ກາມາວຈຣກຸສລໍ ນິທ຺ເທສວາຣກຖາ

໒. ອິທານິ ຕາເນວ ຘມ຺ມຸທ຺ເທສວາເຣ ປາຬິອາຣຸຬ຺ຫານິ ຉປ຺ປຎ຺ຎາສ ປທານິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ກຕໂມ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຜສ຺ໂສ ໂຫຕີ’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ນິທ຺ເທສວາໂຣ ອາຣທ຺ໂຘ.

ຕຕ຺ຖ ປຸຈ຺ຉາຍ ຕາວ ອຍມຕ຺ໂຖ – ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາມາວຈຣໍ ກຸສລໍ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕໍ ຕິເຫຕຸກໍ ອສງ຺ຂາຣິກໍ ມຫາຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຜສ຺ໂສ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ກຕໂມ ໂສ ຜສ຺ໂສຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພປຸຈ຺ຉາສຸ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ໂຍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຜສ຺ໂສຕິ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂຍ ຜຸສນກວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຜສ຺ໂສ, ໂສ ຜສ຺ໂສຕິ. ອິທໍ ຜສ຺ສສ຺ສ ສຠາວທີປນໂຕ ສຠາວປທໍ ນາມ. ຜຸສນາຕິ ຜຸສນາກາໂຣ. ສມ຺ຜຸສນາຕິ ຜຸສນາກາໂຣວ ອຸປສຄ຺ເຄນ ປທໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕ. ສມ຺ຜຸສິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ຜຸສິຕຠາໂວ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ໂຍຊນາ – ໂຍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຜຸສນກວເສນ ຜສ຺ໂສ, ຍາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຜຸສນາ, ຍາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສມ຺ຜຸສນາ, ຍໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສມ຺ຜຸສິຕຕ຺ຕໍ; ອຖ ວາ, ໂຍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຜຸສນວເສນ ຜສ຺ໂສ, ອຎ຺ເຎນາປິ ປຣິຍາເຍນ ຜຸສນາ ສມ຺ຜຸສນາ ສມ຺ຜຸສິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຍໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຜສ຺ໂສ ໂຫຕີຕິ. ເວທນາທີນມ຺ປິ ນິທ຺ເທເສສຸ ອິມິນາວ ນເຍນ ປທໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສພ຺ພສາຘາຣໂຓ ວິຠຕ຺ຕິວິນິຈ຺ຉໂຍ. ຍານິມານິ ຠຄວຕາ ປຐມໍ ກາມາວຈຣໍ ກຸສລໍ ມຫາຈິຕ຺ຕໍ ຠາເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ອຕິເຣກປຓ຺ຓາສປທານິ ມາຕິກາວເສນ ຐເປຕ຺ວາ ປຸນ ເອເກກປທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຠຕ຺ຕິໍ ອາໂຣປິຕານິ, ຕານິ ວິຠຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານິ ຕີຫິ ກາຣເຓຫິ ວິຠຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ; ນານາ ໂຫນ຺ຕານິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ນານາ ຠວນ຺ຕິ. ອປຣທີປນາ ປເນຕ຺ຖ ທ຺ເວ ຐານານິ ຄຈ຺ຉຕິ. ກຖໍ? ເອຕານິຫິ ພ຺ຍຎ຺ຊນວເສນ ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ອຕ຺ຖວເສນາຕິ ອິເມຫິ ຕີຫິ ກາຣເຓຫິ ວິຠຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂກໂຘ ກຸຊ຺ຌນາ ກຸຊ຺ຌິຕຕ຺ຕໍ, ໂທໂສ ທຸສ຺ສນາ ທຸສ຺ສິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນວເສນ ວິຠຕ຺ຕິຄມນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ເອໂກວ ໂກໂຘ ພ຺ຍຎ຺ຊນວເສນ ເອວໍ ວິຠຕ຺ຕິໍ ຄໂຕ. ຈາໂຣ ວິຈາໂຣ ອນຸວິຈາໂຣ ອຸປວິຈາໂຣຕິ ເອວໍ ປນ ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ວິຠຕ຺ຕິຄມນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຓ຺ຑິຈ຺ຈໍ ໂກສລ຺ລໍ ເນປຸຎ຺ຎໍ ເວຠພ຺ຍາ ຈິນ຺ຕາ ອຸປປຣິກ຺ຂາຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຖວເສນ ວິຠຕ຺ຕິຄມນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕສຸ ຜສ຺ສປທນິທ຺ເທເສ ຕາວ ອິມາ ຕິສ຺ໂສປິ ວິຠຕ຺ຕິໂຍ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ‘ຜສ຺ໂສ ຜຸສນາ’ຕິ ຫິ ພ຺ຍຎ຺ຊນວເສນ ວິຠຕ຺ຕິຄມນໍ ໂຫຕິ. ‘ສມ຺ຜຸສນາ’ຕິ ອຸປສຄ຺ຄວເສນ. ‘ສມ຺ຜຸສິຕຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຖວເສນ. ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພປທນິທ຺ເທເສສຸ ວິຠຕ຺ຕິຄມນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ນານາ ໂຫນ຺ຕານິປິ ປນ ນາມນານຕ຺ເຕນ ລກ຺ຂຓນານຕ຺ເຕນ ກິຈ຺ຈນານຕ຺ເຕນ ປຏິກ຺ເຂປນານຕ຺ເຕນາຕິ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ນານາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ພ຺ຍາປາໂທ ໂຫຕິ? ໂຍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂທໂສ ທຸສ຺ສນາຕິ (ຘ. ສ. ໔໑໙) ເອຕ຺ຖ ພ຺ຍາປາໂທຕິ ວາ, ໂທໂສຕິ ວາ, ທ຺ເວປິ ເອເຕ ໂກໂຘ ເອວ, ນາເມນ ນານຕ຺ຕໍ ຄຕາຕິ. ເອວໍ ‘ນາມນານຕ຺ເຕນ’ ນານຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຣາສຏ຺ເຐນ ຈ ປຎ຺ຈປິ ຂນ຺ຘາ ເອໂກວ ຂນ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ປນ ຣູປໍ ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂຓໍ, ເວທນາ ເວທຍິຕລກ຺ຂຓາ, ສຎ຺ຎາ ສຎ຺ຊານນລກ຺ຂຓາ, ເຈຕນາ ເຈຕຍິຕລກ຺ຂຓາ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຊານນລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອິມິນາ ລກ຺ຂຓນານຕ຺ເຕນ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວໍ ‘ລກ຺ຂຓນານຕ຺ເຕນ’ ນານຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ – ‘‘ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອນຸປ຺ປາທາຍ…ເປ… ຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ປທຫຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໓໙໐; ທີ. ນິ. ໒.໔໐໒) ເອກເມວ ວີຣິຍໍ ກິຈ຺ຈນານຕ຺ເຕນ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ອາຄຕໍ. ເອວໍ ‘ກິຈ຺ຈນານຕ຺ເຕນ’ ນານຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຈຕ຺ຕາໂຣ ອສທ຺ຘມ຺ມາ – ໂກຘຄຣຸຕາ ນ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸຕາ, ມກ຺ຂຄຣຸຕາ ນ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸຕາ, ລາຠຄຣຸຕາ ນ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸຕາ, ສກ຺ກາຣຄຣຸຕາ ນ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸຕາຕິ, ເອວມາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໔໔) ປນ ‘ປຏິກ຺ເຂປນານຕ຺ເຕນ’ ນານຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິມານິ ປນ ຈຕ຺ຕາຣິ ນານຕ຺ຕານິ ນ ຜສ຺ເສເຍວ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ສພ຺ເພສຸປິ ຜສ຺ສປຎ຺ຈກາທີສຸ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ຜສ຺ສສ຺ສ ຫິ ຜສ຺ໂສຕິ ນາມໍ…ເປ… ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຜສ຺ໂສ ຈ ຜຸສນລກ຺ຂໂຓ, ເວທນາ ເວທຍິຕລກ຺ຂຓາ, ສຎ຺ຎາ ສຎ຺ຊານນລກ຺ຂຓາ, ເຈຕນາ ເຈຕຍິຕລກ຺ຂຓາ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຊານນລກ຺ຂຓໍ. ຕຖາ ຜສ຺ໂສ ຜຸສນກິຈ຺ໂຈ, ເວທນາ ອນຸຠວນກິຈ຺ຈາ, ສຎ຺ຎາ ສຎ຺ຊານນກິຈ຺ຈາ, ເຈຕນາ ເຈຕຍິຕກິຈ຺ຈາ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຊານນກິຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເອວໍ ກິຈ຺ຈນານຕ຺ເຕນ ນານຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປຏິກ຺ເຂປນານຕ຺ຕໍ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມເກ ນຕ຺ຖິ. ອໂລຠາທິນິທ຺ເທເສ ປນ ອໂລໂຠ ອລຸພ຺ຠນາ ອລຸພ຺ຠິຕຕ຺ຕນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ລພ຺ຠຕີຕິ ເອວໍ ປຏິກ຺ເຂປນານຕ຺ເຕນ ນານຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ສພ຺ພປທນິທ຺ເທເສສຸ ລພ຺ຠມານວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ນານຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອປຣທີປນາ ປນ ປທຕ຺ຖຸຕິ ວາ ໂຫຕິ ທຬ຺ຫີກມ຺ມໍ ວາຕິ ເອວໍ ທ຺ເວ ຐານານິ ຄຈ຺ຉຕິ. ຍຏ຺ຐິໂກຏິຍາ ອຸປ຺ປີເຬນ຺ເຕນ ວິຍ ຫິ ສກິເມວ ຜສ຺ໂສຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເອຕໍ ປທໍ ຜຸລ຺ລິຕມຓ຺ຑິຕວິຠູສິຕໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນວເສນ ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ອຕ຺ຖວເສນ ‘ຜສ຺ໂສ ຜຸສນາ ສມ຺ຜຸສນາ ສມ຺ຜຸສິຕຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຜຸລ຺ລິຕມຓ຺ຑິຕວິຠູສິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຫິ ທຫຣກຸມາຣໍ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ, ມໂນຣມໍ ວຕ຺ຖໍ ປຣິທຫາເປຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜານິ ປິຬນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ອກ຺ຂີນິ ອຎ຺ເຊຕ຺ວາ ອຖສ຺ສ ນລາເຏ ເອກເມວ ມໂນສິລາພິນ຺ທຸໍ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ສ ນ ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈິຕ຺ຕຕິລໂກ ນາມ ໂຫຕິ. ນານາວຓ຺ເຓຫິ ປນ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ພິນ຺ທູສຸ ກເຕສຸ ຈິຕ຺ຕຕິລໂກ ນາມ ໂຫຕິ. ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ‘ປທຕ຺ຖຸຕິ’ ນາມ.

ພ຺ຍຎ຺ຊນວເສນ ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ອຕ຺ຖວເສນ ຈ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຠຓນເມວ ທຬ຺ຫີກມ຺ມໍ ນາມ. ຍຖາ ຫິ ‘ອາວຸໂສ’ຕິ ວາ ‘ຠນ຺ເຕ’ຕິ ວາ ‘ຍກ຺ໂຂ’ຕິ ວາ ‘ສປ຺ໂປ’ຕິ ວາ ວຸຕ຺ເຕ ທຬ຺ຫີກມ຺ມໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ‘ອາວຸໂສ ອາວຸໂສ’‘ຠນ຺ເຕ ຠນ຺ເຕ’‘ຍກ຺ໂຂ ຍກ຺ໂຂ’‘ສປ຺ໂປ ສປ຺ໂປ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ທຬ຺ຫີກມ຺ມໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເອວເມວ ສກິເທວ ຍຏ຺ຐິໂກຏິຍາ ອຸປ຺ປີເຬນ຺ເຕນ ວິຍ ‘ຜສ຺ໂສ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປທໍ ທຬ຺ຫີກມ຺ມໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນວເສນ ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ອຕ຺ຖວເສນ ‘ຜສ຺ໂສ ຜຸສນາ ສມ຺ຜຸສນາ ສມ຺ຜຸສິຕຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕເຍວ ‘ທຬ຺ຫີກມ຺ມໍ’ ນາມ ໂຫຕີຕິ. ເອວໍ ອປຣທີປນາ ທ຺ເວ ຐານານິ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອຕສ຺ສາປິ ວເສນ ລພ຺ຠມານກປທນິທ຺ເທເສສຸ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຍໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຜສ຺ໂສ ໂຫຕີຕິ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ປຐມໍ ກາມາວຈຣໍ ມຫາກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຍໍ ຜສ຺ໂສ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍໍ ຕາວ ຜສ຺ສປທນິທ຺ເທສສ຺ສ ວຓ຺ຓນາ. ອິໂຕ ປເຣສຸ ປນ ເວທນາທີນໍ ປທານໍ ນິທ຺ເທເສສຸ ວິເສສມຕ຺ຕເມວ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ. ເສສໍ ອິຘ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໓. ຍໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ກຕມາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ເວທນາ ໂຫຕີຕິ ອາຣທ຺ຘໍ, ‘ສາຕປທວເສນ ປນ ‘ຍ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຊ຺ຊາມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸສມ຺ຜສ຺ສຊນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘ຕຊ຺ຊາ’ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕສ຺ສ ສາຕສຸຂສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກາ ສາຣຸປ຺ປາ. ອນຸຈ຺ຉວິກຕ຺ໂຖປິ ຫິ ອຍໍ ‘ຕຊ຺ຊາ’-ສທ຺ໂທ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ຕຊ຺ຊໍ ຕສ຺ສາຣຸປ຺ປໍ ກຖໍ ມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໔໖). ເຕຫິ ວາ ຣູປາທີຫິ ອາຣມ຺ມເຓຫິ ອິມສ຺ສ ຈ ສຸຂສ຺ສ ປຈ຺ຈເຍຫິ ຊາຕາຕິປິ ຕຊ຺ຊາ. ມໂນວິຎ຺ຎາຓເມວ ນິສ຺ສຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ຘາຕູຕິ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ. ສມ຺ຜສ຺ສໂຕ ຊາຕໍ, ສມ຺ຜສ຺ເສ ວາ ຊາຕນ຺ຕິ ສມ຺ຜສ຺ສຊໍ. ຈິຕ຺ຕນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ເຈຕສິກໍ. ມຘຸຣຏ຺ເຐນ ສາຕໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ອຕ຺ເຖນ ຕຊ຺ຊາຍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ສມ຺ຜສ຺ສຊໍ ເຈຕສິກໍ ສາຕໍ, ອຍໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ເວທນາ ໂຫຕີຕິ. ເອວໍ ສພ຺ພປເທຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອິທານິ ເຈຕສິກໍ ສຸຂນ຺ຕິອາທີສຸ ເຈຕສິກປເທນ ກາຍິກສຸຂໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ສຸຂປເທນ ເຈຕສິກໍ ທຸກ຺ຂໍ. ເຈໂຕສມ຺ຜສ຺ສຊນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕສມ຺ຜສ຺ເສ ຊາຕໍ. ສາຕໍ ສຸຂໍ ເວທຍິຕນ຺ຕິ ສາຕໍ ເວທຍິຕໍ, ນ ອສາຕໍ ເວທຍິຕໍ; ສຸຂໍ ເວທຍິຕໍ, ນ ທຸກ຺ຂໍ ເວທຍິຕໍ. ປຣໂຕ ຕີຓິ ປທານິ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ. ສາຕາ ເວທນາ, ນ ອສາຕາ; ສຸຂາ ເວທນາ, ນ ທຸກ຺ຂາຕິ. ອຍເມວ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ.

໔. ສຎ຺ຎານິທ຺ເທເສ ຕຊ຺ຊາມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸສມ຺ຜສ຺ສຊາຕິ ຕສ຺ສາກຸສລສຎ຺ຎາຍ ອນຸຈ຺ຉວິກາຍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ສມ຺ຜສ຺ສມ຺ຫິ ຊາຕາ. ສຎ຺ຎາຕິ ສຠາວນາມໍ. ສຎ຺ຊານນາຕິ ສຎ຺ຊານນາກາໂຣ. ສຎ຺ຊານິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຎ຺ຊານິຕຠາໂວ.

໕. ເຈຕນານິທ຺ເທເສປິ ອິມິນາວ ນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຈິຕ຺ຕນິທ຺ເທເສ ຈິຕ຺ຕວິຈິຕ຺ຕຕາຍ ຈິຕ຺ຕໍ. ອາຣມ຺ມຓໍ ມິນມານໍ ຊານາຕີຕິ ມໂນ. ມານສນ຺ຕິ ມໂນ ເອວ. ‘‘ອນ຺ຕລິກ຺ຂຈໂຣ ປາໂສ ຍ຺ວາຍໍ ຈຣຕິ ມານໂສ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໕໑; ມຫາວ. ໓໓) ຫິ ເອຕ຺ຖ ປນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກຘມ຺ໂມ ‘ມານໂສ’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

‘‘ກຖຎ຺ຫິ ຠຄວາ ຕຸຍ຺ຫໍ, ສາວໂກ ສາສເນ ຣໂຕ;

ອປ຺ປຕ຺ຕມານໂສ ເສກ຺ໂຂ, ກາລໍ ກຍິຣາ ຊເນ ສຸຕາ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໕໙);

ເອຕ຺ຖ ອຣຫຕ຺ຕໍ ‘ມານສ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ປນ ‘ມໂນວ’ ມານສໍ. ພ຺ຍຎ຺ຊນວເສນ ເຫຕໍ ປທໍ ວຑ຺ຒິຕໍ.

ຫທຍນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ. ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ວາ ເຕ ຂິປິສ຺ສາມິ, ຫທຍໍ ວາ ເຕ ຜາເລສ຺ສາມີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓໗; ສຸ. ນິ. ອາຬວກສຸຕ຺ຕ) ເອຕ຺ຖ ອຸໂຣ ຫທຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຫທຍາ ຫທຍໍ ມຎ຺ເຎ ອຎ຺ຎາຍ ຕຈ຺ຉຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໖໓) ເອຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ. ‘‘ວກ຺ກໍ ຫທຍ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໗; ມ. ນິ. ໑.໑໑໐) ເອຕ຺ຖ ຫທຍວຕ຺ຖຸ. ອິຘ ປນ ຈິຕ຺ຕເມວ ອພ຺ຠນ຺ຕຣຏ຺ເຐນ ‘ຫທຍ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕເມວ ປຣິສຸທ຺ຘຏ຺ເຐນ ປຓ຺ຑຣໍ. ຠວງ຺ຄໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ປຠສ຺ສຣມິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ຕໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໔໙). ຕໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕ຺ຕາ ປນ ອກຸສລມ຺ປິ, ຄງ຺ຄາຍ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ນທີ ຄງ຺ຄາ ວິຍ, ໂຄຘາວຣິໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ໂຄຘາວຣີ ວິຍ ຈ, ປຓ຺ຑຣນ຺ຕ຺ເວວ ວຸຕ຺ຕໍ.

ມໂນ ມນາຍຕນນ຺ຕິ ອິຘ ປນ ມໂນຄ຺ຄຫຓໍ ມນສ຺ເສວ ອາຍຕນຠາວທີປນຕ຺ຖໍ. ເຕເນຕໍ ທີເປຕິ – ‘ນຍິທໍ ເທວາຍຕນໍ ວິຍ ມນສ຺ສ ອາຍຕນຕ຺ຕາ ມນາຍຕນໍ, ອຖ ໂຂ ມໂນ ເອວ ອາຍຕນໍ ມນາຍຕນ’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ນິວາສຐານຏ຺ເຐນ ອາກຣຏ຺ເຐນ ສໂມສຣຓຐານຏ຺ເຐນ ສຎ຺ຊາຕິເທສຏ຺ເຐນ ກາຣຓຏ຺ເຐນ ຈ ອາຍຕນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ຫິ ໂລເກ ‘ອິສ຺ສຣາຍຕນໍ ວາສຸເທວາຍຕນ’ນ຺ຕິອາທີສຸ ນິວາສຏ຺ຐານໍ ອາຍຕນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘ສຸວຓ຺ຓາຍຕນໍ ຣຊຕາຍຕນ’ນ຺ຕິອາທີສຸ ອາກໂຣ. ສາສເນ ປນ ‘‘ມໂນຣເມ ອາຍຕເນ ເສວນ຺ຕິ ນໍ ວິຫງ຺ຄມາ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໕.໓໘) ສໂມສຣຓຏ຺ຐານໍ. ‘‘ທກ຺ຂິຓາປໂຖ ຄຸນ຺ນໍ ອາຍຕນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ສຎ຺ຊາຕິເທໂສ. ‘‘ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ເຣວ ສກ຺ຂິຠພ຺ພຕໍ ປາປຸຓາຕິ ສຕິ ສຕິອາຍຕເນ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໑໕໘) ກາຣຓໍ. ອິຘ ປນ ສຎ຺ຊາຕິເທສຏ຺ເຐນ ສໂມສຣຓຐານຏ຺ເຐນ ກາຣຓຏ຺ເຐນາຕິ ຕິຘາປິ ວຏ຺ຏຕິ.

ຜສ຺ສາທໂຍ ຫິ ຘມ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ສຎ຺ຊາຍນ຺ຕີຕິ ສຎ຺ຊາຕິເທສຏ຺ເຐນປິ ເອຕໍ ອາຍຕນໍ. ພຫິທ຺ຘາ ຣູປສທ຺ທຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ອາຣມ຺ມຓຠາເວເນຕ຺ຖ ໂອສຣນ຺ຕີຕິ ສໂມສຣຓຐານຏ຺ເຐນປິ ອາຍຕນໍ. ຜສ຺ສາທີນໍ ປນ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍຏ຺ເຐນ ກາຣຓຕ຺ຕາ ກາຣຓຏ຺ເຐນປິ ອາຍຕນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ.

ວິຊານາຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຎ຺ຎາຓເມວ ຂນ຺ໂຘ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ. ຕສ຺ສ ຣາສິອາທິວເສນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ມຫາອຸທກກ຺ຂນ຺ໂຘຕ຺ເວວ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ (ອ. ນິ. ໔.໕໑). ເອຕ຺ຖ ຫິ ຣາສຏ຺ເຐນ ຂນ຺ໂຘ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ສີລກ຺ຂນ຺ໂຘ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໓.໓໕໕) ຄຸຓຏ຺ເຐນ. ‘‘ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ມຫນ຺ຕໍ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ຘ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໔໑) ເອຕ຺ຖ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິມຕ຺ຕຏ຺ເຐນ. ອິຘ ປນ ຣຸຬ຺ຫິໂຕ ຂນ຺ໂຘ ວຸຕ຺ໂຕ. ຣາສຏ຺ເຐນ ຫິ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ເອກເທໂສ ເອກໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ເອກເທສໍ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວເມວ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ເອກເທສຠູຕໍ ເອກມ຺ປິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຣຸຬ຺ຫິໂຕ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຊ຺ຊາມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕູຕິ ເຕສໍ ຜສ຺ສາທີນໍ ຘມ຺ມານໍ ອນຸຈ຺ຉວິກາ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ປເທ ເອກເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ມິນນຏ຺ເຐນ ມໂນ, ວິຊານນຏ຺ເຐນ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ສຠາວຏ຺ເຐນ ນິສ຺ສຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ວາ ຘາຕູຕິ ຕີຫິ ນາເມຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມເກ ຜສ຺ໂສ ຕາວ ຍສ຺ມາ ຜສ຺ໂສ ເອວ, ນ ຕຊ຺ຊາມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸສມ຺ຜສ຺ສໂຊ, ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ຍສ຺ມາ ຕຊ຺ຊາມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ເອວ, ຕສ຺ມາ ອິມສ຺ມິໍ ປທທ຺ວເຍ ‘ຕຊ຺ຊາມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸສມ຺ຜສ຺ສຊາ’ຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນ ອາໂຣປິຕາ. ວິຕກ຺ກປທາທີສຸ ປນ ລພ຺ຠມານາປິ ອິຘ ປຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ນ ອຸທ຺ຘຏາ.

ອິເມສຎ຺ຈ ປນ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມການໍ ຘມ຺ມານໍ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ວິນິພ຺ໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ອຸທ຺ຘຣມາເນນ ຠຄວຕາ ທຸກ຺ກຣໍ ກຕໍ. ນານາອຸທການຎ຺ຫິ ນານາເຕລານໍ ວາ ເອກຠາຊເນ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທິວສໍ ນິມ຺ມຖິຕານໍ ວຓ຺ຓ ຄນ຺ຘຣສານໍ ນານຕາຍ ທິສ຺ວາ ວາ ຆາຍິຕ຺ວາ ວາ ສາຍິຕ຺ວາ ວາ ນານາກຣຓໍ ສກ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍ ຎາຕຸໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຕໍ ທຸກ຺ກຣນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ປນ ອິເມສໍ ອຣູປີນໍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ຘມ຺ມານໍ ເອກາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕມານານໍ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ວິນິພ຺ໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ອຸທ຺ຘຣມາເນນ ອຕິທຸກ຺ກຣໍ ກຕໍ. ເຕນາຫ ອາຍສ຺ມາ ນາຄເສນຕ຺ເຖໂຣ –

‘‘ທຸກ຺ກຣໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ກຕນ຺ຕິ. ‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠຄວຕາ ທຸກ຺ກຣໍ ກຕ’ນ຺ຕິ. ‘ທຸກ຺ກຣໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ກຕໍ, ຍໍ ອິເມສໍ ອຣູປີນໍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ຘມ຺ມານໍ ເອກາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕມານານໍ ວວຕ຺ຖານໍ ອກ຺ຂາຕໍ – ອຍໍ ຜສ຺ໂສ, ອຍໍ ເວທນາ, ອຍໍ ສຎ຺ຎາ, ອຍໍ ເຈຕນາ, ອິທໍ ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ. ‘ໂອປມ຺ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ກໂຣຫີ’ຕິ. ‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ໂກຈິເທວ ປຸຣິໂສ ນາວາຍ ສມຸທ຺ທໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປຸເຏນ ອຸທກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຊິວ຺ຫາຍ ສາຍິຕ຺ວາ ຊາເນຍ຺ຍ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂສ ປຸຣິໂສ – ອິທໍ ຄງ຺ຄາຍ ອຸທກໍ, ອິທໍ ຍມຸນາຍ ອຸທກໍ, ອິທໍ ອຈິຣວຕິຍາ ອຸທກໍ, ອິທໍ ສຣຠຸຍາ ອຸທກໍ, ອິທໍ ມຫິຍາ ອຸທກ’ນ຺ຕິ? ‘ທຸກ຺ກຣໍ, ຠນ຺ເຕ, ຊານິຕຸ’ນ຺ຕິ. ‘ຕໂຕ ທຸກ຺ກຣຕຣໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ກຕໍ ຍໍ ອິເມສໍ ອຣູປີນໍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ຘມ຺ມານໍ…ເປ… ອິທໍ ຈິຕ຺ຕ’’’ນ຺ຕິ (ມິ. ປ. ໒.໗.໑໖).

໗. ວິຕກ຺ກນິທ຺ເທເສ ຕກ຺ກນວເສນ ຕກ຺ໂກ. ຕສ຺ສ ຕິຕ຺ຕກໍ ຕກ຺ເກສິ ກຸມ຺ຠໍ ຕກ຺ເກສິ ສກຏໍ ຕກ຺ເກສິ ໂຍຊນໍ ຕກ຺ເກສິ ອທ຺ຘໂຍຊນໍ ຕກ຺ເກສີຕິ ເອວໍ ຕກ຺ກນວເສນ ປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິທໍ ຕກ຺ກສ຺ສ ສຠາວປທໍ. ວິຕກ຺ກນວເສນ ວິຕກ຺ໂກ. ພລວຕຣຕກ຺ກສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ສຸຏ຺ຐຸ ກປ຺ປນວເສນ ສງ຺ກປ຺ໂປ. ເອກຄ຺ຄໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມເຓ ອປ຺ເປຕີຕິ ອປ຺ປນາ. ທຸຕິຍປທໍ ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ວຑ຺ຒິຕໍ. ພລວຕຣາ ວາ ອປ຺ປນາ ພ຺ຍປ຺ປນາ. ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິໂຣເປຕິ ປຕິຏ຺ຐາເປຕີຕິ ເຈຕໂສ ອຠິນິໂຣປນາ. ຍາຖາວຕາຍ ນິຍ຺ຍານິກຕາຍ ຈ ກຸສລຠາວປ຺ປຕ຺ໂຕ ປສຕ຺ໂຖ ສງ຺ກປ຺ໂປຕິ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ.

໘. ວິຈາຣນິທ຺ເທເສ ອາຣມ຺ມເຓ ຈຣຓກວເສນ ຈາໂຣ. ອິທມສ຺ສ ສຠາວປທໍ. ວິຈຣຓວເສນ ວິຈາໂຣ. ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຈຣຓວເສນ ອນຸວິຈາໂຣ. ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຈຣຓວເສນ ອຸປວິຈາໂຣຕິ. ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ວາ ປທານິ ວຑ຺ຒິຕານິ. ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ, ສຣໍ ວິຍ ຊິຍາຍ, ອນຸສນ຺ທຫິຕ຺ວາ ຐປນໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸສນ຺ຘານຕາ. ອາຣມ຺ມຓໍ ອນຸເປກ຺ຂມາໂນ ວິຍ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອນຸເປກ຺ຂນຕາ. ວິຈຣຓວເສນ ວາ ອຸເປກ຺ຂນຕາ ອນຸເປກ຺ຂນຕາ.

໙. ປີຕິນິທ຺ເທເສ ປີຕີຕິ ສຠາວປທໍ. ປມຸທິຕສ຺ສ ຠາໂວ ປາໂມຊ຺ຊໍ. ອາໂມທນາກາໂຣ ອາໂມທນາ. ປໂມທນາກາໂຣ ປໂມທນາ. ຍຖາ ວາ ເຠສຊ຺ຊານໍ ວາ ເຕລານໍ ວາ ອຸຓ຺ໂຫທກສີໂຕທການໍ ວາ ເອກໂຕກຣຓໍ ໂມທນາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວມຍມ຺ປິ ປີຕິ ຘມ຺ມານໍ ເອກໂຕກຣເຓນ ໂມທນາ. ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ປນ ມຓ຺ເຑຕ຺ວາ ອາໂມທນາ ປໂມທນາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຫາເສຕີຕິ ຫາໂສ. ປຫາເສຕີຕິ ປຫາໂສ. ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ຐາກາຣານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ວິຕ຺ຕີຕິ ວິຕ຺ຕໍ; ຘນສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ອຍໍ ປນ ໂສມນສ຺ສປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ວິຕ຺ຕິສຣິກ຺ຂຕາຍ ວິຕ຺ຕິ. ຍຖາ ຫິ ຘນິໂນ ຘນໍ ປຏິຈ຺ຈ ໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ປີຕິມໂຕປິ ປີຕິໍ ປຏິຈ຺ຈ ໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ວິຕ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຸຏ຺ຐິສຠາວສຓ຺ຐິຕາຍ ປີຕິຍາ ເອຕໍ ນາມໍ. ປີຕິມາ ປນ ປຸຄ຺ຄໂລ ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ອຸຄ຺ຄຕຕ຺ຕາ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຕຕ຺ຕາ ອຸທຄ຺ໂຄຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸທຄ຺ຄສ຺ສ ຠາໂວ ໂອທຄ຺ຍໍ. ອຕ຺ຕໂນ ມນຕາ ອຕ຺ຕມນຕາ. ອນຠິຣທ຺ຘສ຺ສ ຫິ ມໂນ ທຸກ຺ຂປທຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ມໂນ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ອຠິຣທ຺ຘສ຺ສ ປນ ສຸຂປທຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ມໂນ ນາມ ໂຫຕິ. ອິຕິ ອຕ຺ຕໂນ ມນຕາ ອຕ຺ຕມນຕາ, ສກມນຕາ. ສກມນສ຺ສ ຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາ ປນ ຍສ຺ມາ ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອຕ຺ຕໂນ ມນຕາ, ຈິຕ຺ຕສ຺ເສວ ປເນໂສ ຠາໂວ, ເຈຕສິໂກ ຘມ຺ໂມ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕມນຕາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

໑໑. ເອກຄ຺ຄຕານິທ຺ເທເສ ອຈລຠາເວນ ອາຣມ຺ມເຓ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ຐິຕິ. ປຣໂຕ ປທທ຺ວຍໍ ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ວຑ຺ຒິຕໍ. ອປິຈ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ອາຣມ຺ມຓມ຺ຫິ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ສຓ຺ຐິຕິ. ອາຣມ຺ມຓໍ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອວຏ຺ຐິຕິ. ກຸສລປກ຺ຂສ຺ມິຎ຺ຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂອຄາຫນ຺ຕິ – ສທ຺ຘາ ສຕິ ສມາຘິ ປຎ຺ຎາຕິ. ເຕເນວ ສທ຺ຘາ ໂອກປ຺ປນາຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ສຕິ ອປິລາປນຕາຕິ, ສມາຘິ ອວຏ຺ຐິຕີຕິ, ປຎ຺ຎາ ປຣິໂຍຄາຫນາຕິ. ອກຸສລປກ຺ເຂ ປນ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂອຄາຫນ຺ຕິ – ຕຓ຺ຫາ ທິຏ຺ຐິ ອວິຊ຺ຊາຕິ. ເຕເນວ ເຕ ໂອຆາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ປເນຕ຺ຖ ນ ພລວຕີ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຫິ ຣຊຸຏ຺ຐານຏ຺ຐາເນ ອຸທເກນ ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ສມ຺ມຏ຺ເຐ ໂຖກເມວ ກາລໍ ຣໂຊ ສນ຺ນິສີທຕິ, ສຸກ຺ຂນ຺ເຕ ສຸກ຺ຂນ຺ເຕ ປຸນ ປກຕິຠາເວນ ວຸຏ຺ຐາຕິ, ເອວເມວ ອກຸສລປກ຺ເຂ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ນ ພລວຕີ ໂຫຕິ. ຍຖາ ປນ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ຆເຏຫິ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ກຸທາເລນ ຂນິຕ຺ວາ ອາໂກຏນມທ຺ທນຆຏ຺ຏນານິ ກຕ຺ວາ ອຸປລິຕ຺ເຕ ອາທາເສ ວິຍ ຉາຍາ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ວສ຺ສສຕາຕິກ຺ກເມປິ ຕໍມຸຫຸຕ຺ຕກຕໍ ວິຍ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ກຸສລປກ຺ເຂ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ພລວຕີ ໂຫຕິ.

ອຸທ຺ຘຈ຺ຈວິຈິກິຈ຺ຉາວເສນ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ວິສາຫາຣສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ອວິສາຫາໂຣ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈວິຈິກິຈ຺ຉາວເສເນວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິກ຺ຂິປຕິ ນາມ. ອຍໍ ປນ ຕຖາວິໂຘ ວິກ຺ເຂໂປ ນ ໂຫຕີຕິ ອວິກ຺ເຂໂປ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈວິຈິກິຈ຺ຉາວເສເນວ ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ວິສາຫຏໍ ນາມ ໂຫຕິ, ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ຫຣີຍຕິ. ອຍໍ ປນ ເອວໍ ອວິສາຫຏສ຺ສ ມານສສ຺ສ ຠາໂວຕິ ອວິສາຫຏມານສຕາ.

ສມໂຖຕິ ຕິວິໂຘ ສມໂຖ – ຈິຕ຺ຕສມໂຖ, ອຘິກຣຓສມໂຖ, ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐສຸ ສມາປຕ຺ຕີສຸ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ຈິຕ຺ຕສມໂຖ ນາມ. ຕຎ຺ຫິ ອາຄມ຺ມ ຈິຕ຺ຕຈລນໍ ຈິຕ຺ຕວິປ຺ຜນ຺ທິຕໍ ສມ຺ມຕິ ວູປສມ຺ມຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ຈິຕ຺ຕສມໂຖຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສມ຺ມຸຂາວິນຍາທິສຕ຺ຕວິໂຘ ສມໂຖ ອຘິກຣຓສມໂຖ ນາມ. ຕຎ຺ຫິ ອາຄມ຺ມ ຕານິ ຕານິ ອຘິກຣຓານິ ສມ຺ມນ຺ຕິ ວູປສມ຺ມນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ອຘິກຣຓສມໂຖຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ນິພ຺ພານໍ ອາຄມ຺ມ ສມ຺ມນ຺ຕິ ວູປສມ຺ມນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ຈິຕ຺ຕສມໂຖ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ສມາຘິລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈ ນ ກມ຺ປຕີຕິ ສມາຘິພລໍ. ສມ຺ມາສມາຘີຕິ ຍາຖາວສມາຘິ ນິຍ຺ຍານິກສມາຘິ ກຸສລສມາຘິ.

໑໒. ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍນິທ຺ເທເສ ພຸທ຺ຘາທິຄຸຓານໍ ສທ຺ທຫນວເສນ ສທ຺ຘາ. ພຸທ຺ຘາທີນິ ວາ ຣຕນານິ ສທ຺ທຫຕິ ປຕ຺ຕິຍາຍຕີຕິ ສທ຺ຘາ. ສທ຺ທຫນາຕິ ສທ຺ທຫນາກາໂຣ. ພຸທ຺ຘາທີນໍ ຄຸເຓ ໂອຄາຫຕິ, ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ວິຍ ອນຸປວິສຕີຕິ ໂອກປ຺ປນາ. ພຸທ຺ຘາທີນໍ ຄຸເຓສຸ ເອຕາຍ ສຕ຺ຕາ ອຕິວິຍ ປສີທນ຺ຕິ, ສຍໍ ວາ ອຠິປ຺ປສີທຕີຕິ ອຠິປ຺ປສາໂທ. ອິທານິ ຍສ຺ມາ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນໍ ສມາສປທານໍ ວເສນ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ປຣິຍາເຍ ອາຣທ຺ເຘ ອາທິປທໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ປທຠາຊນໍ ກຣີຍຕິ – ອຍໍ ອຠິຘມ຺ເມ ຘມ຺ມຕາ – ຕສ຺ມາ ປຸນ ສທ຺ຘາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ວາ ອິຕ຺ຖິຍາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ນ ຕຖາ ອິທໍ. ອິທໍ ປນ ສທ຺ຘາວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ. ເອວໍ ສມານາຘິກຣຓຠາວຎາປນຕ຺ຖມ຺ປິ ປຸນ ສທ຺ຘາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ສພ຺ພປທນິທ຺ເທເສສຸ ອາທິປທສ຺ສ ປຸນ ວຈເນ ປໂຍຊນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຘິໂມກ຺ຂລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ອສທ຺ຘິເຍ ນ ກມ຺ປຕີຕິ ສທ຺ຘາພລໍ.

໑໓. ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍນິທ຺ເທເສ ເຈຕສິໂກຕິ ອິທໍ ວີຣິຍສ຺ສ ນິຍມໂຕ ເຈຕສິກຠາວທີປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທຎ຺ຫິ ວີຣິຍໍ ‘‘ຍທປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຍິກໍ ວີຣິຍໍ ຕທປິ ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ຍທປິ ເຈຕສິກໍ ວີຣິຍໍ ຕທປິ ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄຕິ. ອິຕິຫິທໍ ອຸທ຺ເທສໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໒໓໓) ເອວມາທີສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ຈງ຺ກມາທີນິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ‘ກາຍິກ’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມານມ຺ປິ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຍ ກາຍິກໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເຈຕສິກເມວ ປເນຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ເຈຕສິໂກ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວີຣິຍາຣມ຺ໂຠຕິ ວີຣິຍສງ຺ຂາໂຕ ອາຣມ຺ໂຠ. ອິມິນາ ເສສາຣມ຺ເຠ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ‘ອາຣມ຺ຠ’-ສທ຺ໂທ ກມ຺ເມ ອາປຕ຺ຕິຍໍ ກິຣິຍາຍໍ ວີຣິເຍ ຫິໍສາຍ ວິໂກປເນຕິ ອເນເກສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ອາຄໂຕ.

‘‘ຍໍກິຎ຺ຈິ ທຸກ຺ຂໍ ສມ຺ໂຠຕິ, ສພ຺ພໍ ອາຣມ຺ຠປຈ຺ຈຍາ;

ອາຣມ຺ຠານໍ ນິໂຣເຘນ, ນຕ຺ຖິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ສມ຺ຠໂວ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໗໔໙);

ເອຕ຺ຖ ຫິ ກມ຺ມໍ ‘ອາຣມ຺ໂຠ’ຕິ ອາຄຕໍ. ‘‘ອາຣມ຺ຠຕິ ຈ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ຈ ໂຫຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໑໔໒; ປຸ. ປ. ໑໙໑) ເອຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕິ. ‘‘ມຫາຍຎ຺ຎາ ມຫາຣມ຺ຠາ ນ ເຕ ໂຫນ຺ຕິ ມຫປ຺ຜລາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໓໙; ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໐) ເອຕ຺ຖ ຍູປຸສ຺ສາປນາທິກິຣິຍາ. ‘‘ອາຣມ຺ຠຖ ນິກ຺ກມຖ ຍຸຎ຺ຊຖ ພຸທ຺ຘສາສເນ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໘໕) ເອຕ຺ຖ ວີຣິຍໍ. ‘‘ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປາຓໍ ອາຣຠນ຺ຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໕໑-໕໒) ເອຕ຺ຖ ຫິໍສາ. ‘‘ພີຊຄາມຠູຕຄາມສມາຣມ຺ຠາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໐; ມ. ນິ. ໑.໒໙໓) ເອຕ຺ຖ ເຉທນຠຎ຺ຊນາທິກໍ ວິໂກປນໍ. ອິຘ ປນ ວີຣິຍເມວ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ເຕນາຫ – ‘ວີຣິຍາຣມ຺ໂຠຕິ ວີຣິຍສງ຺ຂາໂຕ ອາຣມ຺ໂຠ’ຕິ. ວີຣິຍຎ຺ຫິ ອາຣມ຺ຠນກວເສນ ອາຣມ຺ໂຠຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິທມສ຺ສ ສຠາວປທໍ. ໂກສຊ຺ຊໂຕ ນິກ຺ຂມນວເສນ ນິກ຺ກໂມ. ປຣໍ ປຣໍ ຐານໍ ອກ຺ກມນວເສນ ປຣກ຺ກໂມ. ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍມນວເສນ ອຸຍ຺ຍາໂມ. ພ຺ຍາຍມນວເສນ ວາຍາໂມ. ອຸສ຺ສາຫນວເສນ ອຸສ຺ສາໂຫ. ອຘິມຕ຺ຕຸສ຺ສາຫນວເສນ ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫີ. ຖິຣຠາວຏ຺ເຐນ ຖາໂມ. ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ຘາຣຓວເສນ ອວິຈ຺ເຉທໂຕ ວາ ປວຕ຺ຕນວເສນ ກຸສລສນ຺ຕານໍ ຘາເຣຕີຕິ ຘິຕິ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ນິກ຺ກໂມ ເຈໂສ ກາມານໍ ປນຸທນາຍ, ປຣກ຺ກໂມ ເຈໂສ ພນ຺ຘນຈ຺ເຉທາຍ, ອຸຍ຺ຍາໂມ ເຈໂສ ໂອຆນິຕ຺ຖຣຓາຍ, ວາຍາໂມ ເຈໂສ ປາຣງ຺ຄມນຏ຺ເຐນ, ອຸສ຺ສາໂຫ ເຈໂສ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຏ຺ເຐນ, ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫີ ເຈໂສ ອຘິມຕ຺ຕຏ຺ເຐນ, ຖາໂມ ເຈໂສ ປລິຆຸຄ຺ຆາຏນຕາຍ, ຘິຕິ ເຈໂສ ອວຏ຺ຐິຕິກາຣິຕາຍາຕິ.

‘‘ກາມໍ ຕໂຈ ຈ ນ຺ຫາຣຸ ຈ ອຏ຺ຐິ ຈ ອວສິສ຺ສຕູ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໑໘໔; ສໍ. ນິ. ໒.໒໒, ໒໓໗; ອ. ນິ. ໒.໕; ມຫານິ. ໑໙໖; ຈູຬນິ. ຂຄ຺ຄວິສາຓສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສ ໑໕໔) ເອວໍ ປວຕ຺ຕິກາເລ ອສິຖິລປຣກ຺ກມວເສນ ອສິຖິລປຣກ຺ກມຕາ; ຖິຣປຣກ຺ກໂມ, ທຬ຺ຫປຣກ຺ກໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ປເນຕໍ ວີຣິຍໍ ກຸສລກມ຺ມກຣຓຏ຺ຐາເນ ຉນ຺ທໍ ນ ນິກ຺ຂິປຕິ, ຘຸຣໍ ນ ນິກ຺ຂິປຕິ, ນ ໂອຕາເຣຕິ, ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ອໂນສກ຺ກິຕມານສຕໍ ອາວຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຉນ຺ທຕາ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸຣຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ປນ ຕຊ຺ຊາຕິເກ ອຸທກສມ຺ຠິນ຺ນຏ຺ຐາເນ ຘຸຣວາຫໂຄຓໍ ຄຓ຺ຫຖາຕິ ວທນ຺ຕິ, ໂສ ຊຓ຺ຓຸນາ ຠູມິໍ ອຸປ຺ປີເຬຕ຺ວາປິ ຘຸຣໍ ວຫຕິ, ຠູມິຍໍ ປຕິຕຸໍ ນ ເທຕິ, ເອວເມວ ວີຣິຍໍ ກຸສລກມ຺ມກຣຓຏ຺ຐາເນ ຘຸຣໍ ອຸກ຺ຂິປຕິ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ມາ ຘຸຣສມ຺ປຄ຺ຄາໂຫຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຄ຺ຄຫລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ໂກສຊ຺ເຊ ນ ກມ຺ປຕີຕິ ວີຣິຍພລໍ. ຍາຖາວນິຍ຺ຍານິກກຸສລວາຍາມຕາຍ ສມ຺ມາວາຍາໂມ.

໑໔. ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍນິທ຺ເທເສ ສຣຓກວເສນ ສຕິ. ອິທໍ ສຕິຍາ ສຠາວປທໍ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ສຣຓໂຕ ອນຸສ຺ສຣຓວເສນ ອນຸສ຺ສຕິ. ອຠິມຸຂໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຍ ສຣຓໂຕ ປຏິສຣຓວເສນ ປຏິສ຺ສຕິ. ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ວາ ວຑ຺ຒິຕມຕ຺ຕເມຕໍ. ສຣຓາກາໂຣ ສຣຓຕາ. ຍສ຺ມາ ປນ ສຣຓຕາຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ສຣຓານມ຺ປິ ນາມໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ປຏິເສເຘຕຸໍ ປຸນ ສຕິຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ. ສຕິສງ຺ຂາຕາ ສຣຓຕາຕິ ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຕປຣິຍຕ຺ຕສ຺ສ ຘາຣຓຠາວໂຕ ຘາຣຓຕາ. ອນຸປວິສນສງ຺ຂາເຕນ ໂອຄາຫນຏ຺ເຐນ ອປິລາປນຠາໂວ ອປິລາປນຕາ. ຍຖາ ຫິ ລາພຸກຏາຫາທີນິ ອຸທເກ ປ຺ລວນ຺ຕິ, ນ ອນຸປວິສນ຺ຕິ, ນ ຕຖາ ອາຣມ຺ມເຓ ສຕິ. ອາຣມ຺ມຓຎ຺ເຫສາ ອນຸປວິສຕິ, ຕສ຺ມາ ອປິລາປນຕາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຈິຣກຕຈິຣຠາສິຕານໍ ອສມ຺ມຸສ຺ສນຠາວໂຕ ອສມ຺ມຸສ຺ສນຕາ. ອຸປຏ຺ຐານລກ຺ຂເຓ ໂຊຕນລກ຺ຂເຓ ຈ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ສຕິສງ຺ຂາຕໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ປມາເທ ນ ກມ຺ປຕີຕິ ສຕິພລໍ. ຍາຖາວສຕິ ນິຍ຺ຍານິກສຕິ ກຸສລສຕີຕິ ສມ຺ມາສຕິ.

໑໖. ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍນິທ຺ເທເສ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປາກຏກຣຓສງ຺ຂາເຕນ ປຎ຺ຎາປນຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຎາ. ເຕນ ເຕນ ວາ ອນິຈ຺ຈາທິນາ ປກາເຣນ ຘມ຺ເມ ຊານາຕີຕິປິ ປຎ຺ຎາ. ອິທມສ຺ສາ ສຠາວປທໍ. ປຊານນາກາໂຣ ປຊານນາ. ອນິຈ຺ຈາທີນິ ວິຈິນາຕີຕິ ວິຈໂຍ. ປວິຈໂຍຕິ ອຸປສຄ຺ເຄນ ປທໍ ວຑ຺ຒິຕໍ. ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ເມ ວິຈິນາຕີຕິ ຘມ຺ມວິຈໂຍ. ອນິຈ຺ຈາທີນໍ ສລ຺ລກ຺ຂຓວເສນ ສລ຺ລກ຺ຂຓາ. ສາເຍວ ປຸນ ອຸປສຄ຺ຄນານຕ຺ເຕນ ອຸປລກ຺ຂຓາ ປຈ຺ຈຸປລກ຺ຂຓາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ຠາໂວ ປຓ຺ຑິຈ຺ຈໍ. ກຸສລສ຺ສ ຠາໂວ ໂກສລ຺ລໍ. ນິປຸຓສ຺ສ ຠາໂວ ເນປຸຎ຺ຎໍ. ອນິຈ຺ຈາທີນໍ ວິຠາວນວເສນ ເວຠພ຺ຍາ. ອນິຈ຺ຈາທີນໍ ຈິນ຺ຕນກວເສນ ຈິນ຺ຕາ. ຍສ຺ສ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຕໍ ອນິຈ຺ຈາທີນິ ຈິນ຺ຕາເປຕີຕິປິ ຈິນ຺ຕາ. ອນິຈ຺ຈາທີນິ ອຸປປຣິກ຺ຂຕີຕິ ອຸປປຣິກ຺ຂາ. ຠູຣີຕິ ປຖວິຍາ ນາມໍ. ອຍມ຺ປິ ສຓ຺ຫຏ຺ເຐນ ວິຕ຺ຖຏຏ຺ເຐນ ຈ ຠູຣີ ວິຍາຕິ ຠູຣີ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຠູຣີ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຖວີ. ຕາຍ ປຖວີສມາຍ ວິຕ຺ຖຏາຍ ວິປຸລາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ຠູຣິປຎ຺ໂຎຕິ (ມຫານິ. ໒໗). ອປິຈ ປຎ຺ຎາຍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ ຠູຣີ’’ຕິ. ຠູເຕ ອຕ຺ເຖ ຣມຕີຕິປິ ຠູຣີ. ອສນິ ວິຍ ສິລຸຈ຺ຈເຍ ກິເລເສ ເມຘຕິ ຫິໍສຕີຕິ ເມຘາ. ຂິປ຺ປໍ ຄຫຓຘາຣຓຏ຺ເຐນ ວາ ເມຘາ. ຍສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຕໍ ອຕ຺ຕຫິຕປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ຈ ຍາຖາວລກ຺ຂຓປຏິເວເຘ ປຣິເນຕີຕິ ປຣິຓາຍິກາ. ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ຘມ຺ເມ ວິປສ຺ສຕີຕິ ວິປສ຺ສນາ. ສມ຺ມາ ປກາເຣຫິ ອນິຈ຺ຈາທີນິ ຊານາຕີຕິ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ອຸປ຺ປຖປຏິປນ຺ເນ ສິນ຺ຘເວ ວີຖິອາໂຣປນຕ຺ຖໍ ປໂຕໂທ ວິຍ ອຸປ຺ປເຖ ຘາວນກໍ ກູຏຈິຕ຺ຕໍ ວີຖິອາໂຣປນຕ຺ຖໍ ວິຊ຺ຌຕີຕິ ປໂຕໂທ ວິຍ ປໂຕໂທ. ທສ຺ສນລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ປຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ອວິຊ຺ຊາຍ ນ ກມ຺ປຕີຕິ ປຎ຺ຎາພລໍ. ກິເລສຈ຺ເຉທນຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຎາວ ສຕ຺ຖໍ ປຎ຺ຎາສຕ຺ຖໍ. ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄຕຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຎາວ ປາສາໂທ ປຎ຺ຎາປາສາໂທ.

ອາໂລກນຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຎາວ ອາໂລໂກ ປຎ຺ຎາອາໂລໂກ. ໂອຠາສນຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຎາວ ໂອຠາໂສ ປຎ຺ຎາໂອຠາໂສ. ປຊ຺ໂຊຕນຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຎາວ ປຊ຺ໂຊໂຕ ປຎ຺ຎາປຊ຺ໂຊໂຕ. ປຎ຺ຎວໂຕ ຫິ ເອກປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸ ເອກາໂລກາ ເອໂກຠາສາ ເອກປຊ຺ໂຊຕາ ໂຫຕິ, ເຕເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິເມສຸ ປນ ຕີສຸ ປເທສຸ ເອກປເທນປິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ສິທ຺ເຘ, ຍານິ ປເນຕານິ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາໂລກາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ຈນ຺ທາໂລໂກ ສູຣິຍາໂລໂກ ອຄ຺ຍາໂລໂກ ປຎ຺ຎາໂລໂກ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາໂລກາ. ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອາໂລການໍ ຍທິທໍ ປຎ຺ຎາໂລໂກ’’. ຕຖາ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອຠາສາ…ເປ… ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຊ຺ໂຊຕາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໑໔໔) ສຕ຺ຕານໍ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ສຸຕ຺ຕານິ ເທສິຕານິ, ຕທນຸຣູເປເນວ ອິຘາປິ ເທສນາ ກຕາ. ອຕ຺ໂຖ ຫິ ອເນເກຫິ ອາກາເຣຫິ ວິຠຊ຺ຊມາໂນ ສຸວິຠຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ຈ ອຎ຺ໂຎ ພຸຊ຺ຌຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ຈ ອຎ຺ໂຎຕິ.

ຣຕິກຣຓຏ຺ເຐນ ປນ ຣຕິທາຍກຏ຺ເຐນ ຣຕິຊນກຏ຺ເຐນ ຈິຕ຺ຕີກຕຏ຺ເຐນ ທຸລ຺ລຠປາຕຸຠາວຏ຺ເຐນ ອຕຸລຏ຺ເຐນ ອໂນມສຕ຺ຕປຣິໂຠຄຏ຺ເຐນ ຈ ປຎ຺ຎາວ ຣຕນໍ ປຎ຺ຎາຣຕນໍ. ນ ເຕນ ສຕ຺ຕາ ມຸຍ຺ຫນ຺ຕິ, ສຍໍ ວາ ອາຣມ຺ມເຓ ນ ມຸຍ຺ຫຕີຕິ ອໂມໂຫ. ຘມ຺ມວິຈຍປທໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ກສ຺ມາ ປເນຕໍ ປຸນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ອໂມຫສ຺ສ ໂມຫປຏິປກ຺ຂຠາວທີປນຕ຺ຖໍ. ເຕເນຕໍ ທີເປຕິ – ຍ຺ວາຍໍ ອໂມໂຫ ໂສ ນ ເກວລໍ ໂມຫໂຕ ອຎ຺ໂຎ ຘມ຺ໂມ, ໂມຫສ຺ສ ປນ ປຏິປກ຺ໂຂ, ຘມ຺ມວິຈຍສງ຺ຂາໂຕ ອໂມໂຫ ນາມ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ ຍາຖາວນິຍ຺ຍານິກກຸສລທິຏ຺ຐິ.

໑໙. ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍນິທ຺ເທເສ ໂຍ ເຕສໍ ອຣູປີນໍ ຘມ຺ມານໍ ອາຍູຕິ ເຕສໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການໍ ອຣູປຘມ຺ມານໍ ໂຍ ອາຍາປນຏ຺ເຐນ ອາຍຸ, ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ສຕິ ອຣູປຘມ຺ມາ ອຍນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອາຍູຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິທມສ຺ສ ສຠາວປທໍ. ຍສ຺ມາ ປເນເຕ ຘມ຺ມາ ອາຍຸສ຺ມິໍເຍວ ສຕິ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຍເປນ຺ຕິ ຍາເປນ຺ຕິ ອິຣິຍນ຺ຕິ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ປາລຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຐິຕີຕິອາທີນິ ວຸຕ຺ຕານິ. ວຈນຕ຺ໂຖ ປເນຕ຺ຖ – ເອຕາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ຐິຕິ. ຍເປນ຺ຕີຕິ ຍປນາ. ຕຖາ ຍາປນາ. ເອວໍ ພຸຊ຺ຌນ຺ຕານໍ ປນ ວເສນ ປຸຣິມປເທ ຣສ຺ສຕ຺ຕໍ ກຕໍ. ເອຕາຍ ອິຣິຍນ຺ຕີຕິ ອິຣິຍນາ. ວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ວຕ຺ຕນາ. ປາລຍນ຺ຕີຕິ ປາລນາ. ຊີວນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ຊີວິຕໍ. ອນຸປາລນລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ.

໓໐. ຫິຣິພລນິທ຺ເທເສ ຍໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍຕິ ເຍນ ຘມ຺ເມນ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ. ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາສໍ ວາ ກຕ຺ວາ ໂຍ ຘມ຺ໂມ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍຕິປິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຫິຣິຍິຕພ຺ເພນາຕິ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນໍ. ຫິຣິຍິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິຘມ຺ມໍ ຫິຣິຍຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາປການນ຺ຕິ ລາມການໍ. ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ອໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕານໍ ຘມ຺ມານໍ. ສມາປຕ຺ຕິຍາຕິ ອິທມ຺ປິ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນໍ. ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ປຏິລາຠໍ ສມງ຺ຄີຠາວໍ ຫິຣິຍຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໑. ໂອຕ຺ຕປ຺ປພລນິທ຺ເທເສ ໂອຕ຺ຕປ຺ປິຕພ຺ເພນາຕິ ເຫຕ຺ວຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນໍ. ໂອຕ຺ຕປ຺ປິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕເກນ ໂອຕ຺ຕປ຺ປສ຺ສ ເຫຕຸຠູເຕນ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຍ ຈ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ໂອຕ຺ຕປ຺ປສ຺ສ ເຫຕຸຠູຕາຍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຕິ, ຠາຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໒. ອໂລຠນິທ຺ເທເສ ອລຸພ຺ຠນກວເສນ ອໂລໂຠ. ນ ລຸພ຺ຠຕີຕິປິ ອໂລໂຠ. ອິທມສ຺ສ ສຠາວປທໍ. ອລຸພ຺ຠນາຕິ ອລຸພ຺ຠນາກາໂຣ. ໂລຠສມງ຺ຄີ ປຸຄ຺ຄໂລ ລຸພ຺ຠິໂຕ ນາມ. ນ ລຸພ຺ຠິໂຕ ອລຸພ຺ຠິໂຕ. ອລຸພ຺ຠິຕສ຺ສ ຠາໂວ ອລຸພ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ. ສາຣາຄປຏິປກ຺ຂໂຕ ນ ສາຣາໂຄຕິ ອສາຣາໂຄ. ອສາຣຊ຺ຊນາຕິ ອສາຣຊ຺ຊນາກາໂຣ. ອສາຣຊ຺ຊິຕສ຺ສ ຠາໂວ ອສາຣຊ຺ຊິຕຕ຺ຕໍ. ນ ອຠິຊ຺ຌາຍຕີຕິ ອນຠິຊ຺ຌາ. ອໂລໂຠ ກຸສລມູລນ຺ຕິ ອໂລຠສງ຺ຂາຕໍ ກຸສລມູລໍ. ອໂລໂຠ ຫິ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ມູລໍ ປຈ຺ຈຍຏ຺ເຐນາຕິ ກຸສລມູລໍ. ກຸສລຎ຺ຈ ຕໍ ປຈ຺ຈຍຏ຺ເຐນ ມູລຎ຺ຈາຕິປິ ກຸສລມູລໍ.

໓໓. ອໂທສນິທ຺ເທເສ ອທຸສ຺ສນກວເສນ ອໂທໂສ. ນ ທຸສ຺ສຕີຕິປິ ອໂທໂສ. ອິທມສ຺ສ ສຠາວປທໍ. ອທຸສ຺ສນາຕິ ອທຸສ຺ສນາກາໂຣ. ອທຸສ຺ສິຕສ຺ສ ຠາໂວ ອທຸສ຺ສິຕຕ຺ຕໍ. ພ຺ຍາປາທປຏິປກ຺ຂໂຕ ນ ພ຺ຍາປາໂທຕິ ອພ຺ຍາປາໂທ. ໂກຘທຸກ຺ຂປຏິປກ຺ຂໂຕ ນ ພ຺ຍາປຊ຺ໂຊຕິ ອພ຺ຍາປຊ຺ໂຊ. ອໂທສສງ຺ຂາຕໍ ກຸສລມູລໍ ອໂທໂສ ກຸສລມູລໍ. ຕໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ.

໔໐-໔໑. ກາຍປສ຺ສທ຺ຘິນິທ຺ເທສາທີສຸ ຍສ຺ມາ ກາໂຍຕິ ຕໂຍ ຂນ຺ຘາ ອຘິປ຺ເປຕາ, ຕສ຺ມາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕິ ເອຕາຍ ເຕ ຘມ຺ມາ, ວິຄຕທຣຖາ ຠວນ຺ຕິ, ສມສ຺ສາສປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ປສ຺ສທ຺ຘິ. ທຸຕິຍປທໍ ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ວຑ຺ຒິຕໍ. ປສ຺ສມ຺ຠນາຕິ ປສ຺ສມ຺ຠນາກາໂຣ. ທຸຕິຍປທໍ ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ວຑ຺ຒິຕໍ. ປສ຺ສທ຺ຘິສມງ຺ຄິຕາຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠິຕສ຺ສ ຂນ຺ຘຕ຺ຕຍສ຺ສ ຠາໂວ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພປເທຫິປິ ຕິຓ຺ຓໍ ຂນ຺ຘານໍ ກິເລສທຣຖປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິ ເອວ ກຖິຕາ. ທຸຕິຍນເຍນ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ທຣຖປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິ ກຖິຕາ.

໔໒-໔໓. ລຫຸຕາຕິ ລຫຸຕາກາໂຣ. ລຫຸປຣິຓາມຕາຕິ ລຫຸປຣິຓາໂມ ເອເຕສໍ ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ລຫຸປຣິຓາມາ; ເຕສໍ ຠາໂວ ລຫຸປຣິຓາມຕາ; ສີຆໍ ສີຆໍ ປຣິວຕ຺ຕນສມຕ຺ຖຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອທນ຺ຘນຕາຕິ ຄຣຸຠາວປຏິກ຺ເຂປວຈນເມຕໍ; ອຠາຣິຍຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວິຕ຺ຖນຕາຕິ ມານາທິກິເລສຠາຣສ຺ສ ອຠາເວນ ອຖທ຺ຘຕາ. ເອວໍ ປຐເມນ ຕິຓ຺ຓໍ ຂນ຺ຘານໍ ລຫຸຕາກາໂຣ ກຖິໂຕ. ທຸຕິເຍນ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ລຫຸຕາກາໂຣ ກຖິໂຕ.

໔໔-໔໕. ມຸທຸຕາຕິ ມຸທຸຠາໂວ. ມທ຺ທວຕາຕິ ມທ຺ທວໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສິນິທ຺ຘໍ, ມຏ຺ຐໍ; ມທ຺ທວສ຺ສ ຠາໂວ ມທ຺ທວຕາ. ອກກ຺ຂຬຕາຕິ ອກກ຺ຂຬຠາໂວ. ອກຖິນຕາຕິ ອກຖິນຠາໂວ. ອິຘາປິ ປຸຣິມນເຍນ ຕິຓ຺ຓໍ ຂນ຺ຘານໍ, ປຈ຺ຉິມນເຍນ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ມຸທຸຕາກາໂຣວ ກຖິໂຕ.

໔໖-໔໗. ກມ຺ມຎ຺ຎຕາຕິ ກມ຺ມນິ ສາຘຸຕາ; ກຸສລກິຣິຍາຍ ວິນິໂຍຄກ຺ຂມຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສປທທ຺ວຍໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນວເສນ ວຑ຺ຒິຕໍ. ປທທ຺ວເຍນາປິ ຫິ ປຸຣິມນເຍນ ຕິຓ຺ຓໍ ຂນ຺ຘານໍ, ປຈ຺ຉິມນເຍນ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ກມ຺ມນິຍາກາໂຣວ ກຖິໂຕ.

໔໘-໔໙. ປຄຸຓຕາຕິ ປຄຸຓຠາໂວ, ອນາຕຸຣຕາ ນິຄ຺ຄິລານຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສປທທ຺ວຍໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນວເສນ ວຑ຺ຒິຕໍ. ອິຘາປິ ປຸຣິມນເຍນ ຕິຓ຺ຓໍ ຂນ຺ຘານໍ, ປຈ຺ຉິມນເຍນ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ນິຄ຺ຄິລານາກາໂຣວ ກຖິໂຕ.

໕໐-໕໑. ອຸຊຸກຕາຕິ ອຸຊຸກຠາໂວ, ອຸຊຸເກນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕນຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຊຸກສ຺ສ ຂນ຺ຘຕ຺ຕຍສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ຈ ຠາໂວ ອຸຊຸກຕາ. ອຊິມ຺ຫຕາຕິ ໂຄມຸຕ຺ຕວງ຺ກຠາວປຏິກ຺ເຂໂປ. ອວງ຺ກຕາຕິ ຈນ຺ທເລຂາວງ຺ກຠາວປຏິກ຺ເຂໂປ. ອກຸຏິລຕາຕິ ນງ຺ຄລໂກຏິວງ຺ກຠາວປຏິກ຺ເຂໂປ.

ໂຍ ຫິ ປາປໍ ກຕ຺ວາວ ‘ນ ກໂຣມີ’ຕິ ຠາສຕິ, ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ໂຈສກ຺ກນຕາຍ ‘ໂຄມຸຕ຺ຕວງ຺ໂກ’ ນາມ ໂຫຕິ. ໂຍ ປາປໍ ກໂຣນ຺ໂຕວ ‘ຠາຍາມຫໍ ປາປສ຺ສາ’ຕິ ຠາສຕິ, ໂສ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ກຸຏິລຕາຍ ‘ຈນ຺ທເລຂາວງ຺ໂກ’ ນາມ ໂຫຕິ. ໂຍ ປາປໍ ກໂຣນ຺ໂຕວ ‘ໂກ ປາປສ຺ສ ນ ຠາເຍຍ຺ຍາ’ຕິ ຠາສຕິ, ໂສ ນາຕິກຸຏິລຕາຍ ‘ນງ຺ຄລໂກຏິວງ຺ໂກ’ ນາມ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ວາ ຕີຓິປິ ກມ຺ມທ຺ວາຣານິ ອສຸທ຺ຘານິ, ໂສ ‘ໂຄມຸຕ຺ຕວງ຺ໂກ’ ນາມ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ຍານິ ການິຈິ ທ຺ເວ, ໂສ ‘ຈນ຺ທເລຂາວງ຺ໂກ’ ນາມ. ຍສ຺ສ ຍໍກິຎ຺ຈິ ເອກໍ, ໂສ ‘ນງ຺ຄລໂກຏິວງ຺ໂກ ນາມ.

ທີຆຠາຓກາ ປນາຫຸ – ເອກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ພວເຍ ເອກວີສຕິຍາ ອເນສນາສຸ, ຉສຸ ຈ ອໂຄຈເຣສຸ ຈຣຕິ, ອຍໍ ‘ໂຄມຸຕ຺ຕວງ຺ໂກ’ ນາມ. ເອໂກ ປຐມວເຍ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ປຣິປູເຣຕິ, ລຊ຺ຊີ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໂກ ສິກ຺ຂາກາໂມ ໂຫຕິ, ມຊ຺ຌິມວຍປຈ຺ຉິມວເຍສຸ ປຸຣິມສທິໂສ, ອຍໍ ‘ຈນ຺ທເລຂາວງ຺ໂກ’ ນາມ. ເອໂກ ປຐມວເຍ ມຊ຺ຌິມວເຍປິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ປູເຣຕິ, ລຊ຺ຊີ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໂກ ສິກ຺ຂາກາໂມ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຉິມວເຍ ປຸຣິມສທິໂສ. ອຍໍ ‘ນງ຺ຄລໂກຏິວງ຺ໂກ’ ນາມ.

ຕສ຺ສ ກິເລສວເສນ ເອວໍ ວງ຺ກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຠາໂວ ຊິມ຺ຫຕາ ວງ຺ກຕາ ກຸຏິລຕາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕາສໍ ປຏິກ຺ເຂປວເສນ ອຊິມ຺ຫຕາທິກາ ວຸຕ຺ຕາ. ຂນ຺ຘາຘິຏ຺ຐານາວ ເທສນາ ກຕາ. ຂນ຺ຘານຎ຺ຫິ ເອຕາ ອຊິມ຺ຫຕາທິກາ, ໂນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສາຕິ. ເອວໍ ສພ຺ເພຫິປິ ອິເມຫິ ປເທຫິ ປຸຣິມນເຍນ ຕິຓ຺ຓໍ ຂນ຺ຘານໍ, ປຈ຺ຉິມນເຍນ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສາຕິ ອຣູປີນໍ ຘມ຺ມານໍ ນິກ຺ກິເລສຕາຍ ອຸຊຸຕາກາໂຣວ ກຖິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອິທານິ ຍ຺ວາຍໍ ເຍວາປນາຕິ ອປ຺ປນາວາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ, ເຕນ ຘມ຺ມຸທ຺ເທສວາເຣ ທສ຺ສິຕານໍ ‘ເຍວາປນການໍ’ເຍວ ສງ຺ເຂປໂຕ ນິທ຺ເທໂສ ກຖິໂຕ ໂຫຕີຕິ.

ນິທ຺ເທສວາຣກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ປຸຈ຺ຉາ ສມຍນິທ຺ເທໂສ ຘມ຺ມຸທ຺ເທໂສ ອປ຺ປນາຕິ ອຸທ຺ເທສວາເຣ ຈຕູຫິ ປຣິຈ຺ເຉເທຫິ, ປຸຈ຺ຉາ ສມຍນິທ຺ເທໂສ ຘມ຺ມຸທ຺ເທໂສ ອປ຺ປນາຕິ ນິທ຺ເທສວາເຣ ຈຕູຫິ ປຣິຈ຺ເຉເທຫີຕິ ອຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉທປຏິມຓ຺ຑິໂຕ ຘມ຺ມວວຕ຺ຖານວາໂຣ ນິຏ຺ຐິໂຕວ ໂຫຕິ.

ໂກຏ຺ຐາສວາໂຣ

໕໘-໑໒໐. ອິທານິ ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ສມເຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສງ຺ຄຫວາໂຣ ອາຣທ຺ໂຘ. ໂສ ອຸທ຺ເທສນິທ຺ເທສປຏິນິທ຺ເທສານໍ ວເສນ ຕິວິໂຘ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ສມເຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ’ຕິ ເອວມາທິໂກ ອຸທ຺ເທໂສ. ກຕເມ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ’ຕິອາທິໂກ ນິທ຺ເທໂສ. ກຕໂມ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘຕິອາທິໂກ ປຏິນິທ຺ເທໂສຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖ ອຸທ຺ເທສວາເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາຕິອາທໂຍ ເຕວີສຕິ ໂກຏ຺ຐາສາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສໍ ເອວມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ – ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາມາວຈຣໍ ປຐມໍ ມຫາກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕງ຺ຄວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຐເປຕ຺ວາ ເຍວາປນເກ, ປາຬິອາຣຸຬ຺ຫາ ອຕິເຣກປຓ຺ຓາສຘມ຺ມາ, ເຕ ສພ຺ເພປິ ສງ຺ຄຍ຺ຫມານາ ຣາສຏ຺ເຐນ ຈຕ຺ຕາໂຣວ ຂນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ເຕນ ອາຍຕນຏ຺ເຐນ ທ຺ເວ ອາຍຕນານິ ໂຫນ຺ຕິ. ສຠາວຏ຺ເຐນ ສຸຎ຺ຎຕຏ຺ເຐນ ນິສ຺ສຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ທ຺ເວວ ຘາຕຸໂຍ ໂຫນ຺ຕິ. ປຈ຺ຈຍສງ຺ຂາເຕນ ອາຫາຣຏ຺ເຐນ ຕໂຍເວຕ຺ຖ ຘມ຺ມາ ອາຫາຣາ ໂຫນ຺ຕິ. ອວເສສາ ໂນ ອາຫາຣາ.

‘ກິໍ ປເນເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວາ ຕໍສມຸຏ຺ຐານຣູປສ຺ສ ວາ ປຈ຺ຈຍາ ນ ໂຫນ຺ຕີ’ຕິ? ‘ໂນ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ອິເມ ປນ ຕຖາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ຈາຕິ ສມາເນປິ ປຈ຺ຈຍຕ຺ເຕ ອຕິເຣກປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອາຫາຣາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ກຖໍ? ເອເຕສຸ ຫິ ຜສ຺ສາຫາໂຣ, ເຍສໍ ຘມ຺ມານໍ ອວເສສາ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສຎ຺ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຕິສ຺ໂສ ຈ ເວທນາ ອາຫຣຕິ. ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຫາໂຣ ເຕສຎ຺ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ ຕໂຍ ຈ ຠເວ ອາຫຣຕິ. ວິຎ຺ຎາຓາຫາໂຣ ເຕສຎ຺ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ ປຏິສນ຺ຘິນາມຣູປຎ຺ຈ ອາຫຣຕີ’ຕິ. ‘ນນຸ ຈ ໂສ ວິປາໂກວ ອິທໍ ປນ ກຸສລວິຎ຺ຎາຓ’ນ຺ຕິ? ‘ກິຎ຺ຈາປິ ກຸສລວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕໍສຣິກ຺ຂຕາຍ ປນ ວິຎ຺ຎາຓາຫາໂຣ’ຕ຺ເວວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຏ຺ເຐນ ວາ ອິເມ ຕໂຍ ອາຫາຣາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອິເມ ຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ, ກພຬີກາຣາຫາໂຣ ວິຍ ຣູປກາຍສ຺ສ, ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕເນວ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຣູປິໂນ ອາຫາຣາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການໍ ຘມ຺ມານໍ ຕໍສມຸຏ຺ຐານານຎ຺ຈ ຣູປານໍ ອາຫາຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໑໕).

ອປໂຣ ນໂຍ – ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສນ຺ຕຕິຍາ ວິເສສປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ກພຬີກາຣາຫາໂຣ ຈ ອິເມ ຈ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ອາຫາຣາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ ຫິ ກພຬີກາຣາຫາຣຠກ຺ຂານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຣູປກາຍສ຺ສ ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ; ນາມກາເຍ ເວທນາຍ ຜສ຺ໂສ, ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ມໂນສຎ຺ເຈຕນາ, ນາມຣູປສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ຍຖາຫ –

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຍໍ ກາໂຍ ອາຫາຣຏ຺ຐິຕິໂກ, ອາຫາຣໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອນາຫາໂຣ ໂນ ຕິຏ຺ຐຕິ’’ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໘໓). ຕຖາ ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາ, ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑).

ອຘິປຕິຍຏ຺ເຐນ ປນ ອຏ຺ເຐວ ຘມ຺ມາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ອວເສສາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ອຏ຺ຐິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ອຸປນິຊ຺ຌາຍນຏ຺ເຐນ ປຎ຺ເຈວ ຘມ຺ມາ ຌານງ຺ຄານິ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ປຎ຺ຈງ຺ຄິກໍ ຌານໍ ໂຫຕີຕິ.

ນິຍ຺ຍານຏ຺ເຐນ ຈ ເຫຕ຺ວຏ຺ເຐນ ຈ ປຎ຺ເຈວ ຘມ຺ມາ ມຄ຺ຄງ຺ຄານິ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ປຎ຺ຈງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ໂຫຕີຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ, ໂລກິຍຈິຕ຺ເຕ ປນ ເອກກ຺ຂເຓ ຕິສ຺ໂສ ວິຣຕິໂຍ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຈງ຺ຄິໂກຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘ນນຸ ຈ ‘‘ຍຖາຄຕມຄ຺ໂຄຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຣິຍສ຺ເສຕໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໔໕) ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ‘ຍເຖວ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ, ປຸພ຺ພຠາຄວິປສ຺ສນາມຄ຺ໂຄປິ ຕເຖວ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ’ຕິ ຍຖາຄຕວຈເນນ ອິມສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ທີປິຕຕ຺ຕາ, ໂລກິຍມຄ຺ເຄນາປິ ອຏ຺ຐງ຺ຄິເກນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ? ນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ອຍຎ຺ຫິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກເທສນາ ນາມ ປຣິຍາຍເທສນາ. ເຕນາຫ – ‘‘ປຸພ຺ເພວ ໂຂ ປນສ຺ສ ກາຍກມ຺ມໍ ວຈີກມ຺ມໍ ອາຊີໂວ ສຸປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໔໓໑). ອຍໍ ປນ ນິປ຺ປຣິຍາຍເທສນາ. ໂລກິຍຈິຕ຺ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ຕິສ຺ໂສ ວິຣຕິໂຍ ເອກກ຺ຂເຓ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘ປຎ຺ຈງ຺ຄິໂກ’ວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ.

ອກມ຺ປິຍຏ຺ເຐນ ປນ ສຕ຺ເຕວ ຘມ຺ມາ ພລານິ ໂຫນ຺ຕິ. ມູລຏ຺ເຐນ ຕໂຍວ ຘມ຺ມາ ເຫຕູ. ຜຸສນຏ຺ເຐນ ເອໂກວ ຘມ຺ໂມ ຜສ຺ໂສ. ເວທຍິຕຏ຺ເຐນ ເອໂກວ ຘມ຺ໂມ ເວທນາ. ສຎ຺ຊານນຏ຺ເຐນ ເອໂກວ ຘມ຺ໂມ ສຎ຺ຎາ. ເຈຕຍນຏ຺ເຐນ ເອໂກວ ຘມ຺ໂມ ເຈຕນາ. ຈິຕ຺ຕວິຈິຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ເອໂກວ ຘມ຺ໂມ ຈິຕ຺ຕໍ. ຣາສຏ຺ເຐນ ເຈວ ເວທຍິຕຏ຺ເຐນ ຈ ເອໂກວ ຘມ຺ໂມ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ. ຣາສຏ຺ເຐນ ຈ ສຎ຺ຊານນຏ຺ເຐນ ຈ ເອໂກວ ຘມ຺ໂມ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ. ຣາສຏ຺ເຐນ ຈ ອຠິສງ຺ຂຣຓຏ຺ເຐນ ຈ ເອໂກວ ຘມ຺ໂມ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ. ຣາສຏ຺ເຐນ ຈ ຈິຕ຺ຕວິຈິຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ຈ ເອໂກວ ຘມ຺ໂມ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ. ວິຊານນຏ຺ເຐນ ເຈວ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕອາຍຕນຏ຺ເຐນ ຈ ເອກເມວ ມນາຍຕນໍ. ວິຊານນຏ຺ເຐນ ຈ ອຘິປຕິຍຏ຺ເຐນ ຈ ເອກເມວ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ວິຊານນຏ຺ເຐນ ຈ ສຠາວສຸຎ຺ຎຕນິສ຺ສຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ຈ ເອໂກວ ຘມ຺ໂມ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ນາມ ໂຫຕິ, ນ ອວເສສາ. ຐເປຕ຺ວາ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ, ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ອຕ຺ເຖນ ອວເສສາ ສພ຺ເພປິ ຘມ຺ມາ ເອກໍ ຘມ຺ມາຍຕນເມວ, ເອກາ ຈ ຘມ຺ມຘາຕຸເຍວ ໂຫຕີຕິ.

ເຍ ວາ ປນ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍຕິ ອິມິນາ ປນ ອປ຺ປນາວາເຣນ ອິຘາປິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕາ ເຍວາປນກາວ ສງ຺ຄຫິຕາ. ຍຖາ ຈ ອິຘ ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ອິໂຕ ປຣຎ຺ຫິ ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ນ ວິຈາຣຍິສ຺ສາມ. ນິທ຺ເທສປຏິນິທ຺ເທສວາເຣສຸ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ.

ສງ຺ຄຫວາໂຣ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ໂກຏ຺ຐາສວາໂຣຕິປິ ເອຕສ຺ເສວ ນາມໍ.

ສຸຎ຺ຎຕວາໂຣ

໑໒໑-໑໔໕. ອິທານິ ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ສມເຍ ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສຸຎ຺ຎຕວາໂຣ ອາຣທ຺ໂຘ. ໂສ ອຸທ຺ເທສນິທ຺ເທສວເສນ ທ຺ວິຘາ ວວຕ຺ຖິໂຕ. ຕຕ຺ຖ ອຸທ຺ເທສວາເຣ ‘ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕີ’ຕິ ອິມິນາ ສທ຺ຘິໍ ຈຕຸວີສຕິ ໂກຏ຺ຐາສາ ໂຫນ຺ຕິ. ສພ຺ພໂກຏ຺ຐາເສສຸ ຈ ‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ທ຺ເວ ຕໂຍ’ຕິ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທ ນ ວຸຕ຺ໂຕ. ກສ຺ມາ? ສງ຺ຄຫວາເຣ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຘມ຺ມາເຍວ ຫິ ອິຘາປິ ວຸຕ຺ຕາ. ນ ເຫຕ຺ຖ ສຕ຺ໂຕ ວາ ຠາໂວ ວາ ອຕ຺ຕາ ວາ ອຸປລພ຺ຠຕິ. ຘມ຺ມາວ ເອເຕ ຘມ຺ມມຕ຺ຕາ ອສາຣາ ອປຣິຓາຍກາຕິ ອິມິສ຺ສາ ສຸຎ຺ຎຕາຍ ທີປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ – ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາມາວຈຣໍ ປຐມໍ ມຫາກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕງ຺ຄວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ອຕິເຣກປຓ຺ຓາສຘມ຺ມາ ສຠາວຏ຺ເຐນ ຘມ຺ມາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ. ນ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ສຕ຺ໂຕ ວາ ຠາໂວ ວາ ໂປໂສ ວາ ປຸຄ຺ຄໂລ ວາ ໂຫຕີຕິ. ຕຖາ ຣາສຏ຺ເຐນ ຂນ຺ຘາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ເອວໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ສພ຺ພປເທສຸ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍສ຺ມາ ປນ ຌານໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຌານງ຺ຄໍ, ມຄ຺ຄໂຕ ວາ ອຎ຺ຎໍ ມຄ຺ຄງ຺ຄໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ‘ຌານໍ ໂຫຕິ, ມຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ’ ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປນິຊ຺ຌາຍນຏ຺ເຐນ ຫິ ຌານເມວ ເຫຕ຺ວຏ຺ເຐນ ມຄ຺ໂຄວ ໂຫຕິ. ນ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ສຕ຺ໂຕ ວາ ຠາໂວ ວາຕິ. ເອວໍ ສພ຺ພປເທສຸ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ນິທ຺ເທສວາໂຣ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ໂຖເຍວາຕິ.

ສຸຎ຺ຎຕວາໂຣ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ນິຏ຺ຐິຕາ ຈ ຕີຫິ ມຫາວາເຣຫິ ມຓ຺ເຑຕ຺ວາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐສ຺ສ

ປຐມຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ.

ທຸຕິຍຈິຕ຺ຕໍ

໑໔໖. ອິທານິ ທຸຕິຍຈິຕ຺ຕາທີນິ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຸນ ‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ເຕສຸ ສພ຺ເພສຸປິ ປຐມຈິຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຕໂຍ ຕໂຍ ມຫາວາຣາ ເວທິຕພ຺ພາ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ມຫາວາຣາ ເອວ, ປຐມຈິຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕສທິສານໍ ສພ຺ພປທານໍ ອຕ຺ໂຖປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິໂຕ ປຣມ຺ປິ ອປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນໍເຍວ ກຣິສ຺ສາມ. ອິມສ຺ມິໍ ຕາວ ທຸຕິຍຈິຕ຺ຕນິທ຺ເທເສ ສສງ຺ຂາເຣນາຕິ ອິທເມວ ອປຸພ຺ພໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ສຫ ສງ຺ຂາເຣນາຕິ ສສງ຺ຂາໂຣ. ເຕນ ສສງ຺ຂາເຣນ ສປ຺ປໂຍເຄນ ສອຸປາເຍນ ປຈ຺ຈຍຄເຓນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍນ ຫິ ອາຣມ຺ມຓາທິນາ ປຈ຺ຈຍຄເຓນ ປຐມໍ ມຫາຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕເນວ ສປ຺ປໂຍເຄນ ສອຸປາເຍນ ອິທໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ຕສ຺ເສວໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ – ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ວິຫາຣປຈ຺ຈນ຺ເຕ ວສມາໂນ ເຈຕິຍງ຺ຄຓສມ຺ມຊ຺ຊນເວລາຍ ວາ ເຖຣຸປຏ຺ຐານເວລາຍ ວາ ສມ຺ປຕ຺ຕາຍ, ຘມ຺ມສວນທິວເສ ວາ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ‘ມຍ຺ຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉໂຕ ອຕິທູຣໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ຄມິສ຺ສາມີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນ ຈິນ຺ເຕຕິ – ‘ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ນາມ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໍ ວາ ເຖຣຸປຏ຺ຐານໍ ວາ ຘມ຺ມສວນໍ ວາ ອຄນ຺ຕຸໍ ອສາຣຸປ຺ປໍ, ຄມິສ຺ສາມີ’ຕິ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ເສວໍ ອຕ຺ຕໂນ ປໂຍເຄນ ວາ, ປເຣນ ວາ ວຕ຺ຕາທີນໍ ອກຣເຓ ຈ ອາທີນວໍ ກຣເຓ ຈ ອານິສໍສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ໂອວທິຍມານສ຺ສ, ນິຄ຺ຄຫວເສເນວ ວາ ‘ເອຫິ, ອິທໍ ກໂຣຫີ’ຕິ ກາຣິຍມານສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ສສງ຺ຂາເຣນ ປຈ຺ຈຍຄເຓນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ.

ທຸຕິຍຈິຕ຺ຕໍ.

ຕຕິຍຈິຕ຺ຕໍ

໑໔໗-໑໔໘. ຕຕິເຍ ຎາເຓນ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ. ອິທມ຺ປິ ຫິ ອາຣມ຺ມເຓ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທກຎາຓໍ ປເນຕ຺ຖ ນ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ອິທໍ ທຫຣກຸມາຣການໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ ‘ອຍໍ ເຖໂຣ ມຍ຺ຫ’ນ຺ຕິ ວນ຺ທນກາເລ, ເຕເນວ ນເຍນ ເຈຕິຍວນ຺ທນຘມ຺ມສວນກາລາທີສຸ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປາຬິຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ ປຎ຺ຎາ ປຣິຫາຍຕິ. ເສສໍ ປາກຕິກເມວາຕິ.

ຕຕິຍຈິຕ຺ຕໍ.

ຈຕຸຕ຺ຖຈິຕ຺ຕໍ

໑໔໙. ຈຕຸຕ຺ຖຈິຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິທໍ ປນ ສສງ຺ຂາເຣນາຕິ ວຈນໂຕ ຍທາ ມາຕາປິຕໂຣ ທຫຣກຸມາຣເກ ສີເສ ຄເຫຕ຺ວາ ເຈຕິຍາທີນິ ວນ຺ທາເປນ຺ຕິ ເຕ ຈ ອນຕ຺ຖິກາ ສມານາປິ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ຐາວ ວນ຺ທນ຺ຕິ. ເອວຣູເປ ກາເລ ລພ຺ຠຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຈຕຸຕ຺ຖຈິຕ຺ຕໍ.

ປຎ຺ຈມຈິຕ຺ຕໍ

໑໕໐. ປຎ຺ຈເມ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕນ຺ຕິ ອຸເປກ຺ຂາເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ. ອິທຎ຺ຫິ ອາຣມ຺ມເຓ ມຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທກຎາຓໍ ປເນຕ຺ຖ ໂຫຕິເຍວ. ປາຬິຍໍ ປເນຕ຺ຖ ຌານຈຕຸກ຺ເກ ອຸເປກ຺ຂາ ໂຫຕີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຏ຺ຐເກ ອຸເປກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ໂຫຕີຕິ ວຕ຺ວາ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ເວທນາທິປທານໍ ນິທ຺ເທເສ ສາຕາສາຕສຸຂທຸກ຺ຂປຏິກ຺ເຂປວເສນ ເທສນໍ ກຕ຺ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂເວທນາ ກຖິຕາ. ຕສ຺ສາ ມຊ຺ຌຕ຺ຕລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຕ຺ຕກຣຓວເສນ ອຸເປກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປທປຏິປາຏິຍາ ຈ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ປີຕິ ປຣິຫີນາ. ຕສ຺ມາ ຈິຕ຺ຕງ຺ຄວເສນ ປາຬິອາຣຸຬ຺ຫາ ປຎ຺ຈປຓ຺ຓາເສວ ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສໍ ວເສນ ສພ຺ພໂກຏ຺ຐາເສສຸ ສພ຺ພວາເຣສຸ ຈ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ປຎ຺ຈມຈິຕ຺ຕໍ.

ຉຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາທິ

໑໕໖-໙. ຉຏ຺ຐສຕ຺ຕມອຏ຺ຐມານິ ທຸຕິຍຕຕິຍຈຕຸຕ຺ເຖສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ. ເກວລຎ຺ຫິ ອິເມສຸ ເວທນາປຣິວຕ຺ຕນຎ຺ເຈວ ປີຕິປຣິຫານຎ຺ຈ ໂຫຕິ. ເສສໍ ສທ຺ຘິໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິນເຍນ ຕາທິສເມວ. ກຣຸຓາມຸທິຕາ ປຣິກມ຺ມກາເລປິ ຫິ ອິເມສໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ເອວ. ອິມານິ ອຏ຺ຐ ກາມາວຈຣກຸສລຈິຕ຺ຕານິ ນາມ.

ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖາທິກຖາ

ຕານິ ສພ຺ພານິປິ ທສຫິ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູຫິ ທີເປຕພ຺ພານິ. ກຖໍ? ທານມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ, ສີລມຍໍ… ຠາວນາມຍໍ… ອປຈິຕິສຫຄຕໍ… ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈສຫຄຕໍ… ປຕ຺ຕານຸປ຺ປທານໍ… ອພ຺ຠນຸໂມທນໍ… ເທສນາມຍໍ… ສວນມຍໍ… ທິຏ຺ຐິຊຸກມ຺ມໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູຕິ ອິມານິ ທສ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູນິ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ທານເມວ ທານມຍໍ. ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາ ຈ ສາ ເຕສໍ ເຕສໍ ອານິສໍສານໍ ວຕ຺ຖຸ ຈາຕິ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຕຕ຺ຖ ຈີວຣາທີສຸ ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ, ຣູປາທີສຸ ວາ ຉສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ, ອນ຺ນາທີສຸ ວາ ທສສຸ ທານວຕ຺ຖູສຸ, ຕໍ ຕໍ ເທນ຺ຕສ຺ສ ເຕສໍ ເຕສໍ ອຸປ຺ປາທນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸພ຺ພຠາເຄ, ປຣິຈ຺ຈາຄກາເລ, ປຈ຺ຉາ ໂສມນສ຺ສຈິຕ຺ເຕນ ອນຸສ຺ສຣຓກາເລ ຈາຕິ ຕີສຸ ກາເລສຸ ປວຕ຺ຕາ ເຈຕນາ ‘ທານມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ’ ນາມ.

ປຎ຺ຈສີລໍ ອຏ຺ຐສີລໍ ທສສີລໍ ສມາທິຍນ຺ຕສ຺ສ, ‘ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’ຕິ ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ, ປພ຺ພຊນ຺ຕສ຺ສ, ‘ມໂນຣຖໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ ວຕ’ມ຺ຫິ, ‘ສາຘຸ ສາຘູ’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ສໍວຣນ຺ຕສ຺ສ, ຈີວຣາທໂຍ ປຈ຺ຈເຍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ, ອາປາຖຄເຕສຸ ຣູປາທີສຸ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທີນິ ສໍວຣນ຺ຕສ຺ສ, ອາຊີວໍ ໂສເຘນ຺ຕສ຺ສ ຈ ປວຕ຺ຕາ ເຈຕນາ ‘ສີລມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ’ ນາມ.

ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ ວຸຕ຺ເຕນ ວິປສ຺ສນາມຄ຺ເຄນ ຈກ຺ຂຸໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຕ຺ຕໂຕ ຠາເວນ຺ຕສ຺ສ…ເປ… ມນໍ… ຣູເປ…ເປ… ຘມ຺ເມ… ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ…ເປ… ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ,… ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສໍ…ເປ… ມໂນສມ຺ຜສ຺ສໍ, ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊໍ ເວທນໍ…ເປ… ມໂນສມ຺ຜສ຺ສຊໍ ເວທນໍ, …ເປ… ຣູປສຎ຺ຎໍ…ເປ… ຊຣາມຣຓໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຕ຺ຕໂຕ ຠາເວນ຺ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕາ ເຈຕນາ, ອຏ຺ຐຕິໍສາຍ ວາ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ອປ຺ປນໍ ອປ຺ປຕ຺ຕາ ສພ຺ພາປິ ເຈຕນາ ‘ຠາວນາມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ’ ນາມ.

ມຫລ຺ລກໍ ປນ ທິສ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນປຕ຺ຕຈີວຣປຏິຄ຺ຄຫຓອຠິວາທນມຄ຺ຄສມ຺ປທານາທິວເສນ ‘ອປຈິຕິສຫຄຕໍ’ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ວຸຑ຺ຒຕຣານໍ ວຕ຺ຕປ຺ປຏິປຕ຺ຕິກຣຓວເສນ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ຐໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄາເມ ຠິກ຺ຂໍ ສມາທເປຕ຺ວາ ອຸປສໍຫຣຓວເສນ, ‘ຄຈ຺ຉ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຕ຺ຕໍ ອາຫຣາ’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕາຫຣຓາທິວເສນ ຈ ກາຍເວຍ຺ຍາວຏິກກາເລ ‘ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈສຫຄຕໍ’ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ທານໍ ທຕ຺ວາ ຄນ຺ຘາທີຫິ ປູຊໍ ກຕ຺ວາ ‘ອສຸກສ຺ສ ນາມ ປຕ຺ຕິ ໂຫຕູ’ຕິ ວາ, ‘ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ໂຫຕູ’ຕິ ວາ ປຕ຺ຕິໍ ທທໂຕ ‘ປຕ຺ຕານຸປ຺ປທານໍ’ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກິໍ ປເນວໍ ປຕ຺ຕິໍ ທທໂຕ ປຸຎ຺ຎກ຺ຂໂຍ ໂຫຕີຕິ? ນ ໂຫຕິ. ຍຖາ ປນ ເອກໍ ທີປໍ ຊາເລຕ຺ວາ ຕໂຕ ທີປສຫສ຺ສໍ ຊາເລນ຺ຕສ຺ສ ປຐມທີໂປ ຂີໂຓຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ; ປຸຣິມາໂລເກນ ປນ ສທ຺ຘິໍ ປຈ຺ຉິມາໂລໂກ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຕິມຫາ ໂຫຕິ. ເອວເມວ ປຕ຺ຕິໍ ທທໂຕ ປຣິຫານິ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ວຸຑ຺ຒິເຍວ ປນ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ປເຣຫິ ທິນ຺ນາຍ ປຕ຺ຕິຍາ ວາ ອຎ຺ຎາຍ ວາ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາຍ ‘ສາຘຸ ສາຘູ’ຕິ ອນຸໂມທນວເສນ ‘ອພ຺ຠນຸໂມທນໍ’ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເອໂກ ‘ເອວໍ ມໍ ຘມ຺ມກຖິໂກຕິ ມໍ ຊານິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ ອິຈ຺ຉາຍ ຐຕ຺ວາ ລາຠຄຣຸໂກ ຫຸຕ຺ວາ ເທເສຕິ, ຕໍ ນ ມຫປ຺ຜລໍ. ເອໂກ ອຕ຺ຕໂນ ປຄຸຓໍ ຘມ຺ມໍ ອປຈ຺ຈາສີສມາໂນ ວິມຸຕ຺ຕາຍຕນສີເສນ ປເຣສໍ ເທເສຕິ, ອິທໍ ‘ເທສນາມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ’ ນາມ.

ເອໂກ ສຸຓນ຺ໂຕ ‘ອິຕິ ມໍ ສທ຺ໂຘຕິ ຊານິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ ສຸຓາຕິ, ຕໍ ນ ມຫປ຺ຜລໍ. ເອໂກ ‘ເອວໍ ເມ ມຫປ຺ຜລໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ ຫິຕຜຣເຓນ ມຸທຸຈິຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ, ອິທໍ ‘ສວນມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ’ ນາມ.

ທິຏ຺ຐິໍ ອຸຊຸໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ‘ທິຏ຺ຐິຊຸກມ຺ມໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ’ ນາມ. ທີຆຠາຓກາ ປນາຫຸ – ‘ທິຏ຺ຐິຊຸກມ຺ມໍ ສພ຺ເພສໍ ນິຍມລກ຺ຂຓໍ, ຍໍກິຎ຺ຈິ ປຸຎ຺ຎໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ທິຏ຺ຐິຍາ ອຸຊຸກຠາເວເນວ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕີ’ຕິ.

ເອເຕສຸ ປນ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູສຸ ທານມຍໍ ຕາວ ‘ທານໍ ທສ຺ສາມີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ທານໍ ທທໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ‘ທິນ຺ນໍ ເມ’ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ປຸພ຺ພເຈຕນໍ ມຸຎ຺ຈນເຈຕນໍ ອປຣເຈຕນນ຺ຕິ ຕິສ຺ໂສປິ ເຈຕນາ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ‘ທານມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ’ ນາມ ໂຫຕິ. ສີລມຍມ຺ປິ ‘ສີລໍ ປູເຣສ຺ສາມີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສີລປູຣຓກາເລ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ‘ປູຣິຕໍ ເມ’ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕາ ສພ຺ພາປິ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ‘ສີລມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ’ ນາມ ໂຫຕິ…ເປ… ທິຏ຺ຐິຊຸກມ຺ມມ຺ປິ ‘ທິຏ຺ຐິໍ ອຸຊຸກໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ທິຏ຺ຐິໍ ອຸຊຸໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ‘ທິຏ຺ຐິ ເມ ອຸຊຸກາ ກຕາ’ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕາ ສພ຺ພາປິ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ‘ທິຏ຺ຐິຊຸກມ຺ມໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ’ ນາມ ໂຫຕິ.

ສຸຕ຺ເຕ ປນ ຕີຓິເຍວ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູນິ ອາຄຕານິ. ເຕສຸ ອິຕເຣສມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອປຈິຕິເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈານິ ຫິ ສີລມເຍ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ປຕ຺ຕານຸປ຺ປທານອພ຺ຠນຸໂມທນານິ ທານມເຍ. ເທສນາສວນທິຏ຺ຐິຊຸກມ຺ມານິ ຠາວນາມເຍ. ເຍ ປນ ‘ທິຏ຺ຐິຊຸກມ຺ມໍ ສພ຺ເພສໍ ນິຍມລກ຺ຂຓ’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ ເຕສໍ ຕໍ ຕີສຸປິ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວເມຕານິ ສງ຺ເຂປໂຕ ຕີຓິ ຫຸຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ ໂຫນ຺ຕິ.

ເຕສຸ ‘ທານໍ ທສ຺ສາມີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ກາມາວຈຣກຸສລຈິຕ຺ຕານໍ ອຎ຺ຎຕເຣເນວ ຈິນ຺ເຕຕິ; ທທມາໂນປິ ເຕສໍເຍວ ອຎ຺ຎຕເຣນ ເທຕິ; ‘ທານໍ ເມ ທິນ຺ນ’ນ຺ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕປິ ເຕສໍເຍວ ອຎ຺ຎຕເຣນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ. ‘ສີລໍ ປູເຣສ຺ສາມີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕປິ ເຕສໍເຍວ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຈິນ຺ເຕຕິ; ສີລໍ ປູເຣນ຺ໂຕປິ ເຕສໍເຍວ ອຎ຺ຎຕເຣນ ປູເຣຕິ, ‘ສີລໍ ເມ ປູຣິຕ’ນ຺ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕປິ ເຕສໍເຍວ ອຎ຺ຎຕເຣນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ. ‘ຠາວນໍ ຠາເວສ຺ສາມີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕປິ ເຕສໍເຍວ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຈິນ຺ເຕຕິ; ຠາເວນ຺ໂຕປິ ເຕສໍເຍວ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຠາເວຕິ; ‘ຠາວນາ ເມ ຠາວິຕາ’ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕປິ ເຕສໍເຍວ ອຎ຺ຎຕເຣນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ.

‘ເຊຏ຺ຐາປຈິຕິກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕປິ ເຕສໍເຍວ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຈິນ຺ເຕຕິ, ກໂຣນ຺ໂຕປິ ເຕສໍເຍວ ອຎ຺ຎຕເຣນ ກໂຣຕິ, ‘ກຕໍ ເມ’ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕປິ ເຕສໍເຍວ ອຎ຺ຎຕເຣນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ. ‘ກາຍເວຍ຺ຍາວຏິກກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕປິ, ກໂຣນ຺ໂຕປິ, ‘ກຕໍ ເມ’ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕປິ ເຕສໍເຍວ ອຎ຺ຎຕເຣນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ. ‘ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ສາມີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕປິ, ທທນ຺ໂຕປິ, ‘ທິນ຺ນໍ ເມ’ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕປິ, ‘ປຕ຺ຕິໍ ວາ ເສສກຸສລໍ ວາ ອນຸໂມທິສ຺ສາມີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕປິ ເຕສໍເຍວ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຈິນ຺ເຕຕິ; ອນຸໂມທນ຺ໂຕປິ ເຕສໍເຍວ ອຎ຺ຎຕເຣນ ອນຸໂມທຕິ, ‘ອນຸໂມທິຕໍ ເມ’ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕປິ ເຕສໍເຍວ ອຎ຺ຎຕເຣນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ. ‘ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕປິ ເຕສໍເຍວ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຈິນ຺ເຕຕິ, ເທເສນ຺ໂຕປິ ເຕສໍເຍວ ອຎ຺ຎຕເຣນ ເທເສຕິ, ‘ເທສິໂຕ ເມ’ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕປິ ເຕສໍເຍວ ອຎ຺ຎຕເຣນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ. ‘ຘມ຺ມໍ ໂສສ຺ສາມີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕປິ ເຕສໍເຍວ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຈິນ຺ເຕຕິ, ສຸຓນ຺ໂຕປິ ເຕສໍເຍວ ອຎ຺ຎຕເຣນ ສຸຓາຕິ, ‘ສຸໂຕ ເມ’ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕປິ ເຕສໍເຍວ ອຎ຺ຎຕເຣນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ. ‘ທິຏ຺ຐິໍ ອຸຊຸກໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕປິ ເຕສໍເຍວ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຈິນ຺ເຕຕິ, ອຸຊຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປນ ຈຕຸນ຺ນໍ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ກໂຣຕິ, ‘ທິຏ຺ຐິ ເມ ອຸຊຸກາ ກຕາ’ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ.

ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຈຕ຺ຕາຣິ ອນນ຺ຕານິ ນາມ ຄຫິຕານິ. ຈຕ຺ຕາຣິ ຫິ ອນນ຺ຕານິ – ອາກາໂສ ອນນ຺ໂຕ, ຈກ຺ກວາຬານິ ອນນ຺ຕານິ, ສຕ຺ຕນິກາໂຍ ອນນ຺ໂຕ, ພຸທ຺ຘຎ຺ຎາຓໍ ອນນ຺ຕໍ. ອາກາສສ຺ສ ຫິ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ວາ ປຈ຺ຉິມຸຕ຺ຕຣທກ຺ຂິຓາສຸ ວາ ເອຕ຺ຕການິ ວາ ໂຍຊນສຕານິ ເອຕ຺ຕການິ ວາ ໂຍຊນສຫສ຺ສານີຕິ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນຕ຺ຖິ. ສິເນຣຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ອໂຍກູຏໍ ປຖວິໍ ທ຺ວິຘາ ກຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ຂິຕ຺ຕໍ ຠສ຺ເສເຖວ, ໂນ ປຕິຏ຺ຐໍ ລເຠຖ, ເອວໍ ອາກາສໍ ອນນ຺ຕໍ ນາມ.

ຈກ຺ກວາຬານມ຺ປິ ສເຕຫິ ວາ ສຫສ຺ເສຫິ ວາ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນຕ຺ຖິ. ສເຈປິ ຫິ ອກນິຏ຺ຐຠວເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ທຬ຺ຫຖາມຘນຸຄ຺ຄຫສ຺ສ ລຫຸເກນ ສເຣນ ຕິຣິຍໍ ຕາລຈ຺ຉາຍໍ ອຕິກ຺ກມນມຕ຺ເຕນ ກາເລນ ຈກ຺ກວາຬສຕສຫສ຺ສໍ ອຕິກ຺ກມນສມຕ຺ເຖນ ຊເວນ ສມນ຺ນາຄຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ‘ຈກ຺ກວາຬປຣິຍນ຺ຕໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’ຕິ ເຕນ ຊເວນ ຘາເວຍ຺ຍຸໍ, ຈກ຺ກວາຬປຣິຍນ຺ຕໍ ອທິສ຺ວາວ ປຣິນິພ຺ພາເຍຍ຺ຍຸໍ, ເອວໍ ຈກ຺ກວາຬານິ ອນນ຺ຕານິ ນາມ.

ເອຕ຺ຕເກສຸ ປນ ຈກ຺ກວາເຬສຸ ອຸທກຏ຺ຐກຖລຏ຺ຐກສຕ຺ຕານໍ ປມາຓໍ ນຕ຺ຖິ. ເອວໍ ສຕ຺ຕນິກາໂຍ ອນນ຺ໂຕ ນາມ. ຕໂຕປິ ພຸທ຺ຘຎາຓໍ ອນນ຺ຕເມວ.

ເອວໍ ອປຣິມາເຓສຸ ຈກ຺ກວາເຬສຸ ອປຣິມາຓານໍ ສຕ຺ຕານໍ ກາມາວຈຣໂສມນສ຺ສສຫຄຕຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອສງ຺ຂາຣິກກຸສລຈິຕ຺ຕານິ ເອກສ຺ສ ພຫູນິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ພຫູນມ຺ປິ ພຫູນິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕານິ ສພ຺ພານິປິ ກາມາວຈຣຏ຺ເຐນ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຏ຺ເຐນ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ອສງ຺ຂາຣິກຏ຺ເຐນ ເອກຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເອກເມວ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕໍ ຕິເຫຕຸກໍ ອສງ຺ຂາຣິກໍ ມຫາຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ສສງ຺ຂາຣິກໍ ມຫາຈິຕ຺ຕໍ…ເປ… ຕຖາ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕໍ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ທ຺ວິເຫຕຸກໍ ສສງ຺ຂາຣິກຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເອວໍ ສພ຺ພານິປິ ອປຣິມາເຓສຸ ຈກ຺ກວາເຬສຸ ອປຣິມາຓານໍ ສຕ຺ຕານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານິ ກາມາວຈຣກຸສລຈິຕ຺ຕານິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ມຫາຕຸລາຍ ຕຸລຍມາໂນ ວິຍ, ຕຸມ຺ເພ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມິນມາໂນ ວິຍ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ‘ອຏ຺ເຐເວຕານີ’ຕິ ສຣິກ຺ຂຏ຺ເຐນ ອຏ຺ເຐວ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ.

ປຸນ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຉພ຺ພິເຘນ ປຸຎ຺ຎາຍູຫນໍ ນາມ ຄຫິຕໍ. ປຸຎ຺ຎຎ຺ຫິ ອຕ຺ຖິ ສຍໍກາຣໍ ອຕ຺ຖິ ປຣໍກາຣໍ, ອຕ຺ຖິ ສາຫຕ຺ຖິກໍ ອຕ຺ຖິ ອາຓຕ຺ຕິກໍ, ອຕ຺ຖິ ສມ຺ປຊານກຕໍ ອຕ຺ຖິ ອສມ຺ປຊານກຕນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ກຕໍ ‘ສຍໍກາຣໍ’ ນາມ. ປຣໍ ກໂຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ກຕໍ ‘ປຣໍກາຣໍ’ ນາມ. ສຫຕ຺ເຖນ ກຕໍ ‘ສາຫຕ຺ຖິກໍ’ ນາມ. ອາຓາເປຕ຺ວາ ກາຣິຕໍ ‘ອາຓຕ຺ຕິກໍ’ ນາມ. ກມ຺ມຎ຺ຈ ຜລຎ຺ຈ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ກຕໍ ‘ສມ຺ປຊານກຕໍ’ ນາມ. ກມ຺ມມ຺ປິ ຜລມ຺ປິ ອຊານິຕ຺ວາ ກຕໍ ‘ອສມ຺ປຊານກຕໍ’ ນາມ. ເຕສຸ ສຍໍກາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ອິເມສໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ກຸສລຈິຕ຺ຕານໍ ອຎ຺ຎຕເຣເນວ ກໂຣຕິ. ປຣໍກາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ, ສຫຕ຺ເຖນ ກໂຣນ຺ໂຕປິ, ອາຓາເປຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ອິເມສໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ກຸສລຈິຕ຺ຕານໍ ອຎ຺ຎຕເຣເນວ ກໂຣຕິ. ສມ຺ປຊານກຣຓໍ ປນ ຈຕູຫິ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕຫິ ໂຫຕິ. ອສມ຺ປຊານກຣຓໍ ຈຕູຫິ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕຫິ.

ອປຣາປິ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຈຕສ຺ໂສ ທກ຺ຂິຓາວິສຸທ຺ຘິໂຍ ຄຫິຕາ – ປຈ຺ຈຍານໍ ຘມ຺ມິກຕາ, ເຈຕນາມຫຕ຺ຕໍ, ວຕ຺ຖຸສມ຺ປຕ຺ຕິ, ຄຸຓາຕິເຣກຕາຕິ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປຈ຺ຈຍາ ‘ຘມ຺ມິກາ’ ນາມ. ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ໂອກປ຺ເປຕ຺ວາ ທທໂຕ ປນ ‘ເຈຕນາມຫຕ຺ຕໍ’ ນາມ ໂຫຕິ. ຂີຓາສວຠາໂວ ‘ວຕ຺ຖຸສມ຺ປຕ຺ຕິ’ ນາມ. ຂີຓາສວສ຺ເສວ ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐິຕຠາໂວ ‘ຄຸຓາຕິເຣກຕາ’ ນາມ. ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ທາຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ກາມາວຈຣໍ ກຸສລໍ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປາກໍ ເທຕິ. ປຸຓ຺ຓກເສຏ຺ຐິກາກວລິຍສຸມນມາລາກາຣາທີນໍ (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໒໕ ປຸຓ຺ຓທາສີວຕ຺ຖຸ) (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໑.໖໗ ສຸມນມາລາກາຣວຕ຺ຖຸ) ວິຍ.

ສງ຺ເຂປໂຕ ປເນຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ກາມາວຈຣກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ‘ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ກຣິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕວິຈິຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ເອກເມວ ໂຫຕິ. ເວທນາວເສນ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕໍ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ ໂຫຕິ. ຎາຓວິຠຕ຺ຕິເທສນາວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ໂຫຕິ. ໂສມນສ຺ສສຫຄຕໍ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ອສງ຺ຂາຣິກໍ ມຫາຈິຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕໍ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ອສງ຺ຂາຣິກໍ ມຫາຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ອສງ຺ຂາຣິກຏ຺ເຐນ ຈ ເອກເມວ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ສສງ຺ຂາຣິກໍ, ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ອສງ຺ຂາຣິກໍ, ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ສສງ຺ຂາຣິກຎ຺ຈາຕິ. ເອວໍ ຎາຓວິຠຕ຺ຕິເທສນາວເສນ ຈຕຸພ຺ພິເຘ ປເນຕສ຺ມິໍ ອສງ຺ຂາຣສສງ຺ຂາຣວິຠຕ຺ຕິໂຕ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂາຣິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສສງ຺ຂາຣິການີຕິ ອຏ຺ເຐວ ກຸສລຈິຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕານິ ຍາຖາວໂຕ ຎຕ຺ວາ ຠຄວາ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ຄຓີວໂຣ ມຸນິເສຏ຺ໂຐ ອາຈິກ຺ຂຕິ ເທເສຕິ ປຎ຺ຎເປຕິ ປຏ຺ຐເປຕິ ວິວຣຕິ ວິຠຊຕິ ອຸຕ຺ຕານີກໂຣຕີຕິ.

ອຏ຺ຐສາລິນິຍາ ຘມ຺ມສງ຺ຄຫຏ຺ຐກຖາຍ

ກາມາວຈຣກຸສລນິທ຺ເທໂສ ສມຕ຺ໂຕ.