ຘມ຺ມຸທ຺ເທສວາໂຣ

ຌານງ຺ຄຣາສິວຓ຺ຓນາ

ວິຕກ຺ເກຕີຕິ ວິຕກ຺ໂກ; ວິຕກ຺ກນໍ ວາ ວິຕກ຺ໂກ; ອູຫນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສ຺ວາຍໍ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິນິໂຣປນລກ຺ຂໂຓ. ໂສ ຫິ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ອາໂຣເປຕິ. ຍຖາ ຫິ ໂກຈິ ຣາຊວລ຺ລຠໍ ຎາຕິໍ ວາ ມິຕ຺ຕໍ ວາ ນິສ຺ສາຍ ຣາຊເຄຫໍ ອາໂຣຫຕິ, ເອວໍ ວິຕກ຺ກໍ ນິສ຺ສາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອາໂຣຫຕິ. ຕສ຺ມາ ໂສ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິນິໂຣປນລກ຺ຂໂຓຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ນາຄເສນຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ – ອາໂກຏນລກ຺ຂໂຓ ວິຕກ຺ໂກ. ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ເຠຣີ ອາໂກຏິຕາ ອຖ ປຈ຺ຉາ ອນຸຣວຕິ ອນຸສທ຺ທາຍຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຍຖາ ອາໂກຏນາ ເອວໍ ວິຕກ຺ໂກ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍຖາ ປຈ຺ຉາ ອນຸຣວນາ ອນຸສທ຺ທາຍນາ ເອວໍ ວິຈາໂຣ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ (ມິ. ປ. ໒.໓.໑໔ ໂຖກໍ ວິສທິສໍ). ສ຺ວາຍໍ ອາຫນນປຣິຍາຫນນຣໂສ. ຕຖາ ຫິ ເຕນ ໂຍຄາວຈໂຣ ອາຣມ຺ມຓໍ ວິຕກ຺ກາຫຕໍ ວິຕກ຺ກປຣິຍາຫຕໍ ກໂຣຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອານຍນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ.

ອາຣມ຺ມເຓ ເຕນ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຈຣຕີຕິ ວິຈາໂຣ; ວິຈຣຓໍ ວາ ວິຈາໂຣ. ອນຸສຎ຺ຈຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສ຺ວາຍໍ ອາຣມ຺ມຓານຸມຊ຺ຊນລກ຺ຂໂຓ. ຕຕ຺ຖ ສຫຊາຕານຸໂຍຊນຣໂສ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸປ຺ປພນ຺ຘປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ. ສນ຺ເຕປິ ຈ ເນສໍ ກຕ຺ຖຈິ ອວິໂຍເຄ ໂອຬາຣິກຏ຺ເຐນ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຏ຺ເຐນ ຈ ຆຓ຺ຏາຠິຆາໂຕ ວິຍ ອຠິນິໂຣປນຏ຺ເຐນ ຈ ເຈຕໂສ ປຐມາຠິນິປາໂຕ ວິຕກ຺ໂກ. ສຸຂຸມຏ຺ເຐນ ອນຸມຊ຺ຊນສຠາວຏ຺ເຐນ ຈ ຆຓ຺ຏານຸຣໂວ ວິຍ ອນຸປ຺ປພນ຺ໂຘ ວິຈາໂຣ. ວິປ຺ຜາຣວາ ເຈຕ຺ຖ ວິຕກ຺ໂກ, ປຐມຸປ຺ປຕ຺ຕິກາເລ ປຣິປ຺ຜນ຺ທຠູໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕຸກາມສ຺ສ ປກ຺ຂິໂນ ປກ຺ຂວິກ຺ເຂໂປ ວິຍ. ປທຸມາຠິມຸຂປາໂຕ ວິຍ ຈ ຄນ຺ຘານຸພທ຺ຘເຈຕໂສ ຠມຣສ຺ສ. ສນ຺ຕວຸຕ຺ຕິ ວິຈາໂຣ ນາຕິປຣິປ຺ຜນ຺ທນຠາໂວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕສ຺ສ ປກ຺ຂິໂນ ປກ຺ຂປ຺ປສາຣຓໍ ວິຍ, ປຣິພ຺ຠມນໍ ວິຍ ຈ ປທຸມາຠິມຸຂປຕິຕສ຺ສ ຠມຣສ຺ສ ປທຸມສ຺ສ ອຸປຣິຠາເຄ.

ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ອາກາເສ ຄຈ຺ຉໂຕ ມຫາສກຸຓສ຺ສ ອຸໂຠຫິ ປກ຺ເຂຫິ ວາຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປກ຺ເຂ ສນ຺ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຄມນໍ ວິຍ ອາຣມ຺ມເຓ ເຈຕໂສ ອຠິນິໂຣປນຠາເວນ ປວຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ. ໂສ ຫິ ເອກຄ຺ໂຄ ຫຸຕ຺ວາ ອປ຺ເປຕິ ວາຕຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ປກ຺ເຂ ຜນ຺ທາປຍມານສ຺ສ ຄມນໍ ວິຍ. ອນຸມຊ຺ຊຠາເວນ ປວຕ຺ໂຕ ວິຈາໂຣ. ໂສ ຫິ ອາຣມ຺ມຓໍ ອນຸມຊ຺ຊຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອນຸປ຺ປພນ຺ຘເນນ ປວຕ຺ຕິຍໍ ອຕິວິຍ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ໂສ ປນ ເນສໍ ວິເສໂສ ປຐມທຸຕິຍຊ຺ຌາເນສຸ ປາກໂຏ ໂຫຕິ. ອປິຈ ມລຄ຺ຄຫິຕໍ ກໍສຠາຊນໍ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ທຬ຺ຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິຕເຣນ ຫຕ຺ເຖນ ຈຸຓ຺ຓເຕລວາລຓ຺ຑຸປເກນ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ທຬ຺ຫຄ຺ຄຫຓຫຕ຺ໂຖ ວິຍ ວິຕກ຺ໂກ, ປຣິມຊ຺ຊນຫຕ຺ໂຖ ວິຍ ວິຈາໂຣ. ຕຖາ ກຸມ຺ຠກາຣສ຺ສ ທຓ຺ຑປ຺ປຫາເຣນ ຈກ຺ກໍ ຠມຍິຕ຺ວາ ຠາຊນໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປີຬນຫຕ຺ໂຖ ວິຍ ວິຕກ຺ໂກ, ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສຎ຺ຈຣຓຫຕ຺ໂຖ ວິຍ ວິຈາໂຣ. ຕຖາ ມຓ຺ຑລໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ສນ຺ນິຣຸມ຺ຠິຕ຺ວາ ຐິຕກຓ຺ຏໂກ ວິຍ ອຠິນິໂຣປໂນ ວິຕກ຺ໂກ, ພຫິປຣິພ຺ຠມນກຓ຺ຏໂກ ວິຍ ອນຸມຊ຺ຊມາໂນ ວິຈາໂຣ.

ປິຓຍຕີຕິ ປີຕິ. ສາ ສມ຺ປິຍາຍນລກ຺ຂຓາ. ກາຍຈິຕ຺ຕປີຓນຣສາ, ຜຣຓຣສາ ວາ. ໂອທຄ຺ຍປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ. ສາ ປເນສາ ຂຸທ຺ທິກາປີຕິ, ຂຓິກາປີຕິ, ໂອກ຺ກນ຺ຕິກາປີຕິ, ອຸພ຺ເພຄາປີຕິ, ຜຣຓາປີຕີຕິ ປຎ຺ຈວິຘາ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຂຸທ຺ທິກາປີຕິ ສຣີເຣ ໂລມຫໍສມຕ຺ຕເມວ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ຂຓິກາປີຕິ ຂເຓ ຂເຓ ວິຊ຺ຊຸປ຺ປາທສທິສາ ໂຫຕິ. ໂອກ຺ກນ຺ຕິກາປີຕິ, ສມຸທ຺ທຕີຣໍ ວີຈິ ວິຍ, ກາຍໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ຠິຊ຺ຊຕິ. ອຸພ຺ເພຄາປີຕິ ພລວຕີ ໂຫຕິ, ກາຍໍ ອຸທ຺ຘຄ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ອາກາເສ ລງ຺ຆາປນປ຺ປມາຓປ຺ປຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ປຸຓ຺ຓວລ຺ລິກວາສີ ມຫາຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ປຸຓ຺ຓມທິວເສ ສາຍໍ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈນ຺ທາໂລກໍ ທິສ຺ວາ ມຫາເຈຕິຍາຠິມຸໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ‘ອິມາຍ ວຕ ເວລາຍ ຈຕສ຺ໂສ ປຣິສາ ມຫາເຈຕິຍໍ ວນ຺ທນ຺ຕີ’ຕິ ປກຕິຍາ ທິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓວເສນ ພຸທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ ອຸພ຺ເພຄໍ ປີຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ສຸຘາຕເລ ປຫຏຈິຕ຺ຣເຄຓ຺ຑຸໂກ ວິຍ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ມຫາເຈຕິຍງ຺ຄເຓເຍວ ອຏ຺ຐາສິ.

ຕຖາ ຄິຣິກຓ຺ຑກວິຫາຣສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສເຍ ວຕ຺ຕກາລກຄາເມ ເອກາ ກຸລຘີຕາປິ ພລວພຸທ຺ຘາຣມ຺ມຓາຍ ອຸພ຺ເພຄາຍ ປີຕິຍາ ອາກາເສ ລງ຺ເຆສິ. ຕສ຺ສາ ກິຣ ມາຕາປິຕໂຣ ສາຍໍ ຘມ຺ມສວນຕ຺ຖາຍ ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ‘ອມ຺ມ, ຕ຺ວໍ ຄຣຸຠາຣາ, ອກາເລ ວິຈຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກສິ, ມຍໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ໂສສ຺ສາມາ’ຕິ ອຄມໍສຸ. ສາ ຄນ຺ຕຸກາມາປິ ເຕສໍ ວຈນໍ ປຏິພາຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ຆເຣ ໂອຫີຍິຕ຺ວາ ຆຣທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ຈນ຺ທາໂລເກນ ຄິຣິກຓ຺ຑເກ ອາກາສເຈຕິຍງ຺ຄຓໍ ໂອໂລເກນ຺ຕີ ເຈຕິຍສ຺ສ ທີປປູຊໍ ອທ຺ທສ. ຈຕສ຺ໂສ ຈ ປຣິສາ ມາລາຄນ຺ຘາທີຫິ ເຈຕິຍປູຊໍ ກຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກໂຣນ຺ຕິໂຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຄຓສຊ຺ຌາຍສທ຺ທໍ ອສ຺ໂສສິ. ອຖສ຺ສາ ‘ຘຎ຺ຎາ ວຕິເມ ມນຸສ຺ສາ ເຍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອວຣູເປ ເຈຕິຍງ຺ຄເຓ ອນຸສຎ຺ຈຣິຕຸໍ ເອວຣູປຎ຺ຈ ມຘຸຣໍ ຘມ຺ມກຖໍ ໂສຕຸໍ ລຠນ຺ຕີ’ຕິ ມຸຕ຺ຕຣາສິສທິສໍ ເຈຕິຍໍ ປສ຺ສນ຺ຕິຍາ ເອວ ອຸພ຺ເພຄາປີຕິ ອຸທປາທິ. ສາ ອາກາເສ ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ມາຕາປິຕູນໍ ປຸຣິມຕຣໍເຍວ ອາກາສໂຕ ເຈຕິຍງ຺ຄເຓ ໂອຣຸຍ຺ຫ ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓມານາ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ມາຕາປິຕໂຣ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ອມ຺ມ, ຕ຺ວໍ ກຕເຣນ ມຄ຺ເຄນ ອາຄຕາສີ’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ສາ ‘ອາກາເສນ ອາຄຕາມ຺ຫິ, ນ ມຄ຺ເຄນາ’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘ອມ຺ມ, ອາກາເສນ ນາມ ຂີຓາສວາ ສຎ຺ຈຣນ຺ຕິ, ຕ຺ວໍ ກຖໍ ອາຄຕາ’ຕິ ປຸຏ຺ຐາ ອາຫ – ‘ມຍ຺ຫໍ ຈນ຺ທາໂລເກນ ເຈຕິຍໍ ໂອໂລເກນ຺ຕິຍາ ຐິຕາຍ ພຸທ຺ຘາຣມ຺ມຓາ ພລວປີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຖາຫໍ ເນວ ອຕ຺ຕໂນ ຐິຕຠາວໍ ນ ນິສິນ຺ນຠາວໍ ອຎ຺ຎາສິໍ, ຄຫິຕນິມິຕ຺ເຕເນວ ປນ ອາກາສໍ ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ເຈຕິຍງ຺ຄເຓ ປຕິຏ຺ຐິຕາມ຺ຫີ’ຕິ. ເອວໍ ອຸພ຺ເພຄາປີຕິ ອາກາເສ ລງ຺ຆາປນປ຺ປມາຓາ ໂຫຕິ.

ຜຣຓປີຕິຍາ ປນ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ສກລສຣີຣໍ ຘມິຕ຺ວາ ປູຣິຕວຕ຺ຖິ ວິຍ, ມຫຕາ ອຸທໂກເຆນ ປກ຺ຂນ຺ທປພ຺ພຕກຸຈ຺ຉິ ວິຍ ຈ ອນຸປຣິປ຺ຜຸຏໍ ໂຫຕິ. ສາ ປເນສາ ປຎ຺ຈວິຘາ ປີຕິ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ ປຣິປາກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ທຸວິຘໍ ປສ຺ສທ຺ຘິໍ ປຣິປູເຣຕິ – ກາຍປສ຺ສທ຺ຘິຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕປສ຺ສທ຺ຘິຎ຺ຈ. ປສ຺ສທ຺ຘິ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ ປຣິປາກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ທຸວິຘໍ ສຸຂໍ ປຣິປູເຣຕິ – ກາຍິກໍ ເຈຕສິກຎ຺ຈ. ສຸຂໍ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕໍ ປຣິປາກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຕິວິຘໍ ສມາຘິໍ ປຣິປູເຣຕິ – ຂຓິກສມາຘິໍ ອຸປຈາຣສມາຘິໍ ອປ຺ປນາສມາຘິນ຺ຕິ. ຕາສຸ ຐເປຕ຺ວາ ອປ຺ປນາສມາຘິປູຣິກໍ ອິຕຣາ ທ຺ເວປິ ອິຘ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ.

ສຸຂຍຕີຕິ ສຸຂໍ; ຍສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຕໍ ສຸຂິຕໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຏ຺ຐຸ ວາ ຂາທຕິ, ຂນຕິ ຈ ກາຍຈິຕ຺ຕາພາຘນ຺ຕິ ສຸຂໍ. ໂສມນສ຺ສເວທນາເຍຕໍ ນາມໍ. ຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓາທີນິ ເວທນາປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ສາຕລກ຺ຂຓໍ ສຸຂໍ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ອຸປພ຺ຣູຫນຣສໍ, ອນຸຄ຺ຄຫຓປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ. ສຕິປິ ຈ ເນສໍ ປີຕິສຸຂານໍ ກຕ຺ຖຈິ ອວິປ຺ປໂຍເຄ, ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓປຏິລາຠຕຸຏ຺ຐິ ປີຕິ; ປຏິລທ຺ຘຣສານຸຠວນໍ ສຸຂໍ. ຍຕ຺ຖ ປີຕິ ຕຕ຺ຖ ສຸຂໍ. ຍຕ຺ຖ ສຸຂໍ ຕຕ຺ຖ ນ ນິຍມໂຕ ປີຕິ. ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຄຫິຕາ ປີຕິ, ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຄຫິຕໍ ສຸຂໍ. ກນ຺ຕາຣຂິນ຺ນສ຺ສ ວນນ຺ໂຕທກທສ຺ສນສວເນສຸ ວິຍ ປີຕິ. ວນຈ຺ຉາຍາປເວສນອຸທກປຣິໂຠເຄສຸ ວິຍ ສຸຂໍ.

ຍຖາ ຫິ ປຸຣິໂສ ມຫາກນ຺ຕາຣມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ໂນ ຆມ຺ມປເຣໂຕ ຕສິໂຕ ປິປາສິໂຕ ປຏິປເຖ ປຸຣິສໍ ທິສ຺ວາ ‘ກຕ຺ຖ ປານີຍໍ ອຕ຺ຖີ’ຕິ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ໂສ ‘ອຏວິໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ຊາຕສ຺ສຣວນສຓ຺ໂຑ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ລຠິສ຺ສສີ’ຕິ ວເທຍ຺ຍ. ໂສ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ໂຐ ຠເວຍ຺ຍ. ຕໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຠູມິຍໍ ປຕິຕານິ ອຸປ຺ປລທລນາລປຕ຺ຕາທີນິ ທິສ຺ວາ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ໂຐ ຫຸຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອລ຺ລວຕ຺ເຖ ອລ຺ລເກເສ ປຸຣິເສ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ວນກຸກ຺ກຸຏໂມຣາທີນໍ ສທ຺ທໍ ສຸເຓຍ຺ຍ, ຊາຕສ຺ສຣປຣິຍນ຺ເຕ ຊາຕໍ ມຓິຊາລສທິສໍ ນີລວນສຓ຺ຑໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ສເຣ ຊາຕານິ ອຸປ຺ປລປທຸມກຸມຸທາທີນິ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ອຈ຺ຉໍ ວິປ຺ປສນ຺ນໍ ອຸທກໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ. ໂສ ຠິຍ຺ໂຍ ຠິຍ຺ໂຍ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ໂຐ ຫຸຕ຺ວາ ຊາຕສ຺ສຣໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຍຖາຣຸຈິ ນ຺ຫຕ຺ວາ ຈ ປິວິຕ຺ວາ ຈ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘທຣໂຖ ຠິສມຸຬາລໂປກ຺ຂຣາທີນິ ຂາທິຕ຺ວາ ນີລຸປ຺ປລາທີນິ ປິຬນ຺ຘິຕ຺ວາ ມນ຺ທາລກມູລານິ ຂນ຺ເຘ ກຣິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ສາຏກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ, ອຸທກສາຏກໍ ອາຕເປ ກຕ຺ວາ, ສີຕຈ຺ຉາຍາຍ ມນ຺ທມນ຺ເທ ວາເຕ ປຫຣນ຺ເຕ ນິປນ຺ໂນ ‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’ນ຺ຕິ ວເທຍ຺ຍ. ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຕສ຺ສ ຫິ ປຸຣິສສ຺ສ ຊາຕສ຺ສຣວນສຓ຺ຑສວນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຸທກທສ຺ສນາ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ຐກາໂລ ວິຍ ປຸພ຺ພຠາຄາຣມ຺ມເຓ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ຐາກາຣາ ປີຕິ. ນ຺ຫຕ຺ວາ ຈ ປິວິຕ຺ວາ ຈ ສີຕຈ຺ຉາຍາຍ ມນ຺ທມນ຺ເທ ວາເຕ ປຫຣນ຺ເຕ ‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’ນ຺ຕິ ວທໂຕ ນິປນ຺ນກາໂລ ວິຍ ພລວປ຺ປຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓຣສານຸຠວນາກາຣສຓ຺ຐິຕໍ ສຸຂໍ. ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ປາກຏຠາວໂຕ ເຈຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຕ຺ຖ ປນ ປີຕິ ສຸຂມ຺ປິ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕເມເວຕໍ.

ຈິຕ຺ຕສ຺ເສກຄ຺ຄຕາຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອກຄ຺ຄຠາໂວ; ສມາຘິສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ລກ຺ຂຓາທີສຸ ປນສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ຕາວ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ປາໂມກ຺ຂລກ຺ຂໂຓ ຈ ສມາຘິ ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂໂຓ ຈ’’. ຍຖາ ຫິ ກູຏາຄາຣກຓ຺ຓິກາ ເສສທພ຺ພສມ຺ຠາຣານໍ ອາພນ຺ຘນໂຕ ປມຸຂາ ໂຫຕິ ເອວເມວ ສພ຺ພກຸສລຘມ຺ມານໍ ສມາຘິຈິຕ຺ເຕນ ອິຊ຺ຌນໂຕ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ສມາຘິ ປາໂມກ຺ໂຂ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ກູຏາຄາຣສ຺ສ ຍາ ກາຈິ ໂຄປານສິໂຍ ສພ຺ພາ ຕາ ກູຏງ຺ຄມາ ໂຫນ຺ຕິ, ກູຏນິນ຺ນາ ກູຏສໂມສຣຓາ, ກູຏໍ ຕາສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຍ ເກຈິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສພ຺ເພ ເຕ ສມາຘິນິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ, ສມາຘິໂປຓາ, ສມາຘິປພ຺ຠາຣາ, ສມາຘິ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິ (ມິ. ປ. ໒.໑.໑໔).

ຍຖາ ຈ ເສນງ຺ຄໍ ປຕ຺ວາ ຣາຊາ ນາມ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ເສນາ ໂອສີທຕິ ຕໍ ຕໍ ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ເສນາ ປຣິປູຣຕິ, ປຣເສນາ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຣາຊານເມວ ອນຸວຕ຺ຕຕິ, ເອວເມວ ສຫຊາຕຘມ຺ມານໍ ວິກ຺ຂິປິຕຸໍ ວິປ຺ປກິຣິຕຸໍ ອປ຺ປທານໂຕ ສມາຘິ ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂໂຓ ນາມ ໂຫຕີຕິ.

ອປໂຣ ປນ ນໂຍ – ອຍໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ເສກຄ຺ຄຕາສງ຺ຂາໂຕ ສມາຘິ ນາມ ອວິສາຣລກ຺ຂໂຓ ວາ ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂໂຓ ວາ, ສຫຊາຕຘມ຺ມານໍ, ສມ຺ປິຓ຺ຑນຣໂສ ນ຺ຫານິຍຈຸຓ຺ຓານໍ ອຸທກໍ ວິຍ, ອຸປສມປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ ຎາຓປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ ວາ. ‘‘ສມາຫິໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ຊານາຕິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິເສສໂຕ ສຸຂປທຏ຺ຐາໂນ, ນິວາເຕ ທີປຈ຺ຈີນໍ ຐິຕິ ວິຍ ເຈຕໂສ ຐິຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອິນ຺ທ຺ຣິຍຣາສິວຓ຺ຓນາ

ສທ຺ທຫນ຺ຕິ ເອຕາຍ, ສຍໍ ວາ ສທ຺ທຫຕິ, ສທ຺ທຫນມຕ຺ຕເມວ ວາ ເອສາຕິ ສທ຺ຘາ. ສາວ ອສ຺ສທ຺ຘິຍສ຺ສ ອຠິຠວນໂຕ ອຘິປຕິຍຏ຺ເຐນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ອຘິໂມກ຺ຂລກ຺ຂເຓ ວາ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ສທ຺ຘາວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ສາ ປເນສາ ສມ຺ປສາທນລກ຺ຂຓາ ຈ ສທ຺ຘາ ສມ຺ປກ຺ຂນ຺ທນລກ຺ຂຓາ ຈ.

ຍຖາ ຫິ ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ອຸທກປ຺ປສາທໂກ ມຓິ ອຸທເກ ປກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ປງ຺ກເສວາລປຓກກທ຺ທມໍ ສນ຺ນິສີທາເປຕິ, ອຸທກໍ ອຈ຺ຉໍ ກໂຣຕິ ວິປ຺ປສນ຺ນໍ ອນາວິລໍ, ເອວເມວ ສທ຺ຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ນີວຣເຓ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ, ກິເລເສ ສນ຺ນິສີທາເປຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕິ, ອນາວິລໍ ກໂຣຕິ. ປສນ຺ເນນ ຈິຕ຺ເຕນ ໂຍຄາວຈໂຣ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ທານໍ ເທຕິ, ສີລໍ ສມາທິຍຕິ, ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ຠາວນໍ ອາຣຠຕິ. ເອວໍ ຕາວ ສທ຺ຘາ ສມ຺ປສາທນລກ຺ຂຓາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕນາຫ ອາຍສ຺ມາ ນາຄເສໂນ –

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ ສທ຺ຘິໍ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ປຣິຕ຺ຕໍ ອຸທກໍ ຕເຣຍ຺ຍ, ຕໍ ອຸທກໍ ຫຕ຺ຖີຫິ ຈ ອສ຺ເສຫິ ຈ ຣເຖຫິ ຈ ປຕ຺ຕີຫິ ຈ ສງ຺ຂຸຠິຕໍ ຠເວຍ຺ຍ ອາວິລໍ ລຸລິຕໍ ກລລີຠູຕໍ, ອຸຕ຺ຕິຓ຺ໂຓ ຈ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິ ມນຸສ຺ເສ ອາຓາເປຍ຺ຍ ‘ປານີຍໍ ຠເຓ ອາຫຣຖ, ຕໍ ປິວິສ຺ສາມີ’ຕິ. ຣຎ຺ໂຎ ຈ ອຸທກປ຺ປສາທໂກ ມຓິ ຠເວຍ຺ຍ. ‘ເອວໍ ເທວາ’ຕິ ໂຂ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ອຸທກປ຺ປສາທກໍ ມຓິໍ ອຸທເກ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍຸໍ. ຕສ຺ມິໍ ອຸທເກ ປກ຺ຂິຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ປງ຺ກເສວາລປຓກໍ ວິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ກທ຺ທໂມ ຈ ສນ຺ນິສີເທຍ຺ຍ, ອຈ຺ຉໍ ຠເວຍ຺ຍ ອຸທກໍ ວິປ຺ປສນ຺ນໍ ອນາວິລໍ, ຕໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ປານີຍໍ ອຸປນາເມຍ຺ຍຸໍ – ‘ປິວຕຸ ເທໂວ ປານີຍ’ນ຺ຕິ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ອຸທກໍ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍຖາ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ເອວໍ ໂຍຄາວຈໂຣ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍຖາ ປງ຺ກເສວາລປຓກໍ ກທ຺ທໂມ ຈ ເອວໍ ກິເລສາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຍຖາ ອຸທກປ຺ປສາທໂກ ມຓິ ເອວໍ ສທ຺ຘາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຍຖາ ອຸທກປ຺ປສາທເກ ມຓິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ປງ຺ກເສວາລປຓກໍ ວິຄຈ຺ຉຕິ ກທ຺ທໂມ ຈ ສນ຺ນິສີທຕິ, ອຈ຺ຉໍ ຠວຕິ ອຸທກໍ ວິປ຺ປສນ຺ນໍ ອນາວິລໍ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສທ຺ຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ນີວຣເຓ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ, ວິນີວຣຓໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ອຈ຺ຉໍ ວິປ຺ປສນ຺ນໍ ອນາວິລ’’ນ຺ຕິ (ມິ. ປ. ໒.໑.໑໐).

ຍຖາ ປນ ກຸມ຺ຠິລມກຣຄາຫຣກ຺ຂສາທິກິຓ຺ຓໍ ປູຣໍ ມຫານທິໍ ອາຄມ຺ມ ຠີຣຸກຊໂນ ອຸໂຠສຸ ຕີເຣສຸ ຕິຏ຺ຐຕິ. ສງ຺ຄາມສູໂຣ ປນ ມຫາໂຍໂຘ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ກສ຺ມາ ຐິຕຕ຺ຖາ’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘ສປ຺ປຏິຠຍຠາເວນ ໂອຕຣິຕຸໍ ນ ວິສຫາມາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສຸນິສິຕໍ ອສິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘ມມ ປຈ຺ຉໂຕ ເອຖ, ມາ ຠາຍິຕ຺ຖາ’ຕິ ວຕ຺ວາ ນທິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອາຄຕາຄເຕ ກຸມ຺ຠິລາທໂຍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ໂອຣິມຕີຣໂຕ ມນຸສ຺ສານໍ ໂສຕ຺ຖິຠາວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປາຣິມຕີຣໍ ເນຕິ. ປາຣິມຕີຣໂຕປິ ໂສຕ຺ຖິນາ ໂອຣິມຕີຣໍ ອາເນຕິ. ເອວເມວ ທານໍ ທທໂຕ ສີລໍ ຣກ຺ຂໂຕ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກໂຣໂຕ ຠາວນໍ ອາຣຠໂຕ ສທ຺ຘາ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ປຸເຣຈາຣິກາ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘ສມ຺ປກ຺ຂນ຺ທນລກ຺ຂຓາ ຈ ສທ຺ຘາ’ຕິ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ສທ຺ທຫນລກ຺ຂຓາ ສທ຺ຘາ, ໂອກປ຺ປນລກ຺ຂຓາ ວາ. ປສາທນຣສາ ອຸທກປ຺ປສາທກມຓິ ວິຍ, ປກ຺ຂນ຺ທນຣສາ ວາ ໂອຆຸຕ຺ຕຣໂຓ ວິຍ. ອກາລຸສິຍປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ອຘິມຸຕ຺ຕິປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ ວາ. ສທ຺ເຘຍ຺ຍວຕ຺ຖຸປທຏ຺ຐານາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ຄປທຏ຺ຐານາ ວາ, ສາ ຫຕ຺ຖວິຕ຺ຕພີຊານິ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ວີຣສ຺ສ ຠາໂວ ວີຣິຍໍ, ວີຣານໍ ວາ ກມ຺ມໍ ວີຣິຍໍ. ວິຘິນາ ວາ ນເຍນ ອຸປາເຍນ ອີຣຍິຕພ຺ພໍ ປວຕ຺ຕຍິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວີຣິຍໍ. ຕເທວ ໂກສຊ຺ຊສ຺ສ ອຠິຠວນໂຕ ອຘິປຕິຍຏ຺ເຐນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ປຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂເຓ ວາ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ວີຣິຍເມວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຕໍ ປເນຕໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນລກ຺ຂຓຎ຺ຈ ວີຣິຍໍ ປຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂຓຎ຺ຈ. ຍຖາ ຫິ ຊິຓ຺ຓຆຣໍ ອາຄນ຺ຕຸເກນ ຖູຓຸປຕ຺ຖມ຺ເຠນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວເມວ ໂຍຄາວຈໂຣ ວີຣິຍຸປຕ຺ຖມ຺ເຠນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ສພ຺ພກຸສລຘມ຺ເມຫິ ນ ຫາຍຕິ, ນ ປຣິຫາຍຕິ. ເອວໍ ຕາວສ຺ສ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນລກ຺ຂຓຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕນາຫ ເຖໂຣ ນາຄເສໂນ –

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ເຄເຫ ປຕນ຺ເຕ ຕມຎ຺ເຎນ ທາຣຸນາ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຍ຺ຍ, ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິຕໍ ສນ຺ຕໍ ເອວໍ ຕໍ ເຄຫໍ ນ ປເຕຍ຺ຍ, ເອວເມວ ໂຂ ມຫາຣາຊ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນລກ຺ຂຓໍ ວີຣິຍໍ, ວີຣິຍຸປຕ຺ຖມ຺ຠິຕາ ສພ຺ເພ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນ ຫາຍນ຺ຕິ ນ ປຣິຫາຍນ຺ຕີ’’ຕິ (ມິ. ປ. ໒.໑.໑໒).

ຍຖາ ວາ ປນ ຂຸທ຺ທິກາຍ ຈ ມຫຕິກາຍ ຈ ເສນາຍ ສງ຺ຄາເມ ປວຕ຺ເຕ ຂຸທ຺ທິກາ ເສນາ ໂອລີເຍຍ຺ຍ, ຕໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈຍ຺ຍ, ຣາຊາ ພລວາຫນໍ ເປເສຍ຺ຍ, ເຕນ ປຄ຺ຄຫິຕາ ສກເສນາ ປຣເສນໍ ປຣາເຊຍ຺ຍ, ເອວເມວ ວີຣິຍໍ ສຫຊາຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ໂອລີຍິຕຸໍ ໂອສກ຺ກິຕຸໍ ນ ເທຕິ, ອຸກ຺ຂິປຕິ, ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘ປຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂຓຎ຺ຈ ວີຣິຍ’ນ຺ຕິ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ອຸສ຺ສາຫລກ຺ຂຓໍ ວີຣິຍໍ, ສຫຊາຕານໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນຣສໍ, ອສໍສີທນຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ‘‘ສໍວິຄ຺ໂຄ ໂຍນິໂສ ປທຫຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໑໑໓) ວຈນໂຕ ສໍເວຄປທຏ຺ຐານໍ, ວີຣິຍາຣມ຺ຠວຕ຺ຖຸປທຏ຺ຐານໍ ວາ. ສມ຺ມາ ອາຣທ຺ຘໍ ສພ຺ພາສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕີນໍ ມູລໍ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ສຣນ຺ຕິ ເອຕາຍ, ສຍໍ ວາ ສຣຕິ, ສຣຓມຕ຺ຕເມວ ວາ ເອສາຕິ ສຕິ. ສາວ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຈ຺ຈສ຺ສ ອຠິຠວນໂຕ ອຘິປຕິຍຏ຺ເຐນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ອຸປຏ຺ຐານລກ຺ຂເຓ ວາ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ສຕິ ເອວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ສາ ປເນສາ ອປິລາປນລກ຺ຂຓາ ຈ ສຕິ ອຸປຄ຺ຄຓ຺ຫນລກ຺ຂຓາ ຈ. ຍຖາ ຫິ ຣຎ຺ໂຎ ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ທສວິຘໍ ຣຕນໍ ໂຄປຍນ຺ໂຕ ສາຍໍປາຕໍ ຣາຊານໍ ອິສ຺ສຣິຍສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ສລ຺ລກ຺ຂາເປຕິ ສາເຣຕິ, ເອວເມວ ສຕິ ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ສລ຺ລກ຺ຂາເປຕິ ສຣາເປຕິ. ເຕນາຫ ເຖໂຣ –

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ຣາຊານໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໍ ສາຍໍປາຕໍ ຍສໍ ສຣາເປຕິ – ‘ເອຕ຺ຕກາ, ເທວ, ຫຕ຺ຖີ, ເອຕ຺ຕກາ ອສ຺ສາ, ເອຕ຺ຕກາ ຣຖາ, ເອຕ຺ຕກາ ປຕ຺ຕີ, ເອຕ຺ຕກໍ ຫິຣຎ຺ຎໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ສຸວຓ຺ຓໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ສພ຺ພໍ ສາປເຕຍ຺ຍໍ, ຕໍ ເທໂວ ສຣຕູ’ຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສຕິ ກຸສເລ ຘມ຺ເມ ອປິລາເປຕິ – ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ, ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ, ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ, ອິມານິ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ອິມານິ ປຎ຺ຈ ພລານິ, ອິເມ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ອຍໍ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ, ອຍໍ ສມໂຖ, ອຍໍ ວິປສ຺ສນາ, ອຍໍ ວິຊ຺ຊາ, ອຍໍ ວິມຸຕ຺ຕິ, ອິເມ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ຘມ຺ມາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອປິລາປນລກ຺ຂຓາ ສຕີ’’ຕິ (ມິ. ປ. ໒.໑.໑໓).

ຍຖາ ປນ ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ປຣິຓາຍກຣຕນໍ ຣຎ຺ໂຎ ອຫິເຕ ຈ ຫິເຕ ຈ ຎຕ຺ວາ ອຫິເຕ ອປຍາເປຕິ, ຫິເຕ ອຸປຍາເປຕິ, ເອວເມວ ສຕິ ຫິຕາຫິຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ຄຕິໂຍ ສມນ຺ເວສິຕ຺ວາ ‘ອິເມ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທໂຍ ຘມ຺ມາ ອຫິຕາ’ຕິ ອຫິເຕ ຘມ຺ເມ ອປນຸເທຕິ, ‘ອິເມ ກາຍສຸຈຣິຕາທໂຍ ຘມ຺ມາ ຫິຕາ’ຕິ ຫິເຕ ຘມ຺ເມ ອຸປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຕນາຫ ເຖໂຣ –

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ປຣິຓາຍກຣຕນໍ ຣຎ຺ໂຎ ຫິຕາຫິເຕ ຊານາຕິ ‘ອິເມ ຣຎ຺ໂຎ ຫິຕາ ອິເມ ອຫິຕາ, ອິເມ ອຸປກາຣາ ອິເມ ອນຸປກາຣາ’ຕິ, ຕໂຕ ອຫິເຕ ອປນຸເທຕິ ຫິເຕ ອຸປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ຫິຕາຫິຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ຄຕິໂຍ ສມນ຺ເວສຕິ ‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ຫິຕາ ອິເມ ຘມ຺ມາ ອຫິຕາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ອຸປກາຣາ ອິເມ ຘມ຺ມາ ອນຸປກາຣາ’ຕິ, ຕໂຕ ອຫິເຕ ຘມ຺ເມ ອປນຸເທຕິ ຫິເຕ ຘມ຺ເມ ອຸປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຸປຄ຺ຄຓ຺ຫນລກ຺ຂຓາ ສຕີ’’ຕິ (ມິ. ປ. ໒.໑.໑໓).

ອປໂຣ ນໂຍ – ອປິລາປນລກ຺ຂຓາ ສຕິ, ອສມ຺ໂມສນຣສາ, ອາຣກ຺ຂປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ ວິສຍາຠິມຸຂີຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ ວາ, ຖິຣສຎ຺ຎາປທຏ຺ຐານາ, ກາຍາທິສຕິປຏ຺ຐານປທຏ຺ຐານາ ວາ, ອາຣມ຺ມເຓ ທຬ຺ຫໍ ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ປນ ເອສິກາ ວິຍ, ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທິຣກ຺ຂຓໂຕ ໂທວາຣິໂກ ວິຍ ຈ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ສມ຺ມາ ອຘິຍຕິ ຐເປຕີຕິ ສມາຘິ. ໂສວ ວິກ຺ເຂປສ຺ສ ອຠິຠວນໂຕ ອຘິປຕິຍຏ຺ເຐນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂເຓ ວາ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ສມາຘິເຍວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ລກ຺ຂຓາທີນິ ປນສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ປຊານາຕີຕິ ປຎ຺ຎາ. ກິໍ ປຊານາຕິ? ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘ປຎ຺ຎາເປຕີຕິ ປຎ຺ຎາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາເປຕີຕິ? ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາຕິ ປຎ຺ຎາເປຕິ. ສາວ ອວິຊ຺ຊາຍ ອຠິຠວນໂຕ ອຘິປຕິຍຏ຺ເຐນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ທສ຺ສນລກ຺ຂເຓ ວາ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ປຎ຺ຎາວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ສາ ປເນສາ ໂອຠາສນລກ຺ຂຓາ ຈ ປຎ຺ຎາ ປຊານນລກ຺ຂຓາ ຈ. ຍຖາ ຫິ ຈຕຸຠິຕ຺ຕິເກ ເຄເຫ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ທີເປ ຊລິເຕ ອນ຺ຘກາໂຣ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ອາໂລໂກ ປາຕຸຠວຕິ, ເອວເມວ ໂອຠາສນລກ຺ຂຓາ ປຎ຺ຎາ. ປຎ຺ໂຎຠາສສໂມ ໂອຠາໂສ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ປຎ຺ຎວໂຕ ຫິ ເອກປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸ ເອກາໂລກາ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ເຖໂຣ –

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ອນ຺ຘກາເຣ ເຄເຫ ປທີປໍ ປເວເສຍ຺ຍ, ປວິຏ຺ໂຐ ປທີໂປ ອນ຺ຘກາຣໍ ວິທ຺ຘໍເສຕິ, ໂອຠາສໍ ຊເນຕິ, ອາໂລກໍ ວິທໍເສຕິ, ປາກຏານິ ຈ ຣູປານິ ກໂຣຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ປຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອວິຊ຺ຊນ຺ຘກາຣໍ ວິທ຺ຘໍເສຕິ, ວິຊ຺ໂຊຠາສໍ ຊເນຕິ, ຎາຓາໂລກໍ ວິທໍເສຕິ, ປາກຏານິ ຈ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ກໂຣຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂອຠາສນລກ຺ຂຓາ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ (ມິ. ປ. ໒.໑.໑໕).

ຍຖາ ປນ ເຉໂກ ຠິສກ຺ໂກ ອາຕຸຣານໍ ສປ຺ປາຍາສປ຺ປາຍານິ ໂຠຊນານິ ຊານາຕິ, ເອວໍ ປຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ກຸສລາກຸສເລ ເສວິຕພ຺ພາເສວິຕພ຺ເພ ຫີນປ຺ປຓີຕກຓ຺ຫສຸກ຺ກສປ຺ປຏິຠາຄອປ຺ປຏິຠາເຄ ຘມ຺ເມ ປຊານາຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ – ‘‘ປຊານາຕິ ປຊານາຕີຕິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຎວາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຎ຺ຈ ປຊານາຕິ? ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ປຊານາຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໔໙) ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ. ເອວມສ຺ສາ ປຊານນລກ຺ຂຓຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ຍຖາສຠາວປຏິເວຘລກ຺ຂຓາ ປຎ຺ຎາ; ອກ຺ຂລິຕປຏິເວຘລກ຺ຂຓາ ວາ ກຸສລິສ຺ສາສຂິຕ຺ຕອຸສຸປຏິເວໂຘ ວິຍ. ວິສໂຍຠາສຣສາ ປທີໂປ ວິຍ. ອສມ຺ໂມຫປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ ອຣຎ຺ຎຄຕສຸເທສໂກ ວິຍ.

ມນຕີຕິ ມໂນ; ວິຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ ປນາຫຸ – ນາຬິຍາ ມິນມາໂນ ວິຍ, ມຫາຕຸລາຍ ຘາຣຍມາໂນ ວິຍ ຈ, ອາຣມ຺ມຓໍ ມິນຕິ ປຊານາຕີຕິ ມໂນຕິ. ຕເທວ ມນນລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ມໂນວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ເສເວຕໍ ເວວຈນໍ.

ປີຕິໂສມນສ຺ສສມ຺ປໂຍຄໂຕ ໂສຠນໍ ມໂນ ອສ຺ສາຕິ ສຸມໂນ. ສຸມນສ຺ສ ຠາໂວ ໂສມນສ຺ສໍ. ສາຕລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ໂສມນສ຺ສເມວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເວທນາເຍເວຕໍ ເວວຈນໍ.

ຊີວນ຺ຕິ ເຕນ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກາ ຘມ຺ມາຕິ ຊີວິຕໍ. ອນຸປາລນລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຊີວິຕເມວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຕໍ ປວຕ຺ຕສນ຺ຕຕາຘິປເຕຍ຺ຍໍ ໂຫຕິ. ລກ຺ຂຓາທີຫິ ປນ ອຕ຺ຕນາ ອວິນິຠຸຕ຺ຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອນຸປາລນລກ຺ຂຓໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ເຕສໍ ປວຕ຺ຕນຣສໍ, ເຕສໍເຍວ ຐປນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ຍາປຍິຕພ຺ພຘມ຺ມປທຏ຺ຐານໍ. ສນ຺ເຕປິ ຈ ອນຸປາລນລກ຺ຂຓາທິມ຺ຫິ ວິຘາເນ ອຕ຺ຖິກ຺ຂເຓເຍວ ຕໍ ເຕ ຘມ຺ເມ ອນຸປາເລຕິ ອຸທກໍ ວິຍ ອຸປ຺ປລາທີນິ, ຍຖາສກໍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ເນປິ ຈ ຘມ຺ເມ ປາເລຕິ ຘາຕີ ວິຍ ກຸມາຣໍ, ສຍໍປວຕ຺ຕິຕຘມ຺ມສມ຺ພນ຺ເຘເນວ ຈ ປວຕ຺ຕຕິ ນິຍາມໂກ ວິຍ, ນ ຠງ຺ຄໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ປວຕ຺ຕຍຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປວຕ຺ຕຍິຕພ຺ພານຎ຺ຈ ອຠາວາ, ນ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ຐເປຕິ ສຍໍ ຠິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ຂີຍມາໂນ ວິຍ ວຏ຺ຏິສິເນໂຫ ທີປສິຂໍ. ນ ຈ ອນຸປາລນປວຕ຺ຕນຏ຺ຐປນານຸຠາວວິຣຫິຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສາຘນໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ມຄ຺ຄງ຺ຄຣາສິວຓ຺ຓນາ

ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທີສຸ ທສ຺ສນຏ຺ເຐນ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ອຠິນິໂຣປນຏ຺ເຐນ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ, ປຄ຺ຄຫນຏ຺ເຐນ ສມ຺ມາວາຍາໂມ, ອຸປຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ສມ຺ມາສຕິ, ອວິກ຺ເຂປນຏ຺ເຐນ ສມ຺ມາສມາຘີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວຈນຕ຺ຖໂຕ ປນ ສມ຺ມາ ປສ຺ສຕິ, ສມ຺ມາ ວາ ຕາຍ ປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ສມ຺ມາ ສງ຺ກປ຺ເປຕິ, ສມ຺ມາ ວາ ເຕນ ສງ຺ກປ຺ເປນ຺ຕີຕິ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ. ສມ຺ມາ ວາຍາເມຕິ, ສມ຺ມາ ວາ ເຕນ ວາຍມນ຺ຕີຕິ ສມ຺ມາວາຍາໂມ. ສມ຺ມາ ສຣຕິ, ສມ຺ມາ ວາ ຕາຍ ສຣນ຺ຕີຕິ ສມ຺ມາສຕິ. ສມ຺ມາ ສມາຘິຍຕິ, ສມ຺ມາ ວາ ເຕນ ສມາຘິຍນ຺ຕີຕິ ສມ຺ມາສມາຘິ. ອປິຈ, ປສຕ຺ຖາ ສຸນ຺ທຣາ ວາ ທິຏ຺ຐິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ. ອິມິນາປິ ນເຍນ ເຕສໍ ວຈນຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ລກ຺ຂຓາທີນິ ປນ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕາເນວ.

ພລຣາສິວຓ຺ຓນາ

ສທ຺ຘາພລາທີສຸປິ ສທ຺ຘາທີນິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເນວ. ອກມ຺ປິຍຏ຺ເຐນ ປນ ພລນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວເມເຕສຸ ອສ຺ສທ຺ຘິເຍ ນ ກມ຺ປຕີຕິ ສທ຺ຘາພລໍ. ໂກສຊ຺ເຊ ນ ກມ຺ປຕີຕິ ວີຣິຍພລໍ. ມຸຏ຺ຐສ຺ສຈ຺ເຈ ນ ກມ຺ປຕີຕິ ສຕິພລໍ. ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈ ນ ກມ຺ປຕີຕິ ສມາຘິພລໍ. ອວິຊ຺ຊາຍ ນ ກມ຺ປຕີຕິ ປຎ຺ຎາພລໍ. ອຫິຣິເກ ນ ກມ຺ປຕີຕິ ຫິຣິພລໍ. ອໂນຕ຺ຕປ຺ເປ ນ ກມ຺ປຕີຕິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປພລນ຺ຕິ. ອຍໍ ອຸຠຍປທວເສນ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມານິ ປຎ຺ຈ ເຫຏ຺ຐາ ລກ຺ຂຓາທີຫິ ປກາສິຕາເນວ. ປຈ຺ຉິມທ຺ວເຍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີຫິ ຫິຣິຍຕີຕິ ຫິຣີ; ລຊ຺ຊາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເຕຫິ ເອວ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຕີຕິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ; ປາປໂຕ ອຸພ຺ເພຄສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເຕສໍ ນານາກຣຓທີປນຕ຺ຖໍ ‘ສມຸຏ຺ຐານໍ ອຘິປຕິ ລຊ຺ຊາ ຠຍລກ຺ຂເຓນ ຈາ’ຕິ ອິມໍ ມາຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຍໍ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ ວຸຕ຺ຕາ.

ອຊ຺ຌຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ຫິຣີ ນາມ; ພຫິທ຺ຘາສມຸຏ຺ຐານໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ນາມ. ອຕ຺ຕາຘິປຕິ ຫິຣີ ນາມ; ໂລກາຘິປຕິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ນາມ. ລຊ຺ຊາສຠາວສຓ຺ຐິຕາ ຫິຣີ ນາມ; ຠຍສຠາວສຓ຺ຐິຕໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ນາມ. ສປ຺ປຕິສ຺ສວລກ຺ຂຓາ ຫິຣີ ນາມ; ວຊ຺ຊຠີຣຸກຠຍທສ຺ສາວິລກ຺ຂຓໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ນາມ.

ຕຕ຺ຖ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ ຫິຣິໍ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ – ຊາຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ, ວຍໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ, ສູຣຠາວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ, ພາຫຸສຈ຺ຈໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ. ກຖໍ? ‘ປາປກຣຓໍ ນາເມຕໍ ນ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ນານໍ ກມ຺ມໍ, ຫີນຊຈ຺ຈານໍ ເກວຏ຺ຏາທີນໍ ອິທໍ ກມ຺ມໍ. ມາທິສສ຺ສ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອິທໍ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ, ເອວໍ ຕາວ ຊາຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປາຓາຕິປາຕາທິປາປໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ຫິຣິໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ຕຖາ ‘ປາປກຣຓໍ ນາເມຕໍ ທຫເຣຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ, ມາທິສສ຺ສ ວເຍ ຐິຕສ຺ສ ອິທໍ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ, ເອວໍ ວຍໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປາຓາຕິປາຕາທິປາປໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ຫິຣິໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ຕຖາ ‘ປາປກມ຺ມໍ ນາເມຕໍ ທຸພ຺ພລຊາຕິການໍ ກມ຺ມໍ, ນ ສູຣຠາວານໍ. ມາທິສສ຺ສ ສູຣຠາວສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອິທໍ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ, ເອວໍ ສູຣຠາວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປາຓາຕິປາຕາທິປາປໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ຫິຣິໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ຕຖາ ‘ປາປກມ຺ມໍ ນາເມຕໍ ອນ຺ຘພາລານໍ ກມ຺ມໍ, ນ ປຓ຺ຑິຕານໍ. ມາທິສສ຺ສ ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ພຫຸສ຺ສຸຕສ຺ສ ອິທໍ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ, ເອວໍ ພາຫຸສຈ຺ຈໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປາຓາຕິປາຕາທິປາປໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ຫິຣິໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ເອວໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຫິຣິໍ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຈ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ເຕ ຫິຣິໍ ປເວເສຕ຺ວາ ປາປກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ. ເອວໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ຫິຣີ ນາມ ໂຫຕິ.

ກຖໍ ພຫິທ຺ຘາສມຸຏ຺ຐານໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ນາມ? ສເຈ ຕ຺ວໍ ປາປກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສສິ ຈຕູສຸ ປຣິສາສຸ ຄຣຫປ຺ປຕ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສສິ.

ຄຣຫິສ຺ສນ຺ຕິ ຕໍ ວິຎ຺ຎູ, ອສຸຈິໍ ນາຄຣິໂກ ຍຖາ;

ວຊ຺ຊິໂຕ ສີລວນ຺ເຕຫິ, ກຖໍ ຠິກ຺ຂຸ ກຣິສ຺ສສີຕິ.

ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ຫິ ພຫິທ຺ຘາສມຸຏ຺ຐິເຕນ ໂອຕ຺ຕປ຺ເປນ ປາປກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ. ເອວໍ ພຫິທ຺ຘາສມຸຏ຺ຐານໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ນາມ ໂຫຕິ.

ກຖໍ ອຕ຺ຕາຘິປຕິ ຫິຣີ ນາມ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ອຘິປຕິໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ‘ມາທິສສ຺ສ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ພຫຸສ຺ສຸຕສ຺ສ ຘຸຕງ຺ຄຘຣສ຺ສ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ປາປກມ຺ມໍ ກາຕຸ’ນ຺ຕິ ປາປໍ ນ ກໂຣຕິ. ເອວໍ ອຕ຺ຕາຘິປຕິ ຫິຣີ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ໂສ ອຕ຺ຕານໍເຍວ ອຘິປຕິໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຣິຕ຺ວາ ອກຸສລໍ ປຊຫຕິ ກຸສລໍ ຠາເວຕິ, ສາວຊ຺ຊໍ ປຊຫຕິ ອນວຊ຺ຊໍ ຠາເວຕິ, ສຸທ຺ຘມຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໔໐).

ກຖໍ ໂລກາຘິປຕິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ນາມ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ໂລກໍ ອຘິປຕິໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ປາປກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ມຫາ ໂຂ ປນາຍໍ ໂລກສນ຺ນິວາໂສ. ມຫນ຺ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ໂລກສນ຺ນິວາເສ ສນ຺ຕິ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອິທ຺ຘິມນ຺ໂຕ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸກາ ປຣຈິຕ຺ຕວິທຸໂນ, ເຕ ທູຣໂຕປິ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ອາສນ຺ນາປິ ນ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຈຕສາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຊານນ຺ຕິ, ເຕປິມໍ ເອວໍ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ ‘ປສ຺ສຖ ໂຠ ອິມໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ, ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ສມາໂນ ໂວກິຓ຺ໂຓ ວິຫຣຕິ ປາປເກຫິ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫີ’ຕິ. ສນ຺ຕິ ເທວຕາ ອິທ຺ຘິມນ຺ຕິນິໂຍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸກາ ປຣຈິຕ຺ຕວິທຸນິໂຍ. ຕາ ທູຣໂຕປິ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ອາສນ຺ນາປິ ນ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຈຕສາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຊານນ຺ຕິ, ຕາປິ ມໍ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ ‘ປສ຺ສຖ ໂຠ ອິມໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ, ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ສມາໂນ ໂວກິຓ຺ໂຓ ວິຫຣຕິ ປາປເກຫິ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫີ’ຕິ… ໂສ ໂລກໍເຍວ ອຘິປຕິໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ອກຸສລໍ ປຊຫຕິ ກຸສລໍ ຠາເວຕິ, ສາວຊ຺ຊໍ ປຊຫຕິ ອນວຊ຺ຊໍ ຠາເວຕິ, ສຸທ຺ຘມຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໑໔໖). ເອວໍ ໂລກາຘິປຕິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ນາມ ໂຫຕິ.

ລຊ຺ຊາສຠາວສຓ຺ຐິຕາ ຫິຣີ, ຠຍສຠາວສຓ຺ຐິຕໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ປນ ລຊ຺ຊາຕິ ລຊ຺ຊນາກາໂຣ; ເຕນ ສຠາເວນ ສຓ຺ຐິຕາ ຫິຣີ. ຠຍນ຺ຕິ ອປາຍຠຍໍ; ເຕນ ສຠາເວນ ສຓ຺ຐິຕໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ປາປປຣິວຊ຺ຊເນ ປາກຏໍ ໂຫຕິ. ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ, ຍຖາ ນາມ ເອໂກ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວາທີນິ ກໂຣນ຺ໂຕ ລຊ຺ຊິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ເອກໍ ທິສ຺ວາ ລຊ຺ຊນາກາຣປ຺ປຕ຺ໂຕ ຠເວຍ຺ຍ ຫີຬິໂຕ, ເອວເມວ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ລຊ຺ຊິຘມ຺ມໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ປາປກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ. ເອກຈ຺ໂຈ ອປາຍຠຍຠີໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປາປກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ໂອປມ຺ມໍ – ຍຖາ ຫິ ທ຺ວີສຸ ອໂຍຄຸເຬສຸ ເອໂກ ສີຕໂລ ຠເວຍ຺ຍ ຄູຖມກ຺ຂິໂຕ, ເອໂກ ອຸຓ຺ໂຫ ອາທິຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ປຓ຺ຑິໂຕ ສີຕລໍ ຄູຖມກ຺ຂິຕຕ຺ຕາ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອິຕຣໍ ຑາຫຠເຍນ. ຕຕ຺ຖ ສີຕລສ຺ສ ຄູຖມກ຺ຂນຊິຄຸຈ຺ຉາຍ ອຄຓ຺ຫນໍ ວິຍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ລຊ຺ຊິຘມ຺ມໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ປາປສ຺ສ ອກຣຓໍ. ອຸຓ຺ຫສ຺ສ ຑາຫຠເຍນ ອຄຓ຺ຫນໍ ວິຍ ອປາຍຠເຍນ ປາປສ຺ສ ອກຣຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສປ຺ປຕິສ຺ສວລກ຺ຂຓາ ຫິຣີ, ວຊ຺ຊຠີຣຸກຠຍທສ຺ສາວິລກ຺ຂຓໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປນ຺ຕິ. ອິທມ຺ປິ ທ຺ວຍໍ ປາປປຣິວຊ຺ຊເນ ເອວ ປາກຏໍ ໂຫຕິ. ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ຊາຕິມຫຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ສຕ຺ຖຸມຫຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ທາຍຊ຺ຊມຫຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີມຫຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຕິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ສປ຺ປຕິສ຺ສວລກ຺ຂຓໍ ຫິຣິໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປາປໍ ນ ກໂຣຕິ. ເອກຈ຺ໂຈ ອຕ຺ຕານຸວາທຠຍໍ ປຣານຸວາທຠຍໍ ທຓ຺ຑຠຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິຠຍນ຺ຕິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ວຊ຺ຊຠີຣຸກຠຍທສ຺ສາວິລກ຺ຂຓໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປາປໍ ນ ກໂຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ຊາຕິມຫຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາທີນິ ເຈວ ອຕ຺ຕານຸວາທຠຍາທີນິ ຈ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ພານິ.

ມູລຣາສິວຓ຺ຓນາ

ນ ລຸພ຺ຠນ຺ຕິ ເອເຕນ, ສຍໍ ວາ ນ ລຸພ຺ຠຕິ, ອລຸພ຺ຠນມຕ຺ຕເມວ ວາ ຕນ຺ຕິ ອໂລໂຠ. ອໂທສາໂມເຫສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເຕສຸ ອໂລໂຠ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອເຄຘລກ຺ຂໂຓ, ອລຄ຺ຄຠາວລກ຺ຂໂຓ ວາ ກມລທເລ ຊລພິນ຺ທຸ ວິຍ. ອປຣິຄ຺ຄຫຓຣໂສ ມຸຕ຺ຕຠິກ຺ຂຸ ວິຍ. ອນລ຺ລີນຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ ອສຸຈິມ຺ຫິ ປຕິຕປຸຣິໂສ ວິຍ. ອໂທໂສ ອຈຓ຺ຑິກ຺ກລກ຺ຂໂຓ, ອວິໂຣຘລກ຺ຂໂຓ ວາ ອນຸກູລມິຕ຺ໂຕ ວິຍ. ອາຆາຕວິນຍຣໂສ ປຣິຬາຫວິນຍຣໂສ ວາ ຈນ຺ທນໍ ວິຍ. ໂສມ຺ມຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ວິຍ. ອໂມໂຫ ລກ຺ຂຓາທີຫິ ເຫຏ຺ຐາ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍປເທ ວິຠາວິໂຕ ເອວ.

ອິເມສຸ ປນ ຕີສຸ ອໂລໂຠ ມຈ຺ເຉຣມລສ຺ສ ປຏິປກ຺ໂຂ, ອໂທໂສ ທຸສ຺ສີລ຺ຍມລສ຺ສ, ອໂມໂຫ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອຠາວນາຍ ປຏິປກ຺ໂຂ. ອໂລໂຠ ເຈຕ຺ຖ ທານເຫຕຸ, ອໂທໂສ ສີລເຫຕຸ, ອໂມໂຫ ຠາວນາເຫຕຸ. ເຕສຸ ຈ ອໂລເຠນ ອນຘິກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ລຸທ຺ຘສ຺ສ ອຘິກຄ຺ຄຫຓໂຕ. ອໂທເສນ ອນູນໍ, ທຸຏ຺ຐສ຺ສ ອູນຄ຺ຄຫຓໂຕ. ອໂມເຫນ ອວິປຣີຕໍ, ມູຬ຺ຫສ຺ສ ວິປຣີຕຄ຺ຄຫຓໂຕ.

ອໂລເຠນ ເຈຕ຺ຖ ວິຊ຺ຊມານໍ ໂທສໍ ໂທສໂຕ ຘາເຣນ຺ໂຕ ໂທເສ ປວຕ຺ຕຕິ; ລຸທ຺ໂຘ ຫິ ໂທສໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ. ອໂທເສນ ວິຊ຺ຊມານໍ ຄຸຓໍ ຄຸຓໂຕ ຘາເຣນ຺ໂຕ ຄຸເຓ ປວຕ຺ຕຕິ; ທຸຏ຺ໂຐ ຫິ ຄຸຓໍ ມກ຺ເຂຕິ. ອໂມເຫນ ຍາຖາວສຠາວໍ ຍາຖາວສຠາວໂຕ ຘາເຣນ຺ໂຕ ຍາຖາວສຠາເວ ປວຕ຺ຕຕິ. ມູຬ຺ໂຫ ຫິ ‘ຕຈ຺ຉໍ ອຕຈ຺ຉນ຺ຕິ ອຕຈ຺ຉໍ ຈ ຕຈ຺ຉ’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອໂລເຠນ ຈ ປິຍວິປ຺ປໂຍຄທຸກ຺ຂໍ ນ ໂຫຕິ, ລຸທ຺ຘສ຺ສ ປິຍສຠາວໂຕ ປິຍວິປ຺ປໂຍຄາສຫນໂຕ ຈ. ອໂທເສນ ອປ຺ປິຍສມ຺ປໂຍຄທຸກ຺ຂໍ ນ ໂຫຕິ, ທຸຏ຺ຐສ຺ສ ຫິ ອປ຺ປິຍສຠາວໂຕ ອປ຺ປິຍສມ຺ປໂຍຄາສຫນໂຕ ຈ. ອໂມເຫນ ອິຈ຺ຉິຕາລາຠທຸກ຺ຂໍ ນ ໂຫຕິ, ອມູຬ຺ຫສ຺ສ ຫິ ‘ຕໍ ກຸເຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠາ’ຕິເອວມາທິປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສມ຺ຠວໂຕ (ທີ. ນິ. ໓.໓໔; ອ. ນິ. ໙.໓໐).

ອໂລເຠນ ເຈຕ຺ຖ ຊາຕິທຸກ຺ຂໍ ນ ໂຫຕິ, ອໂລຠສ຺ສ ຕຓ຺ຫາປຏິປກ຺ຂໂຕ ຕຓ຺ຫາມູລກຕ຺ຕາ ຈ ຊາຕິທຸກ຺ຂສ຺ສ. ອໂທເສນ ຊຣາທຸກ຺ຂໍ ນ ໂຫຕິ, ຕິກ຺ຂໂທສສ຺ສ ຂິປ຺ປໍ ຊຣາສມ຺ຠວໂຕ. ອໂມເຫນ ມຣຓທຸກ຺ຂໍ ນ ໂຫຕິ, ສມ຺ໂມຫມຣຓຎ຺ຫິ ທຸກ຺ຂໍ, ນ ເຈຕໍ ອມູຬ຺ຫສ຺ສ ໂຫຕິ. ອໂລເຠນ ຈ ຄຫຏ຺ຐານໍ, ອໂມເຫນ ປພ຺ພຊິຕານໍ, ອໂທເສນ ປນ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ສຸຂສໍວາສຕາ ໂຫຕິ.

ວິເສສໂຕ ເຈຕ຺ຖ ອໂລເຠນ ເປຕ຺ຕິວິສເຍ ອຸປປຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຫິ ສຕ຺ຕາ ຕຓ຺ຫາຍ ເປຕ຺ຕິວິສຍໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕຓ຺ຫາຍ ຈ ປຏິປກ຺ໂຂ ອໂລໂຠ. ອໂທເສນ ນິຣເຍ ອຸປປຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ. ໂທເສນ ຫິ ຈຓ຺ຑຊາຕິຕາຍ ໂທສສທິສໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ໂທສສ຺ສ ຈ ປຏິປກ຺ໂຂ ອໂທໂສ. ອໂມເຫນ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ. ໂມເຫນ ຫິ ນິຈ຺ຈສມ຺ມູຬ຺ຫໍ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ໂມຫສ຺ສ ປຏິປກ຺ໂຂ ຈ ອໂມໂຫ. ເອເຕສຸ ຈ ອໂລໂຠ ຣາຄວເສນ ອຸປຄມນສ຺ສ ອຠາວກໂຣ, ອໂທໂສ ໂທສວເສນ ອປຄມນສ຺ສ, ອໂມໂຫ ໂມຫວເສນ ອມຊ຺ຌຕ຺ຕຠາວສ຺ສ.

ຕີຫິປິ ເຈເຕຫິ ຍຖາປຏິປາຏິຍາ ເນກ຺ຂມ຺ມສຎ຺ຎາ ອພ຺ຍາປາທສຎ຺ຎາ ອວິຫິໍສາສຎ຺ຎາຕິ ອິມາ ຕິສ຺ໂສ. ອສຸຠສຎ຺ຎາ ອປ຺ປມາຓສຎ຺ຎາ ຘາຕຸສຎ຺ຎາຕິ ອິມາ ຈ ຕິສ຺ໂສ ສຎ຺ຎາໂຍ ໂຫນ຺ຕິ. ອໂລເຠນ ປນ ກາມສຸຂລ຺ລິການຸໂຍຄອນ຺ຕສ຺ສ, ອໂທເສນ ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄອນ຺ຕສ຺ສ ປຣິວຊ຺ຊນໍ ໂຫຕິ; ອໂມເຫນ ມຊ຺ຌິມາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ປຏິປຊ຺ຊນໍ. ຕຖາ ອໂລເຠນ ອຠິຊ຺ຌາກາຍຄນ຺ຖສ຺ສ ປເຠທນໍ ໂຫຕິ, ອໂທເສນ ພ຺ຍາປາທກາຍຄນ຺ຖສ຺ສ, ອໂມເຫນ ເສສຄນ຺ຖທ຺ວຍສ຺ສ. ປຸຣິມານິ ຈ ທ຺ເວ ສຕິປຏ຺ຐານານິ ປຸຣິມານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອານຸຠາເວນ, ປຈ຺ຉິມານິ ປຈ຺ຉິມສ຺ເສວ ອານຸຠາເວນ ອິຊ຺ຌນ຺ຕິ.

ອໂລໂຠ ເຈຕ຺ຖ ອາໂຣຄ຺ຍສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ; ອລຸທ຺ໂຘ ຫິ ໂລຠນີຍມ຺ປິ ອສປ຺ປາຍໍ ນ ເສວຕິ, ເຕນ ໂຂ ອໂຣໂຄ ໂຫຕິ. ອໂທໂສ ໂຍພ຺ພນສ຺ສ; ອທຸຏ຺ໂຐ ຫິ ວລິປລິຕາວເຫນ ໂທສຄ຺ຄິນາ ອຑຍ຺ຫມາໂນ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຍຸວາ ໂຫຕິ. ອໂມໂຫ ທີຆາຍຸກຕາຍ; ອມູຬ຺ໂຫ ຫິ ຫິຕາຫິຕໍ ຎຕ຺ວາ ອຫິຕໍ ປຣິວຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຫິຕຎ຺ຈ ປຏິເສວມາໂນ ທີຆາຍຸໂກ ໂຫຕິ.

ອໂລໂຠ ເຈຕ຺ຖ ໂຠຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ອລຸທ຺ຘສ຺ສ ຫິ ຈາເຄນ ໂຠຄປຏິລາໂຠ. ອໂທໂສ ມິຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ເມຕ຺ຕາຍ ມິຕ຺ຕານໍ ປຏິລາຠໂຕ ເຈວ ອປຣິຫານໂຕ ຈ. ອໂມໂຫ ອຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ອມູຬ຺ໂຫ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຫິຕເມວ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ສມ຺ປາເທຕິ. ອໂລໂຠ ຈ ທິພ຺ພວິຫາຣສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ອໂທໂສ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣສ຺ສ, ອໂມໂຫ ອຣິຍວິຫາຣສ຺ສ.

ອໂລເຠນ ເຈຕ຺ຖ ສກປກ຺ເຂສຸ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາເຣສຸ ນິພ຺ພຸໂຕ ໂຫຕິ, ເຕສໍ ວິນາເສນ ອຠິສງ຺ຄເຫຕຸກສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຠາວາ; ອໂທເສນ ປຣປກ຺ເຂສຸ, ອທຸຏ຺ຐສ຺ສ ຫິ ເວຣີສຸປິ ເວຣິສຎ຺ຎາຍ ອຠາວໂຕ; ອໂມເຫນ ອຸທາສີນປກ຺ເຂສຸ, ອມູຬ຺ຫສ຺ສ ສພ຺ພາຠິສງ຺ຄຕາຍ ອຠາວໂຕ.

ອໂລເຠນ ຈ ອນິຈ຺ຈທສ຺ສນໍ ໂຫຕິ; ລຸທ຺ໂຘ ຫິ ອຸປໂຠຄາສາຍ ອນິຈ຺ເຈປິ ສງ຺ຂາເຣ ອນິຈ຺ຈໂຕ ນ ປສ຺ສຕິ. ອໂທເສນ ທຸກ຺ຂທສ຺ສນໍ; ອໂທສຊ຺ຌາສໂຍ ຫິ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕອາຆາຕວຕ຺ຖຸປຣິຄ຺ຄໂຫ ສງ຺ຂາເຣເຍວ ທຸກ຺ຂໂຕ ປສ຺ສຕິ. ອໂມເຫນ ອນຕ຺ຕທສ຺ສນໍ; ອມູຬ຺ໂຫ ຫິ ຍາຖາວຄຫຓກຸສໂລ ອປຣິຓາຍກໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ອປຣິຓາຍກໂຕ ພຸຊ຺ຌຕິ. ຍຖາ ຈ ເອເຕຫິ ອນິຈ຺ຈທສ຺ສນາທີນິ ເອວເມເຕປິ ອນິຈ຺ຈທສ຺ສນາທີຫິ ໂຫນ຺ຕິ. ອນິຈ຺ຈທສ຺ສເນນ ຫິ ອໂລໂຠ ໂຫຕິ, ທຸກ຺ຂທສ຺ສເນນ ອໂທໂສ, ອນຕ຺ຕທສ຺ສເນນ ອໂມໂຫ ໂຫຕິ. ໂກ ຫິ ນາມ ‘ອນິຈ຺ຈມິທ’ນ຺ຕິ ສມ຺ມາ ຎຕ຺ວາ ຕສ຺ສຕ຺ຖາຍ ປິຫໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ, ສງ຺ຂາເຣ ວາ ‘ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຊານນ຺ໂຕ ອປຣມ຺ປິ ອຈ຺ຈນ຺ຕຕິຂິຓໍ ໂກຘທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ, ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕຎ຺ຈ ພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຸນ ສມ຺ໂມຫມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ?

ກມ຺ມປຖຣາສິວຓ຺ຓນາ

ນາຠິຊ຺ຌາຍຕີຕິ ອນຠິຊ຺ຌາ. ກາຍິກເຈຕສິກສຸຂໍ ອິຘໂລກປຣໂລກຫິຕໍ ຄຸຓານຸຠາວປຏິລທ຺ຘໍ ກິຕ຺ຕິສທ຺ທຎ຺ຈ ນ ພ຺ຍາປາເທຕີຕິ ອພ຺ຍາປາໂທ. ສມ຺ມາ ປສ຺ສຕິ, ໂສຠນາ ວາ ທິຏ຺ຐີຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ອໂລຠາທີນໍເຍວ ຕານິ ນາມານິ. ເຫຏ຺ຐາ ປເນເຕ ຘມ຺ມາ ມູລວເສນ ຄຫິຕາ, ອິຘ ກມ຺ມປຖວເສນາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ໂລກປາລທຸກວຓ຺ຓນາ

ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປານິປິ ເຫຏ຺ຐາ ພລວເສນ ຄຫິຕານິ, ອິຘ ໂລກປາລວເສນ. ໂລກຎ຺ຫິ ອິເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ປາລຍນ຺ຕິ. ຍຖາຫ –

‘‘ທ຺ເວເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸກ຺ກາ ຘມ຺ມາ ໂລກໍ ປາເລນ຺ຕິ. ກຕເມ ທ຺ເວ? ຫິຣີ ຈ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຎ຺ຈ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ເວ ສຸກ຺ກາ ຘມ຺ມາ ໂລກໍ ປາເລນ຺ຕິ. ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ເວ ສຸກ຺ກາ ຘມ຺ມາ ໂລກໍ ນ ປາເລຍ຺ຍຸໍ, ນຍິຘ ປຎ຺ຎາເຍຖ ມາຕາຕິ ວາ, ມາຕຸຈ຺ຉາຕິ ວາ, ມາຕຸລານີຕິ ວາ, ອາຈຣິຍຠຣິຍາຕິ ວາ, ຄຣູນໍ ທາຣາຕິ ວາ. ສມ຺ເຠທໍ ໂລໂກ ອຄມິສ຺ສ ຍຖາ ອເຊຬກາ ກຸກ຺ກຸຏສູກຣາ ໂສຓສິງ຺ຄາລາ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມ ທ຺ເວ ສຸກ຺ກາ ຘມ຺ມາ ໂລກໍ ປາເລນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຎາຍຕິ ມາຕາຕິ ວາ ມາຕຸຈ຺ຉາຕິ ວາ ມາຕຸລານີຕິ ວາ ອາຈຣິຍຠຣິຍາຕິ ວາ ຄຣູນໍ ທາຣາຕິ ວາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໒.໙).

ປສ຺ສທ຺ຘາທິຍຸຄລວຓ຺ຓນາ

ກາຍສ຺ສ ປສ຺ສມ຺ຠນໍ ກາຍປສ຺ສທ຺ຘິ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປສ຺ສມ຺ຠນໍ ຈິຕ຺ຕປສ຺ສທ຺ຘິ. ກາໂຍຕິ ເຈຕ຺ຖ ເວທນາທໂຍ ຕໂຍ ຂນ຺ຘາ. ອຸໂຠປິ ປເນຕາ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ກາຍຈິຕ຺ຕທຣຖວູປສມລກ຺ຂຓາ ກາຍຈິຕ຺ຕປສ຺ສທ຺ຘິໂຍ, ກາຍຈິຕ຺ຕທຣຖນິມ຺ມທ຺ທນຣສາ, ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ອປຣິປ຺ຜນ຺ທສີຕິຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ກາຍຈິຕ຺ຕປທຏ຺ຐານາ. ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ອວູປສມກຣອຸທ຺ຘຈ຺ຈາທິກິເລສປຏິປກ຺ຂຠູຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ກາຍສ຺ສ ລຫຸຠາໂວ ກາຍລຫຸຕາ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ລຫຸຠາໂວ ຈິຕ຺ຕລຫຸຕາ. ຕາ ກາຍຈິຕ຺ຕຄຣຸຠາວວູປສມລກ຺ຂຓາ, ກາຍຈິຕ຺ຕຄຣຸຠາວນິມ຺ມທ຺ທນຣສາ, ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ອທນ຺ຘຕາປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ກາຍຈິຕ຺ຕປທຏ຺ຐານາ. ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ຄຣຸຠາວກຣຖິນມິທ຺ຘາທິກິເລສປຏິປກ຺ຂຠູຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ກາຍສ຺ສ ມຸທຸຠາໂວ ກາຍມຸທຸຕາ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ມຸທຸຠາໂວ ຈິຕ຺ຕມຸທຸຕາ. ຕາ ກາຍຈິຕ຺ຕຖທ຺ຘຠາວວູປສມລກ຺ຂຓາ, ກາຍຈິຕ຺ຕຖທ຺ຘຠາວນິມ຺ມທ຺ທນຣສາ, ອປ຺ປຏິຆາຕປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ກາຍຈິຕ຺ຕປທຏ຺ຐານາ. ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ຖທ຺ຘຠາວກຣທິຏ຺ຐິມານາທິກິເລສປຏິປກ຺ຂຠູຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ກາຍສ຺ສ ກມ຺ມຎ຺ຎຠາໂວ ກາຍກມ຺ມຎ຺ຎຕາ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມຎ຺ຎຠາໂວ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມຎ຺ຎຕາ. ຕາ ກາຍຈິຕ຺ຕອກມ຺ມຎ຺ຎຠາວວູປສມລກ຺ຂຓາ, ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ອກມ຺ມຎ຺ຎຠາວນິມ຺ມທ຺ທນຣສາ, ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ອາຣມ຺ມຓກຣຓສມ຺ປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ກາຍຈິຕ຺ຕປທຏ຺ຐານາ. ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ອກມ຺ມຎ຺ຎຠາວກຣາວເສສນີວຣຓປຏິປກ຺ຂຠູຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຕາ ປສາທນີຍວຕ຺ຖູສຸ ປສາທາວຫາ, ຫິຕກິຣິຍາສຸ ວິນິໂຍຄກ຺ເຂມຠາວາວຫາ ສຸວຓ຺ຓວິສຸທ຺ຘິ ວິຍາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ກາຍສ຺ສ ປາຄຸຎ຺ຎຠາໂວ ກາຍປາຄຸຎ຺ຎຕາ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປາຄຸຎ຺ຎຠາໂວ ຈິຕ຺ຕປາຄຸຎ຺ຎຕາ. ຕາ ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ອເຄລຎ຺ຎຠາວລກ຺ຂຓາ, ກາຍຈິຕ຺ຕເຄລຎ຺ຎນິມ຺ມທ຺ທນຣສາ, ນິຣາທີນວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ກາຍຈິຕ຺ຕປທຏ຺ຐານາ. ກາຍຈິຕ຺ຕເຄລຎ຺ຎກຣອສ຺ສທ຺ຘິຍາທິກິເລສປຏິປກ຺ຂຠູຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ກາຍສ຺ສ ອຸຊຸກຠາໂວ ກາຍຸຊຸກຕາ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຊຸກຠາໂວ ຈິຕ຺ຕຸຊຸກຕາ. ຕາ ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ອຊ຺ຊວລກ຺ຂຓາ, ກາຍຈິຕ຺ຕກຸຏິລຠາວນິມ຺ມທ຺ທນຣສາ, ອຊິມ຺ຫຕາປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ກາຍຈິຕ຺ຕປທຏ຺ຐານາ. ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ກຸຏິລຠາວກຣມາຍາສາເຐຍ຺ຍາທິກິເລສປຏິປກ຺ຂຠູຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ສຣຕີຕິ ສຕິ. ສມ຺ປຊານາຕີຕິ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ; ສມນ຺ຕໂຕ ປກາເຣຫິ ຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາຕ຺ຖກສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ສປ຺ປາຍສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ໂຄຈຣສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎນ຺ຕິ ອິເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປນສ຺ສ ວເສນ ເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ລກ຺ຂຓາທີນິ ຈ ເຕສໍ ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ. ອິຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມເວຕໍ ຘມ຺ມທ຺ວຍໍ ປຸນ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຸປກາຣວເສນ ຄຫິຕໍ.

ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທໂຍ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມ ສເມຕີຕິ ສມໂຖ. ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ວິວິເຘຫິ ອາກາເຣຫິ ຘມ຺ເມ ປສ຺ສຕີຕິ ວິປສ຺ສນາ. ປຎ຺ຎາເວສາ ອຕ຺ຖໂຕ. ອິເມສມ຺ປິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ລກ຺ຂຓາທີນິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕາເນວ. ອິຘ ປເນເຕ ຍຸຄນທ຺ຘວເສນ ຄຫິຕາ.

ສຫຊາຕຘມ຺ເມ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ປຄ຺ຄາໂຫ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສງ຺ຂາຕສ຺ສ ວິກ຺ເຂປສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ ນ ວິກ຺ເຂໂປຕິ ອວິກ຺ເຂໂປ. ເອເຕສມ຺ປິ ລກ຺ຂຓາທີນິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕາເນວ. ອິຘ ປເນຕໍ ທ຺ວຍໍ ວີຣິຍສມາຘິໂຍຊນຕ຺ຖາຍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເຍວາປນກວຓ຺ຓນາ

ເຍ ວາ ປນ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຎ຺ເຎປິ ອຕ຺ຖິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ ອຣູປິໂນ ຘມ຺ມາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາຕິ ‘ຜສ຺ໂສ ໂຫຕິ…ເປ… ອວິກ຺ເຂໂປ ໂຫຕີ’ຕິ ນ ເກວລໍ ປທປຏິປາຏິຍາ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາ ອິເມ ປໂຣປຓ຺ຓາສຘມ຺ມາ ເອວ, ອຖ ໂຂ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາມາວຈຣໍ ຕິເຫຕຸກໍ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕໍ ປຐມໍ ອສງ຺ຂາຣິກໍ ມຫາຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ເຍ ວາ ປນ ອຎ຺ເຎປິ ເຕຫິເຍວ ຜສ຺ສາທີຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມານາ ອຕ຺ຖິ, ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຣູປໍ ປຈ຺ຈຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ສມຸປ຺ປນ຺ນາ ຣູປາຠາເວນ ອຣູປິໂນ, ສຠາວໂຕ ອຸປລພ຺ຠມານາ ຘມ຺ມາ ສພ຺ເພປິ ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈິຕ຺ຕງ຺ຄວເສນ ປາຬິຍໍ ອາຣຸຬ຺ເຫ ປໂຣປຓ຺ຓາສຘມ຺ເມ ທີເປຕ຺ວາ ເຍວາປນກວເສນ ອປເຣປິ ນວ ຘມ຺ເມ ຘມ຺ມຣາຊາ ທີເປຕິ. ເຕສຸ ເຕສຸ ຫິ ສຸຕ຺ຕປເທສຸ ‘ຉນ຺ໂທ ອຘິໂມກ຺ໂຂ ມນສິກາໂຣ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາ ກຣຸຓາ ມຸທິຕາ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕວິຣຕິ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕວິຣຕິ ມິຈ຺ຉາຊີວວິຣຕີ’ຕິ ອິເມ ນວ ຘມ຺ມາ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈາປິ ມຫາຈິຕ຺ເຕ ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາກຸສລຘມ຺ມຈ຺ຉນ຺ໂທ ອຕ຺ຖິ, ຈິຕ຺ຕງ຺ຄວເສນ ປນ ປາຬິຍໍ ນ ອາຣຸຬ຺ໂຫ. ໂສ ອິຘ ເຍວາປນກວເສນ ຄຫິໂຕ.

ອຘິໂມກ຺ໂຂ ອຕ຺ຖິ, ມນສິກາໂຣ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາ ອຕ຺ຖິ. ເມຕ຺ຕາປຸພ຺ພຠາໂຄ ອຕ຺ຖິ; ໂສ ອໂທເສ ຄຫິເຕ ຄຫິໂຕ ເອວ ໂຫຕິ. ກຣຸຓາປຸພ຺ພຠາໂຄ ອຕ຺ຖິ, ມຸທິຕາປຸພ຺ພຠາໂຄ ອຕ຺ຖິ. ອຸເປກ຺ຂາປຸພ຺ພຠາໂຄ ອຕ຺ຖິ; ໂສ ປນ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາຍ ຄຫິຕາຍ ຄຫິໂຕວ ໂຫຕິ. ສມ຺ມາວາຈາ ອຕ຺ຖິ, ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖິ. ສມ຺ມາອາຊີໂວ ອຕ຺ຖິ; ຈິຕ຺ຕງ຺ຄວເສນ ປນ ປາຬິຍໍ ນ ອາຣຸຬ຺ໂຫ. ໂສປິ ອິຘ ເຍວາປນກວເສນ ຄຫິໂຕ.

ອິເມສຸ ປນ ນວສຸ ຉນ຺ໂທ ອຘິໂມກ຺ໂຂ ມນສິກາໂຣ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣວ ເອກກ຺ຂເຓ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ເສສາ ນານາກ຺ຂເຓ. ຍທາ ຫິ ອິມິນາ ຈິຕ຺ເຕນ ມິຈ຺ຉາວາຈໍ ປຊຫຕິ, ວິຣຕິວເສນ ສມ຺ມາວາຈໍ ປູເຣຕິ, ຕທາ ຉນ຺ທາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ສມ຺ມາວາຈາ ຈາຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ເອກກ຺ຂເຓ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ຍທາ ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ຕໍ ປຊຫຕິ, ວິຣຕິວເສນ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕໍ ປູເຣຕິ…ເປ… ມິຈ຺ຉາອາຊີວໍ ປຊຫຕິ, ວິຣຕິວເສນ ສມ຺ມາອາຊີວໍ ປູເຣຕິ…ເປ… ຍທາ ກຣຸຓາຍ ປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ…ເປ… ຍທາ ມຸທິຕາຍ ປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ຕທາ ຉນ຺ທາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ມຸທິຕາປຸພ຺ພຠາໂຄ ຈາຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ເອກກ຺ຂເຓ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ອິໂຕ ປນ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ, ທານໍ ເທນ຺ຕສ຺ສ ສີລໍ ປູເຣນ຺ຕສ຺ສ ໂຍເຄ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຈຕ຺ຕາຣິ ອປຓ຺ຓກງ຺ຄາເນວ ລພ຺ຠນ຺ຕິ.

ເອວເມເຕສຸ ນວສຸ ເຍວາປນກຘມ຺ເມສຸ ‘ຉນ຺ໂທ’ຕິ ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕສ຺ມາ ໂສ ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາລກ຺ຂໂຓ ຉນ຺ໂທ, ອາຣມ຺ມຓປຣິເຍສນຣໂສ, ອາຣມ຺ມເຓນ ອຕ຺ຖິກຕາປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ. ຕເທວສ຺ສ ປທຏ຺ຐານໍ. ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຄຫເຓ ຈາຍໍ ເຈຕໂສ ຫຕ຺ຖປ຺ປສາຣຓໍ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອຘິມຸຈ຺ຈນໍ ‘ອຘິໂມກ຺ໂຂ’. ໂສ ສນ຺ນິຏ຺ຐານລກ຺ຂໂຓ, ອສໍສປ຺ປນຣໂສ, ນິຈ຺ຉຍປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ ສນ຺ນິຏ຺ຐາຕພ຺ພຘມ຺ມປທຏ຺ຐາໂນ. ອາຣມ຺ມເຓ ນິຈ຺ຈລຠາເວນ ອິນ຺ທຂີໂລ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ກິຣິຍາ ກາໂຣ, ມນສ຺ມິໍ ກາໂຣ ‘ມນສິກາໂຣ’. ປຸຣິມມນໂຕ ວິສທິສໍ ມນໍ ກໂຣຕີຕິປິ ມນສິກາໂຣ. ສ຺ວາຍໍ ອາຣມ຺ມຓປຏິປາທໂກ ວີຖິປຏິປາທໂກ ຊວນປຏິປາທໂກຕິ ຕິປ຺ປກາໂຣ. ຕຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມຓປຏິປາທໂກ ມນສ຺ມິໍ ກາໂຣຕິ ມນສິກາໂຣ. ໂສ ສາຣຓລກ຺ຂໂຓ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ອາຣມ຺ມເຓ ສມ຺ປໂຍຊນຣໂສ, ອາຣມ຺ມຓາຠິມຸຂຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ, ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘປຣິຍາປນ຺ໂນ. ອາຣມ຺ມຓປຏິປາທກຕ຺ເຕນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ສາຣຖິ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ວີຖິປຏິປາທໂກຕິ ປນ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຊວນປຏິປາທໂກຕິ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນສ຺ສ. ນ ເຕ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາ.

ເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາ ‘ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາ’. ສາ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ສມວາຫິຕລກ຺ຂຓາ, ອູນາຘິກນິວາຣຓຣສາ, ປກ຺ຂປາຕຸປຈ຺ເຉທນຣສາ ວາ; ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ. ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນວເສນ ສມປ຺ປວຕ຺ຕານໍ ອາຊາເນຍ຺ຍານໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນສາຣຖິ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

‘ກຣຸຓາມຸທິຕາ’ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣນິທ຺ເທເສ ອາວິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ເກວລຎ຺ຫິ ຕາ ອປ຺ປນປ຺ປຕ຺ຕາ ຣູປາວຈຣາ, ອິຘ ກາມາວຈຣາຕິ ອຍເມວ ວິເສໂສ.

ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໂຕ ວິຣຕິ ‘ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕວິຣຕິ’. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ລກ຺ຂຓາທິໂຕ ປເນຕາ ຕິສ຺ໂສປິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິວຕ຺ຖູນໍ ອວີຕິກ຺ກມລກ຺ຂຓາ; ອມທ຺ທນລກ຺ຂຓາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິວຕ຺ຖຸໂຕ ສງ຺ໂກຈນຣສາ, ອກິຣິຍປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ສທ຺ຘາຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທິຄຸຓປທຏ຺ຐານາ. ປາປກິຣິຍໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິມຸຂີຠາວຠູຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ອິຕິ ຜສ຺ສາທີນິ ຉປ຺ປຎ຺ຎາສ ເຍວາປນກວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ ນວາຕິ ສພ຺ພານິປິ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມຸທ຺ເທສວາເຣ ປຎ຺ຈສຏ຺ຐິ ຘມ຺ມປທານິ ຠວນ຺ຕິ. ເຕສຸ ເອກກ຺ຂເຓ ກທາຈິ ເອກສຏ຺ຐິ ຠວນ຺ຕິ, ກທາຈິ ສມສຏ຺ຐິ. ຕານິ ຫິ ສມ຺ມາວາຈາປູຣຓາທິວເສນ. ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ເອກສຏ຺ຐິ ຠວນ຺ຕິ. ເຕຫິ ມຸຕ຺ເຕ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ສມສຏ຺ຐິ ຠວນ຺ຕິ. ຐເປຕ຺ວາ ປນ ເຍວາປນເກ ປາຬິຍໍ ຍຖາຣຸຕວເສນ ຄຍ຺ຫມານານິ ຉປ຺ປຎ຺ຎາສາວ ໂຫນ຺ຕິ. ອຄ຺ຄຫິຕຄ຺ຄຫເຓນ ປເນຕ຺ຖ ຜສ຺ສປຎ຺ຈກໍ, ວິຕກ຺ໂກ ວິຈາໂຣ ປີຕິ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ, ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ຫິຣິພລໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປພລນ຺ຕິ ທ຺ເວ ພລານິ, ອໂລໂຠ ອໂທໂສຕິ ທ຺ເວ ມູລານິ, ກາຍປສ຺ສທ຺ຘິຈິຕ຺ຕປສ຺ສທ຺ຘິອາທໂຍ ທ຺ວາທສ ຘມ຺ມາຕິ ສມຕິໍສ ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ.

ເຕສຸ ສມຕິໍສາຍ ຘມ຺ເມສຸ ອຏ຺ຐາຣສ ຘມ຺ມາ ອວິຠຕ຺ຕິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ທ຺ວາທສ ສວິຠຕ຺ຕິກາ. ກຕເມ ອຏ຺ຐາຣສ? ຜສ຺ໂສ ສຎ຺ຎາ ເຈຕນາ ວິຈາໂຣ ປີຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ກາຍປສ຺ສທ຺ຘິອາທໂຍ ທ຺ວາທສ ຘມ຺ມາຕິ ອິເມ ອຏ຺ຐາຣສ ອວິຠຕ຺ຕິກາ. ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຕກ຺ໂກ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ, ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຫິຣິພລໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປພລໍ, ອໂລໂຠ ອໂທໂສຕິ ອິເມ ທ຺ວາທສ ຘມ຺ມາ ສວິຠຕ຺ຕິກາ. ເຕສຸ ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ວິຠຕ຺ຕາ, ເອໂກ ຕີສຸ, ທ຺ເວ ຈຕູສຸ, ເອໂກ ຉສຸ, ເອໂກ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ ວິຠຕ຺ໂຕ.

ກຖໍ? ຈິຕ຺ຕໍ ວິຕກ຺ໂກ ສທ຺ຘາ ຫິຣີ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ອໂລໂຠ ອໂທໂສຕິ ອິເມ ສຕ຺ຕ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ວິຠຕ຺ຕາ.

ເອເຕສຸ ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ຕາວ ຜສ຺ສປຎ຺ຈກໍ ປຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຕ຺ວາ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ. ວິຕກ຺ໂກ ຌານງ຺ຄານິ ປຕ຺ວາ ວິຕກ຺ໂກ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ມຄ຺ຄງ຺ຄານິ ປຕ຺ວາ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປຕິ. ສທ຺ຘາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຕ຺ວາ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ພລານິ ປຕ຺ວາ ສທ຺ຘາພລນ຺ຕິ. ຫິຣີ ພລານິ ປຕ຺ວາ ຫິຣິພລໍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ໂລກປາລທຸກໍ ປຕ຺ວາ ຫິຣີຕິ. ໂອຕ຺ຕປ຺ເປປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອໂລໂຠ ມູລໍ ປຕ຺ວາ ອໂລໂຠ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ກມ຺ມປຖໍ ປຕ຺ວາ ອນຠິຊ຺ຌາຕິ. ອໂທໂສ ມູລໍ ປຕ຺ວາ ອໂທໂສ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ກມ຺ມປຖໍ ປຕ຺ວາ ອພ຺ຍາປາໂທຕິ. ອິເມ ສຕ຺ຕ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ວິຠຕ຺ຕາ.

ເວທນາ ປນ ຜສ຺ສປຎ຺ຈກໍ ປຕ຺ວາ ເວທນາ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຌານງ຺ຄານິ ປຕ຺ວາ ສຸຂນ຺ຕິ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ. ເອວໍ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ວິຠຕ຺ໂຕ.

ວີຣິຍໍ ປນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຕ຺ວາ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ມຄ຺ຄງ຺ຄານິ ປຕ຺ວາ ສມ຺ມາວາຍາໂມຕິ, ພລານິ ປຕ຺ວາ ວີຣິຍພລນ຺ຕິ, ປິຏ຺ຐິທຸກໍ ປຕ຺ວາ ປຄ຺ຄາໂຫຕິ. ສຕິປິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຕ຺ວາ ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ມຄ຺ຄງ຺ຄານິ ປຕ຺ວາ ສມ຺ມາສຕີຕິ, ພລານິ ປຕ຺ວາ ສຕິພລນ຺ຕິ, ປິຏ຺ຐິທຸກໍ ປຕ຺ວາ ສຕິ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເອວໍ ອິເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ວິຠຕ຺ຕາ.

ສມາຘິ ປນ ຌານງ຺ຄານິ ປຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕສ຺ເສກຄ຺ຄຕາ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຕ຺ວາ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ, ມຄ຺ຄງ຺ຄານິ ປຕ຺ວາ ສມ຺ມາສມາຘີຕິ. ພລານິ ປຕ຺ວາ ສມາຘິພລນ຺ຕິ, ປິຏ຺ຐິທຸກໍ ປຕ຺ວາ ສມໂຖ ອວິກ຺ເຂໂປຕິ. ເອວມຍໍ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ຉສຸ ຐາເນສຸ ວິຠຕ຺ໂຕ.

ປຎ຺ຎາ ປນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຕ຺ວາ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ມຄ຺ຄງ຺ຄານິ ປຕ຺ວາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ, ພລານິ ປຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາພລນ຺ຕິ, ມູລານິ ປຕ຺ວາ ອໂມໂຫຕິ, ກມ຺ມປຖໍ ປຕ຺ວາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ, ປິຏ຺ຐິທຸກໍ ປຕ຺ວາ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ວິປສ຺ສນາຕິ. ເອວໍ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ ວິຠຕ຺ໂຕ.

ສເຈ ປນ ໂກຈິ ວເທຍ຺ຍ – ‘ເອຕ຺ຖ ອປຸພ຺ພໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເຫຏ຺ຐາ ຄຫິຕເມວ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປທໍ ປູຣິຕໍ, ອນນຸສນ຺ຘິກາ ກຖາ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ໂຈເຣຫິ ອາຠຕຠຓ຺ຑສທິສາ, ໂຄຍູເຖນ ຄຕມຄ຺ເຄ ອາລຸລິຕຕິຓສທິສາ ອຊານິຕ຺ວາ ກຖິຕາ’ຕິ, ໂສ ‘ມາເຫວ’ນ຺ຕິ ປຏິເສເຘຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘ພຸທ຺ຘານໍ ເທສນາ ອນນຸສນ຺ຘິກາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ສານຸສນ຺ຘິກາ ວ ໂຫຕິ. ອຊານິຕ຺ວາ ກຖິຕາປິ ນຕ຺ຖິ, ສພ຺ພາ ຊານິຕ຺ວາ ກຖິຕາເຍວ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫິ ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ກິຈ຺ຈໍ ຊານາຕິ, ຕໍ ຎຕ຺ວາ ກິຈ຺ຈວເສນ ວິຠຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເປນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາຣສ ຘມ຺ມາ ເອເກກກິຈ຺ຈາຕິ ຎຕ຺ວາ ເອເກກສ຺ມິໍ ຐາເນ ວິຠຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເປສິ. ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ທ຺ເວທ຺ເວກິຈ຺ຈາຕິ ຎຕ຺ວາ ທ຺ວີສຸ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ວິຠຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເປສິ. ເວທນາ ຕິກິຈ຺ຈາຕິ ຎຕ຺ວາ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ວິຠຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເປສິ. ວີຣິຍສຕີນໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈຕ຺ຕາຣິ ກິຈ຺ຈານີຕິ ຎຕ຺ວາ ຈຕູສຸ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ວິຠຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເປສິ. ສມາຘິ ຉກິຈ຺ໂຈຕິ ຎຕ຺ວາ ຉສຸ ຐາເນສຸ ວິຠຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເປສິ. ປຎ຺ຎາ ສຕ຺ຕກິຈ຺ຈາຕິ ຎຕ຺ວາ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ ວິຠຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເປສິ’.

ຕຕ຺ຣິທໍ ໂອປມ຺ມໍ – ເອໂກ ກິຣ ປຓ຺ຑິໂຕ ຣາຊາ ຣໂຫຄໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘ອິມໍ ຣາຊກຸລສນ຺ຕກໍ ນ ຍຖາ ວາ ຕຖາ ວາ ຂາທິຕພ຺ພໍ, ສິປ຺ປານຸຈ຺ຉວິກໍ ເວຕນໍ ວຑ຺ເຒສ຺ສາມີ’ຕິ. ໂສ ສພ຺ເພ ສິປ຺ປິເກ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ‘ເອເກກສິປ຺ປຊານນເກ ປກ຺ໂກສຖາ’ຕິ ອາຫ. ເອວໍ ປກ຺ໂກສິຍມານາ ອຏ຺ຐາຣສ ຊນາ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ເຕສໍ ເອເກກໍ ປຏິວີສໍ ທາເປຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ‘ທ຺ເວ ທ຺ເວ ສິປ຺ປານິ ຊານນ຺ຕາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ສຕ຺ຕ ຊນາ ອາຄມໍສຸ. ເຕສໍ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ປຏິວີເສ ທາເປສິ. ‘ຕີຓິ ສິປ຺ປານິ ຊານນ຺ຕາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເອໂກວ ອາຄຈ຺ຉິ. ຕສ຺ສ ຕໂຍ ປຏິວີເສ ທາເປສິ. ‘ຈຕ຺ຕາຣິ ສິປ຺ປານິ ຊານນ຺ຕາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ທ຺ເວ ຊນາ ອາຄມໍສຸ. ເຕສໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຏິວີເສ ທາເປສິ. ‘ປຎ຺ຈ ສິປ຺ປານິ ຊານນ຺ຕາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເອໂກປິ ນາຄຈ຺ຉິ. ‘ຉ ສິປ຺ປານິ ຊານນ຺ຕາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເອໂກວ ອາຄຈ຺ຉິ. ຕສ຺ສ ຉ ປຏິວີເສ ທາເປສິ. ‘ສຕ຺ຕ ສິປ຺ປານິ ຊານນ຺ຕາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເອໂກວ ອາຄຈ຺ຉິ. ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕ ປຏິວີເສ ທາເປສິ.

ຕຕ຺ຖ ປຓ຺ຑິໂຕ ຣາຊາ ວິຍ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ຘມ຺ມຣາຊາ. ສິປ຺ປຊານນກາ ວິຍ ຈິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕງ຺ຄວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຘມ຺ມາ. ສິປ຺ປານຸຈ຺ຉວິກເວຕນວຑ຺ຒນໍ ວິຍ ກິຈ຺ຈວເສນ ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ວິຠຕ຺ຕິອາໂຣປນໍ.

ສພ຺ເພປິ ປເນເຕ ຘມ຺ມາ ຜສ຺ສປຎ຺ຈກວເສນ ຌານງ຺ຄວເສນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນ ມຄ຺ຄວເສນ ພລວເສນ ມູລວເສນ ກມ຺ມປຖວເສນ ໂລກປາລວເສນ ປສ຺ສທ຺ຘິວເສນ ລຫຸຕາວເສນ ມຸທຸຕາວເສນ ກມ຺ມຎ຺ຎຕາວເສນ ປາຄຸຎ຺ຎຕາວເສນ ອຸຊຸກຕາວເສນ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎວເສນ ສມຖວິປສ຺ສນາວເສນ ປຄ຺ຄາຫາວິກ຺ເຂປວເສນາຕິ ສຕ຺ຕຣສ ຣາສໂຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

ຘມ຺ມຸທ຺ເທສວາຣກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.