ຺ຉກປຣິໂຍສານານໍ ນວນ຺ນໍ ໂຄຈ຺ຉການໍ ປຣິໂຍສາເນ ຕໂຍ ຕໂຍ ທຸກາ, ກິເລສໂຄຈ຺ຉກປຣິໂຍສາເນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ທຸກາ, ‘‘ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ, ຈິຕ຺ຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ’’‘‘ຈິຕ຺ຕສໍສຏ຺ຐາ ຘມ຺ມາ, ຈິຕ຺ຕວິສໍສຏ຺ຐາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ທ຺ເວ ມຫນ຺ຕຣທຸກາ, ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກທຸເກສຸ ອຘິວຈນທຸກໍ ນິຣຸຕ຺ຕິທຸກໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິທຸກໍ ນາມຣູປທຸກນ຺ຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ທຸເກ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາ ອຏ຺ຐຕິໍສ ທຸກາ ຈາຕິ ເອເຕ ສປ຺ປເທສາ ນາມ. ວຸຕ຺ຕາວເສສາ ຕິກທຸກາ ສພ຺ເພປິ ນິປ຺ປເທສາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອິທານິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາຕິອາທີນໍ ມາຕິກາປທານໍ ອຍມນຸປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນາ – ‘ກຸສລ’-ສທ຺ໂທ ຕາວ ອາໂຣຄ຺ຍອນວຊ຺ຊເຉກສຸຂວິປາເກສຸ ທິສ຺ສຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ‘‘ກຈ຺ຈິ ນຸ ໂຠໂຕ ກຸສລໍ, ກຈ຺ຈິ ໂຠໂຕ ອນາມຍ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຊາ. ໑.໑໕.໑໔໖; ໒.໒໐.໑໒໙) ອາໂຣຄ຺ເຍ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ກຕໂມ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ກາຍສມາຈາໂຣ ກຸສໂລ? ໂຍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ກາຍສມາຈາໂຣ ອນວຊ຺ໂຊ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໓໖໑) ຈ, ‘‘ອປຣໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕທານຸຕ຺ຕຣິຍໍ ຍຖາ ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສູ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໔໕) ຈ ເອວມາທີສຸ ອນວຊ຺ເຊ. ‘‘ກຸສໂລ ຕ຺ວໍ ຣຖສ຺ສ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານໍ’’ (ມ. ນິ. ໒.໘໗), ‘‘ກຸສລາ ນຈ຺ຈຄີຕສ຺ສ ສິກ຺ຂິຕາ ຈາຕຸຣິຕ຺ຖິໂຍ’’ຕິອາທີສຸ (ຊາ. ໒.໒໒.໙໔) ເຉເກ. ‘‘ກຸສລານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມານໍ ສມາທານເຫຕຸ’’ (ທີ. ນິ. ໓.໘໐), ‘‘ກຸສລສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ອຸປຈິຕຕ຺ຕາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໔໓໑) ສຸຂວິປາເກ. ສ຺ວາຍມິຘ ອາໂຣຄ຺ເຍປິ ອນວຊ຺ເຊປິ ສຸຂວິປາເກປິ ວຕ຺ຕຕິ.

ຘມ຺ມສທ຺ໂທ ປນາຍໍ ປຣິຍຕ຺ຕິເຫຕຸຄຸຓນິສ຺ສຕ຺ຕນິຊ຺ຊີວຕາທີສຸ ທິສ຺ສຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ‘‘ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓາຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໑໐໒) ປຣິຍຕ຺ຕິຍໍ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ເຫຕຸມ຺ຫິ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິອາທີສຸ (ວິຠ. ໗໒໐) ເຫຕຸມ຺ຫິ.

‘‘ນ ຫິ ຘມ຺ໂມ ອຘມ຺ໂມ ຈ, ອຸໂຠ ສມວິປາກິໂນ;

ອຘມ຺ໂມ ນິຣຍໍ ເນຕິ, ຘມ຺ໂມ ປາເປຕິ ສຸຄ຺ຄຕິ’’ນ຺ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໓໐໔; ຊາ. ໑.໑໕.໓໘໖) –

ອາທີສຸ ຄຸເຓ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ສມເຍ ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ’’ (ຘ. ສ. ໑໒໑), ‘‘ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໓) ນິສ຺ສຕ຺ຕນິຊ຺ຊີວຕາຍໍ. ສ຺ວາຍມິຘາປິ ນິສ຺ສຕ຺ຕນິຊ຺ຊີວຕາຍເມວ ວຏ຺ຏຕິ.

ວຈນຕ຺ໂຖ ປເນຕ຺ຖ – ກຸຈ຺ຉິເຕ ປາປເກ ຘມ຺ເມ ສລຍນ຺ຕິ ຈລຍນ຺ຕິ ກມ຺ເປນ຺ຕິ ວິທ຺ຘໍເສນ຺ຕີຕິ ກຸສລາ. ກຸຈ຺ຉິເຕນ ວາ ອາກາເຣນ ສຍນ຺ຕີຕິ ກຸສາ. ເຕ ອກຸສລສງ຺ຂາເຕ ກຸເສ ລຸນນ຺ຕິ ຉິນ຺ທນ຺ຕີຕິ ກຸສລາ. ກຸຈ຺ຉິຕານໍ ວາ ສານໂຕ ຕນຸກຣຓໂຕ ໂອສານກຣຓໂຕ ຎາຓໍ ກຸສໍ ນາມ. ເຕນ ກຸເສນ ລາຕພ຺ພາຕິ ກຸສລາ; ຄເຫຕພ຺ພາ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ວາ ກຸສາ ອຸຠຍຠາຄຄຕໍ ຫຕ຺ຖປ຺ປເທສໍ ລຸນນ຺ຕິ, ເອວມິເມປິ ອຸປ຺ປນ຺ນານຸປ຺ປນ຺ນຠາເວນ ອຸຠຍຠາຄຄຕໍ ກິເລສປກ຺ຂໍ ລຸນນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ກຸສາ ວິຍ ລຸນນ຺ຕີຕິປິ ກຸສລາ. ອຕ຺ຕໂນ ປນ ສຠາວໍ ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ຘມ຺ມາ. ຘາຣິຍນ຺ຕິ ວາ ປຈ຺ຈເຍຫິ, ຘາຣີຍນ຺ຕິ ວາ ຍຖາສຠາວໂຕຕິ ຘມ຺ມາ. ນ ກຸສລາ ອກຸສລາ. ມິຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂາ ອມິຕ຺ຕາ ວິຍ, ໂລຠາທິປຏິປກ຺ຂາ ອໂລຠາທໂຍ ວິຍ ຈ, ກຸສລປຏິປກ຺ຂາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ພ຺ຍາກຕາຕິ ອພ຺ຍາກຕາ, ກຸສລາກຸສລຠາເວນ ອກຖິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕສຸ ປນ ອນວຊ຺ຊສຸຂວິປາກລກ຺ຂຓາ ກຸສລາ, ສາວຊ຺ຊທຸກ຺ຂວິປາກລກ຺ຂຓາ ອກຸສລາ, ອວິປາກລກ຺ຂຓາ ອພ຺ຍາກຕາ.

ກິໍ ປເນຕານິ ‘ກຸສລາ’ຕິ ວາ ‘ຘມ຺ມາ’ຕິ ວາຕິອາທີນິ ເອກຕ຺ຖານິ ອຸທາຫຸ ນານຕ຺ຖານີຕິ? ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖ? ຍທິ ຕາວ ເອກຕ຺ຖານິ ‘ກຸສລາ ຘມ຺ມາ’ຕິ ອິທໍ ‘ກຸສລາກຸສລາ’ຕິວຸຕ຺ຕສທິສໍ ໂຫຕິ. ອຖ ນານຕ຺ຖານິ ຕິກທຸການໍ ຉກ຺ກຈຕຸກ຺ກຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕິ ປທານຎ຺ຈ ອສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຍຖາ ຫິ ‘ກຸສລາ’ ‘ຣູປໍ’‘ຈກ຺ຂຸມາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຕ຺ຖວເສນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອໂນໂລເກນ຺ຕານໍ ປທານໍ ນ ໂກຈິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ເອວມິຘາປິ ປທານໍ ອສມ຺ພນ຺ໂຘ ອາປຊ຺ຊຕິ. ປຸພ຺ພາປຣສມ຺ພນ຺ຘຣຫິຕານິ ຈ ປທານິ ນິປ຺ປໂຍຊນານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ຍາປິ ເຈສາ ປຣໂຕ ‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ’ຕິ ປຸຈ຺ຉາ, ຕາຍປິ ສທ຺ຘິໍ ວິໂຣໂຘ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເນວ ຫິ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ; ອຖ ຈ ປນິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ – ກຕເມ ຘມ຺ມາ ‘ກຸສລາ’ຕິ. ອປໂຣ ນໂຍ – ຍທິ ເອຕານິ ເອກຕ຺ຖານິ, ຕິຓ຺ຓໍ ‘ຘມ຺ມານໍ’ ເອກຕ຺ຕາ ກຸສລາທີນມ຺ປິ ເອກຕ຺ຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ກຸສລາທິປຣານຎ຺ຫິ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ‘ຘມ຺ມານໍ’ ຘມ຺ມຠາເວນ ເອກຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມຕ຺ຕເຍນ ສທ຺ຘິໍ ອຕ຺ຖໂຕ ນິນ຺ນານຕ຺ຖານໍ ກຸສລາທີນມ຺ປິ ເອກຕ຺ຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ‘ຍເທວ ກຸສລໍ, ຕໍ ອກຸສລໍ, ຕໍ ອພ຺ຍາກຕ’ນ຺ຕິ. ‘ອຖາປິ ຕິຓ຺ຓໍ ຘມ຺ມານໍ ເອກຕ຺ຕໍ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຖ, ອຎ຺ໂຎວ ກຸສລປໂຣ ຘມ຺ໂມ, ອຎ຺ໂຎ ອກຸສລປໂຣ ຘມ຺ໂມ, ອຎ຺ໂຎ ອພ຺ຍາກຕປໂຣ ຘມ຺ໂມຕິ ວທຖ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຘມ຺ໂມ ນາມ ຠາໂວ, ຠາວໂຕ ຈ ອຎ຺ໂຎ ອຠາໂວຕິ ກຸສລປຣາ ຠາວສງ຺ຂາຕາ ຘມ຺ມາ ອຎ຺ໂຎ ອກຸສລປໂຣ ຘມ຺ໂມ ອຠາໂວ ສິຍາ, ຕຖາ ອພ຺ຍາກຕປໂຣ. ເຕຫິ ຈ ອຎ຺ໂຎ ກຸສລປໂຣປິ. ເອວໍ ອຠາວຕ຺ຕໍ ອາປນ຺ເນຫິ ຘມ຺ເມຫິ ອນຎ຺ເຎ ກຸສລາທໂຍປິ ອຠາວາເຍວ ສິຍຸ’ນ຺ຕິ.

ສພ຺ພເມຕໍ ອກາຣຓໍ. ກສ຺ມາ? ຍຖານຸມຕິໂວຫາຣສິທ຺ຘິໂຕຕິ. ໂວຫາໂຣ ຫິ ຍຖາ ຍຖາ ອຕ຺ເຖສຸ ອນຸມໂຕ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໂຕ ຕຖາ ຕເຖວ ສິທ຺ໂຘ. ນ ຈາຍໍ ‘‘ກຸສລາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ ກຸສລປຸພ຺ໂພ ຘມ຺ມາຠິລາໂປ ຘມ຺ມປໂຣ ຈ ກຸສລາຠິລາໂປ, ຍຖາ ‘ກຸສລາ ກຸສລາ’ຕິ ເອວໍ, ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖວິເສສາຠາເວນ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໂຕ; ນ ຈ ‘ກຸສລາ’ ‘ຣູປໍ’ຈກ຺ຂຸມາສທ຺ທາ ວິຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອໂນໂລກິຕຕ຺ຖຠາເວນ. ‘ກຸສລ’-ສທ຺ໂທ ປເນຕ຺ຖ ອນວຊ຺ຊສຸຂວິປາກສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ໂຊຕກຠາເວນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໂຕ, ‘ອກຸສລ’-ສທ຺ໂທ ສາວຊ຺ຊທຸກ຺ຂວິປາກຕ຺ຖໂຊຕກຕ຺ເຕນ, ‘ອພ຺ຍາກຕ’-ສທ຺ໂທ ອວິປາກຕ຺ຖໂຊຕກຕ຺ເຕນ, ‘ຘມ຺ມ’-ສທ຺ໂທ ສຠາວຘາຣຓາທິອຕ຺ຖໂຊຕກຕ຺ເຕນ. ໂສ ເອເຕສໍ ອຎ຺ຎຕຣານນ຺ຕເຣ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖສາມຎ຺ຎໍ ທີເປຕິ. ສພ຺ເພວ ຫິ ເອເຕ ສຠາວຘາຣຓາທິນາ ລກ຺ຂເຓນ ຘມ຺ມາ. ກຸສລາທິສທ຺ທາ ຈາປິ ຘມ຺ມສທ຺ທສ຺ສ ປຸຣໂຕ ວຸຈ຺ຈມານາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖວິເສສໍ ຕສ຺ສ ທີເປນ຺ຕິ. ຘມ຺ໂມ ຫິ ກຸສໂລ ວາ ໂຫຕິ ອກຸສໂລ ວາ ອພ຺ຍາກໂຕ ວາ. ເອວເມເຕ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ວຸຈ຺ຈມານາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕທີປກຕ຺ເຕນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕາ. ຘມ຺ມສທ຺ເທນ ສຫ ວຸຈ຺ຈມານາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖສາມຎ຺ຎໍ ອຕ຺ຖວິເສສໍ ວາ ທີປກຕ຺ເຕນ ໂລເກ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕາ. ຕສ຺ມາ ຍເທຕເມຕ຺ຖ ເອກຕ຺ຖນານາຕ຺ຖຕໍ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ໂທສາໂຣປນກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພເມຕໍ ອກາຣຓໍ. ອຍໍ ຕາວ ກຸສລຕ຺ຕິກສ຺ສ ອນຸປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນາ. ອິມິນາວ ນເຍນ ເສສຕິກທຸການມ຺ປິ ນໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິໂຕ ປຣໍ ປນ ວິເສສມຕ຺ຕເມວ ວກ຺ຂາມ.

໒. ສຸຂາຍ ເວທນາຍາຕິອາທີສຸ ‘ສຸຂ’-ສທ຺ໂທ ຕາວ ສຸຂເວທນາສຸຂມູລສຸຂາຣມ຺ມຓສຸຂເຫຕຸສຸຂປຈ຺ຈຍຏ຺ຐານອພ຺ຍາພຊ຺ຌນິພ຺ພານາທີສຸ ທິສ຺ສຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ‘‘ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໒໓໒) ສຸຂເວທນາຍໍ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ສຸໂຂ ພຸທ຺ຘານໍ ອຸປ຺ປາໂທ’’ (ຘ. ປ. ໑໙໔), ‘‘ສຸຂາ ວິຣາຄຕາ ໂລເກ’’ຕິອາທີສຸ (ອຸທາ. ໑໑; ມຫາວ. ໕) ສຸຂມູເລ ‘‘ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ມຫາລິ, ຣູປໍ ສຸຂໍ ສຸຂານຸປຕິຕໍ ສຸຂາວກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໓.໖໐) ສຸຂາຣມ຺ມເຓ. ‘‘ສຸຂສ຺ເສຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິວຈນໍ ຍທິທໍ ປຸຎ຺ຎານີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໗.໖໒) ສຸຂເຫຕຸມ຺ຫິ. ‘‘ຍາວຎ຺ຈິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ສຸກຣໍ ອກ຺ຂາເນນ ປາປຸຓິຕຸໍ ຍາວ ສຸຂາ ສຄ຺ຄາ’’ (ມ. ນິ. ໓.໒໕໕), ‘‘ນ ເຕ ສຸຂໍ ປຊານນ຺ຕິ ເຍ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ ນນ຺ທນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໑) ສຸຂປຈ຺ຈຍຏ຺ຐາເນ. ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣາ ເອເຕ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໘໒) ອພ຺ຍາພຊ຺ເຌ. ‘‘ນິພ຺ພານໍ ປຣມໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິອາທິສຸ (ຘ. ປ. ໒໐໓-໒໐໔) ນິພ຺ພາເນ. ອິຘ ປນາຍໍ ສຸຂເວທນາຍເມວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘ເວທນາ’-ສທ຺ໂທ ‘‘ວິທິຕາ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໒໐໘) ເວທຍິຕສ຺ມິໍເຍວ ວຕ຺ຕຕິ.

‘ທຸກ຺ຂ’-ສທ຺ໂທ ທຸກ຺ຂເວທນາທຸກ຺ຂວຕ຺ຖຸທຸກ຺ຂາຣມ຺ມຓທຸກ຺ຂປຈ຺ຈຍທຸກ຺ຂປຈ຺ຈຍຏ຺ຐານາທີສຸ ທິສ຺ສຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ‘‘ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ’’ຕິອາທີສຸ ທຸກ຺ຂເວທນາຍໍ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ຊາຕິປິ ທຸກ຺ຂາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໓໘໗; ວິຠ. ໑໙໐) ທຸກ຺ຂວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ. ‘‘ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ມຫາລິ, ຣູປໍ ທຸກ຺ຂໍ ທຸກ຺ຂານຸປຕິຕໍ ທຸກ຺ຂາວກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ທຸກ຺ຂາຣມ຺ມເຓ. ‘‘ທຸກ຺ໂຂ ປາປສ຺ສ ອຸຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໑໑໗) ທຸກ຺ຂປຈ຺ຈເຍ. ‘‘ຍາວຎ຺ຈິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ສຸກຣໍ ອກ຺ຂາເນນ ປາປຸຓິຕຸໍ ຍາວ ທຸກ຺ຂາ ນິຣຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໒໕໐) ທຸກ຺ຂປຈ຺ຈຍຏ຺ຐາເນ. ອິຘ ປນາຍໍ ທຸກ຺ຂເວທນາຍເມວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ວຈນຕ຺ໂຖ ປເນຕ຺ຖ – ສຸຂຍຕີຕິ ສຸຂາ. ທຸກ຺ຂຍຕີຕິ ທຸກ຺ຂາ. ນ ທຸກ຺ຂາ ນ ສຸຂາຕິ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ. ‘ມ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ສພ຺ພາປິ ອາຣມ຺ມຓຣສໍ ເວທຍນ຺ຕິ ອນຸຠວນ຺ຕີຕິ ເວທນາ. ຕາສຸ ອິຏ຺ຐານຸຠວນລກ຺ຂຓາ ສຸຂາ, ອນິຏ຺ຐານຸຠວນລກ຺ຂຓາ ທຸກ຺ຂາ, ອຸຠຍວິປຣີຕານຸຠວນລກ຺ຂຓາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ. ໂຍປນາຍໍ ຕີສຸປິ ປເທສຸ ‘ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕ’-ສທ຺ໂທ, ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ສມໍ ປກາເຣຫິ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ. ກຕເຣຫິ ປກາເຣຫີຕິ? ເອກຸປ຺ປາທຕາທີຫິ. ‘‘ນຕ຺ຖິ ເກຈິ ຘມ຺ມາ ເກຫິຈິ ຘມ຺ເມຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ຫິ ອິມສ຺ສ ປຎ຺ຫສ຺ສ ປຏິກ຺ເຂເປ ‘‘ນນຸ ອຕ຺ຖິ ເກຈິ ຘມ຺ມາ ເກຫິຈິ ຘມ຺ເມຫິ ສຫຄຕາ ສຫຊາຕາ ສໍສຏ຺ຐາ ເອກຸປ຺ປາທາ ເອກນິໂຣຘາ ເອກວຕ຺ຖຸກາ ເອກາຣມ຺ມຓາ’’ຕິ (ກຖາ. ໔໗໓) ເອວໍ ເອກຸປ຺ປາທຕາທີນໍ ວເສນ ສມ຺ປໂຍຄຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິຕິ ອິເມຫິ ເອກຸປ຺ປາທຕາທີຫິ ສມໍ ປກາເຣຫິ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ.

໓. ວິປາກຕ຺ຕິເກ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິສິຏ຺ຐານໍ ກຸສລາກຸສລານໍ ປາກາຕິ ວິປາກາ. ວິປກ຺ກຠາວມາປນ຺ນານໍ ອຣູປຘມ຺ມານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ມາຕິ ວິປາກສຠາວຘມ຺ມາ. ຍຖາ ຊາຕິຊຣາສຠາວາ ຊາຕິຊຣາປກຕິກາ ສຕ຺ຕາ ຊາຕິຘມ຺ມາ ຊຣາຘມ຺ມາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ເອວໍ ວິປາກຊນກຏ຺ເຐນ ວິປາກສຠາວາ ວິປາກປກຕິກາ ຘມ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕິຍປທໍ ອຸຠຍສຠາວປຏິກ຺ເຂປວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ.

໔. ອຸປາທິນ຺ນຸປາທານິຍຕ຺ຕິເກ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ອຸເປເຕນ ກມ຺ມຸນາ ອາທິນ຺ນາ, ຜລຠາເວນ ຄຫິຕາຕິ ອຸປາທິນ຺ນາ. ອາຣມ຺ມຓຠາວໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸປາທານສມ຺ພນ຺ເຘນ ອຸປາທານານໍ ຫິຕາຕິ ອຸປາທານິຍາ. ອຸປາທານສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠູຕານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຸປາທິຓ຺ຓາ ຈ ເຕ ອຸປາທານິຍາ ຈາຕິ ອຸປາທິຓ຺ຓຸປາທານິຍາ; ສາສວກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອິຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ເສສປທທ຺ວເຍປິ ປຏິເສຘສຫິໂຕ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໕. ສໍກິລິຏ຺ຐສໍກິເລສິກຕ຺ຕິເກ ສໍກິເລເສຕີຕິ ສໍກິເລໂສ, ວິພາຘຕິ, ອຸປຕາເປຕິ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສໍກິເລເສນ ສມນ຺ນາຄຕາຕິ ສໍກິລິຏ຺ຐາ. ອຕ຺ຕານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕເນນ ສໍກິເລສໍ ອຣຫນ຺ຕິ, ສໍກິເລເສ ວາ ນິຍຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຠາວານຕິກ຺ກມນໂຕຕິ ສໍກິເລສິກາ. ສໍກິເລສສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠູຕານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສໍກິລິຏ຺ຐາ ຈ ເຕ ສໍກິເລສິກາ ຈາຕິ ສໍກິລິຏ຺ຐສໍກິເລສິກາ. ເສສປທທ຺ວຍມ຺ປິ ປຸຣິມຕ຺ຕິເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໖. ວິຕກ຺ກຕ຺ຕິເກ ສມ຺ປໂຍຄວເສນ ວຕ຺ຕມາເນນ ສຫ ວິຕກ຺ເກນ ສວິຕກ຺ກາ. ສຫ ວິຈາເຣນ ສວິຈາຣາ. ສວິຕກ຺ກາ ຈ ເຕ ສວິຈາຣາ ຈາຕິ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣາ. ອຸຠຍຣຫິຕາ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣາ. ວິຕກ຺ກວິຈາເຣສຸ ວິຈາໂຣວ ມຕ຺ຕາ, ປມາຓໍ, ເອເຕສນ຺ຕິ ວິຈາຣມຕ຺ຕາ. ວິຈາຣໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ວິຕກ຺ເກນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ປໂຍຄໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວິຕກ຺ກາ ຈ ເຕ ວິຈາຣມຕ຺ຕາ ຈາຕິ ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕາ.

໗. ປີຕິຕ຺ຕິເກ ປີຕິຍາ ສຫ ເອກຸປ຺ປາທາທິຠາວໍ ຄຕາຕິ ປີຕິສຫຄຕາ, ປີຕິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຸເປກ຺ຂາຕິ ເຈຕ຺ຖ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ເວທນາ ວຸຕ຺ຕາ. ສາ ຫິ ສຸຂທຸກ຺ຂາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ອຸເປກ຺ຂຕິ, ມຊ຺ຌຕ຺ຕາກາຣສຓ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ເຕນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຸເປກ຺ຂາ. ອິຕິ ເວທນາຕ຺ຕິກໂຕ ປທທ຺ວຍເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ນິປ຺ປີຕິກສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ສປ຺ປີຕິກສຸຂໂຕ ວິເສສທສ຺ສນວເສນ ອຍໍ ຕິໂກ ວຸຕ຺ໂຕ.

໘. ທສ຺ສນຕ຺ຕິເກ ທສ຺ສເນນາຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ. ໂສ ຫິ ປຐມໍ ນິພ຺ພານໍ ທສ຺ສນໂຕ ທສ຺ສນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂຄຕ຺ຣຠຸ ປນ ກິຎ຺ຈາປິ ປຐມຕຣໍ ປສ຺ສຕິ, ຍຖາ ປນ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ອາຄໂຕ ປຸຣິໂສ ທູຣໂຕວ ຣຖິກາຍ ຈຣນ຺ຕໍ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ຘຄຕໍ ຣາຊານໍ ທິສ຺ວາປິ ‘ທິຏ຺ໂຐ ເຕ ຣາຊາ’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ທິສ຺ວາປິ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈສ຺ສ ອກຕຕ຺ຕາ ‘ນ ປສ຺ສາມີ’ຕິ ອາຫ. ເອວເມວ ນິພ຺ພານໍ ທິສ຺ວາປິ ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ກິເລສປ຺ປຫານສ຺ສາຠາວາ ນ ທສ຺ສນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຎ຺ຫິ ຎາຓໍ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອາວຊ຺ຊນຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຠາວນາຍາຕິ ເສສມຄ຺ຄຕ຺ຕເຍນ. ເສສມຄ຺ຄຕ຺ຕຍຎ຺ຫິ ປຐມມຄ຺ເຄນ ທິຏ຺ຐສ຺ມິໍເຍວ ຘມ຺ເມ ຠາວນາວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພໍ ກິຎ຺ຈິ ນ ປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ຠາວນາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຕິຍປທໍ ອຸຠຍປຏິກ຺ເຂປວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ.

໙. ຕທນນ຺ຕຣຕ຺ຕິເກ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ໂພ ເຫຕຸ ເອເຕສນ຺ຕິ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພເຫຕຸກາ. ທຸຕິຍປເທປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕິຍປເທ ເນວ ທສ຺ສເນນ ນ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ໂພ ເຫຕຸ ເອເຕສນ຺ຕິ ເອວມຕ຺ຖໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເນວ ທສ຺ສເນນ ນ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ໂພ ເຫຕຸ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອິຕຣຖາ ຫິ ອເຫຕຸການໍ ອຄ຺ຄຫຓໍ ຠເວຍ຺ຍ; ເຫຕຸເຍວ ຫິ ເຕສໍ ນຕ຺ຖິ ໂຍ ທສ຺ສນຠາວນາຫິ ປຫາຕພ຺ໂພ ສິຍາ. ສເຫຕຸເກສຸປິ ເຫຕຸວຊ຺ຊານໍ ປຫານໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ເຫຕູນໍ; ເຫຕຸເຍວ ຫິ ເອເຕສໍ ‘ເນວ ທສ຺ສເນນ ນ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ໂພ’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ເຕ ຘມ຺ມາ. ອຸຠຍມ຺ປິ ເຈຕໍ ອນຘິປ຺ເປຕໍ. ຕສ຺ມາ ເນວ ທສ຺ສເນນ ນ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ໂພ ເຫຕຸ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ເນວທສ຺ສເນນ ນຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພເຫຕຸກາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

໑໐. ອາຈຍຄາມິຕ຺ຕິເກ ກມ຺ມກິເລເສຫິ ອາຈິຍຕີຕິ ອາຈໂຍ. ປຏິສນ຺ຘິຈຸຕິຄຕິປ຺ປວຕ຺ຕານໍ ເອຕໍ ນາມໍ. ຕສ຺ສ ກາຣຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ນິປ຺ຜາທນກຠາເວນ ຕໍ ອາຈຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຍສ຺ສ ວາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕເມວ ອາຈຍໍ ຄເມນ຺ຕີຕິປິ ອາຈຍຄາມິໂນ; ສາສວກຸສລາກຸສລານໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕໂຕ ເອວ ອາຈຍສງ຺ຂາຕາ ຈຍາ ອເປຕຕ຺ຕາ, ນິພ຺ພານໍ ອເປຕໍ ຈຍາຕິ ອປຈໂຍ. ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນໂຕ ອປຈຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອປຈຍຄາມິໂນ; ອຣິຍມຄ຺ຄານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອປິຈ ປາກາຣໍ ອິຏ຺ຐກວຑ຺ຒກີ ວິຍ ປວຕ຺ຕໍ ອາຈິນນ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອາຈຍຄາມິໂນ. ເຕນ ຈິຕໍ ຈິຕໍ ອິຏ຺ຐກໍ ວິທ຺ຘໍສຍມາໂນ ປຸຣິໂສ ວິຍ ຕເທວ ປວຕ຺ຕໍ ອປຈິນນ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອປຈຍຄາມິໂນ. ຕຕິຍປທໍ ອຸຠຍປຏິກ຺ເຂເປນ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໑. ເສກ຺ຂຕ຺ຕິເກ ຕີສຸ ສິກ຺ຂາສຸ ຊາຕາຕິ ເສກ຺ຂາ. ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ເສກ຺ຂານໍ ເອເຕຕິປິ ເສກ຺ຂາ. ອປຣິໂຍສິຕສິກ຺ຂຕ຺ຕາ ສຍເມວ ສິກ຺ຂນ຺ຕີຕິປິ ເສກ຺ຂາ. ອຸປຣິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພາຠາວໂຕ ນ ເສກ຺ຂາຕິ ອເສກ຺ຂາ. ວຸຑ຺ຒິປ຺ປຕ຺ຕາ ວາ ເສກ຺ຂາຕິປິ ອເສກ຺ຂາ. ອຣຫຕ຺ຕຜລຘມ຺ມານໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕຕິຍປທໍ ອຸຠຍປຏິກ຺ເຂເປນ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໒. ປຣິຕ຺ຕຕ຺ຕິເກ ສມນ຺ຕໂຕ ຂຓ຺ຑິຕຕ຺ຕາ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ປຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ; ‘ປຣິຕ຺ຕໍ ໂຄມຍປິຓ຺ຑ’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໓.໙໖) ວິຍ. ອິເມປິ ອປ຺ປານຸຠາວຕາຍ ປຣິຕ຺ຕາ ວິຍາຕິ ປຣິຕ຺ຕາ; ກາມາວຈຣຘມ຺ມານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຕ຺ຖຕາຍ ວິປຸລຜລຕາຍ ທີຆສນ຺ຕານຕາຍ ຈ ມຫນ຺ຕຠາວໍ ຄຕາ, ມຫນ຺ເຕຫິ ວາ ອຸຬາຣຈ຺ຉນ຺ທວີຣິຍຈິຕ຺ຕປຎ຺ເຎຫິ ຄຕາ ປຏິປນ຺ນາຕິປິ ມຫຄ຺ຄຕາ. ປມາຓກຣາ ຘມ຺ມາ ຣາຄາທໂຍ ປມາຓໍ ນາມ. ອາຣມ຺ມຓໂຕ ວາ ສມ຺ປໂຍຄໂຕ ວາ ນຕ຺ຖິ ເອເຕສໍ ປມາຓໍ, ປມາຓສ຺ສ ຈ ປຏິປກ຺ຂາຕິ ອປ຺ປມາຓາ.

໑໓. ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕິເກ ປຣິຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໑໔. ຫີນຕ຺ຕິເກ ຫີນາຕິ ລາມກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ. ຫີນປ຺ປຓີຕານໍ ມຊ຺ເຌ ຠວາຕິ ມຊ຺ຌິມາ. ອວເສສາ ເຕຠູມກາ ຘມ຺ມາ ອຸຕ຺ຕມຏ຺ເຐນ ອຕປ຺ປກຏ຺ເຐນ ຈ ປຓີຕາ; ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ຘມ຺ມາ.

໑໕. ມິຈ຺ຉຕ຺ຕຕ຺ຕິເກ ‘ຫິຕສຸຂາວຫາ ເມ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ ເອວໍ ອາສີສິຕາປິ ຕຖາ ອຠາວໂຕ, ‘ອສຸຠາທີສຸເຍວ ສຸຠ’ນ຺ຕິອາທິ ວິປຣີຕປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ຈ ມິຈ຺ຉາສຠາວາຕິ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕາ; ວິປາກທາເນ ສຕິ ຂນ຺ຘເຠທານນ຺ຕຣເມວ ວິປາກທານໂຕ ນິຍຕາ; ມິຈ຺ຉຕ຺ຕາ ຈ ເຕ ນິຍຕາ ຈາຕິ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍຕາ. ວຸຕ຺ຕວິປຣີເຕນ ອຕ຺ເຖນ ສມ຺ມາສຠາວາຕິ ສມ຺ມຕ຺ຕາ; ສມ຺ມຕ຺ຕາ ຈ ເຕ ນິຍຕາ ຈ ອນນ຺ຕຣເມວ ຜລທາເນນາຕິ ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍຕາ. ອຸຠຍຖາປິ ນ ນິຍຕາຕິ ອນິຍຕາ.

໑໖. ມຄ຺ຄາຣມ຺ມຓຕ຺ຕິເກ ນິພ຺ພານໍ ມຄ຺ຄຕິ, ຄເວສຕິ, ກິເລເສ ວາ ມາເຣນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ມຄ຺ໂຄ. ມຄ຺ໂຄ ອາຣມ຺ມຓໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ມຄ຺ຄາຣມ຺ມຓາ. ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກປິ ມຄ຺ໂຄ ປຈ຺ຈຍຏ຺ເຐນ ເອເຕສໍ ເຫຕູຕິ ມຄ຺ຄເຫຕຸກາ. ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ວາ ເຫຕູ ມຄ຺ເຄ ວາ ເຫຕູຕິ ມຄ຺ຄເຫຕູ. ເຕ ເອເຕສໍ ເຫຕູຕິປິ ມຄ຺ຄເຫຕຸກາ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ສຍໍ ມຄ຺ໂຄ ເຈວ ເຫຕຸ ຈ. ອິຕິ ມຄ຺ໂຄ ເຫຕຸ ເອເຕສນ຺ຕິປິ ມຄ຺ຄເຫຕຸກາ. ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ມຄ຺ໂຄ ອຘິປຕິ ເອເຕສນ຺ຕິ ມຄ຺ຄາຘິປຕິໂນ.

໑໗. ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕິເກ ອຸປ຺ປາທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ຠງ຺ຄາ ອຸທ຺ຘໍ ປນ຺ນາ ຄຕາ ປວຕ຺ຕາຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ນ ອຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ. ປຣິນິຏ຺ຐິຕກາຣເຓກເທສຕ຺ຕາ ອວສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຸປ຺ປາທິໂນ.

໑໘. ອຕີຕຕ຺ຕິເກ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາວໍ ອຸປ຺ປາທາທິກ຺ຂຓໍ ວາ ປຕ຺ວາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາຕິ ອຕີຕາ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ນ ອາຄຕາຕິ ອນາຄຕາ. ຕໍ ຕໍ ກາຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ.

໑໙. ອນນ຺ຕຣຕ຺ຕິເກ ອຕີຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ອຕີຕາຣມ຺ມຓາ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໒໐. ອຊ຺ຌຕ຺ຕຕ຺ຕິເກ ‘ເອວໍ ປວຕ຺ຕມານາ ມຍໍ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ຄຫຓໍ, ‘ຄມິສ຺ສາມາ’ຕິ ອິມິນາ ວິຍ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອຕ຺ຕານໍ ອຘິກາຣໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາ. ‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕ’-ສທ຺ໂທ ປນາຍໍ ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ເຕ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ເຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຊ຺ຌຕ຺ເຕ ວິສຍຊ຺ຌຕ຺ເຕຕິ ຈຕູສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ເຕນານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸນາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ປຸຣິມສ຺ມິໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ເຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ສຓ຺ຐເປຕພ຺ພໍ’’ (ມ. ນິ. ໓.໑໘໘), ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣໂຕ ສມາຫິໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໓໖໒) ຫິ ອຍໍ ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ເຕ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນໍ’’ (ທີ. ນິ. ໑.໒໒໘; ຘ. ສ. ໑໖໑), ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໓) ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ເຕ. ‘‘ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການິ ອາຍຕນານີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໓໐໔) ອຊ຺ຌຕ຺ຕຊ຺ຌຕ຺ເຕ. ‘‘ອຍໍ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ວິຫາໂຣ ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຍທິທໍ ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕານໍ ອມນສິກາຣາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໑໘໗) ວິສຍຊ຺ຌຕ຺ເຕ; ອິສ຺ສຣິຍຏ຺ຐາເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຜລສມາປຕ຺ຕິ ຫິ ພຸທ຺ຘານໍ ອິສ຺ສຣິຍຏ຺ຐານໍ ນາມ. ອິຘ ປນ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ເຕ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ປວຕ຺ຕາ ປາຏິປຸຄ຺ຄລິກາ ຘມ຺ມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕໂຕ ພາຫິຣຠູຕາ ປນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘາ ວາ ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘາ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ນາມ. ຕຕິຍປທໍ ຕທຸຠຍວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໑. ອນນ຺ຕຣຕ຺ຕິໂກ ເຕເຍວ ຕິປ຺ປກາເຣປິ ຘມ຺ເມ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ.

໒໒. ສນິທສ຺ສນຕ຺ຕິເກ ທຏ຺ຐພ຺ພຠາວສງ຺ຂາເຕນ ສຫ ນິທສ຺ສເນນາຕິ ສນິທສ຺ສນາ. ປຏິຫນນຠາວສງ຺ຂາເຕນ ສຫ ປຏິເຆນາຕິ ສປ຺ປຏິຆາ. ສນິທສ຺ສນາ ຈ ເຕ ສປ຺ປຏິຆາ ຈາຕິ ສນິທສ຺ສນສປ຺ປຏິຆາ. ນຕ຺ຖິ ເອເຕສໍ ທຏ຺ຐພ຺ພຠາວສງ຺ຂາຕໍ ນິທສ຺ສນນ຺ຕິ ອນິທສ຺ສນາ. ອນິທສ຺ສນາ ຈ ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສປ຺ປຏິຆາ ຈາຕິ ອນິທສ຺ສນສປ຺ປຏິຆາ. ຕຕິຍປທໍ ອຸຠຍປຏິກ຺ເຂເປນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ຕາວ ຕິກມາຕິກາຍ ອນຸປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນາ.

ຕິກມາຕິກາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທຸກມາຕິກາປທວຓ຺ຓນາ

໑-໖. ທຸກມາຕິກາຍໍ ປນ ຕິເກສຸ ອນາຄຕປທວຓ຺ຓນໍເຍວ ກຣິສ຺ສາມ. ເຫຕຸໂຄຈ຺ຉເກ ຕາວ ເຫຕຸຘມ຺ມາຕິ ມູລຏ຺ເຐນ ເຫຕຸສງ຺ຂາຕາ ຘມ຺ມາ. ເຫຕູ ຘມ຺ມາຕິປິ ປາໂຐ. ນ ເຫຕູຕິ ເຕສໍເຍວ ປຏິກ຺ເຂປວຈນໍ. ສມ຺ປໂຍຄໂຕ ປວຕ຺ເຕນ ສຫ ເຫຕຸນາຕິ ສເຫຕຸກາ. ຕເຖວ ປວຕ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ ເອເຕສໍ ເຫຕູຕິ ອເຫຕຸກາ. ເອກຸປ຺ປາທາທິຕາຍ ເຫຕຸນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຕິ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ. ເຫຕຸນາ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາຕິ ເຫຕຸວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ. ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ທຸການໍ ກິຎ຺ຈາປິ ອຕ຺ຖໂຕ ນານຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ເທສນາວິລາເສນ ປນ ຕຖາ ພຸຊ຺ຌນ຺ຕານໍ ວາ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ວຸຕ຺ຕາ. ຕໂຕ ປຣໍ ປຐມທຸກໍ ທຸຕິຍຕຕິເຍຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເຕສໍ ‘ເຫຕູ ນ ເຫຕູ’ຕິອາທີນໍ ປທານໍ ວເສນ ຍຖາສມ຺ຠວໂຕ ອປເຣປິ ຕໂຍ ທຸກາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ຍເຖວ ‘ເຫຕູ ເຈວ ຘມ຺ມາ ສເຫຕຸກາ ຈາ’ຕິ ເອຕໍ ສມ຺ຠວຕິ, ຕຖາ ‘ເຫຕູ ເຈວ ຘມ຺ມາ ອເຫຕຸກາ ຈາ’ຕິ ອິທມ຺ປິ. ຍຖາ ຈ ‘ສເຫຕຸກາ ເຈວ ຘມ຺ມາ ນ ຈ ເຫຕູ’ຕິ ເອຕໍ ສມ຺ຠວຕິ, ຕຖາ ‘ອເຫຕຸກາ ເຈວ ຘມ຺ມາ ນ ຈ ເຫຕູ’ຕິ ອິທມ຺ປິ. ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕທຸເກນ ສທ຺ຘິໍ ໂຍຊນາຍປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຕຕ຺ຣ ຍເທຕໍ ‘ນ ເຫຕູ ຘມ຺ມາ ສເຫຕຸກາປິ ອເຫຕຸກາປີ’ຕິ ສິທ຺ເຘ, ‘ນ ເຫຕູ ໂຂ ປນ ຘມ຺ມາ’ຕິ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ‘ໂຂ ປນາ’ຕິ ປທໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ວເສນ ອຍໍ ອຕິເຣກຕ຺ໂຖ ສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກຖໍ? ນ ເກວລໍ ‘ນ ເຫຕຸ ຘມ຺ມາ ອຖ ໂຂ ອຎ຺ເຎປິ ນ ຈ ສເຫຕຸກາປິ ອເຫຕຸກາປິ ອິຈ຺ເຈວ, ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຖາປີຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍເຖວ ຫິ ‘ນ ເຫຕູ ຘມ຺ມາ ສເຫຕຸກາປິ ອເຫຕຸກາປິ’, ເອວໍ ‘ເຫຕູ ຘມ຺ມາ ສເຫຕຸກາປິ ອເຫຕຸກາປິ’. ຍຖາ ຈ ‘ນ ເຫຕູ ຘມ຺ມາ ສເຫຕຸກາປິ ອເຫຕຸກາປິ’, ເອວໍ ‘ນ ເຫຕູ ຘມ຺ມາ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາປິ ເຫຕຸວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາປີ’ຕິ.

໗-໑໓. ຈູຬນ຺ຕຣທຸເກສຸ ອຕ຺ຕໂນ ນິປ຺ຜາທເກນ ສຫ ປຈ຺ຈເຍນາຕິ ສປ຺ປຈ຺ຈຍາ. ນຕ຺ຖິ ເອເຕສໍ ອຸປ຺ປາເທ ວາ ຐິຕິຍໍ ວາ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ. ປຈ຺ຈເຍຫິ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ ກຕາຕິ ສງ຺ຂຕາ. ນ ສງ຺ຂຕາຕິ ອສງ຺ຂຕາ. ອວິນິພ຺ໂຠຄວເສນ ຣູປໍ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຣູປິໂນ. ຕຖາວິຘໍ ນຕ຺ຖິ ເອເຕສໍ ຣູປນ຺ຕິ ອຣູປິໂນ. ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂຓໍ ວາ ຣູປໍ; ຕໍ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຣູປິໂນ. ນ ຣູປິໂນ ອຣູປິໂນ. ໂລກິຍາ ຘມ຺ມາຕິ ໂລໂກ ວຸຈ຺ຈຕິ ລຸຊ຺ຊນປລຸຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ວຏ຺ຏໍ; ຕສ຺ມິໍ ປຣິຍາປນ຺ນຠາເວນ ໂລເກ ນິຍຸຕ຺ຕາຕິ ໂລກິຍາ. ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ຓາຕິ ອຸຕ຺ຕຣາ; ໂລເກ ອປຣິຍາປນ຺ນຠາເວນ ໂລກໂຕ ອຸຕ຺ຕຣາຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ. ເກນຈິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີສຸ ເກນຈິ ເອເກນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ວາ ໂສຕວິຎ຺ຎາເຓນ ວາ ວິຊານິຕພ຺ພາ. ເກນຈິ ນ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ ເຕເນວ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ວາ ໂສຕວິຎ຺ຎາເຓນ ວາ ນ ວິຊານິຕພ຺ພາ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ປທານໍ ອຕ຺ຖນານຕ຺ຕໂຕ ທຸໂກ ໂຫຕິ.

໑໔-໑໙. ອາສວໂຄຈ຺ຉເກ ອາສວນ຺ຕີຕິ ອາສວາ. ຈກ຺ຂຸໂຕປິ…ເປ… ມນໂຕປິ ສນ຺ທນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຘມ຺ມໂຕ ຍາວ ໂຄຕ຺ຣຠຸໍ, ໂອກາສໂຕ ຍາວ ຠວຄ຺ຄໍ ສວນ຺ຕີຕິ ວາ ອາສວາ. ເອເຕ ຘມ຺ເມ ເອຕຎ຺ຈ ໂອກາສໍ ອນ຺ໂຕກຣິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ໂຕກຣຓຕ຺ໂຖ ຫິ ອຍໍ ‘ອາ’ກາໂຣ. ຈິຣປາຣິວາສິຍຏ຺ເຐນ ມທິຣາທໂຍ ອາສວາ. ອາສວາ ວິຍາຕິປິ ອາສວາ. ໂລກສ຺ມິຎ຺ຫິ ຈິຣປາຣິວາສິກາ ມທິຣາທໂຍ ອາສວາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຍທິ ຈ ຈິຣປາຣິວາສິຍຏ຺ເຐນ ອາສວາ, ເອເຕເຍວ ຠວິຕຸມຣຫນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ປຸຣິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກຏິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ, ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ອວິຊ຺ຊາ ນາໂຫສີ’’ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໑໐.໖໑). ອາຍຕໍ ວາ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໍ ສວນ຺ຕິ ປສວນ຺ຕີຕິປິ ອາສວາ. ຕໂຕ ອຎ຺ເຎ ໂນ ອາສວາ ນາມ. ອຕ຺ຕານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ເຕຫິ ສຫ ອາສເວຫີຕິ ສາສວາ. ເອວໍ ປວຕ຺ຕມານາ ນຕ຺ຖິ ເອເຕສໍ ອາສວາຕິ ອນາສວາ. ເສສໍ ເຫຕຸໂຄຈ຺ຉເກ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ‘ນ ເຫຕູ ໂຂ ປນ ຘມ຺ມາ ສເຫຕຸກາປິ ອເຫຕຸກາປີຕິ ອຍໍ ໂອສານທຸໂກ ປຐມທຸກສ຺ສ ທຸຕິຍປທໍ ອາທິມ຺ຫິ ຐເປຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ອິຘ ‘ໂນ ອາສວາ ໂຂ ປນ ຘມ຺ມາ ສາສວາປິ ອນາສວາປີ’ຕິ ນ ວຸຕ຺ໂຕ. ກິຎ຺ຈາປິ ນ ວຸຕ຺ໂຕ, ອຖ ໂຂ ອຍຎ຺ຈ ອຎ຺ໂຎ ຈ ເຠໂທ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໒໐-໒໕. ສໍໂຍຊນໂຄຈ຺ຉເກ ຍສ຺ສ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວຏ຺ຏສ຺ມິໍ ສໍໂຍເຊນ຺ຕິ ພນ຺ຘນ຺ຕີຕິ ສໍໂຍຊນາ. ຕໂຕ ອຎ຺ເຎ ໂນ ສໍໂຍຊນາ ນາມ. ອາຣມ຺ມຓຠາວໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ສໍໂຍຊນສມ຺ພນ຺ຘເນ ສໍໂຍຊນານໍ ຫິຕາຕິ ສໍໂຍຊນິຍາ. ສໍໂຍຊນສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠູຕານໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ນ ສໍໂຍຊນິຍາ ອສໍໂຍຊນິຍາ. ເສສໍ ເຫຕຸໂຄຈ຺ຉເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

໒໖-໓໑. ຄນ຺ຖໂຄຈ຺ຉເກ ຍສ຺ສ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ຕໍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ວຏ຺ຏສ຺ມິໍ ຄນ຺ເຖນ຺ຕິ ຆເຏນ຺ຕີຕິ ຄນ຺ຖາ. ຕໂຕ ອຎ຺ເຎ ໂນ ຄນ຺ຖາ. ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ຄນ຺ເຖຫິ ຄນ຺ຖິຕພ຺ພາຕິ ຄນ຺ຖນິຍາ. ເສສໍ ເຫຕຸໂຄຈ຺ຉເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ຈ ອິຘ, ເອວໍ ອິໂຕ ປເຣສຸປິ ວຸຕ຺ຕາວເສສໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໓໒-໓໗. ໂອຆໂຄຈ຺ຉເກ ຍສ຺ສ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ຕໍ ວຏ຺ຏສ຺ມິໍເຍວ ໂອຫນນ຺ຕິ ໂອສີທາເປນ຺ຕີຕິ ໂອຆາ. ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອຕິກ຺ກມນີຍໂຕ ໂອເຆຫິ ອຕິກ຺ກມິຕພ຺ພາຕິ ໂອຆນິຍາ. ໂອຆານໍ ອາຣມ຺ມຓຘມ຺ມາ ເອວ ເວທິຕພ຺ພາ.

໓໘-໔໓. ໂຍຄໂຄຈ຺ຉເກ ວຏ຺ຏສ຺ມິໍ ໂຍເຊນ຺ຕີຕິ ໂຍຄາ. ໂຍຄນິຍາ ໂອຆນິຍາ ວິຍ ເວທິຕພ຺ພາ.

໔໔-໔໙. ນີວຣຓໂຄຈ຺ຉເກ ຈິຕ຺ຕໍ ນີວຣນ຺ຕິ ປຣິໂຍນນ຺ຘນ຺ຕີຕິ ນີວຣຓາ. ນີວຣຓິຍາ ສໍໂຍຊນິຍາ ວິຍ ເວທິຕພ຺ພາ.

໕໐-໕໔. ປຣາມາສໂຄຈ຺ຉເກ ຘມ຺ມານໍ ຍຖາຠູຕໍ ອນິຈ຺ຈາທິອາກາຣໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ‘ນິຈ຺ຈ’ນ຺ຕິ ອາທິວເສນ ປວຕ຺ຕມານາ ປຣໂຕ ອາມສນ຺ຕີຕິ ປຣາມາສາ. ປຣາມາເສຫິ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ປຣາມຏ຺ຐຕ຺ຕາ ປຣາມຏ຺ຐາ.

໕໕-໖໘. ມຫນ຺ຕຣທຸເກສຸ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ສຫ ອາຣມ຺ມເຓນາຕິ ສາຣມ຺ມຓາ. ນຕ຺ຖິ ເອເຕສໍ ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ອນາຣມ຺ມຓາ. ຈິນ຺ຕນຏ຺ເຐນ ຈິຕ຺ຕາ, ວິຈິຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ວາ ຈິຕ຺ຕາ. ອວິປ຺ປໂຍຄວເສນ ເຈຕສິ ນິຍຸຕ຺ຕາຕິ ເຈຕສິກາ. ນິຣນ຺ຕຣຠາວູປຄມນຕາຍ, ອຸປ຺ປາທໂຕ ຍາວ ຠງ຺ຄາ, ຈິຕ຺ເຕນ ສໍສຏ຺ຐາຕິ ຈິຕ຺ຕສໍສຏ຺ຐາ. ເອກໂຕ ວຕ຺ຕມານາປິ ນິຣນ຺ຕຣຠາວໍ ອນຸປຄມນຕາຍ ຈິຕ຺ເຕນ ວິສໍສຏ຺ຐາຕິ ຈິຕ຺ຕວິສໍສຏ຺ຐາ. ສມຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ສມຸຏ຺ຐານໍ. ຈິຕ຺ຕໍ ສມຸຏ຺ຐານໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ. ສຫ ຠວນ຺ຕີຕິ ສຫຠຸໂນ. ຈິຕ຺ເຕນ ສຫຠຸໂນ ຈິຕ຺ຕສຫຠຸໂນ. ອນຸປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອນຸປຣິວຕ຺ຕິໂນ. ກິໍ ອນຸປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ? ຈິຕ຺ຕໍ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸປຣິວຕ຺ຕິໂນ ຈິຕ຺ຕານຸປຣິວຕ຺ຕິໂນ. ຈິຕ຺ຕສໍສຏ຺ຐາ ຈ ເຕ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ຈາຕິ ຈິຕ຺ຕສໍສຏ຺ຐສມຸຏ຺ຐານາ. ຈິຕ຺ຕສໍສຏ຺ຐາ ຈ ເຕ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ຈ ຈິຕ຺ຕສຫຠຸໂນ ເອວ ຈາຕິ ຈິຕ຺ຕສໍສຏ຺ຐສມຸຏ຺ຐານສຫຠຸໂນ. ຈິຕ຺ຕສໍສຏ຺ຐາ ຈ ເຕ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ຈ ຈິຕ຺ຕານຸປຣິວຕ຺ຕິໂນ ເອວ ຈາຕິ ຈິຕ຺ຕສໍສຏ຺ຐສມຸຏ຺ຐານານຸປຣິວຕ຺ຕິໂນ. ເສສານິ ສພ຺ພປທານິ ວຸຕ຺ຕປທານໍ ປຏິກ຺ເຂປວເສນ ເວທິຕພ຺ພານິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຕ຺ຕິເກ ວຸຕ຺ຕວເສນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາວ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ. ຕໂຕ ພຫິຠູຕາຕິ ພາຫິຣາ. ອຸປາທິຍນ຺ເຕວ ຠູຕານິ, ນ ຠູຕານິ ວິຍ ອຸປາທິຍນ຺ຕີຕິ ອຸປາທາ. ນ ອຸປາທິຍນ຺ເຕວາຕິ ໂນອຸປາທາ.

໖໙-໗໔. ອຸປາທານໂຄຈ຺ຉເກ ຠຸສໍ ອາທິຍນ຺ຕີຕິ ອຸປາທານາ; ທຬ຺ຫຄ຺ຄາຫໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕ ອຎ຺ເຎ ໂນອຸປາທານາ.

໗໕-໘໒. ກິເລສໂຄຈ຺ຉເກ ສໍກິລິຏ຺ຐຕ຺ຕິເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໘໓-໑໐໐. ປິຏ຺ຐິທຸເກສຸ ກາເມ ອວຈຣນ຺ຕີຕິ ກາມາວຈຣາ ຣູເປ ອວຈຣນ຺ຕີຕິ ຣູປາວຈຣາ. ອຣູເປ ອວຈຣນ຺ຕີຕິ ອຣູປາວຈຣາ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ປຣໂຕ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ເຕຠູມກວຏ຺ເຏ ປຣິຍາປນ຺ນາ ອນ຺ໂຕຄຘາຕິ ປຣິຍາປນ຺ນາ. ຕສ຺ມິໍ ນ ປຣິຍາປນ຺ນາຕິ ອປຣິຍາປນ຺ນາ. ວຏ຺ຏມູລໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕາ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ວຏ຺ຏໂຕ ນິຍ຺ຍນ຺ຕີຕິ ນິຍ຺ຍານິກາ. ອິມິນາ ລກ຺ຂເຓນ ນ ນິຍ຺ຍນ຺ຕີຕິ ອນິຍ຺ຍານິກາ. ຈຸຕິຍາ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ປວຕ຺ຕິຍາ ອນນ຺ຕຣໍ ຜລທາເນ ນິຍຕຕ຺ຕາ ນິຍຕາ. ຕຖາ ອນິຍຕຕ຺ຕາ ອນິຍຕາ. ອຎ຺ເຎ ຘມ຺ເມ ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ປຊຫນ຺ຕີຕິ ອຸຕ຺ຕຣາ. ອຕ຺ຕານໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຸໍ ສມຕ຺ເຖຫິ ສຫ ອຸຕ຺ຕເຣຫີຕິ ສອຸຕ຺ຕຣາ. ນຕ຺ຖິ ເອເຕສໍ ອຸຕ຺ຕຣາຕິ ອນຸຕ຺ຕຣາ. ຣຓນ຺ຕິ ເອເຕຫີຕິ ຣຓາ; ເຍຫິ ອຠິຠູຕາ ສຕ຺ຕາ ນານປ຺ປກາເຣນ ກນ຺ທນ຺ຕິ ປຣິເທວນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຣາຄາທີນໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສມ຺ປໂຍຄວເສນ ປຫາເນກຏ຺ຐຕາວເສນ ຈ ສຫ ຣເຓຫີຕິ ສຣຓາ. ເຕນາກາເຣນ ນຕ຺ຖິ ເອເຕສໍ ຣຓາຕິ ອຣຓາ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກທຸກມາຕິກາປທວຓ຺ຓນາ

໑໐໑-໑໐໘. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກທຸເກສຸ ສມ຺ປໂຍຄວເສນ ວິຊ຺ຊໍ ຠຊນ຺ຕີຕິ ວິຊ຺ຊາຠາຄິໂນ; ວິຊ຺ຊາຠາເຄ ວິຊ຺ຊາໂກຏ຺ຐາເສ ວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິປິ ວິຊ຺ຊາຠາຄິໂນ. ຕຕ຺ຖ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ, ມໂນມຍິທ຺ຘິ, ຉ ອຠິຎ຺ຎາຕິ ອຏ຺ຐ ວິຊ຺ຊາ. ປຸຣິເມນ ອຕ຺ເຖນ ຕາຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາປິ ວິຊ຺ຊາຠາຄິໂນ. ປຈ຺ຉິເມນ ອຕ຺ເຖນ ຕາສຸ ຍາ ກາຈິ ເອກາ ວິຊ຺ຊາ ວິຊ຺ຊາ. ເສສາ ວິຊ຺ຊາຠາຄິໂນຕິ. ເອວໍ ວິຊ຺ຊາປິ ວິຊ຺ຊາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາປິ ວິຊ຺ຊາຠາຄິໂນຕ຺ເວວ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິຘ ປນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາວ ອຘິປ຺ເປຕາ. ສມ຺ປໂຍຄວເສເນວ ອວິຊ຺ຊໍ ຠຊນ຺ຕີຕິ ອວິຊ຺ຊາຠາຄິໂນ. ອວິຊ຺ຊາຠາເຄ ອວິຊ຺ຊາໂກຏ຺ຐາເສ ວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິປິ ອວິຊ຺ຊາຠາຄິໂນ. ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂປຏິຈ຺ຉາທກໍ ຕໂມ ສມຸທຍາທິປຏິຈ຺ຉາທກນ຺ຕິ ຈຕສ຺ໂສ ອວິຊ຺ຊາ. ປຸຣິມນເຍເນວ ຕາຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາປິ ອວິຊ຺ຊາຠາຄິໂນ. ຕາສຸ ຍາ ກາຈິ ເອກາ ອວິຊ຺ຊາ ອວິຊ຺ຊາ. ເສສາ ອວິຊ຺ຊາຠາຄິໂນຕິ. ເອວໍ ອວິຊ຺ຊາປິ ອວິຊ຺ຊາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາປິ ອວິຊ຺ຊາຠາຄິໂນຕ຺ເວວ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິຘ ປນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາວ ອຘິປ຺ເປຕາ.

ປຸນ ອນຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓຠາເວນ ກິເລສນ຺ຘກາຣໍ ວິທ຺ຘໍເສຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ວິຊ຺ຊຸ ອຸປມາ ເອເຕສນ຺ຕິ ວິຊ຺ຊູປມາ. ນິສ຺ເສສໍ ວິທ຺ຘໍສນສມຕ຺ຖຕາຍ ວຊິຣໍ ອຸປມາ ເອເຕສນ຺ຕິ ວຊິຣູປມາ. ພາເລສຸ ຐິຕຕ຺ຕາ ຍຕ຺ຖ ຐິຕາ ຕທຸປຈາເຣນ ພາລາ. ປຓ຺ຑິເຕສຸ ຐິຕຕ຺ຕາ ປຓ຺ຑິຕາ. ພາລກຣຕ຺ຕາ ວາ ພາລາ, ປຓ຺ຑິຕກຣຕ຺ຕາ ປຓ຺ຑິຕາ. ກຓ຺ຫາຕິ ກາຬກາ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອປຠສ຺ສຣຠາວກຣຓາ. ສຸກ຺ກາຕິ ໂອທາຕາ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຠສ຺ສຣຠາວກຣຓາ. ກຓ຺ຫາຠິຊາຕິເຫຕຸໂຕ ວາ ກຓ຺ຫາ; ສຸກ຺ກາຠິຊາຕິເຫຕຸໂຕ ສຸກ຺ກາ. ອິຘ ເຈວ ສມ຺ປຣາເຍ ຈ ຕເປນ຺ຕີຕິ ຕປນີຍາ. ນ ຕປນີຍາ ອຕປນີຍາ.

ອຘິວຈນທຸກາທໂຍ ຕໂຍ ອຕ຺ຖໂຕ ນິນ຺ນານາກຣຓາ; ພ຺ຍຎ຺ຊນເມເວຕ຺ຖ ນານໍ. ສິຣິວຑ຺ຒໂກ ຘນວຑ຺ຒໂກຕິ ອາທໂຍ ຫິ ວຈນມຕ຺ຕເມວ ອຘິກາຣໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາ ອຘິວຈນາ ນາມ. ອຘິວຈນານໍ ປຖາ ອຘິວຈນປຖາ. ‘‘ອຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ຕີຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ມາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໗໙) ເອວໍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ສເຫຕຸກໍ ກຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈມານາ ອຠິລາປາ ນິຣຸຕ຺ຕິ ນາມ. ນິຣຸຕ຺ຕີນໍ ປຖາ ນິຣຸຕ຺ຕິປຖາ. ຕກ຺ໂກ ວິຕກ຺ໂກ ສງ຺ກປ຺ໂປຕິ (ຘ. ສ. ໗) ເອວໍ ເຕນ ເຕນ ປກາເຣນ ຎາປນໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນາມ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕີນໍ ປຖາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິປຖາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເອກໍ ທຸກໍ ວຕ຺ວາປິ ອິຕເຣສໍ ວຈເນ ປໂຍຊນໍ ເຫຕຸໂຄຈ຺ຉເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໐໙-໑໑໘. ນາມຣູປທຸເກ ນາມກຣຓຏ຺ເຐນ ນມນຏ຺ເຐນ ນາມນຏ຺ເຐນ ຈ ນາມໍ. ຣຸປ຺ປນຏ຺ເຐນ ຣູປໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ນິກ຺ເຂປກຓ຺ເຑ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ອວິຊ຺ຊາຕິ ທຸກ຺ຂາທີສຸ ອຎ຺ຎາຓໍ. ຠວຕຓ຺ຫາຕິ ຠວປຕ຺ຖນາ. ຠວທິຏ຺ຐີຕິ ຠໂວ ວຸຈ຺ຈຕິ ສສ຺ສຕໍ; ສສ຺ສຕວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນທິຏ຺ຐິ. ວິຠວທິຏ຺ຐີຕິ ວິຠໂວ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຸຈ຺ເຉທໍ; ອຸຈ຺ເຉທວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນທິຏ຺ຐິ. ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈາຕິ ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ. ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ. ອນ຺ຕວາຕິ ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ ອນ຺ຕວາທິຏ຺ຐິ. ອນນ຺ຕວາຕິ ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ ອນນ຺ຕວາທິຏ຺ຐິ. ປຸພ຺ພນ຺ຕໍ ອນຸຄຕາ ທິຏ຺ຐິ ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິ. ອປຣນ຺ຕໍ ອນຸຄຕາ ທິຏ຺ຐິ ອປຣນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິ. ອຫິຣິກນ຺ຕິ ຍໍ ນ ຫິຣິຍຕິ ຫິຣິຍິຕພ຺ເພນາຕິ (ຘ. ສ. ໓໘໗) ເອວໍ ວິຕ຺ຖາຣິຕາ ນິລ຺ລຊ຺ຊຕາ. ອໂນຕ຺ຕປ຺ປນ຺ຕິ ຍໍ ນ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຕິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປິຕພ຺ເພນາຕິ ເອວໍ ວິຕ຺ຖາຣິໂຕ ອຠາຍນກອາກາໂຣ. ຫິຣິຍນາ ຫິຣີ, ໂອຕ຺ຕປ຺ປນາ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ. ໂທວຈສ຺ສຕາທີສຸ ທຸກ຺ຂໍ ວໂຈ ເອຕສ຺ມິໍ ວິປ຺ປຏິກູລຄາຫິມ຺ຫິ ວິປຈ຺ຈນີກສາເຕ ອນາທເຣ ປຸຄ຺ຄເລຕິ ທຸພ຺ພໂຈ. ຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ໂທວຈສ຺ສໍ. ຕສ຺ສ ຠາໂວ ໂທວຈສ຺ສຕາ. ປາປາ ອສ຺ສທ຺ຘາທໂຍ ປຸຄ຺ຄລາ ເອຕສ຺ສ ມິຕ຺ຕາຕິ ປາປມິຕ຺ໂຕ; ຕສ຺ສ ຠາໂວ ປາປມິຕ຺ຕຕາ. ໂສວຈສ຺ສຕາ ຈ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ ຈ ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂນເຍນ ເວທິຕພ຺ພາ.

໑໑໙-໑໒໓. ‘ປຎ຺ຈປິ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ, ສຕ຺ຕປິ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໓໓໖) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາສຸ ອາປຕ຺ຕີສຸ ກຸສລຠາໂວ ອາປຕ຺ຕິກຸສລຕາ. ຕາຫິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ວຸຏ຺ຐາເນ ກຸສລຠາໂວ ອາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານກຸສລຕາ. ສມາປຕ຺ຕີສຸ ກຸສລຠາໂວ ສມາປຕ຺ຕິກຸສລຕາ. ສມາປຕ຺ຕີນໍ ອປ຺ປນາປຣິຈ຺ເຉທປຎ຺ຎາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສມາປຕ຺ຕີຫິ ວຸຏ຺ຐາເນ ກຸສລຠາໂວ ສມາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານກຸສລຕາ. ອຏ຺ຐາຣສສຸ ຘາຕູສຸ ກຸສລຠາໂວ ຘາຕຸກຸສລຕາ. ຕາສໍເຍວ ຘາຕູນໍ ມນສິກາເຣ ກຸສລຠາໂວ ມນສິກາຣກຸສລຕາ. ຈກ຺ຂາຍຕນາທີສຸ ກຸສລຠາໂວ ອາຍຕນກຸສລຕາ. ທ຺ວາທສງ຺ເຄ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາເທ ກຸສລຠາໂວ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທກຸສລຕາ. ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ກຸສລຠາໂວ ຐານກຸສລຕາ. ຐານນ຺ຕິ ກາຣຓໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ຜລໍ ຕິຏ຺ຐຕິ ນາມ, ຕສ຺ມາ ຐານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐາເນ ກຸສລຠາໂວ ອຏ຺ຐານກຸສລຕາ.

໑໒໔-໑໓໔. ອຸຊຸຠາໂວ ອຊ຺ຊໂວ. ມຸທຸຠາໂວ ມທ຺ທໂວ. ອຘິວາສນສງ຺ຂາໂຕ ຂມນຠາໂວ ຂນ຺ຕິ. ສຸຣຕສ຺ສ ຠາໂວ ໂສຣຈ຺ຈໍ. ສມ຺ໂມທກມຸທຸຠາວສງ຺ຂາໂຕ ສຂິລຠາໂວ ສາຂລ຺ຍໍ. ຍຖາ ປເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຕ຺ຕໂນ ຉິທ຺ທໍ ນ ໂຫຕິ ເອວໍ ຘມ຺ມາມິເສຫິ ປຏິສນ຺ຖຣຓໍ ປຏິສນ຺ຖາໂຣ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣເຠທສງ຺ຂາໂຕ ມນຈ຺ຉຏ຺ເຐສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຠາໂວ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕາ. ປຏິຄ຺ຄຫຓປຣິໂຠຄວເສນ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕໍ ອຊານນຠາໂວ ໂຠຊເນ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ. ອນນ຺ຕຣທຸໂກ ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຕິວິປ຺ປວາສສງ຺ຂາໂຕ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິຠາໂວ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຈ຺ຈໍ. ອສມ຺ປຊານຠາໂວ ອສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ສຣຕີຕິ ສຕິ. ສມ຺ປຊານາຕີຕິ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ອປ຺ປຏິສງ຺ຂາເນ ອກມ຺ປນຏ຺ເຐນ ປຏິສງ຺ຂານສງ຺ຂາຕໍ ພລໍ ປຏິສງ຺ຂານພລໍ. ວີຣິຍສີເສນ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ຠາເວນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ພລໍ ຠາວນາພລໍ. ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມ ສເມຕີຕິ ສມໂຖ. ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ວິວິເຘນ ອາກາເຣນ ປສ຺ສຕີຕິ ວິປສ຺ສນາ. ສມໂຖວ ຕໍ ອາກາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸນ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພສ຺ສ ສມຖສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕວເສນ ສມຖນິມິຕ຺ຕໍ. ປຄ຺ຄາຫນິມິຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ປຄ຺ຄາໂຫ. ນ ວິກ຺ຂິປຕີຕິ ອວິກ຺ເຂໂປ.

໑໓໕-໑໔໒. ສີລວິນາສິກາ ອສໍວຣສງ຺ຂາຕາ ສີລສ຺ສ ວິປຕ຺ຕິ ສີລວິປຕ຺ຕິ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິວິນາສິກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາຕາ ທິຏ຺ຐິຍາ ວິປຕ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິ. ໂສຣຈ຺ຈເມວ ສີລສ຺ສ ສມ຺ປາທນໂຕ ສີລປຣິປູຣຓໂຕ ສີລສ຺ສ ສມ຺ປທາຕິ ສີລສມ຺ປທາ. ທິຏ຺ຐິປາຣິປູຣິຠູຕໍ ຎາຓໍ ທິຏ຺ຐິຍາ ສມ຺ປທາຕິ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປທາ. ວິສຸທ຺ຘິຠາວໍ ສມ຺ປຕ຺ຕາ ສີລສງ຺ຂາຕາ ສີລສ຺ສ ວິສຸທ຺ຘິ, ສີລວິສຸທ຺ຘິ. ນິພ຺ພານສງ຺ຂາຕໍ ວິສຸທ຺ຘິໍ ປາເປຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ, ທສ຺ສນສງ຺ຂາຕາ, ທິຏ຺ຐິຍາ ວິສຸທ຺ຘິ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິ. ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິ ໂຂ ປນ ຍຖາທິຏ຺ຐິສ຺ສ ຈ ປຘານນ຺ຕິ ກມ຺ມສ຺ສກຕຎ຺ຎາຓາທິສງ຺ຂາຕາ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິ ເຈວ ຍຖາທິຏ຺ຐິສ຺ສ ຈ ອນຸຣູປທິຏ຺ຐິສ຺ສ ກລ຺ຍາຓທິຏ຺ຐິສ຺ສ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເມວ ປຘານໍ. ສໍເວໂຄຕິ ຊາຕິອາທີນິ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນຠຍສງ຺ຂາຕໍ ສໍວິຊ຺ຊນໍ. ສໍເວຊນິຍຏ຺ຐານນ຺ຕິ ສໍເວຄຊນກໍ ຊາຕິອາທິກາຣຓໍ. ສໍວິຄ຺ຄສ຺ສ ຈ ໂຍນິໂສປຘານນ຺ຕິ ເອວໍ ສໍເວຄຊາຕສ຺ສ ອຸປາຍປຘານໍ. ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຕາ ຈ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ກຸສລຘມ຺ມປູຣເຓ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຠາໂວ. ອປ຺ປຏິວານິຕາ ຈ ປຘານສ຺ມິນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອປຕ຺ວາ ປຘານສ຺ມິໍ ອນິວຕ຺ຕນຕາ ອໂນສກ຺ກນຕາ. ວິຊານນໂຕ ວິຊ຺ຊາ. ວິມຸຈ຺ຈນໂຕ ວິມຸຕ຺ຕິ. ຂເຍ ຎາຓນ຺ຕິ ກິເລສກ຺ຂຍກເຣ ອຣິຍມຄ຺ເຄ ຎາຓໍ. ອນຸປ຺ປາເທ ຎາຓນ຺ຕິ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ອນຸປ຺ປາທຠູເຕ ຕໍຕໍມຄ຺ຄວຊ຺ຌກິເລສານໍ ອນຸປ຺ປາທປຣິໂຍສາເນ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອຣິຍຜເລ ຎາຓໍ. ອຍໍ ມາຕິກາຍ ອນຸປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນາ.

ທຸກມາຕິກາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ກາມາວຈຣກຸສລປທຠາຊນີຍໍ

໑. ອິທານິ ຍຖານິກ຺ຂິຕ຺ຕາຍ ມາຕິກາຍ ສງ຺ຄຫິເຕ ຘມ຺ເມ ປເຠທໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ກຕເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາຕິ ອິທໍ ປທຠາຊນີຍໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຍເທຕໍ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາມາວຈຣໍ ກຸສລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ ປຐມໍ ກາມາວຈຣກຸສລໍ ທສ຺ສິຕໍ, ຕສ຺ສ ຕາວ ນິທ຺ເທເສ ຘມ຺ມວວຕ຺ຖານວາໂຣ ສງ຺ຄຫວາໂຣ ສຸຎ຺ຎຕວາໂຣຕິ ຕໂຍ ມຫາວາຣາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສຸ ຘມ຺ມວວຕ຺ຖານວາໂຣ ອຸທ຺ເທສນິທ຺ເທສວເສນ ທ຺ວິຘາ ຐິໂຕ. ເຕສຸ ອຸທ຺ເທສວາຣສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາ, ສມຍນິທ຺ເທໂສ, ຘມ຺ມຸທ຺ເທໂສ, ອປ຺ປນາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຣິຈ຺ເຉທາ. ເຕສຸ ‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ’ຕິ ອຍໍ ປຸຈ຺ຉາ ນາມ. ‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາມາວຈຣໍ…ເປ… ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ’ຕິ ອຍໍ ສມຍນິທ຺ເທໂສ ນາມ. ‘ຜສ຺ໂສ ໂຫຕິ…ເປ… ອວິກ຺ເຂໂປ ໂຫຕີ’ຕິ ອຍໍ ຘມ຺ມຸທ຺ເທໂສ ນາມ. ‘ເຍ ວາ ປນ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຎ຺ເຎປິ ອຕ຺ຖິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ ອຣູປິໂນ ຘມ຺ມາ ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ’ຕິ ອຍໍ ອປ຺ປນາ ນາມ.

ເອວໍ ຈຕູຫິ ປຣິຈ຺ເຉເທຫິ ຐິຕສ຺ສ ອຸທ຺ເທສວາຣສ຺ສ ຍ຺ວາຍໍ ປຐໂມ ປຸຈ຺ຉາປຣິຈ຺ເຉໂທ, ຕຕ຺ຖ ‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ’ຕິ ອຍໍ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ. ປຎ຺ຈວິຘາຫິ ປຸຈ຺ຉາ – ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາປຸຈ຺ຉາ, ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາປຸຈ຺ຉາ, ວິມຕິຈ຺ເຉທນາປຸຈ຺ຉາ, ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາ, ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາຕິ. ຕາສໍ ອິທໍ ນານຕ຺ຕໍ –

ກຕມາ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາປຸຈ຺ຉາ? ປກຕິຍາ ລກ຺ຂຓໍ ອຎ຺ຎາຕໍ ໂຫຕິ, ອທິຏ຺ຐໍ ອຕຸລິຕໍ ອຕີຣິຕໍ ອວິຠູຕໍ ອວິຠາວິຕໍ. ຕສ຺ສ ຎາຓາຍ ທສ຺ສນາຍ ຕຸລນາຍ ຕີຣຓາຍ ວິຠູຕຕ຺ຖາຍ ວິຠາວນຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອຍໍ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາປຸຈ຺ຉາ (ມຫານິ. ໑໕໐; ຈູຬນິ. ປຸຓ຺ຓກມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໑໒).

ກຕມາ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາປຸຈ຺ຉາ? ປກຕິຍາ ລກ຺ຂຓໍ ຎາຕໍ ໂຫຕິ, ທິຏ຺ຐໍ ຕຸລິຕໍ ຕີຣິຕໍ ວິຠູຕໍ ວິຠາວິຕໍ, ໂສ ອຎ຺ເຎຫິ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອຍໍ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາປຸຈ຺ຉາ (ມຫານິ. ໑໕໐; ຈູຬນິ. ປຸຓ຺ຓກມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໑໒).

ກຕມາ ວິມຕິຈ຺ເຉທນາປຸຈ຺ຉາ? ປກຕິຍາ ສໍສຍປກ຺ຂນ຺ໂທ ໂຫຕິ, ວິມຕິປກ຺ຂນ຺ໂທ ທ຺ເວຬ຺ຫກຊາໂຕ – ‘ເອວໍ ນຸ ໂຂ, ນນຸ ໂຂ, ກິໍ ນຸ ໂຂ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ’ຕິ. ໂສ ວິມຕິຈ຺ເຉທນຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອຍໍ ວິມຕິຈ຺ເຉທນາປຸຈ຺ຉາ (ມຫານິ. ໑໕໐; ຈູຬນິ. ປຸຓ຺ຓກມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໑໒).

ກຕມາ ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາ? ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນຸມຕິຍາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ – ‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’ຕິ? ‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’. ‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’ຕິ? ‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’. ‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ? ‘ໂນເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໗໙; ມຫາວ. ໒໑). ອຍໍ ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາ.

ກຕມາ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ? ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິປຏ຺ຐານາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໓)? ອຍໍ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາຕິ.

ຕຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘານໍ ປຸຣິມາ ຕິສ຺ໂສ ປຸຈ຺ຉາ ນຕ຺ຖິ. ກສ຺ມາ? ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ຕີສຸ ອທ຺ຘາສຸ ກິຎ຺ຈິ ສງ຺ຂຕໍ, ອທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ອສງ຺ຂຕໍ, ອທິຏ຺ຐໍ ອນຎ຺ຎາຕໍ ອໂຊຕິຕໍ ອຕຸລິຕໍ ອຕີຣິຕໍ ອວິຠູຕໍ ອວິຠາວິຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເຕນ ເຕສໍ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາປຸຈ຺ຉາ ນຕ຺ຖິ. ຍໍ ປນ ຠຄວຕາ ອຕ຺ຕໂນ ຎາເຓນ ປຏິວິທ຺ຘໍ, ຕສ຺ສ ອຎ຺ເຎນ ສມເຓນ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວາ ເທເວນ ວາ ມາເຣນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ວາ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ເຕນສ຺ສ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາປຸຈ຺ຉາ ນຕ຺ຖິ. ຍສ຺ມາ ປເນສ ອກຖໍກຖີ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ວິຫຕສໍສໂຍ, ເຕນສ຺ສ ວິມຕິຈ຺ເຉທນາປຸຈ຺ຉາ ນຕ຺ຖິ. ອິຕຣາ ທ຺ເວ ປນ ປຸຈ຺ຉາ ຠຄວໂຕ ອຕ຺ຖິ. ຕາສຸ ອຍໍ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຖ ‘ກຕເມ’ຕິປເທນ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພຘມ຺ເມ ປຸຈ຺ຉຕິ. ‘ຘມ຺ມາ ກຸສລາ’ຕິ ຫິ ວຈນມຕ຺ເຕນ ‘ກິໍ ກຕາ ກິໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕີ’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ຎາຕຸໍ. ‘ກຕເມ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ເຕສໍ ປຸຏ຺ຐຠາໂວ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘ກຕເມຕິປເທນ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພຘມ຺ເມ ປຸຈ຺ຉຕີ’ຕິ. ‘ຘມ຺ມາ ກຸສລາ’ຕິປທທ຺ວເຍນ ປຸຈ຺ຉາຍ ປຸຏ຺ຐຘມ຺ເມ ທສ຺ເສຕິ. ເຕສໍ ອຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ປກາສິໂຕວ.

ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ມາຕິກາຍໍ ວິຍ ‘ກຸສລາ ຘມ຺ມາ’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘ຘມ຺ມາ ກຸສລາ’ຕິ ປທານຸກ຺ກໂມ ກໂຕຕິ? ປເຠທໂຕ ຘມ຺ມານໍ ເທສນໍ ທີເປຕ຺ວາ ປເຠທວນ຺ຕທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ອຠິຘມ຺ເມ ຘມ຺ມາວ ເທເສຕພ຺ພາ. ເຕ ຈ ກຸສລາທີຫິ ປເຠເທຫິ ອເນກປ຺ປເຠທາ. ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມາເຍວ ອິຘ ເທເສຕພ຺ພາ. ນາຍໍ ໂວຫາຣເທສນາ. ເຕ ຈ ອເນກປ຺ປເຠທໂຕ ເທເສຕພ຺ພາ, ນ ຘມ຺ມມຕ຺ຕໂຕ. ປເຠທໂຕ ຫິ ເທສນາ ຆນວິນິພ຺ໂຠຄປຏິສມ຺ຠິທາຎາຓາວຫາ ໂຫຕີຕິ ‘ກຸສລາ ຘມ຺ມາ’ຕິ ເອວໍ ປເຠທໂຕ ຘມ຺ມານໍ ເທສນໍ ທີເປຕ຺ວາ, ອິທານິ ເຍ ເຕນ ປເຠເທນ ເທເສຕພ຺ພາ ຘມ຺ມາ ເຕ ທສ຺ເສຕຸໍ, ອຍໍ ‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ’ຕິ ປທານຸກ຺ກໂມ ກໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປເຠທວນ຺ເຕສຸ ຫິ ທສ຺ສິເຕສຸ ປເຠໂທ ທສ຺ສິຍມາໂນ ຍຸຊ຺ຊຕິ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ຈ ໂຫຕີຕິ.

ອິທານິ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາມາວຈຣໍ ກຸສລໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ –

ສມເຍ ນິທ຺ທິສິ ຈິຕ຺ຕໍ, ຈິຕ຺ເຕນ ສມຍໍ ມຸນິ;

ນິຍເມຕ຺ວານ ທີເປຕຸໍ, ຘມ຺ເມ ຕຕ຺ຖ ປເຠທໂຕ.

‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາມາວຈຣໍ ກຸສລໍ ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ຫິ ນິທ຺ທິສນ຺ໂຕ ຠຄວາ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິທ຺ທິສິ. ກິໍກາຣຓາ? ເຕນ ສມຍນິຍມິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ປຣິໂຍສາເນ ‘ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ’ຕິ ເອວໍ ສມຍໍ ນິຍເມຕ຺ວານ, ອຖ ວິຊ຺ຊມາເນປິ ສມຍນານຕ຺ເຕ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ສມເຍ ຜສ຺ໂສ ໂຫຕິ, ເວທນາ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ຕນິຍມິເຕ ສມເຍ ເອເຕ ສນ຺ຕຕິສມູຫກິຈ຺ຈາຣມ຺ມຓຆນວເສນ ທຸຣນຸໂພຘປ຺ປເຠເທ ຜສ຺ສເວທນາທໂຍ ຘມ຺ເມ ໂພເຘຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ’ຕິອາທີສຸ ອຍມນຸປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນາ. ຍສ຺ມິນ຺ຕິ ອນິຍມໂຕ ຠຸມ຺ມນິທ຺ເທໂສ. ສມເຍຕິ ອນິຍມນິທ຺ທິຏ຺ຐປຣິທີປນໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອນິຍມໂຕ ສມໂຍ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ສມຍສທ຺ໂທ –

ສມວາເຍ ຂເຓ ກາເລ, ສມູເຫ ເຫຕຸ ທິຏ຺ຐິສຸ;

ປຏິລາເຠ ປຫາເນ ຈ, ປຏິເວເຘ ຈ ທິສ຺ສຕິ.

ຕຖາ ຫິສ຺ສ ‘‘ອປ຺ເປວ ນາມ ສ຺ເວປິ ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍາມ ກາລຎ຺ຈ ສມຍຎ຺ຈ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໔໔໗) ເອວມາທີສຸ ສມວາໂຍ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ເອໂກວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຂໂຓ ຈ ສມໂຍ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສາຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໘.໒໙) ຂໂຓ. ‘‘ອຸຓ຺ຫສມໂຍ ປຣິຬາຫສມໂຍ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຈິ. ໓໕໘) ກາໂລ. ‘‘ມຫາສມໂຍ ປວນສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ສມູໂຫ. ‘‘ສມໂຍປິ ໂຂ ເຕ, ຠທ຺ທາລິ, ອປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ ອໂຫສິ – ຠຄວາ ໂຂ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ, ຠຄວາປິ ມໍ ຊານິສ຺ສຕິ ‘ຠທ຺ທາລິ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ອປຣິປູຣກາຣີ’ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ ເຕ, ຠທ຺ທາລິ, ສມໂຍ ອປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ ອໂຫສີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໑໓໕) ເຫຕຸ. ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຸຄ຺ຄາຫມາໂນ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ສມຓມຸຓ຺ຑິກາປຸຕ຺ໂຕ ສມຍປ຺ປວາທເກ ຕິນ຺ທຸກາຈີເຣ ເອກສາລເກ ມລ຺ລິກາຍ ອາຣາເມ ປຏິວສຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໒໖໐) ທິຏ຺ຐິ.

‘‘ທິຏ຺ເຐ ຘມ຺ເມ ຈ ໂຍ ອຕ຺ໂຖ, ໂຍ ຈຕ຺ໂຖ ສມ຺ປຣາຍິໂກ;

ອຕ຺ຖາຠິສມຍາ ຘີໂຣ, ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໙) –

ອາທີສຸ ປຏິລາໂຠ. ‘‘ສມ຺ມາ ມານາຠິສມຍາ ອນ຺ຕມກາສິ ທຸກ຺ຂສ຺ສາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໘) ປຫານໍ. ‘‘ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປີຬນຏ຺ໂຐ ສງ຺ຂຕຏ຺ໂຐ ສນ຺ຕາປຏ຺ໂຐ ວິປຣິຓາມຏ຺ໂຐ ອຠິສມຍຏ຺ໂຐ’’ຕິອາທີສຸ (ປຏິ. ມ. ໒.໘) ປຏິເວໂຘ. ເອວມເນເກສຸ ສມເຍສຸ –

ສມວາໂຍ ຂໂຓ ກາໂລ, ສມູໂຫ ເຫຕຸເຍວ ຈ;

ເອເຕ ປຎ຺ຈປິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ, ສມຍາ ອິຘ ວິຎ຺ຎຸນາ.

‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາມາວຈຣໍ ກຸສລ’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ກຸສລາຘິກາເຣ ເຕສຸ ນວສຸ ສມເຍສຸ ເອເຕ ສມວາຍາທໂຍ ປຎ຺ຈ ສມຍາ ປຓ຺ຑິເຕນ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເຕສຸ ປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄີ, ສມວາໂຍ ຂໂຓ ປນ;

ເອໂກວ ນວໂມ ເຎຍ຺ໂຍ, ຈກ຺ການິ ຈຕຸໂຣປິ ວາ.

ຍາ ຫິ ເອສາ ສາຘາຣຓຜລນິປ຺ຜາທກຕ຺ເຕນ ສຓ຺ຐິຕາ ປຈ຺ຈຍານໍ ສາມຄ຺ຄີ, ສາ ອິຘ ສມວາໂຍຕິ ຎາຕພ຺ພາ. ‘‘ເອໂກວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຂໂຓ ຈ ສມໂຍ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສາຍາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໘.໒໙) ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ ປນ ນວໂມວ ຂໂຓ ເອໂກ ຂໂຓຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍານິ ວາ ປເນຕານິ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ການິ ເຍຫິ ສມນ຺ນາຄຕານໍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ຈຕຸຈກ຺ກໍ ວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ – ເອຕ຺ຖ ‘ປຕິຣູປເທສວາໂສ, ສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສໂຍ, ອຕ຺ຕສມ຺ມາປຓິຘິ, ປຸພ຺ເພ ຈ ກຕປຸຎ຺ຎຕາ’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໓໑) ຈຕ຺ຕາຣິ ຈກ຺ການິ ວຸຕ຺ຕານິ, ເອຕານິ ວາ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ໂອກາສຏ຺ເຐນ ຂໂຓຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ຕານິ ຫິ ກຸສລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂອກາສຠູຕານິ.

ເອວໍ ສມວາຍຎ຺ຈ ຂຓຎ຺ຈ ຎຕ຺ວາ ອິຕເຣສຸ –

ຕໍ ຕໍ ອຸປາທາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ, ກາໂລ ໂວຫາຣມຕ຺ຕໂກ;

ປຸຎ຺ໂຊ ຜສ຺ສາທິຘມ຺ມານໍ, ສມູໂຫຕິ ວິຠາວິໂຕ.

‘ຈິຕ຺ຕກາໂລ ຣູປກາໂລ’ຕິອາທິນາ ຫິ ນເຍນ ຘມ຺ເມ ວາ, ‘ອຕີໂຕ ອນາຄໂຕ’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຘມ຺ມວຸຕ຺ຕິໍ ວາ, ‘ພີຊກາໂລ ອງ຺ກຸຣກາໂລ’ຕິ ອາທິນາ ນເຍນ ຘມ຺ມປຏິປາຏິໍ ວາ, ‘ອຸປ຺ປາທກາໂລ ຊຣາກາໂລ’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຘມ຺ມລກ຺ຂຓໍ ວາ, ‘ເວທິຍນກາໂລ ສຎ຺ຊານນກາໂລ’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຘມ຺ມກິຈ຺ຈໍ ວາ, ‘ນ຺ຫານກາໂລ ປານກາໂລ’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ວາ, ‘ຄມນກາໂລ ຐານກາໂລ’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອິຣິຍາປຖໍ ວາ, ‘ປຸພ຺ພຓ຺ໂຫ ສາຍນ຺ໂຫ ທິວາ ຣຕ຺ຕີ’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາທິປຣິວຕ຺ຕນໍ ວາ, ‘ອຑ຺ຒມາໂສ ມາໂສ’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອໂຫຣຕ຺ຕາທິສງ຺ຂາຕໍ ກາລສຎ຺ຈຍໍ ວາຕິ – ເອວໍ ຕໍ ຕໍ ອຸປາທາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ກາໂລ ນາມ. ໂສ ປເນສ ສຠາວໂຕ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ຕໂກ ເອວາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂຍ ປເນສ ຜສ຺ສເວທນາທີນໍ ຘມ຺ມານໍ ປຸຎ຺ໂຊ, ໂສ ອິຘ ສມູໂຫຕິ ວິຠາວິໂຕ. ເອວໍ ກາລສມູເຫປິ ຎຕ຺ວາ ອິຕໂຣ ປນ –

ເຫຕູຕິ ປຈ຺ຈໂຍເວຕ຺ຖ, ຕສ຺ສ ທ຺ວາຣວເສນ ວາ;

ອເນກຠາໂວ ວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ, ປຈ຺ຈຍານໍ ວເສນ ວາ.

ເອຕ຺ຖ ຫິ ປຈ຺ຈໂຍວ ເຫຕຸ ນາມ, ຕສ຺ສ ທ຺ວາຣານໍ ວາ ປຈ຺ຈຍານໍ ວາ ວເສນ ອເນກຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກຖໍ? ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທີສຸ ຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ຈກ຺ຂຸຣູປອາໂລກມນສິກາຣາທໂຍ ປຈ຺ຈຍາ, ມຫາປກຣເຓ ຈ ‘‘ເຫຕຸປຈ຺ຈໂຍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຈຕຸວີສຕິ ປຈ຺ຈຍາ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕສຸ ຐເປຕ຺ວາ ວິປາກປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ, ເສສາ ກຸສລຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິເຍວ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ອິຘ ເຫຕູຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ເອວມສ຺ສ ອິມິນາ ທ຺ວາຣວເສນ ວາ ປຈ຺ຈຍວເສນ ວາ ອເນກຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວເມເຕ ສມວາຍາທໂຍ ປຎ຺ຈ ອຕ຺ຖາ ອິຘ ສມຍສທ຺ເທນ ປຣິຄ຺ຄຫິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

‘ກສ຺ມາ ປນ ເອເຕສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ເອກໍ ອປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສພ຺ເພສໍ ປຣິຄ຺ຄໂຫ ກໂຕ’ຕິ? ‘ເຕນ ເຕນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖວິເສສສ຺ສ ທີປນໂຕ. ເອເຕສຸ ຫິ ສມວາຍສງ຺ຂາໂຕ ສມໂຍ ອເນກເຫຕຸໂຕ ວຸຕ຺ຕິໍ ທີເປຕິ. ເຕນ ເອກກາຣຓວາໂທ ປຏິເສຘິໂຕ ໂຫຕິ. ສມວາໂຍ ຈ ນາມ ສາຘາຣຓຜລນິປ຺ຜາທເນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎາເປກ຺ໂຂ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ‘ເອໂກ ກຕ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ອິມມ຺ປິ ອຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ. ສຠາເວນ ຫິ ກາຣເຓ ສຕິ ກາຣຓນ຺ຕຣາເປກ຺ຂາ ອຍຸຕ຺ຕາຕິ. ເອວໍ ເອກສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ກາຣຓສ຺ສ ອຠາວທີປເນນ ‘‘ສຍໍກຕໍ ສຸຂທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິ ປຏິເສຘິຕໍ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສິຍາ – ‘ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອເນກເຫຕຸໂຕ ວຸຕ຺ຕິໍ ທີເປຕີ’ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ‘ກິໍກາຣຓາ’?‘ອສາມຄ຺ຄິຍໍ ອເຫຕູນໍ ສາມຄ຺ຄິຍມ຺ປິ ອເຫຕຸຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ’. ‘ນ ຫິ ເອກສ຺ມິໍ ອນ຺ເຘ ທຏ຺ຐຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕ ອນ຺ຘສຕໍ ປສ຺ສຕີ’ຕິ. ‘ໂນ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ; ສາຘາຣຓຜລນິປ຺ຜາທກຕ຺ເຕນ ຫິ ຐິຕຠາໂວ ສາມຄ຺ຄີ; ນ ອເນເກສໍ ສໂມຘານມຕ຺ຕໍ. ນ ຈ ອນ຺ຘານໍ ທສ຺ສນໍ ນາມ ສາຘາຣຓຜລໍ’. ‘ກສ຺ມາ’?‘ອນ຺ຘສເຕ ສຕິປິ ຕສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຈກ຺ຂາທີນໍ ປນ ຕໍ ສາຘາຣຓຜລໍ, ເຕສໍ ຠາເວ ຠາວໂຕ. ອສາມຄ຺ຄິຍໍ ອເຫຕູນມ຺ປິ ຈ ສາມຄ຺ຄິຍໍ ເຫຕຸຠາໂວ ສິທ຺ໂຘ. ສ຺ວາຍໍ ອສາມຄ຺ຄິຍໍ ຜລາຠາເວນ, ສາມຄ຺ຄິຍຎ຺ຈສ຺ສ ຠາເວນ, ເວທິຕພ຺ໂພ. ຈກ຺ຂາທີນຎ຺ຫິ ເວກລ຺ເລ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ອຠາໂວ, ອເວກລ຺ເລ ຈ ຠາໂວ, ປຈ຺ຈກ຺ຂສິທ຺ໂຘ ໂລກສ຺ສາ’ຕິ. ອຍໍ ຕາວ ສມວາຍສງ຺ຂາເຕນ ສມເຍນ ອຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕ.

ໂຍ ປເນສ ອຏ຺ຐຫິ ອກ຺ຂເຓຫິ ປຣິວຊ຺ຊິໂຕ ນວໂມ ຂໂຓ, ປຕິຣູປເທສວາສາທິໂກ ຈ ຈຕຸຈກ຺ກສງ຺ຂາໂຕ ໂອກາສຏ຺ເຐນ ຂໂຓ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທສທ຺ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິອາທິກໍ ຂຓສາມຄ຺ຄິໍ ວິນາ ນຕ຺ຖິ. ມນຸສ຺ສຕ຺ຕາທີນຎ຺ຈ ກາຓກຈ຺ຉໂປປມາທີຫິ (ມ. ນິ. ໓.໒໕໒) ທຸລ຺ລຠຠາໂວ. ອິຕິ ຂຓສ຺ສ ທຸລ຺ລຠຕ຺ຕາ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ຂຓາຍຕ຺ຕໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມານໍ ອຸປກາຣຠູຕໍ ກຸສລໍ ທຸລ຺ລຠເມວ. ເອວເມເຕສຸ ຂຓສງ຺ຂາໂຕ ສມໂຍ ກຸສລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ທຸລ຺ລຠຠາວໍ ທີເປຕິ. ເອວໍ ທີເປນ຺ເຕນ ອເນນ ອຘິຄຕຂຓານໍ ຂຓາຍຕ຺ຕສ຺ເສວ ຕສ຺ສ ກຸສລສ຺ສ ອນນຸຏ຺ຐາເນນ ໂມຆຂຓໍ ກຸຣຸມານານໍ ປມາທວິຫາໂຣ ປຏິເສຘິໂຕ ໂຫຕິ. ອຍໍ ຂຓສງ຺ຂາເຕນ ສມເຍນ ອຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕ.

ໂຍ ປເນຕສ຺ສ ກຸສລຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິກາໂລ ນາມ ໂຫຕິ, ໂສ ອຕິປຣິຕ຺ໂຕ. ສາ ຈສ຺ສ ອຕິປຣິຕ຺ຕຕາ ‘‘ຍຖາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຊໂວ, ຍຖາ ຈ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ຊໂວ, ຍຖາ ຈ ຍາ ເທວຕາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ປຸຣໂຕ ຘາວນ຺ຕິ ຕາສໍ ເທວຕານໍ ຊໂວ, ຕໂຕ ສີຆຕຣໍ ອາຍຸສງ຺ຂາຣາ ຂີຍນ຺ຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໒໒໘) – ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຣ ຫິ ໂສ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ຕາວ ປຣິຕ຺ຕໂກ ກາໂລ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍາວ ປຏຸປ຺ປນ຺ນໍ ຣູປໍ ຕິຏ຺ຐຕິ ຕາວ ໂສຬສ ຈິຕ຺ຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອິຕິ ເຕສໍ ກາລປຣິຕ຺ຕຕາຍ ອຸປມາປິ ນຕ຺ຖິ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ຍາວຎ຺ຈິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປມາປິ ນ ສຸກຣາ ຍາວ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໔໘). ເອວເມເຕສຸ ກາລສງ຺ຂາໂຕ ສມໂຍ ກຸສລຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິກາລສ຺ສ ອຕິປຣິຕ຺ຕຕໍ ທີເປຕິ. ເອວໍ ທີເປນ຺ເຕນ ຈາເນນ ອຕິປຣິຕ຺ຕກາລຕາຍ, ວິຊ຺ຊຸລໂຕຠາເສນ ມຸຕ຺ຕາວຸຓນໍ ວິຍ, ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌມິທໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ເອຕສ຺ສ ປຏິເວເຘ ມຫາອຸສ຺ສາໂຫ ຈ ອາທໂຣ ຈ ກຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ໂອວາໂທ ທິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຍໍ ກາລສງ຺ຂາເຕນ ສມເຍນ ອຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕ.

ສມູຫສງ຺ຂາໂຕ ປນ ສມໂຍ ອເນເກສໍ ສຫຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ທີເປຕິ. ຜສ຺ສາທີນຎ຺ຫິ ຘມ຺ມານໍ ປຸຎ຺ໂຊ ສມູໂຫຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຫ ເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອເນເກສໍ ສຫຸປ຺ປຕ຺ຕິ ທີປິຕາ. ເອວໍ ທີເປນ຺ເຕນ ຈາເນນ ເອກສ຺ເສວ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ປຏິເສຘິຕາ ໂຫຕິ. ອຍໍ ສມູຫສງ຺ຂາເຕນ ສມເຍນ ອຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕ.

ເຫຕຸສງ຺ຂາໂຕ ປນ ສມໂຍ ປຣາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕໍ ທີເປຕິ. ‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ’ຕິ ຫິ ປທສ຺ສ ຍສ຺ມາ ‘ຍສ຺ມິໍ ເຫຕຸມ຺ຫິ ສຕິ’ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ‘ເຫຕຸມ຺ຫິ ສຕິ’ ປວຕ຺ຕິໂຕ ປຣາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາ ທີປິຕາ. ເອວໍ ທີເປນ຺ເຕນ ຈາເນນ ຘມ຺ມານໍ ສວສວຕ຺ຕິຕາຠິມາໂນ ປຏິເສຘິໂຕ ໂຫຕິ. ອຍໍ ເຫຕຸສງ຺ຂາເຕນ ສມເຍນ ອຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕ.

ຕຕ຺ຖ ‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ’ຕິ ກາລສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສມຍສ຺ສ ວເສນ ‘ຍສ຺ມິໍ ກາເລ’ຕິ ອຕ຺ໂຖ; ສມູຫສງ຺ຂາຕສ຺ສ ‘ຍສ຺ມິໍ ສມູເຫ’ຕິ. ຂຓສມວາຍເຫຕຸສງ຺ຂາຕານໍ ‘ຍສ຺ມິໍ ຂເຓ ສຕິ, ຍາຍ ສາມຄ຺ຄິຍາ ສຕິ, ຍມ຺ຫິ ເຫຕຸມ຺ຫິ ສຕິ’ ກາມາວຈຣໍ ກຸສລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ສຕິ ‘ຜສ຺ສາທໂຍປີ’ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຘິກຣຓຎ຺ຫິ ກາລສງ຺ຂາໂຕ ສມູຫສງ຺ຂາໂຕ ຈ ສມໂຍ. ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ມານນ຺ຕິ ອຘິກຣຓວເສເນຕ຺ຖ ຠຸມ຺ມໍ. ຂຓສມວາຍເຫຕຸສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຈ ສມຍສ຺ສ ຠາເວນ ເຕສໍ ຠາໂວ ລກ຺ຂີຍຕີຕິ ຠາເວນຠາວລກ຺ຂຓວເສເນຕ຺ຖ ຠຸມ຺ມໍ.

ກາມາວຈຣນ຺ຕິ ‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ກາມາວຈຣາ? ເຫຏ຺ຐໂຕ ອວີຈິນິຣຍໍ ອຸປຣິໂຕ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕິໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໑໒໘໗) ນເຍນ ວຸຕ຺ເຕສຸ ກາມາວຈຣຘມ຺ເມສຸ ປຣິຍາປນ຺ນໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ – ອຸທ຺ທານໂຕ ທ຺ເວ ກາມາ, ວຕ຺ຖຸກາໂມ ຈ ກິເລສກາໂມ ຈ. ຕຕ຺ຖ ກິເລສກາໂມ ອຕ຺ຖໂຕ ຉນ຺ທຣາໂຄວ ວຕ຺ຖຸກາໂມ ເຕຠູມກວຏ຺ຏໍ. ກິເລສກາໂມ ເຈຕ຺ຖ ກາເມຕີຕິ ກາໂມ; ອິຕໂຣ ປນ ກາມິຍຕີຕິ ກາໂມ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ປເທເສ ທຸວິໂຘເປໂສ ກາໂມ ປວຕ຺ຕິວເສນ ອວຈຣຕິ, ໂສ ຈຕຸນ຺ນໍ ອປາຍານໍ, ມນຸສ຺ສານໍ, ຉນ຺ນຎ຺ຈ ເທວໂລການໍ ວເສນ ເອກາທສວິໂຘ ປເທໂສ. ກາໂມ ເອຕ຺ຖ ອວຈຣຕີຕິ ກາມາວຈໂຣ, ສສຕ຺ຖາວຈໂຣ ວິຍ. ຍຖາ ຫິ ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ ສສຕ຺ຖາ ປຸຣິສາ ອວຈຣນ຺ຕິ, ໂສ ວິຊ຺ຊມາເນສຸປິ ອຎ຺ເຎສຸ ທ຺ວິປທຈຕຸປ຺ປເທສຸ ອວຈຣນ຺ເຕສຸ, ເຕສໍ ອຠິລກ຺ຂິຕຕ຺ຕາ ‘ສສຕ຺ຖາວຈໂຣ’ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ວິຊ຺ຊມາເນສຸປິ ອຎ຺ເຎສຸ ຣູປາວຈຣາທີສຸ ຕຕ຺ຖ ອວຈຣນ຺ເຕສຸ, ເຕສໍ ອຠິລກ຺ຂິຕຕ຺ຕາ ອຍໍ ປເທໂສ ‘ກາມາວຈໂຣ’ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສ຺ວາຍໍ ຍຖາ ຣູປຠໂວ ຣູປໍ, ເອວໍ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລປໍ ກຕ຺ວາ ‘ກາໂມ’ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວມິທໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອິມສ຺ມິໍ ເອກາທສປເທສສງ຺ຂາເຕ ກາເມ ອວຈຣຕີຕິ ກາມາວຈຣໍ.

ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ເອຕໍ ຣູປາຣູປຠເວສຸປິ ອວຈຣຕິ, ຍຖາ ປນ ສງ຺ຄາເມ ອວຈຣຓໂຕ ສງ຺ຄາມາວຈໂຣຕິ ລທ຺ຘນາມໂກ ນາໂຄ ນຄເຣ ຈຣນ຺ໂຕປິ ‘ສງ຺ຄາມາວຈໂຣ’ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຖລຊລຈຣາ ຈ ປາຓາ ອຖເລ ອຊເລ ຈ ຐິຕາປິ ‘ຖລຈຣາ ຊລຈຣາ’ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອວມິທໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອວຈຣນ຺ຕມ຺ປິ ກາມາວຈຣເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ວາ ເອຕ຺ຖ ກາໂມ ອວຈຣຕີຕິປິ ກາມາວຈຣໍ. ກາມຎ຺ເຈສ ຣູປາຣູປາວຈເຣສຸປິ ອວຈຣຕິ, ຍຖາ ປນ ວທຕີຕິ ‘ວຈ຺ໂຉ’, ມຫິຍໍ ເສຕີຕິ ‘ມຫິໍໂສ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ນ ສຕ຺ຕາ ຍຕ຺ຕກາ ວທນ຺ຕິ, ມຫິຍໍ ວາ ເສນ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ຕໍ ນາມໍ ໂຫຕິ, ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອປິຈ ກາມຠວສງ຺ຂາເຕ ກາເມ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອວຈາເຣຕີຕິປິ ກາມາວຈຣໍ.

ກຸສລນ຺ຕິ ກຸຈ຺ຉິຕານໍ ສລນາທີຫິ ອຕ຺ເຖຫິ ກຸສລໍ. ອປິຈ ອາໂຣຄ຺ຍຏ຺ເຐນ ອນວຊ຺ຊຏ຺ເຐນ ໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕຏ຺ເຐນ ຈ ກຸສລໍ. ຍເຖວ ຫິ ‘ກຈ຺ຈິ ນຸ ໂຠໂຕ ກຸສລ’ນ຺ຕິ (ຊາ. ໑.໑໕.໑໔໖; ໒.໒໐.໑໒໙) ຣູປກາເຍ ອນາຕຸຣຕາຍ ອເຄລຎ຺ເຎນ ນິພ຺ຍາຘິຕາຍ ອາໂຣຄ຺ຍຏ຺ເຐນ ກຸສລໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ອຣູປຘມ຺ເມປິ ກິເລສາຕຸຣຕາຍ ກິເລສເຄລຎ຺ຎສ຺ສ ຈ ກິເລສພ຺ຍາຘິໂນ ອຠາເວນ ອາໂຣຄ຺ຍຏ຺ເຐນ ກຸສລໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກິເລສວຊ຺ຊສ຺ສ ປນ ກິເລສໂທສສ຺ສ ກິເລສທຣຖສ຺ສ ຈ ອຠາວາ ອນວຊ຺ຊຏ຺ເຐນ ກຸສລໍ. ໂກສລ຺ລໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຎ຺ຎາ; ໂກສລ຺ລໂຕ ສມ຺ຠູຕຕ຺ຕາ ໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕຏ຺ເຐນ ກຸສລໍ.

‘ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ’ ຕາວ ເອວໍ ໂຫຕຸ; ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ກຖນ຺ຕິ. ຕມ຺ປິ ຣຸຬ຺ຫີສທ຺ເທນ ກຸສລເມວ. ຍຖາ ຫິ ຕາລປຓ຺ເຓຫິ ອກຕ຺ວາ ກິລຎ຺ຊາທີຫິ ກຕມ຺ປິ ຕໍສຣິກ຺ຂຕ຺ຕາ ຣຸຬ຺ຫີສທ຺ເທນ ຕາລວຓ຺ຏນ຺ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ‘ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕ’ມ຺ປິ ກຸສລນ຺ຕ຺ເວວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ປນ ‘ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ’ ອາໂຣຄ຺ຍຏ຺ເຐນ ອນວຊ຺ຊຏ຺ເຐນ ໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕຏ຺ເຐນາຕິ ຕິວິເຘນປິ ກຸສລນ຺ຕິ ນາມໍ ລຠຕິ, ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ທຸວິເຘເນວ. ອິຕິ ຍຎ຺ຈ ຊາຕກປຣິຍາເຍນ ຍຎ຺ຈ ພາຫິຕິກສຸຕ຺ຕປຣິຍາເຍນ ຍຎ຺ຈ ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາເຍນ ກຸສລໍ ກຖິຕໍ ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕີຫິປິ ອຕ຺ເຖຫິ ອິມສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ເຕ ລພ຺ຠຕິ.

ຕເທຕໍ ລກ຺ຂຓາທິວເສນ ອນວຊ຺ຊສຸຂວິປາກລກ຺ຂຓໍ, ອກຸສລວິທ຺ຘໍສນຣສໍ, ໂວທານປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ໂຍນິໂສມນສິກາຣປທຏ຺ຐານໍ. ອວຊ຺ຊປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ວາ ອນວຊ຺ຊລກ຺ຂຓເມວ ກຸສລໍ, ໂວທານຠາວຣສໍ, ອິຏ຺ຐວິປາກປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕປທຏ຺ຐານເມວ. ລກ຺ຂຓາທີສຸ ຫິ ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ສຠາໂວ ວາ ສາມຎ຺ຎໍ ວາ ລກ຺ຂຓໍ ນາມ. ກິຈ຺ຈໍ ວາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ວາ ຣໂສ ນາມ. ອຸປຏ຺ຐານາກາໂຣ ວາ ຜລໍ ວາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ ນາມ. ອາສນ຺ນກາຣຓໍ ປທຏ຺ຐານໍ ນາມ. ອິຕິ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓາທີນິ ວກ຺ຂາມ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອິມິນາວ ນເຍນ ເຕສໍ ນານຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ຈິນ຺ເຕຕີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ; ວິຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ວາ ‘ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ສພ຺ພຈິຕ຺ຕສາຘາຣໂຓ ເອສ ສທ຺ໂທ, ຕສ຺ມາ ຍເທຕ຺ຖ ໂລກິຍກຸສລາກຸສລກິຣິຍຈິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຊວນວີຖິວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕານໍ ຈິໂນຕີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ. ວິປາກໍ ກມ຺ມກິເລເສຫິ ຈິຕນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ. ອປິຈ ສພ຺ພມ຺ປິ ຍຖານຸຣູປໂຕ ຈິຕ຺ຕຕາຍ ຈິຕ຺ຕໍ. ຈິຕ຺ຕກຣຓຕາຍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ອຎ຺ຎເທວ ສຣາຄໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎໍ ສໂທສໍ, ອຎ຺ຎໍ ສໂມຫໍ; ອຎ຺ຎໍ ກາມາວຈຣໍ, ອຎ຺ຎໍ ຣູປາວຈຣາທິເຠທໍ; ອຎ຺ຎໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ, ອຎ຺ຎໍ ສທ຺ທາທິອາຣມ຺ມຓໍ; ຣູປາຣມ຺ມເຓສຸ ຈາປິ ອຎ຺ຎໍ ນີລາຣມ຺ມຓໍ, ອຎ຺ຎໍ ປີຕາທິອາຣມ຺ມຓໍ; ສທ຺ທາທິອາຣມ຺ມເຓສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ; ສພ຺ເພສຸປິ ເຈເຕສຸ ອຎ຺ຎໍ ຫີນໍ ອຎ຺ຎໍ ມຊ຺ຌິມໍ ອຎ຺ຎໍ ປຓີຕໍ; ຫີນາທີສຸປິ ອຎ຺ຎໍ ຉນ຺ທາຘິປເຕຍ຺ຍໍ, ອຎ຺ຎໍ ວີຣິຍາຘິປເຕຍ຺ຍໍ ອຎ຺ຎໍ ຈິຕ຺ຕາຘິປເຕຍ຺ຍໍ, ອຎ຺ຎໍ ວີມໍສາຘິປເຕຍ຺ຍໍ, ຕສ຺ມາ ອສ຺ສ ອິເມສໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຠູມິອາຣມ຺ມຓຫີນມຊ຺ຌິມປຓີຕາຘິປຕີນໍ ວເສນ ຈິຕ຺ຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ເອກເມວ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕິ, ຈິຕ຺ຕານໍ ປນ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ເອເຕສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ເອກມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕຕາຍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວໍ ຕາວ ຈິຕ຺ຕຕາຍ ຈິຕ຺ຕໍ.

ກຖໍ ຈິຕ຺ຕກຣຓຕາຍາຕິ? ໂລກສ຺ມິຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ອຎ຺ຎໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມິມ຺ປິ ຈຣຓໍ ນາມ ຈິຕ຺ຕໍ ອຕິຈິຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ຕໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕກາຣານໍ ‘ເອວໍວິຘານິ ເອຕ຺ຖ ຣູປານິ ກາຕພ຺ພານີ’ຕິ ຈິຕ຺ຕສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕາຍ ຈິຕ຺ຕສຎ຺ຎາຍ ເລຂາຄຫນຣຎ຺ຊນອຸຊ຺ໂຊຕນວຕ຺ຕນາທິນິປ຺ຜາທິກາ ຈິຕ຺ຕກິຣິຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕໂຕ ຈຣຓສງ຺ຂາເຕ ຈິຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວິຈິຕ຺ຕຣູປໍ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕິ. ຕໂຕ ‘ອິມສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ອຸປຣິ ອິທໍ ໂຫຕຸ, ເຫຏ຺ຐາ ອິທໍ, ອຸຠຍປສ຺ເສ ອິທ’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຍຖາຈິນ຺ຕິເຕນ ກເມນ ເສສຈິຕ຺ຕຣູປນິປ຺ຜາທນໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ໂລເກ ວິຈິຕ຺ຕໍ ສິປ຺ປຊາຕໍ ສພ຺ພໍ ຕໍ ຈິຕ຺ເຕເນວ ກຣິຍຕິ, ເອວໍ ອິມາຍ ກຣຓວິຈິຕ຺ຕຕາຍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິປ຺ຜາທກໍ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ຕເຖວ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍຖາຈິນ຺ຕິຕສ຺ສ ວາ ອນວເສສສ຺ສ ອນິປ຺ຜຊ຺ຊນໂຕ ຕໂຕປິ ຈິຕ຺ຕເມວ ຈິຕ຺ຕຕຣໍ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ທິຏ຺ຐໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຣຓໍ ນາມ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ? ‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’. ຕມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຣຓໍ ນາມ ຈິຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ເຕເນວ ຈິນ຺ຕິຕໍ. ເຕນປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຣເຓນ ຈິຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ຕໍເຍວ ຈິຕ຺ຕຕຣ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໐໐).

ຕຖາ ຍເທຕໍ ເທວມນຸສ຺ສນິຣຍຕິຣຈ຺ຉານເຠທາສຸ ຄຕີສຸ ກມ຺ມລິງ຺ຄສຎ຺ຎາໂວຫາຣາທິເຠທໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຕມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕກຕເມວ. ກາຍກມ຺ມາທິເຠທຎ຺ຫິ ທານສີລວິຫິໍສາສາເຐຍ຺ຍາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕໍ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມໍ ຈິຕ຺ຕນິປ຺ຜາທິຕໍ ກມ຺ມນານຕ຺ຕໍ. ກມ຺ມນານຕ຺ເຕເນວ ຈ ຕາສຸ ຕາສຸ ຄຕີສຸ ຫຕ຺ຖປາທກຓ຺ຓອຸທຣຄີວາມຸຂາທິສຓ຺ຐານຠິນ຺ນໍ ລິງ຺ຄນານຕ຺ຕໍ. ລິງ຺ຄນານຕ຺ຕໂຕ ຍຖາຄຫິຕສຓ຺ຐານວເສນ ‘ອຍໍ ອິຕ຺ຖີ ອຍໍ ປຸຣິໂສ’ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາຍ ສຎ຺ຎາຍ ສຎ຺ຎານານຕ຺ຕໍ. ສຎ຺ຎານານຕ຺ຕໂຕ ສຎ຺ຎານຸຣູເປນ ‘ອິຕ຺ຖີ’ຕິ ວາ ‘ປຸຣິໂສ’ຕິ ວາ ໂວຫຣນ຺ຕານໍ ໂວຫາຣນານຕ຺ຕໍ. ໂວຫາຣນານຕ຺ຕວເສນ ປນ ຍສ຺ມາ ‘ອິຕ຺ຖີ ຠວິສ຺ສາມິ ປຸຣິໂສ ຠວິສ຺ສາມິ, ຂຕ຺ຕິໂຍ ຠວິສ຺ສາມິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠວິສ຺ສາມີ’ຕິ ເອວໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ຊນກໍ ກມ຺ມໍ ກຣີຍຕິ, ຕສ຺ມາ ໂວຫາຣນານຕ຺ຕໂຕ ກມ຺ມນານຕ຺ຕໍ. ຕໍ ປເນຕໍ ກມ຺ມນານຕ຺ຕໍ ຍຖາປຕ຺ຖິຕໍ ຠວໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕໍ ຍສ຺ມາ ຄຕິວເສນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ ຕສ຺ມາ ກມ຺ມນານຕ຺ຕໂຕ ຄຕິນານຕ຺ຕໍ. ກມ຺ມນານຕ຺ເຕເນວ ຈ ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ຕສ຺ສາ ຕສ຺ສາ ຄຕິຍາ ອປາທກທ຺ວິປາທກາທິຕາ, ຕສ຺ສາ ຕສ຺ສາ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ອຸຈ຺ຈນີຈາທິຕາ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ສຸວຓ຺ຓທຸພ຺ພຓ຺ຓາທິຕາ, ໂລກຘມ຺ເມສຸ ລາຠາລາຠາທິຕາ ຈ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ພເມຕໍ ເທວມນຸສ຺ສນິຣຍຕິຣຈ຺ຉານເຠທາສຸ ຄຕີສຸ ກມ຺ມລິງ຺ຄສຎ຺ຎາໂວຫາຣາທິເຠທໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ເຕເນວ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ອິມສ຺ສ ສງ຺ຄີຕິອນາຣຸຬ຺ຫສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ກມ຺ມນານຕ຺ຕປຸຖຸຕ຺ຕປ຺ປເຠທວວຕ຺ຖານວເສນ ລິງ຺ຄນານຕ຺ຕປຸຖຸຕ຺ຕປ຺ປເຠທວວຕ຺ຖານໍ ຠວຕິ, ລິງ຺ຄນານຕ຺ຕປຸຖຸຕ຺ຕປ຺ປເຠທວວຕ຺ຖານວເສນ ສຎ຺ຎານານຕ຺ຕປຸຖຸຕ຺ຕປ຺ປເຠທວວຕ຺ຖານໍ ຠວຕິ, ສຎ຺ຎານານຕ຺ຕປຸຖຸຕ຺ຕປ຺ປເຠທວວຕ຺ຖານວເສນ ໂວຫາຣນານຕ຺ຕປຸຖຸຕ຺ຕປ຺ປເຠທວວຕ຺ຖານໍ ຠວຕິ, ໂວຫາຣນານຕ຺ຕປຸຖຸຕ຺ຕປ຺ປເຠທວວຕ຺ຖານວເສນ ກມ຺ມນານຕ຺ຕປຸຖຸຕ຺ຕປ຺ປເຠທວວຕ຺ຖານໍ ຠວຕິ. ກມ຺ມນານາກຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ສຕ຺ຕານໍ ຄຕິຍາ ນານາກຣຓໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ – ອປທາ ທ຺ວິປທາ ຈຕຸປ຺ປທາ ພຫຸປ຺ປທາ, ຣູປິໂນ ອຣູປິໂນ, ສຎ຺ຎິໂນ ອສຎ຺ຎິໂນ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎິໂນ. ກມ຺ມນານາກຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ສຕ຺ຕານໍ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ນານາກຣຓໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ – ອຸຈ຺ຈນີຈຕາ ຫີນປຓີຕຕາ ສຸຄຕທຸຄ຺ຄຕຕາ. ກມ຺ມນານາກຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ສຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ນານາກຣຓໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ – ສຸວຓ຺ຓທຸພ຺ພຓ຺ຓຕາ ສຸຊາຕທຸຊ຺ຊາຕຕາ ສຸສຓ຺ຐິຕທຸສ຺ສຓ຺ຐິຕຕາ. ກມ຺ມນານາກຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ສຕ຺ຕານໍ ໂລກຘມ຺ເມ ນານາກຣຓໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ – ລາຠາລາເຠ ຍສາຍເສ ນິນ຺ທາປສໍສາຍໍ ສຸຂທຸກ຺ເຂ’’ຕິ.

ອປຣມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ –

ກມ຺ມໂຕ ລິງ຺ຄໂຕ ເຈວ, ລິງ຺ຄສຎ຺ຎາ ປວຕ຺ຕເຣ;

ສຎ຺ຎາໂຕ ເຠທໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອິຕ຺ຖາຍໍ ປຸຣິໂສຕິ ວາ.

‘‘ກມ຺ມຸນາ ວຕ຺ຕເຕ ໂລໂກ, ກມ຺ມຸນາ ວຕ຺ຕເຕ ປຊາ;

ກມ຺ມນິພນ຺ຘນາ ສຕ຺ຕາ, ຣຖສ຺ສາຓີວ ຍາຍໂຕ’’. (ມ. ນິ. ໒.໔໖໐; ສຸ. ນິ. ໖໕໙);

ກມ຺ເມນ ກິຕ຺ຕິໍ ລຠເຕ ປສໍສໍ,

ກມ຺ເມນ ຊານິຎ຺ຈ ວຘຎ຺ຈ ພນ຺ຘໍ;

ຕໍ ກມ຺ມນານາກຣຓໍ ວິທິຕ຺ວາ,

ກສ຺ມາ ວເທ ນຕ຺ຖິ ກມ຺ມນ຺ຕິ ໂລເກ. (ກຖາ. ໗໘໕);

‘‘ກມ຺ມສ຺ສກາ ມາຓວ ສຕ຺ຕາ ກມ຺ມທາຍາທາ ກມ຺ມໂຍນີ ກມ຺ມພນ຺ຘູ ກມ຺ມປຏິສຣຓາ; ກມ຺ມໍ ສຕ຺ເຕ ວິຠຊຕິ ຍທິທໍ ຫີນປ຺ປຓີຕຕາຍາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໘໙).

ເອວໍ ອິມາຍ ກຣຓຈິຕ຺ຕຕາຍປິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ສພ຺ພານິປິ ຫິ ເອຕານິ ວິຈິຕ຺ຣານິ ຈິຕ຺ເຕເນວ ກຕານິ. ອລທ຺ໂຘກາສສ຺ສ ປນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຍໍ ວາ ປນ ອວເສສປຈ຺ຈຍວິກລໍ ຕສ຺ສ ເອກຈ຺ຈຈິຕ຺ຕກຣຓາຠາວໂຕ ຍເທຕໍ ຈິຕ຺ເຕນ ກຕໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໂຕປິ ຈິຕ຺ຕເມວ ຈິຕ຺ຕຕຣໍ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎໍ ເອກນິກາຍມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມິ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຍຖຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ປາຓາ… ເຕຫິປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຣຈ຺ຉານຄເຕຫິ ປາເຓຫິ ຈິຕ຺ຕໍເຍວ ຈິຕ຺ຕຕຣ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໐໐).

ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຕມານຠູຕາປຄໂຕກາສກຕຠູມິລທ຺ຘວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ ອເນກປ຺ປເຠທໍ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພມ຺ປິ ອຸປ຺ປາທຊຣາຠງ຺ຄສມງ຺ຄີສງ຺ຂາຕໍ ວຕ຺ຕມານຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ອາຣມ຺ມຓຣສໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ຘໍ, ອນຸຠູຕາປຄຕສງ຺ຂາຕໍ ກຸສລາກຸສລໍ, ອຸປ຺ປາທາທິຕ຺ຕຍໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ຘໍ, ຠູຕາປຄຕສງ຺ຂາຕໍ, ເສສສງ຺ຂຕຎ຺ຈ ຠູຕາປຄຕຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ‘‘ຍານິສ຺ສ ຕານິ ປຸພ຺ເພ ກຕານິ ກມ຺ມານີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໔໘) ເອວມາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ກມ຺ມໍ ອຕີຕມ຺ປິ ສມານໍ, ອຎ຺ຎໍ ວິປາກໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກສ຺ໂສກາສໍ ກຕ຺ວາ ຐິຕຕ຺ຕາ, ຕຖາ ກໂຕກາສຎ຺ຈ ວິປາກໍ ອນຸປ຺ປນ຺ນມ຺ປິ ສມານໍ ເອວໍ ກເຕ ໂອກາເສ ເອກນ຺ເຕນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ໂອກາສກຕຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ຕາສຸ ຕາສຸ ຠູມີສຸ ອສມູຫຕໍ ອກຸສລໍ ຠູມິລທ຺ຘຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຠູມິຍາ ຠູມິລທ຺ຘສ຺ສ ຈ ນານຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຠູມີຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາ ເຕຠູມກາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ. ຠູມິລທ຺ຘໍ ນາມ ເຕສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ອຸປ຺ປຕ຺ຕາຣຫໍ ກິເລສຊາຕໍ. ເຕນ ເຫສາ ຠູມິ ລທ຺ຘາ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຠູມິລທ຺ຘນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວເມເຕສຸ ຈຕູສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ອິຘ ‘ວຕ຺ຕມານຸປ຺ປນ຺ນໍ’ ອຘິປ຺ເປຕໍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ – ປຸພ຺ພນ຺ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອຸປ຺ປາທາທິອຠິມຸຂໍ ປນ຺ນນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ. ‘ອຸປ຺ປນ຺ນ’-ສທ຺ໂທ ປເນສ ອຕີເຕ ປຏິລທ຺ເຘ ສມຸຏ຺ຐິເຕ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິເຕ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ເນ ຂຓຕ຺ຕຍຄເຕຕິ ອເນເກສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ທິສ຺ສຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມເຍນ ກກຸສນ຺ໂຘ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໔໓) ເອຕ຺ຖ ອຕີເຕ ອາຄໂຕ. ‘‘ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໔໖໑) ເອຕ຺ຖ ປຏິລທ຺ເຘ. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ມຫາເມຆໍ ຕເມນໍ ມຫາວາໂຕ ອນ຺ຕຣາເຍວ ອນ຺ຕຣຘາເປຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໕໗) ເອຕ຺ຖ ສມຸຏ຺ຐິເຕ. ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຄມິຍຈິຕ຺ຕໍ ທຸປ຺ປຏິວິໂນທນີຍໍ (ອ. ນິ. ໕.໑໖໐; ປຣິ. ໓໒໕); ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ເນ ປາປເກ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ ຐານໂສ ອນ຺ຕຣຘາເປຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໖໕) ເອຕ຺ຖ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິເຕ. ‘‘ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວນ຺ໂຕ ພຫຸລີກໂຣນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ເນ ປາປເກ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ ຐານໂສ ອນ຺ຕຣາເຍວ ອນ຺ຕຣຘາເປຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໕໖-໑໕໗) ເອຕ຺ຖ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ເນ. ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ (ຍມ. ໒.ຈິຕ຺ຕຍມກ.໘໑) ເອຕ຺ຖ ຂຓຕ຺ຕຍຄເຕ. ສ຺ວາຍມິຘາປິ ຂຓຕ຺ຕຍຄເຕວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາ ‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຂຓຕ຺ຕຍຄຕໍ ໂຫຕິ, ວຕ຺ຕມານໍ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ. ອຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ.

ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ ເຈຕໍ ເທສນາສີສເມວ. ນ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກກເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ຣາຊາ ອາຄໂຕຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນ ປຣິສໍ ປຫາຍ ເອກໂກວ ອາຄໂຕ, ຣາຊປຣິສາຍ ປນ ສທ຺ຘິໍເຍວ ອາຄໂຕຕິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວມິທມ຺ປິ ປໂຣປຓ຺ຓາສກຸສລຘມ຺ເມຫິ ສທ຺ຘິໍເຍວ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຸພ຺ພງ຺ຄມຏ຺ເຐນ ປນ ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ’’ຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ.

ໂລກິຍຘມ຺ມຎ຺ຫິ ປຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຘຸຣໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ໂຫຕິ. ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ປຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາ ເຊຏ຺ຐິກາ ປຎ຺ຎາ ຘຸຣາ ປຎ຺ຎາ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ. ເຕເນວ ຠຄວາ ວິນຍປຣິຍາຍໍ ປຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘ກິໍຜສ຺ໂສສິ, ກິໍເວທໂນສິ, ກິໍສຎ຺ໂຎສິ, ກິໍເຈຕໂນສີ’ຕິ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍຈິຕ຺ໂຕ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕເມວ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉຕິ. ‘‘ອເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ໂຕ ອຫໍ ຠຄວາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘ອນາປຕ຺ຕິ ອເຖຍ຺ຍຜສ຺ສສ຺ສາ’ຕິອາທີນິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸ ອເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ວທຕິ.

ນ ເກວລຎ຺ຈ ວິນຍປຣິຍາຍໍ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ໂລກິຍເທສນໍ ເທເສນ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕເມວ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາ ເທເສຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ເຍ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ອກຸສລາ ອກຸສລຠາຄິຍາ ອກຸສລປກ຺ຂິກາ ສພ຺ເພເຕ ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ. ມໂນ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ປຐມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ’’ (ອ. ນິ. ໑.໕໖).

‘‘ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຘມ຺ມາ, ມໂນເສຏ຺ຐາ ມໂນມຍາ;

ມນສາ ເຈ ປທຸຏ຺ເຐນ, ຠາສຕິ ວາ ກໂຣຕິ ວາ;

ຕໂຕ ນໍ ທຸກ຺ຂມນ຺ເວຕິ, ຈກ຺ກໍວ ວຫໂຕ ປທໍ.

‘‘ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຘມ຺ມາ, ມໂນເສຏ຺ຐາ ມໂນມຍາ;

ມນສາ ເຈ ປສນ຺ເນນ, ຠາສຕິ ວາ ກໂຣຕິ ວາ;

ຕໂຕ ນໍ ສຸຂມນ຺ເວຕິ, ຉາຍາວ ອນປາຍິນີ’’. (ຘ. ປ. ໑,໒);

‘‘ຈິຕ຺ເຕນ ນີຍຕິ ໂລໂກ, ຈິຕ຺ເຕນ ປຣິກສ຺ສຕິ;

ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອກຘມ຺ມສ຺ສ, ສພ຺ເພວ ວສມນ຺ວຄູ’’. (ສໍ. ນິ. ໑.໖໒);

‘‘ຈິຕ຺ຕສໍກິເລສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ສໍກິລິສ຺ສນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໂວທານາ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ’’ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໐໐);

‘‘ປຠສ຺ສຣມິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ຕໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐໍ’’ (ອ. ນິ. ໑.໔໙);

‘‘ຈິຕ຺ເຕ, ຄຫປຕິ, ອຣກ຺ຂິເຕ ກາຍກມ຺ມມ຺ປິ ອຣກ຺ຂິຕໍ ໂຫຕິ, ວຈີກມ຺ມມ຺ປິ ອຣກ຺ຂິຕໍ ໂຫຕິ, ມໂນກມ຺ມມ຺ປິ ອຣກ຺ຂິຕໍ ໂຫຕິ; ຈິຕ຺ເຕ, ຄຫປຕິ, ຣກ຺ຂິເຕ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ, ຄຫປຕິ, ພ຺ຍາປນ຺ເນ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ, ຄຫປຕິ, ອພ຺ຍາປນ຺ເນ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ, ຄຫປຕິ, ອວສ຺ສຸເຕ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ, ຄຫປຕິ, ອນວສ຺ສຸເຕ ກາຍກມ຺ມມ຺ປິ ອນວສ຺ສຸຕໍ ໂຫຕິ, ວຈີກມ຺ມມ຺ປິ ອນວສ຺ສຸຕໍ ໂຫຕິ, ມໂນກມ຺ມມ຺ປິ ອນວສ຺ສຸຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໑໑໐).

ເອວໍ ໂລກິຍຘມ຺ມໍ ປຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ໂຫຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ຘຸຣໍ ໂຫຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິເມສຸ ປນ ສຸຕ຺ເຕສຸ ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕານຸຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ສພ຺ພານິປິ ຄຫິຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປນ ‘ກຕຣຜສ຺ສໍ ອຘິຄໂຕສິ, ກຕຣເວທນໍ ກຕຣສຎ຺ຎໍ ກຕຣເຈຕນໍ ກຕຣຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘ກຕຣປຎ຺ຎໍ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິຄໂຕ’ສິ, ‘ກິໍ ປຐມໍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎໍ, ອຸທາຫຸ ທຸຕິຍໍ…ເປ… ຕຕິຍໍ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎໍ ອຘິຄໂຕ’ຕິ ປຎ຺ຎໍ ເຊຏ຺ຐິກໍ ປຎ຺ຎໍ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉຕິ. ປຎ຺ຎຸຕ຺ຕຣາ ສພ຺ເພ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ. ປຎ຺ຎາ ປນ ກິມຕ຺ຖິຍາ (ມ. ນິ. ໑.໔໕໑)? ‘‘ປຎ຺ຎວໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວກສ຺ສ ຕທນ຺ວຍາ ສທ຺ຘາ ສຓ຺ຐາຕິ, ຕທນ຺ວຍໍ ວີຣິຍໍ ສຓ຺ຐາຕິ, ຕທນ຺ວຍາ ສຕິ ສຓ຺ຐາຕິ, ຕທນ຺ວໂຍ ສມາຘິ ສຓ຺ຐາຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໕໑໕) ເອວມາທີນິ ປເນຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕານິ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ. ອິຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ປຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາ ເຊຏ຺ຐິກາ ໂຫຕິ ປຎ຺ຎາ ຘຸຣາ ປຎ຺ຎາ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຍໍ ປນ ໂລກິຍເທສນາ. ຕສ຺ມາ ຈິຕ຺ຕໍ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາ ເທເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ.

ໂສມນສ຺ສສຫຄຕນ຺ຕິ ສາຕມຘຸຣເວທຍິຕສງ຺ຂາເຕນ ໂສມນສ຺ເສນ ສຫ ເອກຸປ຺ປາທາທິຠາວໍ ຄຕໍ. ອຍໍ ປນ ‘ສຫຄຕ’-ສທ຺ໂທ ຕພ຺ຠາເວ ໂວກິຓ຺ເຓ ນິສ຺ສເຍ ອາຣມ຺ມເຓ ສໍສຏ຺ເຐຕິ ອິເມສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ທິສ຺ສຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຍາຍໍ ຕຓ຺ຫາ ໂປໂນພ຺ຠວິກາ ນນ຺ທິຣາຄສຫຄຕາ’’ຕິ (ວິຠ. ໒໐໓) ຕພ຺ຠາເວ ເວທິຕພ຺ໂພ; ນນ຺ທິຣາຄຠູຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຍາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວີມໍສາ ໂກສຊ຺ຊສຫຄຕາ ໂກສຊ຺ຊສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໘໓໒) ໂວກິຓ຺ເຓ ເວທິຕພ຺ໂພ; ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນນ ໂກສຊ຺ເຊນ ໂວກິຓ຺ຓາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຏ຺ຐິກສຎ຺ຎາສຫຄຕໍ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໒໓໘) ນິສ຺ສເຍ ເວທິຕພ຺ໂພ; ອຏ຺ຐິກສຎ຺ຎໍ ນິສ຺ສາຍ ອຏ຺ຐິກສຎ຺ຎໍ ຠາເວຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ລາຠີ ໂຫຕິ ຣູປສຫຄຕານໍ ວາ ສມາປຕ຺ຕີນໍ ອຣູປສຫຄຕານໍ ວາ’’ຕິ (ປຸ. ປ. ໓-໕) ອາຣມ຺ມເຓ; ເວທິຕພ຺ໂພ ຣູປາຣູປາຣມ຺ມຓານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອິທໍ ສຸຂໍ ອິມາຍ ປີຕິຍາ ສຫຄຕໍ ໂຫຕິ ສຫຊາຕໍ ສໍສຏ຺ຐໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໕໗໘) ສໍສຏ຺ເຐ. ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ປເທ ອຍເມວຕ຺ໂຖ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ໂສມນສ຺ສສໍສຏ຺ຐຎ຺ຫິ ອິຘ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.