ກາມາວຈຣກຸສລໍ ທ຺ວາຣກຖາ

ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາ

ອິມສ຺ສ ປນຕ຺ຖສ຺ສ ປກາສນຕ຺ຖໍ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ທ຺ວາຣກຖາ ກຖິຕາ. ຕຕ຺ຖ ຕີຓິ ກມ຺ມານິ, ຕີຓິ ກມ຺ມທ຺ວາຣານິ, ປຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓານິ, ປຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓທ຺ວາຣານິ, ຉ ຜສ຺ສາ, ຉ ຜສ຺ສທ຺ວາຣານິ, ອຏ຺ຐ ອສໍວຣາ, ອຏ຺ຐ ອສໍວຣທ຺ວາຣານິ, ອຏ຺ຐ ສໍວຣາ, ອຏ຺ຐ ສໍວຣທ຺ວາຣານິ, ທສ ກຸສລກມ຺ມປຖາ, ທສ ອກຸສລກມ຺ມປຖາຕິ, ອິທໍ ເອຕ຺ຕກໍ ທ຺ວາຣກຖາຍ ມາຕິກາຐປນໍ ນາມ.

ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ຕີຓິ ກມ຺ມານິ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕານິ ປນ ຐເປຕ຺ວາ ອາທິໂຕ ຕາວ ຕີຓິ ກມ຺ມທ຺ວາຣານິ ຠາເຊຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕານິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣໍ, ວຈີກມ຺ມທ຺ວາຣໍ, ມໂນກມ຺ມທ຺ວາຣນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ກາໂຍ – ອຸປາທິນ຺ນໂກ, ອາຫາຣສມຸຏ຺ຐາໂນ, ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐາໂນ, ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐາໂນຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍປຣິຍນ຺ຕານິ ອຏ຺ຐ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຣູປານິປິ, ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານາເນວ ຈຕສ຺ໂສ ຘາຕຸໂຍ ວຓ຺ໂຓ ຄນ຺ໂຘ ຣໂສ ໂອຊາຕິ ອຏ຺ຐ ອຸປາທິນ຺ນກກາໂຍ ນາມ. ຕາເນວ ອຏ຺ຐ ອາຫາຣຊານິ ອາຫາຣສມຸຏ຺ຐານິກກາໂຍ ນາມ. ອຏ຺ຐ ອຸຕຸຊານິ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານິກກາໂຍ ນາມ. ອຏ຺ຐ ຈິຕ຺ຕຊານິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານິກກາໂຍ ນາມ.

ເຕສຸ ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣນ຺ຕິ ເນວ ອຸປາທິນ຺ນກກາຍສ຺ສ ນາມໍ ນ ອິຕເຣສໍ. ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐາເນສຸ ປນ ອຏ຺ຐສຸ ຣູເປສຸ ເອກາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ, ອິທໍ ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣໍ ນາມ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ກຕມໍ ຕໍ ຣູປໍ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ? ຍາ ກຸສລຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວາ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວາ, ອພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວາ, ອຠິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ວາ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ວາ, ອາໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ວາ ວິໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ວາ, ສມິຎ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສ ວາ ປສາເຣນ຺ຕສ຺ສ ວາ, ກາຍສ຺ສ ຖມ຺ຠນາ ສນ຺ຖມ຺ຠນາ ສນ຺ຖມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ, ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາປນາ ວິຎ຺ຎາປິຕຕ຺ຕໍ, ອິທໍ ຕໍ ຣູປໍ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໗໒໐). ‘ອຠິກ຺ກມິສ຺ສາມິ ປຏິກ຺ກມິສ຺ສາມີ’ຕິ ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍາ ປຖວີຘາຕຸ ອາໂປຘາຕຸ ເຕໂຊຘາຕຸ ວາໂຍຘາຕຸ ຕນ຺ນິສ຺ສິໂຕ ວຓ຺ໂຓ ຄນ຺ໂຘ ຣໂສ ໂອຊາຕິ ອິເມສໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ຣູປກລາປານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ວາໂຍຘາຕຸ, ສາ ອຕ຺ຕນາ ສຫຊາຕໍ ຣູປກາຍໍ ສນ຺ຖມ຺ເຠຕິ ສນ຺ຘາເຣຕິ ຈາເລຕິ ອຠິກ຺ກມາເປຕິ ປຏິກ຺ກມາເປຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເອກາວຊ຺ຊນວີຖິຍໍ ສຕ຺ຕສຸ ຊວເນສຸ ປຐມຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐິຕາ ວາໂຍຘາຕຸ ອຕ຺ຕນາ ສຫຊາຕໍ ຣູປກາຍໍ ສນ຺ຖມ຺ເຠຕຸໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ອປຣາປຣໍ ປນ ຈາເລຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ທຸຕິຍາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສຕ຺ຕມຈິຕ຺ເຕນ ປນ ສມຸຏ຺ຐິຕາ ວາໂຍຘາຕຸ ເຫຏ຺ຐາ ຉຫິ ຈິຕ຺ເຕຫິ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ວາໂຍຘາຕຸໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນປຈ຺ຈຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ສຫຊາຕໍ ຣູປກາຍໍ ສນ຺ຖມ຺ເຠຕຸໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ຈາເລຕຸໍ ອຠິກ຺ກມາເປຕຸໍ ປຏິກ຺ກມາເປຕຸໍ ອາໂລກາເປຕຸໍ ວິໂລກາເປຕຸໍ ສມ຺ມິຎ຺ຊາເປຕຸໍ ປສາຣາເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ເຕນ ຄມນໍ ນາມ ຊາຍຕິ, ອາຄມນໍ ນາມ ຊາຍຕິ, ຄມນາຄມນໍ ນາມ ຊາຍຕິ. ‘ໂຍຊນໍ ຄໂຕ ທສໂຍຊນໍ ຄໂຕ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊາເປຕິ.

ຍຖາ ຫິ ສຕ຺ຕຫິ ຍຸເຄຫິ ອາກຑ຺ຒິຕພ຺ເພ ສກເຏ ປຐມຍຸເຄ ຍຸຕ຺ຕໂຄຓາ ຍຸຄໍ ຕາວ ສນ຺ຖມ຺ເຠຕຸໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຈກ຺ກໍ ປນ ນປວຏ຺ເຏນ຺ຕິ; ທຸຕິຍາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ; ສຕ຺ຕມຍຸເຄ ປນ ໂຄເຓ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຍທາ ເຉໂກ ສາຣຖິ ຘຸເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ໂຍຕ຺ຕານິ ອາທາຍ ສພ຺ພປຸຣິມໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປໂຕທລຏ຺ຐິຍາ ໂຄເຓ ອາໂກເຏຕິ, ຕທາ ສພ຺ເພວ ເອກພລາ ຫຸຕ຺ວາ ຘຸຣຎ຺ຈ ສນ຺ຘາເຣນ຺ຕິ ຈກ຺ການິ ຈ ປວຏ຺ເຏນ຺ຕິ. ‘ສກຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທສໂຍຊນໍ ວີສຕິໂຍຊນໍ ຄຕາ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປາເທນ຺ຕິ – ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານິກກາໂຍ ນ ໂສ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາຍ ປນ ວາໂຍຘາຕຸຍາ ສຫຊາຕໍ ຣູປກາຍໍ ສນ຺ຖມ຺ເຠຕຸໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ຈາເລຕຸໍ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ເອໂກ ອາກາຣວິກາໂຣ ອຕ຺ຖິ, ອຍໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນາມ. ສາ ອຏ຺ຐ ຣູປານິ ວິຍ ນ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ. ຍຖາ ປນ ອນິຈ຺ຈາທິເຠທານໍ ຘມ຺ມານໍ ຊຣາມຣຓຕ຺ຕາ, ‘‘ຊຣາມຣຓໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນິຈ຺ຈໍ ສງ຺ຂຕ’’ນ຺ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໒.໒໐) ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານໍ ຣູປານໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຕາຍ ສາປິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ ໂຫຕິ.

ວິຎ຺ຎາປນຕ຺ຕາ ປເນສາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິໍ ວິຎ຺ຎາເປຕີຕິ? ເອກໍ ກາຍິກກຣຓໍ. ຈກ຺ຂຸປຖສ຺ມິຎ຺ຫິ ຐິໂຕ ຫຕ຺ຖໍ ວາ ປາທໍ ວາ ອຸກ຺ຂິປຕິ, ສີສໍ ວາ ຠມຸກໍ ວາ ຈາເລຕິ, ອຍໍ ຫຕ຺ຖາທີນໍ ອາກາໂຣ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ປນ ນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ເອວ. ຈກ຺ຂຸນາ ຫິ ຫຕ຺ຖວິກາຣາທິວເສນ ວິປ຺ຜນ຺ທມານໍ ວຓ຺ຓາຣມ຺ມຓເມວ ປສ຺ສຕິ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ປນ ມໂນທ຺ວາຣິກຈິຕ຺ເຕນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ເອສ ກາເຣຕິ ມຎ຺ເຎ’ຕິ ຊານາຕິ.

ຍຖາ ຫິ ອຣຎ຺ເຎ ນິທາຆສມເຍ ອຸທກຏ຺ຐາເນ ມນຸສ຺ສາ ‘ອິມາຍ ສຎ຺ຎາຍ ອິຘ ອຸທກສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ຊານິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ ຣຸກ຺ຂຄ຺ເຄ ຕາລປຓ຺ຓາທີນິ ພນ຺ຘາເປນ຺ຕິ, ສຸຣາປານທ຺ວາເຣ ຘຊໍ ອຸສ຺ສາເປນ຺ຕິ, ອຸຈ຺ຈໍ ວາ ປນ ຣຸກ຺ຂໍ ວາໂຕ ປຫຣິຕ຺ວາ ຈາເລຕິ, ອນ຺ໂຕອຸທເກ ມຈ຺ເຉ ຈລນ຺ເຕ ອຸປຣິ ພຸພ຺ພຸຬການິ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ມໂຫຆສ຺ສ ຄຕມຄ຺ຄປຣິຍນ຺ເຕ ຕິຓປຓ຺ຓກສຏໍ ອຸສ຺ສາຣິຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕາລປຓ຺ຓຘຊສາຂາຈລນພຸພ຺ພຸຬກຕິຓປຓ຺ຓກສເຏ ທິສ຺ວາ ຍຖາ ຈກ຺ຂຸນາ ອທິຏ຺ຐມ຺ປິ ‘ເອຕ຺ຖ ອຸທກໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ສຸຣາ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຍໍ ຣຸກ຺ໂຂ ວາເຕນ ປຫໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ອນ຺ໂຕອຸທເກ ມຈ຺ໂຉ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອຕ຺ຕກໍ ຐານໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ໂອໂຆ ຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ ມໂນວິຎ຺ຎາເຓນ ຊານາຕິ, ເອວເມວ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິປິ ນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາວ. ຈກ຺ຂຸນາ ຫິ ຫຕ຺ຖວິກາຣາທິວເສນ ວິປ຺ຜນ຺ທມານໍ ວຓ຺ຓາຣມ຺ມຓເມວ ປສ຺ສຕິ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ປນ ມໂນທ຺ວາຣິກຈິຕ຺ເຕນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ເອສ ກາເຣຕິ ມຎ຺ເຎ’ຕິ ຊານາຕິ.

ນ ເກວລຎ຺ເຈສາ ວິຎ຺ຎາປນໂຕວ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນາມ. ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໂຕປິ ປນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິເຍວ ນາມ. ອຍຎ຺ຫິ ປເຣສໍ ອນ຺ຕມໂສ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕານມ຺ປິ ປາກຏາ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ນິປຕິຕາ ຫິ ໂສຓສິງ຺ຄາລກາກໂຄຓາທໂຍ ທຓ຺ຑໍ ວາ ເລຑ຺ຑຸໍ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ປຫຣຓາກາເຣ ທສ຺ສິເຕ ‘ອຍໍ ໂນ ປຫຣິຕຸກາໂມ’ຕິ ຎຕ຺ວາ ເຍນ ວາ ເຕນ ວາ ປລາຍນ຺ຕິ. ປາກາຣກຸຏ຺ຏາທິອນ຺ຕຣິກສ຺ສ ປນ ປຣສ຺ສ ອປາກຏກາໂລປິ ອຕ຺ຖິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອປາກຏາ ສມ຺ມຸຂີຠູຕານໍ ປນ ປາກຏຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິເຍວ ນາມ ໂຫຕິ.

ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານິເກ ປນ ກາເຍ ຈລນ຺ເຕ ຕິສມຸຏ຺ຐານິໂກ ຈລຕິ ນ ຈລຕີຕິ? ໂສປິ ຕເຖວ ຈລຕິ. ຕໍຄຕິໂກ ຕທນຸວຕ຺ຕໂກວ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຫິ ອຸທເກ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ອຸທເກ ປຕິຕານິ ສຸກ຺ຂທຓ຺ຑກຕິຓປຓ຺ຓາທີນິປິ ອຸທກຄຕິກາເນວ ຠວນ຺ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕິຏ຺ຐນ຺ເຕ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ – ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວເມສາ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐາເນສຸ ຣູເປສຸ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣໍ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຍາ ປນ ຕສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ສິທ຺ຘາ ເຈຕນາ ຍາຍ ປາຓໍ ຫນຕິ, ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍຕິ, ມິຈ຺ຉາຈາຣໍ ຈຣຕິ, ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ວິຣມຕິ, ອິທໍ ກາຍກມ຺ມໍ ນາມ. ເອວໍ ປຣວາທິມ຺ຫິ ສຕິ ກາໂຍ ທ຺ວາຣໍ, ຕມ຺ຫິ ທ຺ວາເຣ ສິທ຺ຘາ ເຈຕນາ ກາຍກມ຺ມໍ ‘ກຸສລໍ ວາ ອກຸສລໍ ວາ’ຕິ ຐເປຕພ຺ພໍ. ປຣວາທິມ຺ຫິ ປນ ອສຕິ ‘ອພ຺ຍາກຕໍ ວາ’ຕິ ຕິກໍ ປູເຣຕ຺ວາວ ຐເປຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ນຄຣທ຺ວາຣໍ ກຕຏ຺ຐາເນເຍວ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອງ຺ຄຸລມຕ຺ຕມ຺ປິ ອປຣາປຣໍ ນ ສງ຺ກມຕິ, ເຕນ ເຕນ ປນ ທ຺ວາເຣນ ມຫາຊໂນ ສຎ຺ຈຣຕິ, ເອວເມວ ທ຺ວາເຣ ທ຺ວາຣໍ ນ ສຎ຺ຈຣຕິ, ກມ຺ມໍ ປນ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ຈຣຕິ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

ທ຺ວາເຣ ຈຣນ຺ຕິ ກມ຺ມານິ, ນ ທ຺ວາຣາ ທ຺ວາຣຈາຣິໂນ;

ຕສ຺ມາ ທ຺ວາເຣຫິ ກມ຺ມານິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວວຕ຺ຖິຕາຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກມ຺ເມນາປິ ທ຺ວາຣໍ ນາມໍ ລຠຕິ, ທ຺ວາເຣນາປິ ກມ຺ມໍ. ຍຖາ ຫິ ວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນຏ຺ຐານານິ ວິຎ຺ຎາຓທ຺ວາຣໍ ຜສ຺ສທ຺ວາຣໍ ອສໍວຣທ຺ວາຣໍ ສໍວຣທ຺ວາຣນ຺ຕິ ນາມໍ ລຠນ຺ຕິ, ເອວໍ ກາຍກມ຺ມສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນຏ຺ຐານໍ ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣນ຺ຕິ ນາມໍ ລຠຕິ. ວຈີມໂນກມ຺ມທ຺ວາເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍຖາ ປນ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ເຂ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ສິມ຺ພລິເທວຕາ ປລາສເທວຕາ ປຸຈິມນ຺ທເທວຕາ ຜນ຺ທນເທວຕາຕິ ເຕນ ເຕນ ຣຸກ຺ເຂນ ນາມໍ ລຠຕິ, ເອວເມວ ກາຍທ຺ວາເຣນ ກຕໍ ກມ຺ມມ຺ປິ ກາຍກມ຺ມນ຺ຕິ ທ຺ວາເຣນ ນາມໍ ລຠຕິ. ວຈີກມ຺ມມໂນກມ຺ເມສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ໂຎ ກາໂຍ, ອຎ຺ຎໍ ກມ຺ມໍ, ກາເຍນ ປນ ກຕຕ຺ຕາ ຕໍ ກາຍກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນາຫຸ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ –

ກາເຍນ ເຈ ກຕໍ ກມ຺ມໍ, ກາຍກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ;

ກາໂຍ ຈ ກາຍກມ຺ມຎ຺ຈ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວວຕ຺ຖິຕາ.

ສູຈິຍາ ເຈ ກຕໍ ກມ຺ມໍ, ສູຈິກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ;

ສູຈິ ຈ ສູຈິກມ຺ມຎ຺ຈ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວວຕ຺ຖິຕາ.

ວາສິຍາ ເຈ ກຕໍ ກມ຺ມໍ, ວາສິກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ;

ວາສິ ຈ ວາສິກມ຺ມຎ຺ຈ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວວຕ຺ຖິຕາ.

ປຸຣິເສນ ເຈ ກຕໍ ກມ຺ມໍ, ປຸຣິສກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ;

ປຸຣິໂສ ຈ ປຸຣິສກມ຺ມຎ຺ຈ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວວຕ຺ຖິຕາ.

ເອວເມວໍ.

ກາເຍນ ເຈ ກຕໍ ກມ຺ມໍ, ກາຍກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ;

ກາໂຍ ຈ ກາຍກມ຺ມຎ຺ຈ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວວຕ຺ຖິຕາຕິ.

ເອວໍ ສນ຺ເຕ ເນວ ທ຺ວາຣວວຕ຺ຖານໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ນ ກມ຺ມວວຕ຺ຖານໍ. ກຖໍ? ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍຎ຺ຫິ ‘‘ທ຺ວາເຣ ຈຣນ຺ຕິ ກມ຺ມານີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ວຈີກມ຺ມມ຺ປິ ປວຕ຺ຕຕິ, ເຕນສ຺ສາ ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣນ຺ຕິ ວວຕ຺ຖານໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ກາຍກມ຺ມຎ຺ຈ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍມ຺ປິ ປວຕ຺ຕຕິ, ເຕນສ຺ສ ກາຍກມ຺ມນ຺ຕິ ວວຕ຺ຖານໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີ’ຕິ. ‘ໂນ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ກສ຺ມາ? ເຍຠຸຍ຺ຍວຸຕ຺ຕິຕາຍ ເຈວ ຕພ຺ພຫຸລວຸຕ຺ຕິຕາຍ ຈ. ກາຍກມ຺ມເມວ ຫິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ ປວຕ຺ຕຕິ ນ ອິຕຣານິ, ຕສ຺ມາ ກາຍກມ຺ມສ຺ສ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປວຕ຺ຕິໂຕ ຕສ຺ສາ ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣຠາໂວ ສິທ຺ໂຘ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາມອມ຺ພວນນາຄວນາທີນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາມາທິຠາໂວ ວິຍາຕິ ທ຺ວາຣວວຕ຺ຖານໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ກາຍກມ຺ມໍ ປນ ກາຍທ຺ວາຣມ຺ຫິເຍວ ພຫຸລໍ ປວຕ຺ຕຕິ ອປ຺ປໍ ວຈີທ຺ວາເຣ. ຕສ຺ມາ ກາຍທ຺ວາເຣ ພຫຸລໍ ປວຕ຺ຕິໂຕ ເອຕສ຺ສ ກາຍກມ຺ມຠາໂວ ສິທ຺ໂຘ, ວນຈຣກຖຸລ຺ລກຸມາຣິກາທິໂຄຈຣານໍ ວນຈຣກາທິຠາໂວ ວິຍາຕິ. ເອວໍ ກມ຺ມວວຕ຺ຖານມ຺ປິ ຍຸຊ຺ຊຕີ’ຕິ.

ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ວຈີກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາ

ວຈີກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາຍໍ ປນ ເຈຕນາວິຣຕິສທ຺ທວເສນ ຕິວິຘາ ວາຈາ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຈຕູຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ວາຈາ ສຸຠາສິຕາ ໂຫຕິ ໂນ ທຸພ຺ຠາສິຕາ, ອນວຊ຺ຊາ ຈ ອນນຸວຊ຺ຊາ ຈ ວິຎ຺ຎູນ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໑໓); ອຍໍ ເຈຕນາວາຈາ ນາມ. ຍາ ‘‘ຈຕູຫິ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕຫິ ອາຣຕິ ວິຣຕິ…ເປ… ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສມ຺ມາວາຈາ’’ຕິ (ວິຠ. ໒໐໖), ອຍໍ ວິຣຕິວາຈາ ນາມ. ‘‘ວາຈາ ຄິຣາ ພ຺ຍປ຺ປໂຖ ອຸທີຣຓໍ ໂຆໂສ ໂຆສກມ຺ມໍ ວາຈາ ວຈີເຠໂທ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໘໕໐), ອຍໍ ສທ຺ທວາຈາ ນາມ. ຕາສຸ ວຈີກມ຺ມທ຺ວາຣນ຺ຕິ ເນວ ເຈຕນາຍ ນາມໍ ນ ວິຣຕິຍາ. ສຫສທ຺ທາ ປນ ເອກາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ, ອິທໍ ວຈີກມ຺ມທ຺ວາຣໍ ນາມ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ກຕມໍ ຕໍ ຣູປໍ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ? ຍາ ກຸສລຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ອກຸສລຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ອພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ວາຈາ ຄິຣາ ພ຺ຍປ຺ປໂຖ ອຸທີຣຓໍ ໂຆໂສ ໂຆສກມ຺ມໍ ວາຈາ ວຈີເຠໂທ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ວາຈາ. ຍາ ຕາຍ ວາຈາຍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາປນາ ວິຎ຺ຎາປິຕຕ຺ຕໍ, ອິທໍ ຕໍ ຣູປໍ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໖໓໖).

‘ອິທໍ ວກ຺ຂາມິ ເອຕໍ ວກ຺ຂາມີ’ຕິ ຫິ ວິຕກ຺ກຍໂຕ ວິຕກ຺ກວິປ຺ຜາຣສທ຺ໂທ ນາມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ນ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຄໂຕ. ອາຄມຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ‘ວິຕກ຺ກວິປ຺ຜາຣສທ຺ທ’ນ຺ຕິ ວິຕກ຺ກວິປ຺ຜາຣວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິປ຺ປລປນ຺ຕານໍ ສຸຕ຺ຕປ຺ປມຕ຺ຕາທີນໍ ສທ຺ທໍ; ‘ສຸຕ຺ວາ’ຕິ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ, ຍໍ ວິຕກ຺ກຍໂຕ ຕສ຺ສ ໂສ ສທ຺ໂທ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ; ຕສ຺ສ ວເສນ ‘ເອວມ຺ປິ ເຕ ມໂນ, ອິຕ຺ຖມ຺ປິ ເຕ ມໂນ’ຕິ ອາທິສຕີຕິ ວຕ຺ວາ ວຕ຺ຖູນິປິ ກຖິຕານິ. ປຏ຺ຐາເນປິ ‘‘ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ ສທ຺ທາຍຕນໍ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ອາຄຕໍ. ຕສ຺ມາ ວິນາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຆຏ຺ຏນາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ວິຕກ຺ກວິປ຺ຜາຣສທ຺ໂທ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ‘ອິທໍ ວກ຺ຂາມິ ເອຕໍ ວກ຺ຂາມີ’ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຖວີຘາຕຸ ອາໂປຘາຕຸ ເຕໂຊຘາຕຸ ວາໂຍຘາຕຸ ວຓ຺ໂຓ ຄນ຺ໂຘ ຣໂສ ໂອຊາຕິ ອຏ຺ຐ ຣູປານິ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ເຕສໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ປຖວີຘາຕຸ ອຸປາທິນ຺ນກໍ ຆຏ຺ຏຍມານາວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເຕນ ຘາຕຸສງ຺ຆຏ຺ຏເນນ ສເຫວ ສທ຺ໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ. ອຍໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານສທ຺ໂທ ນາມ. ອຍໍ ນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສາ ປນ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາຍ ປຖວີຘາຕຸຍາ ອຸປາທິນ຺ນກຆຏ຺ຏນສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູໂຕ ເອໂກ ອາກາຣວິກາໂຣ ອຕ຺ຖິ, ອຍໍ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນາມ. ອິໂຕ ປຣໍ ສາ ອຏ຺ຐ ຣູປານິ ວິຍ ນ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິຘາປິ ຫິ ‘ຕິສ຺ສ, ທຕ຺ຕ, ມິຕ຺ຕາ’ຕິ ປກ຺ໂກສນ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ມໂນທ຺ວາຣິກຈິຕ຺ເຕນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ເອສ ກາເຣຕິ ມຎ຺ເຎ’ຕິ ຊານາຕິ. ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວິຍ ຈ ອຍມ຺ປິ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕານມ຺ປິ ປາກຏາ ໂຫຕິ. ‘ເອຫິ, ຍາຫີ’ຕິ ຫິ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາປິ ‘ອິທໍ ນາເມສ ກາເຣຕິ ມຎ຺ເຎ’ຕິ ຎຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ເຈວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ຈ. ຕິສມຸຏ຺ຐານິກກາຍໍ ຈາເລຕິ ນ ຈາເລຕີຕິ, ອຍໍ ປນ ວາໂຣ ອິຘ ນ ລພ຺ຠຕິ. ປຸຣິມຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາຍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນກິຈ຺ຈມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ. ຍາ ປນ ຕສ຺ມິໍ ວຈີທ຺ວາເຣ ສິທ຺ຘາ ເຈຕນາ, ຍາຍ ມຸສາ ກເຖຕິ, ເປສຸຎ຺ຎໍ ກເຖຕິ, ຜຣຸສໍ ກເຖຕິ, ສມ຺ຜໍ ປລປຕິ, ມຸສາວາທາທີຫິ ວິຣມຕິ, ອິທໍ ວຈີກມ຺ມໍ ນາມ. ອິໂຕ ປຣໍ ສພ຺ພໍ ກມ຺ມວວຕ຺ຖານຎ຺ຈ ທ຺ວາຣວວຕ຺ຖານຎ຺ຈ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ວຈີກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ມໂນກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາ

ມໂນກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາຍໍ ປນ ກາມາວຈຣາທິວເສນ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ມໂນ ມໂນ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ກາມາວຈໂຣ ຈຕຸປຎ຺ຎາສວິໂຘ ໂຫຕິ, ຣູປາວຈໂຣ ປນ຺ນຣສວິໂຘ, ອຣູປາວຈໂຣ ທ຺ວາທສວິໂຘ, ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ອຏ຺ຐວິໂຘຕິ ສພ຺ໂພປິ ເອກູນນວຸຕິວິໂຘ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຍໍ ນາມ ມໂນ ມໂນທ຺ວາຣໍ ນ ໂຫຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ຫິ ອຍໍ ນາມ ເຈຕນາ ກມ຺ມໍ ນ ໂຫຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ອນ຺ຕມໂສ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາປິ ຫິ ເຈຕນາ ມຫາປກຣເຓ ກມ຺ມນ຺ຕ຺ເວວ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ, ເອວເມວ ອຍໍ ນາມ ມໂນ ມໂນທ຺ວາຣໍ ນ ໂຫຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ກມ຺ມໍ ນາເມຕໍ ກິໍ ກໂຣຕີຕິ? ອາຍູຫຕິ, ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ, ປິຓ຺ຑໍ ກໂຣຕິ, ເຈເຕຕິ, ກປ຺ເປຕິ, ປກປ຺ເປຕີຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓເຈຕນາ ກິໍ ອາຍູຫຕິ, ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ, ປິຓ຺ຑໍ ກໂຣຕິ, ເຈເຕຕິ, ກປ຺ເປຕິ, ປກປ຺ເປຕີຕິ?. ສຫຊາຕຘມ຺ເມ. ສາປິ ຫິ ສຫຊາເຕ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ເຘ ອາຍູຫຕິ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ ປິຓ຺ຑໍ ກໂຣຕິ ເຈເຕຕິ ກປ຺ເປຕິ ປກປ຺ເປຕີຕິ. ກິໍ ວາ ອິມິນາ ວາເທນ? ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກວເສນ ເຫຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ປເນຕ຺ຖ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ – ເຕຠູມກກຸສລາກຸສໂລ ເອກູນຕິໍສວິໂຘ ມໂນ ມໂນກມ຺ມທ຺ວາຣໍ ນາມ. ຍາ ປນ ຕສ຺ມິໍ ມໂນທ຺ວາເຣ ສິທ຺ຘາ ເຈຕນາ ຍາຍ ອຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາທມິຈ຺ຉາທສ຺ສນານິ ເຈວ ອນຠິຊ຺ຌາອພ຺ຍາປາທສມ຺ມາທສ຺ສນານິ ຈ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອິທໍ ມໂນກມ຺ມໍ ນາມ. ອິໂຕ ປຣໍ ສພ຺ພໍ ກມ຺ມວວຕ຺ຖານຎ຺ຈ ທ຺ວາຣວວຕ຺ຖານຎ຺ຈ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ. ອິມານິ ຕີຓິ ກມ຺ມທ຺ວາຣານິ ນາມ.

ມໂນກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ກມ຺ມກຖາ

ອິທານິ ຍານິ ຕີຓິ ກມ຺ມານິ ຐເປຕ຺ວາ ອິມານິ ກມ຺ມທ຺ວາຣານິ ທສ຺ສິຕານິ, ຕານິ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອວເສສສ຺ສ ທ຺ວາຣກຖາຍ ມາຕິກາຐປນສ຺ສ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ ໂຫຕິ. ຕີຓິ ຫິ ກມ຺ມານິ – ກາຍກມ຺ມໍ ວຈີກມ຺ມໍ ມໂນກມ຺ມນ຺ຕິ. ກິໍ ປເນຕໍ ກມ຺ມໍ ນາມາຕິ? ເຈຕນາ ເຈວ, ເອກຈ຺ເຈ ຈ ເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກາ ຘມ຺ມາ. ຕຕ຺ຖ ເຈຕນາຍ ກມ຺ມຠາເວ ອິມານິ ສຸຕ຺ຕານິ –

‘‘ເຈຕນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກມ຺ມໍ ວທາມິ, ເຈຕຍິຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ ກາເຍນ ວາຈາຍ ມນສາ’’ (ອ. ນິ. ໖.໖໓; ກຖາ. ໕໓໙). ‘‘ກາເຍ ວາ ຫິ, ອານນ຺ທ, ສຕິ ກາຍສຎ຺ເຈຕນາເຫຕຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ, ວາຈາຍ ວາ, ອານນ຺ທ, ສຕິ ວຈີສຎ຺ເຈຕນາເຫຕຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ; ມເນ ວາ, ອານນ຺ທ, ສຕິ ມໂນສຎ຺ເຈຕນາເຫຕຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ’’ (ສໍ. ນິ. ໒.໒໕; ອ. ນິ. ໔.໑໗໑). ‘‘ຕິວິຘາ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຍສຎ຺ເຈຕນາ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂຸທ຺ຣຍໍ, ທຸກ຺ຂວິປາກໍ; ຈຕຸພ຺ພິຘາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຈີສຎ຺ເຈຕນາ…ເປ… ຕິວິຘາ, ຠິກ຺ຂເວ, ມໂນສຎ຺ເຈຕນາ ອກຸສລໍ ມໂນກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂຸທ຺ຣຍໍ ທຸກ຺ຂວິປາກໍ ຕິວິຘາ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຍສຎ຺ເຈຕນາ ກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມໍ ສຸຂຸທ຺ຣຍໍ ສຸຂວິປາກໍ ຈຕຸພ຺ພິຘາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຈີສຎ຺ເຈຕນາ…ເປ… ຕິວິຘາ, ຠິກ຺ຂເວ, ມໂນສຎ຺ເຈຕນາ, ກຸສລໍ ມໂນກມ຺ມໍ ສຸຂຸທ຺ຣຍໍ ສຸຂວິປາກໍ’’ (ກຖາ. ໕໓໙; ອ. ນິ. ໑໐.໒໑໗ ໂຖກໍ ວິສທິສໍ). ‘‘ສຈາຍໍ, ອານນ຺ທ, ສມິທ຺ຘິ ໂມຆປຸຣິໂສ ປາຏລິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ເອວໍ ປຸຏ຺ໂຐ ເອວໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ – ສຎ຺ເຈຕນິຍໍ, ອາວຸໂສ ປາຏລິປຸຕ຺ຕ, ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ກາເຍນ ວາຈາຍ ມນສາ, ສຸຂເວທນີຍໍ ສຸຂໍ ໂສ ເວທຍຕິ…ເປ… ອທຸກ຺ຂມສຸຂເວທນີຍໍ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ໂສ ເວທຍຕີຕິ; ເອວໍ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ສມິທ຺ຘິ ໂມຆປຸຣິໂສ ປາຏລິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ສມ຺ມາ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໐໐; ກຖາ. ໕໓໙).

ອິມານິ ຕາວ ເຈຕນາຍ ກມ຺ມຠາເວ ສຸຕ຺ຕານິ. ເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ປນ ກມ຺ມຠາໂວ ກມ຺ມຈຕຸກ຺ເກນ ທີປິໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກມ຺ມານິ ມຍາ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວທິຕານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກມ຺ມໍ ກຓ຺ຫໍ ກຓ຺ຫວິປາກໍ, ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກມ຺ມໍ ສຸກ຺ກໍ ສຸກ຺ກວິປາກໍ, ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກມ຺ມໍ ກຓ຺ຫສຸກ຺ກໍ ກຓ຺ຫສຸກ຺ກວິປາກໍ, ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກມ຺ມໍ ອກຓ຺ຫໍ ອສຸກ຺ກໍ ອກຓ຺ຫອສຸກ຺ກວິປາກໍ ກມ຺ມກ຺ຂຍາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໓໒-໒໓໓).… ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກມ຺ມໍ ອກຓ຺ຫໍ ອສຸກ຺ກໍ ອກຓ຺ຫອສຸກ຺ກວິປາກໍ ກມ຺ມກ຺ຂຍາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ? ຍທິທໍ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ – ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ…ເປ… ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກມ຺ມໍ ອກຓ຺ຫໍ ອສຸກ຺ກໍ ອກຓ຺ຫອສຸກ຺ກວິປາກໍ ກມ຺ມກ຺ຂຍາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໓໘).… ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກມ຺ມໍ ອກຓ຺ຫໍ ອສຸກ຺ກໍ ອກຓ຺ຫອສຸກ຺ກວິປາກໍ ກມ຺ມກ຺ຂຍາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ? ອຍເມວ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ – ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ …ເປ… ສມ຺ມາສມາຘິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກມ຺ມໍ ອກຓ຺ຫໍ ອສຸກ຺ກໍ ອກຓ຺ຫອສຸກ຺ກວິປາກໍ ກມ຺ມກ຺ຂຍາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໓໗).

ເອວໍ ອິເມ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄມຄ຺ຄງ຺ຄປ຺ປເຠທໂຕ ປນ຺ນຣສ ຘມ຺ມາ ກມ຺ມຈຕຸກ຺ເກນ ທີປິຕາ. ອຠິຊ຺ຌາ, ພ຺ຍາປາໂທ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ, ອນຠິຊ຺ຌາ, ອພ຺ຍາປາໂທ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ ອິເມຫິ ປນ ຉຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກວີສຕິ ເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກາ ຘມ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຖ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ ຠຊາປິຍມາໂນ ກາຍກມ຺ມາທີນິ ຕີຓິ ກມ຺ມານິ ຠຊຕິ. ຍຎ຺ຫິ ກາເຍນ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ອຊ຺ຌາຈຣຕິ, ຕມ຺ຫາ ສໍວໂຣ ກາຍິໂກຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍໍ ວາຈາຍ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ອຊ຺ຌາຈຣຕິ, ຕມ຺ຫາ ສໍວໂຣ ວາຈສິໂກຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຕິ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ກາຍກມ຺ມໍ, ສມ຺ມາວາຈາ ວຈີກມ຺ມໍ. ເອຕສ຺ມິໍ ທ຺ວເຍ ຄຫິເຕ ສມ຺ມາອາຊີໂວ ຕປ຺ປກ຺ຂິກຕ຺ຕາ ຄຫິໂຕວ ໂຫຕິ. ຍໍ ປນ ມເນນ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ອຊ຺ຌາຈຣຕິ, ຕມ຺ຫາ ສໍວໂຣ ມານສິໂກຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສ ທິຏ຺ຐິສງ຺ກປ຺ປວາຍາມສຕິສມາຘິວເສນ ປຎ຺ຈວິໂຘ ໂຫຕິ. ອຍໍ ປຎ຺ຈວິໂຘປິ ມໂນກມ຺ມໍ ນາມ. ເອວໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ ຠຊາປິຍມາໂນ ຕີຓິ ກມ຺ມານິ ຠຊຕິ.

ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ທ຺ວາຣສໍສນ຺ທນໍ ນາມ ໂຫຕິ. ກາຍວຈີທ຺ວາເຣສຸ ຫິ ໂຈປນໍ ປຕ຺ວາ ກມ຺ມປຖໍ ອປ຺ປຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ມໂນທ຺ວາເຣ ຈ ສມຸທາຈາຣໍ ປຕ຺ວາ ກມ຺ມປຖໍ ອປ຺ປຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ; ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍຕໍທ຺ວາຣປກ຺ຂິກເມວ ອກໍສຸ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ນໂຍ – ໂຍ ‘ມິຄວໍ ຄມິສ຺ສາມີ’ຕິ ຘນຸໍ ສຊ຺ເຊຕິ, ຊິຍໍ ວຏ຺ເຏຕິ, ສຕ຺ຕິໍ ນິເສຕິ, ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ວຕ຺ຖໍ ປຣິທຫຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ກາຍທ຺ວາເຣ ໂຈປນໍ ປຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂສ ອຣຎ຺ເຎ ທິວສໍ ຈຣິຕ຺ວາ ອນ຺ຕມໂສ ສສພິຬາຣມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ລຠຕິ, ອິທໍ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມໍ ນາມ ໂຫຕິ ນ ໂຫຕີຕິ? ນ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ກມ຺ມປຖໍ ອປ຺ປຕ຺ຕຕາຍ. ເກວລໍ ປນ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ມຈ຺ຉຄ຺ຄຫຓາທີ ສຸປໂຍເຄສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ວຈີທ຺ວາເຣປິ ‘ມິຄວໍ ຄມິສ຺ສາມິ’ ‘ເວເຄນ ຘນຸອາທີນິ ສຊ຺ເຊຖາ’ຕິ ອາຓາເປຕ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ອຣຎ຺ເຎ ກິຎ຺ຈິ ອລຠນ຺ຕສ຺ສ ກິຎ຺ຈາປິ ວຈີທ຺ວາເຣ ໂຈປນໍ ປຕ຺ຕໍ, ກມ຺ມປຖໍ ອປ຺ປຕ຺ຕຕາຍ ປນ ກາຍກມ຺ມໍ ນ ໂຫຕິ. ເກວລໍ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ມໂນທ຺ວາເຣ ປນ ວຘກເຈຕນາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນມຕ຺ຕາຍ ເອວ ກມ຺ມປຖເຠໂທວ ໂຫຕິ. ໂສ ຈ ໂຂ ພ຺ຍາປາທວເສນ ນ ປາຓາຕິປາຕວເສນ. ອກຸສລຎ຺ຫິ ກາຍກມ຺ມໍ ກາຍວຈີທ຺ວາເຣສຸ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ນ ມໂນທ຺ວາເຣ; ຕຖາ ອກຸສລໍ ວຈີກມ຺ມໍ. ອກຸສລໍ ມໂນກມ຺ມໍ ປນ ຕີສຸປິ ທ຺ວາເຣສຸ ສມຸຏ຺ຐາຕິ; ຕຖາ ກຸສລານິ ກາຍວຈີມໂນກມ຺ມານິ.

ກຖໍ? ສຫຕ຺ຖາ ຫິ ປາຓໍ ຫນນ຺ຕສ຺ສ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ມິຈ຺ຉາຈາຣໍ ຈຣນ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ກາຍກມ຺ມເມວ ໂຫຕິ. ທ຺ວາຣມ຺ປິ ກາຍທ຺ວາຣເມວ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຕາວ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມໍ ກາຍທ຺ວາເຣ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ເຕຫິ ປນ ຈິຕ຺ເຕຫິ ສຫຊາຕາ ອຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາທມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂຍ ເຈຕນາປກ຺ຂິກາ ວາ ຠວນ຺ຕິ, ອພ຺ໂພຫາຣິກາ ວາ. ‘ຄຈ຺ຉ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຫິ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠຓ຺ຑໍ ອວຫຣາ’ຕິ ອາຓາເປນ຺ຕສ຺ສ ປນ ກມ຺ມໍ ກາຍກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ທ຺ວາຣໍ ປນ ວຈີທ຺ວາຣໍ. ເອວໍ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມໍ ວຈີທ຺ວາເຣ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ເຕຫິ ປນ ຈິຕ຺ເຕຫິ ສຫຊາຕາ ອຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາທມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂຍ ເຈຕນາປກ຺ຂິກາ ວາ ຠວນ຺ຕິ ອພ຺ໂພຫາຣິກາ ວາ. ເອຕ຺ຕກາ ອາຈຣິຍານໍ ສມານຕ຺ຖກຖາ ນາມ.

ວິຕຓ຺ຑວາທີ ປນາຫ – ‘ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມໍ ມໂນທ຺ວາເຣປິ ສມຸຏ຺ຐາຕີ’ຕິ. ໂສ ‘ຕໂຍ ສງ຺ຄເຫ ອາຣຸຬ຺ຫໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣາຫີ’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ອິທໍ ກຸລຸມ຺ພສຸຕ຺ຕໍ ນາມ ອາຫຣິ –

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ອິທ຺ຘິມາ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ກຸຈ຺ຉິຄຕໍ ຄພ຺ຠໍ ປາປເກນ ມນສາ ອນຸເປກ຺ຂໂກ ໂຫຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຍໍ ກຸຈ຺ຉິຄໂຕ ຄພ຺ໂຠ ນ ໂສຕ຺ຖິນາ ອຠິນິກ຺ຂເມຍ຺ຍາ’ຕິ. ເອວໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸລຸມ຺ພສ຺ສ ອຸປຆາໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘ເອວໍ ຈິນ຺ຕິຕມຕ຺ເຕເຍວ ມນສາ ກຸຈ຺ຉິຄໂຕ ຄພ຺ໂຠ ເຜຓປິຓ຺ໂຑ ວິຍ ວິລີຍຕິ. ເອຕ຺ຖ ກຸໂຕ ກາຍງ຺ຄໂຈປນໍ ວາ ວາຈງ຺ຄໂຈປນໍ ວາ? ມໂນທ຺ວາຣສ຺ມິໍເຍວ ປນ ອິທໍ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມໍ ສມຸຏ຺ຐາຕີ’ຕິ.

ຕເມນໍ ‘ຕວ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ຕຸລຍິສ຺ສາມາ’ຕິ ວຕ຺ວາ ເອວໍ ຕຸລຍິໍສຸ – ‘ຕ຺ວໍ ອິທ຺ຘິຍາ ປຣູປຆາຕໍ ວເທສິ. ອິທ຺ຘິ ນາມ ເຈສາ – ອຘິຏ຺ຐານິທ຺ຘິ, ວິກຸພ຺ພນິທ຺ຘິ, ມໂນມຍິທ຺ຘິ, ຎາຓວິປ຺ຜາຣິທ຺ຘິ, ສມາຘິວິປ຺ຜາຣິທ຺ຘິ, ອຣິຍິທ຺ຘິ, ກມ຺ມວິປາກຊິທ຺ຘິ, ປຸຎ຺ຎວໂຕ ອິທ຺ຘິ, ວິຊ຺ຊາມຍິທ຺ຘິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມາປໂຍຄປຈ຺ຈຍາ ອິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ອິທ຺ຘີຕິ ທສວິຘາ (ປຏິ. ມ. ໓.໑໐). ຕຕ຺ຖ ກຕຣໍ ອິທ຺ຘິໍ ວເທສີ’ຕິ? ‘ຠາວນາມຍ’ນ຺ຕິ. ‘ກິໍ ປນ ຠາວນາມຍິທ຺ຘິຍາ ປຣູປຆາຕກມ຺ມໍ ໂຫຕີ’ຕິ? ‘ອາມ, ເອກຈ຺ເຈ ອາຈຣິຍາ ເອກວາຣໍ ໂຫຕີ’ຕິ; ວທນ຺ຕິ ຍຖາ ຫິ ປຣໍ ປຫຣິຕຸກາເມນ ອຸທກຠຣິເຕ ຆເຏ ຂິຕ຺ເຕ ຆໂຏປິ ຠິຊ຺ຊຕິ, ອຸທກມ຺ປິ ນສ຺ສຕິ, ເອວເມວ ຠາວນາມຍິທ຺ຘິຍາ ເອກວາຣໍ ປຣູປຆາຕກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ສາ ນສ຺ສຕີຕິ. ອຖ ນໍ ‘ຠາວນາມຍິທ຺ຘິຍາ ເນວ ເອກວາຣໍ ນ ທ຺ເວ ວາເຣ ປຣູປຆາຕກມ຺ມໍ ໂຫຕີ’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ສຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘ຠາວນາມຍິທ຺ຘິ ກິໍ ກຸສລາ, ອກຸສລາ, ອພ຺ຍາກຕາ? ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ, ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ? ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣາ, ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕາ, ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣາ? ກາມາວຈຣາ, ຣູປາວຈຣາ, ອຣູປາວຈຣາ’ຕິ?

ອິມໍ ປນ ປຎ຺ຫໍ ໂຍ ຊານາຕິ ໂສ ເອວໍ ວກ຺ຂຕິ – ‘ຠາວນາມຍິທ຺ຘິ ກຸສລາ ວາ ໂຫຕິ, ອພ຺ຍາກຕາ ວາ; ອທຸກ຺ຂມສຸຂເວທນີຍາ ເອວ, ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣາ ເອວ, ຣູປາວຈຣາ ເອວາ’ຕິ. ໂສ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘ປາຓາຕິປາຕເຈຕນາ ກຸສລາທີສຸ ກຕຣໍ ໂກຏ຺ຐາສໍ ຠຊຕີ’ຕິ? ຊານນ຺ໂຕ ວກ຺ຂຕິ – ‘ປາຓາຕິປາຕເຈຕນາ ອກຸສລາ ເອວ, ທຸກ຺ຂເວທນີຍາ ເອວ, ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣາ ເອວ ກາມາວຈຣາ ເອວາ’ຕິ. ‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕວ ປຎ຺ໂຫ ເນວ ກຸສລຕ຺ຕິເກນ ສເມຕິ, ນ ເວທນາຕ຺ຕິເກນ, ນ ວິຕກ຺ກຕ຺ຕິເກນ, ນ ຠູມນ຺ຕເຣນາ’ຕິ.

‘ກິໍ ປນ ເອວໍ ມຫນ຺ຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ນິຣຕ຺ຖກ’ນ຺ຕິ? ‘ໂນ ນິຣຕ຺ຖກໍ; ຕ຺ວໍ ປນສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານາສິ. ‘‘ອິທ຺ຘິມາ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຫິ ເນວ ຠາວນາມຍິທ຺ຘິ ອຘິປ຺ເປຕາ, ອາຖພ຺ພຓິທ຺ຘິ ປນ ອຘິປ຺ເປຕາ. ສາ ຫິ ເອຕ຺ຖ ລພ຺ຠມານາ ລພ຺ຠຕິ. ສາ ປນ ກາຍວຈີທ຺ວາຣານິ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ອາຖພ຺ພຓິທ຺ຘິກາ ຫິ ສຕ຺ຕາຫໍ ອໂລຓກໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ທພ຺ເພ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປຖວິຍໍ ສຍມານາ ຕປໍ ຈຣິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ສຸສານຠູມິໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ປເທ ຐຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໍ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ມຸເຂນ ວິຊ຺ຊໍ ປຣິຊປ຺ປນ຺ຕິ. ອຖ ເນສໍ ກມ຺ມໍ ສມິຊ຺ຌຕິ. ເອວໍ ອຍມ຺ປິ ອິທ຺ຘິ ກາຍວຈີທ຺ວາຣານິ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ. ‘ນ ກາຍກມ຺ມໍ ມໂນທ຺ວາເຣ ສມຸຏ຺ຐາຕີ’ຕິ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ.

ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຍ ປນ ມຸສາວາທາທີນິ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ວຈີກມ຺ມໍ, ທ຺ວາຣໍ ປນ ກາຍທ຺ວາຣໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອກຸສລໍ ວຈີກມ຺ມມ຺ປິ ກາຍທ຺ວາເຣ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ເຕຫິ ປນ ຈິຕ຺ເຕຫິ ສຫຊາຕາ ອຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາທມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂຍ ເຈຕນາປກ຺ຂິກາ ວາ ຠວນ຺ຕິ, ອພ຺ໂພຫາຣິກາ ວາ. ວຈີເຠທໍ ປນ ກຕ຺ວາ ມຸສາວາທາທີນິ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມມ຺ປິ ວຈີກມ຺ມໍ ທ຺ວາຣມ຺ປິ ວຈີທ຺ວາຣເມວ. ເອວໍ ອກຸສລໍ ວຈີກມ຺ມໍ ວຈີທ຺ວາເຣ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ເຕຫິ ປນ ຈິຕ຺ເຕຫິ ສຫຊາຕາ ອຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາທມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂຍ ເຈຕນາປກ຺ຂິກາ ວາ ຠວນ຺ຕິ ອພ຺ໂພຫາຣິກາ ວາ. ເອຕ຺ຕກາ ອາຈຣິຍານໍ ສມານຕ຺ຖກຖາ ນາມ.

ວິຕຓ຺ຑວາທີ ປນາຫ – ‘ອກຸສລໍ ວຈີກມ຺ມໍ ມໂນທ຺ວາເຣປິ ສມຸຏ຺ຐາຕີ’ຕິ. ໂສ ‘ຕໂຍ ສງ຺ຄເຫ ອາຣຸຬ຺ຫໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣາຫີ’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ອິທໍ ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘກໂຕ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣິ –

‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ຍາວຕຕິຍໍ ອນຸສ຺ສາວິຍມາເນ ສຣມາໂນ ສນ຺ຕິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ນາວິກເຣຍ຺ຍ ສມ຺ປຊານມຸສາວາທສ຺ສ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໓໔).

ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘ເອວໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອນາວິກໂຣນ຺ໂຕ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕວ ອຎ຺ຎໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ເອຕ຺ຖ ກຸໂຕ ກາຍງ຺ຄໂຈປນໍ ວາ ວາຈງ຺ຄໂຈປນໍ ວາ? ມໂນທ຺ວາຣສ຺ມິໍເຍວ ປນ ອິທໍ ອກຸສລໍ ວຈີກມ຺ມໍ ສມຸຏ຺ຐາຕີ’ຕິ.

ໂສ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘ກິໍ ປເນຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເນຍ຺ຍຕ຺ຖໍ ອຸທາຫຸ ນີຕຕ຺ຖ’ນ຺ຕິ? ‘ນີຕຕ຺ຖເມວ ມຍ຺ຫໍ ສຸຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ. ໂສ ‘ມາ ເອວໍ ອວຈ, ຕຸລຍິສ຺ສາມສ຺ສ ອຕ຺ຖ’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ເອວໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ – ‘ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທ ກິໍ ໂຫຕີ’ຕິ? ຊານນ຺ໂຕ ‘ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທ ທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕີ’ຕິ ວກ຺ຂຕິ. ຕໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘ວິນຍສ຺ສ ທ຺ເວ ມູລານິ – ກາໂຍ ຈ ວາຈາ ຈ; ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຫິ ສພ຺ພາປຕ຺ຕິໂຍ ອິເມສຸເຍວ ທ຺ວີສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ, ມໂນທ຺ວາເຣ ອາປຕ຺ຕິປຎ຺ຎປນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕ຺ວໍ ອຕິວິຍ ວິນເຍ ປກຕຎ຺ຎູ, ໂຍ ສຕ຺ຖາຣາ ອປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ຐາເນ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎເປສິ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂສິ, ຊິນຈກ຺ກໍ ປຫຣສີ’ຕິອາທິວຈເນຫິ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ – ‘ສມ຺ປຊານມຸສາວາໂທ ກິຣິຍໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ ອຸທາຫຸ ອກິຣິຍໂຕ’ຕິ? ຊານນ຺ໂຕ ‘ກິຣິຍໂຕ’ຕິ ວກ຺ຂຕິ. ຕໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘ອນາວິກໂຣນ຺ໂຕ ກຕຣໍ ກິຣິຍໍ ກໂຣຕີ’ຕິ? ອທ຺ຘາ ຫິ ກິຣິຍໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ວິຆາຕໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ຕໂຕ ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ເຖນ ສຎ຺ຎາເປຕພ຺ໂພ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ຍ຺ວາຍໍ ‘ສມ຺ປຊານມຸສາວາໂທ ໂຫຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ອາປຕ຺ຕິໂຕ ກິໍ ໂຫຕິ? ‘ກຕຣາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີ’ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ’. ສາ ຈ ໂຂ ນ ມຸສາວາທລກ຺ຂເຓນ, ຠຄວໂຕ ປນ ວຈເນນ ວຈີທ຺ວາເຣ ອກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານາ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ອນາລປນ຺ໂຕ ມນຸເຊນ ເກນຈິ,

ວາຈາຄິຣໍ ໂນ ຈ ປເຣ ຠເຓຍ຺ຍ;

ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ວາຈສິກໍ ນ ກາຍິກໍ,

ປຎ຺ຫາ ເມສາ ກຸສເລຫິ ຈິນ຺ຕິຕາ’’ຕິ. (ປຏິ. ໔໗໙);

ເອວໍ ອກຸສລໍ ວຈີກມ຺ມໍ ນ ມໂນທ຺ວາເຣ ສມຸຏ຺ຐາຕີຕິ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ.

ຍທາ ປນ ອຠິຊ຺ຌາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ກາຍງ຺ຄໍ ໂຈເປນ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖຄ຺ຄາຫາທີນິ ກໂຣຕິ, ພ຺ຍາປາທສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ທຓ຺ຑປຣາມາສາທີນິ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ‘ຂນ຺ທສິວາທໂຍ ເສຏ຺ຐາ’ຕິ ເຕສໍ ອຠິວາທນອຎ຺ຊລິກມ຺ມຠູຕປີຐກປຣິຠຓ຺ຑາທີນິ ກໂຣຕິ, ຕທາ ກມ຺ມໍ ມໂນກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ທ຺ວາຣໍ ປນ ກາຍທ຺ວາຣໍ. ເອວໍ ອກຸສລໍ ມໂນກມ຺ມໍ ກາຍທ຺ວາເຣ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ເຈຕນາ ປເນຕ຺ຖ ອພ຺ໂພຫາຣິກາ.

ຍທາ ປນ ອຠິຊ຺ຌາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ວາຈງ຺ຄໍ ໂຈເປນ຺ໂຕ ‘ອໂຫ ວຕ ຍໍ ປຣສ຺ສ, ຕໍ ມມສ຺ສາ’ຕິ ປຣວິຕ຺ຕູປກຣຓໍ ອຠິຊ຺ຌາຍຕິ, ພ຺ຍາປາທສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ‘ອິເມ ສຕ຺ຕາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕຸ ວາ, ພຊ຺ຌນ຺ຕຸ ວາ, ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊນ຺ຕຸ ວາ, ມາ ວາ ອເຫສຸ’ນ຺ຕິ ວທຕິ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນໍ, ນຕ຺ຖິ ຍິຏ຺ຐ’ນ຺ຕິອາທີນິ ວທຕິ, ຕທາ ກມ຺ມໍ ມໂນກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ທ຺ວາຣໍ ປນ ວຈີທ຺ວາຣໍ. ເອວໍ ອກຸສລໍ ມໂນກມ຺ມໍ ວຈີທ຺ວາເຣ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ເຈຕນາ ປເນຕ຺ຖ ອພ຺ໂພຫາຣິກາ.

ຍທາ ປນ ກາຍງ຺ຄວາຈງ຺ຄານິ ອໂຈເປຕ຺ວາ ຣໂຫ ນິສິນ຺ໂນ ອຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາທມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິສຫຄຕານິ ຈິຕ຺ຕານິ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ຕທາ ກມ຺ມໍ ມໂນກມ຺ມໍ, ທ຺ວາຣມ຺ປິ ມໂນທ຺ວາຣເມວ. ເອວໍ ອກຸສລໍ ມໂນກມ຺ມໍ ມໂນທ຺ວາເຣ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ເຈຕນາປິ ເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກາ ຘມ຺ມາປິ ມໂນທ຺ວາເຣເຍວ ສມຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ເອວໍ ອກຸສລໍ ມໂນກມ຺ມໍ ຕີສຸປິ ທ຺ວາເຣສຸ ສມຸຏ຺ຐາຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘ຕຖາ ກຸສລານິ ກາຍວຈີມໂນກມ຺ມານີ’ຕິ, ຕຕ຺ຣາຍໍ ນໂຍ – ຍທາ ຫິ ເກນຈິ ກາຣເຓນ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘ປາຓາຕິປາຕາ ອທິນ຺ນາທານາ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ ປຏິວິຣມາມີ’ຕິ ອິມານິ ສິກ຺ຂາປທານິ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕທາ ກມ຺ມໍ ກາຍກມ຺ມໍ ທ຺ວາຣມ຺ປິ ກາຍທ຺ວາຣເມວ. ເອວໍ ກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມໍ ກາຍທ຺ວາເຣ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ເຕຫິ ຈິຕ຺ເຕຫິ ສຫຄຕາ ອນຠິຊ຺ຌາທໂຍ ເຈຕນາປກ຺ຂິກາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ, ອພ຺ໂພຫາຣິກາ ວາ.

ຍທາ ປນ ຕາເນວ ສິກ຺ຂາປທານິ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕທາ ກມ຺ມໍ ກາຍກມ຺ມໍ, ທ຺ວາຣໍ ປນ ວຈີທ຺ວາຣໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມໍ ວຈີທ຺ວາເຣ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ເຕຫິ ຈິຕ຺ເຕຫິ ສຫຄຕາ ອນຠິຊ຺ຌາທໂຍ ເຈຕນາປກ຺ຂິກາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ, ອພ຺ໂພຫາຣິກາ ວາ.

ຍທາ ປນ ເຕສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ທິຍ຺ຍມາເນສຸ ກາຍງ຺ຄວາຈງ຺ຄານິ ອໂຈເປຕ຺ວາ ມນສາວ ‘ປາຓາຕິປາຕາ ອທິນ຺ນາທານາ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ ປຏິວິຣມາມີ’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕທາ ກມ຺ມໍ ກາຍກມ຺ມໍ, ທ຺ວາຣໍ ປນ ມໂນທ຺ວາຣໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມໍ ມໂນທ຺ວາເຣ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ເຕຫິ ຈິຕ຺ເຕຫິ ສຫຄຕາ ອນຠິຊ຺ຌາທໂຍ ເຈຕນາປກ຺ຂິກາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ, ອພ຺ໂພຫາຣິກາ ວາ.

‘ມຸສາວາທາ ເວຣມຓີ’ອາທີນິ ປນ ຈຕ຺ຕາຣິ ສິກ຺ຂາປທານິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ກາຍາທີຫິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ກຸສລໍ ວຈີກມ຺ມໍ ຕີສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ສມຸຏ຺ຐາຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຘາປິ ອນຠິຊ຺ຌາທໂຍ ເຈຕນາປກ຺ຂິກາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ, ອພ຺ໂພຫາຣິກາ ວາ.

ອນຠິຊ຺ຌາທິສຫຄເຕຫິ ປນ ຈິຕ຺ເຕຫິ ກາຍງ຺ຄໍ ໂຈເປຕ຺ວາ ເຈຕິຍງ຺ຄຓສມ຺ມຊ຺ຊນຄນ຺ຘມາລາທິປູຊນເຈຕິຍວນ຺ທນາທີນິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ມໂນກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ທ຺ວາຣໍ ປນ ກາຍທ຺ວາຣໍ. ເອວໍ ກຸສລໍ ມໂນກມ຺ມໍ ກາຍທ຺ວາເຣ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ເຈຕນາ ປເນຕ຺ຖ ອພ຺ໂພຫາຣິກາ. ອນຠິຊ຺ຌາສຫຄເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ວາຈງ຺ຄໍ ໂຈເປຕ຺ວາ ‘ອໂຫ ວຕ ຍໍ ປຣສ຺ສ ວິຕ຺ຕູປກຣຓໍ ນ ຕໍ ມມສ຺ສາ’ຕິ ອນຠິຊ຺ຌາຍໂຕ ອພ຺ຍາປາທສຫຄເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ‘ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ອເວຣາ ອພ຺ຍາພຊ຺ຌາ ອນີຆາ ສຸຂີ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣນ຺ຕູ’ຕິ ວທນ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສຫຄເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ‘ອຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’ນ຺ຕິອາທີນິ ອຸທາຫຣນ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ມໂນກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ທ຺ວາຣໍ ປນ ວຈີທ຺ວາຣໍ. ເອວໍ ກຸສລໍ ມໂນກມ຺ມໍ ວຈີທ຺ວາເຣ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ເຈຕນາ ປເນຕ຺ຖ ອພ຺ໂພຫາຣິກາ. ກາຍງ຺ຄວາຈງ຺ຄານິ ປນ ອໂຈເປຕ຺ວາ ຣໂຫ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ມນສາວ ອນຠິຊ຺ຌາທິສຫຄຕານິ ຈິຕ຺ຕານິ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ມໂນກມ຺ມໍ, ທ຺ວາຣມ຺ປິ ມໂນທ຺ວາຣເມວ. ເອວໍ ກຸສລໍ ມໂນກມ຺ມໍ ມໂນທ຺ວາເຣ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ເຈຕນາປິ ເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກາ ຘມ຺ມາປິ ມໂນທ຺ວາເຣເຍວ ສມຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອາຓຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐິເຕສຸ ປາຓາຕິປາຕອທິນ຺ນາທາເນສຸ ກມ຺ມມ຺ປິ ກາຍກມ຺ມໍ ທ຺ວາຣມ຺ປິ ກມ຺ມວເສເນວ ກາຍທ຺ວາຣນ຺ຕິ ວທນ຺ໂຕ ກມ຺ມໍ ຣກ຺ຂຕິ, ທ຺ວາຣໍ ຠິນ຺ທຕິ ນາມ. ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຍ ສມຸຏ຺ຐິເຕສຸ ມຸສາວາທາທີສຸ ທ຺ວາຣມ຺ປິ ກາຍທ຺ວາຣໍ, ກມ຺ມມ຺ປິ ທ຺ວາຣວເສເນວ ກາຍກມ຺ມນ຺ຕິ ວທນ຺ໂຕ ທ຺ວາຣໍ ຣກ຺ຂຕິ ກມ຺ມໍ ຠິນ຺ທຕິ ນາມ. ຕສ຺ມາ ‘ກມ຺ມໍ ຣກ຺ຂາມີ’ຕິ ທ຺ວາຣໍ ນ ຠິນ຺ທິຕພ຺ພໍ, ‘ທ຺ວາຣໍ ຣກ຺ຂາມີ’ຕິ ກມ຺ມໍ ນ ຠິນ຺ທິຕພ຺ພໍ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕເນວ ປນ ນເຍນ ກມ຺ມຎ຺ຈ ທ຺ວາຣຎ຺ຈ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ກເຖນ຺ໂຕ ຫິ ເນວ ກມ຺ມໍ ນ ທ຺ວາຣໍ ຠິນ຺ທຕີຕິ.

ກມ຺ມກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອິທານິ ‘ປຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓານິ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓທ຺ວາຣານີ’ຕິອາທີສຸ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓໍ ຆານວິຎ຺ຎາຓໍ ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ຎາຓໍ ກາຍວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓານິ ນາມ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓທ຺ວາຣໍ ໂສຕ… ຆານ… ຊິວ຺ຫາ… ກາຍວິຎ຺ຎາຓທ຺ວາຣນ຺ຕິ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓທ຺ວາຣານິ ນາມ. ອິເມສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ທ຺ວາຣານໍ ວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ເຈຕນາ ເນວ ກາຍກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ນ ວຈີກມ຺ມໍ, ມໂນກມ຺ມເມວ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ໂສ ໂສຕ… ຆານ… ຊິວ຺ຫາ… ກາຍ… ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສຕິ ອິເມ ປນ ຉ ສມ຺ຜສ຺ສາ ນາມ. ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສທ຺ວາຣໍ ໂສຕ… ຆານ… ຊິວ຺ຫາ… ກາຍ… ມໂນສມ຺ຜສ຺ສທ຺ວາຣນ຺ຕິ ອິມານິ ຉ ສມ຺ຜສ຺ສທ຺ວາຣານິ ນາມ.

ຈກ຺ຂຸອສໍວໂຣ ໂສຕ… ຆານ… ຊິວ຺ຫາ… ປສາທກາຍ… ໂຈປນກາຍອສໍວໂຣ ວາຈາອສໍວໂຣ ມໂນອສໍວໂຣຕິ – ອິເມ ອຏ຺ຐ ອສໍວຣາ ນາມ. ເຕ ອຕ຺ຖໂຕ ‘ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຈ຺ຈໍ ອຎ຺ຎາຓໍ ອກ຺ຂນ຺ຕິ ໂກສຊ຺ຊ’ນ຺ຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສຸ ເອກຘມ຺ໂມປິ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນປຣິໂຍສາເນສຸ ຈິຕ຺ເຕສຸ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຊວນກ຺ຂເຓເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຊວເນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນປິ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ອສໍວໂຣຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສຫຊາໂຕ ຫິ ຜສ຺ໂສ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ໂສ ນາມ, ເຈຕນາ ມໂນກມ຺ມໍ ນາມ, ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມທ຺ວາຣໍ ນາມ. ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຈວິໂຘ ອສໍວໂຣ ນຕ຺ຖິ. ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນສຫຊາໂຕ ຜສ຺ໂສ ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສ ນາມ, ເຈຕນາ ມໂນກມ຺ມໍ ນາມ, ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມທ຺ວາຣໍ ນາມ. ເອຕ຺ຖາປິ ອສໍວໂຣ ນຕ຺ຖິ. ສນ຺ຕີຣຓໂວຏ຺ຐພ຺ພເນສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຊວນສຫຊາໂຕ ປນ ຜສ຺ໂສ ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສ ນາມ, ເຈຕນາ ມໂນກມ຺ມໍ ນາມ, ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມທ຺ວາຣໍ ນາມ. ເອຕ຺ຖ ອສໍວໂຣ ຈກ຺ຂຸອສໍວໂຣ ນາມ ໂຫຕິ. ໂສຕຆານຊິວ຺ຫາປສາທກາຍທ຺ວາເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍທາ ປນ ຣູປາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣາຣມ຺ມຓໍ ມໂນທ຺ວາຣິກຊວນໍ ວິນາ ວຈີທ຺ວາເຣນ ສຸທ຺ຘໍ ກາຍທ຺ວາຣສງ຺ຂາຕໍ ໂຈປນໍ ປາປຍມານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕທາ ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ສຫຊາໂຕ ຜສ຺ໂສ ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສ ນາມ, ເຈຕນາ ກາຍກມ຺ມໍ ນາມ, ຕໍ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ, ໂຈປນສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ມໂນທ຺ວາຣນ຺ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອຕ຺ຖ ອສໍວໂຣ ໂຈປນກາຍອສໍວໂຣ ນາມ. ຍທາ ຕາທິສໍເຍວ ຊວນໍ ວິນາ ກາຍທ຺ວາເຣນ ສຸທ຺ຘໍ ວຈີທ຺ວາຣສງ຺ຂາຕໍ ໂຈປນໍ ປາປຍມານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕທາ ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ສຫຊາໂຕ ຜສ຺ໂສ ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສ ນາມ, ເຈຕນາ ວຈີກມ຺ມໍ ນາມ, ຕໍ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ, ໂຈປນສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ມໂນທ຺ວາຣນ຺ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອຕ຺ຖ ອສໍວໂຣ ວາຈາອສໍວໂຣ ນາມ. ຍທາ ປນ ຕາທິສໍ ຊວນຈິຕ຺ຕໍ ວິນາ ກາຍວຈີທ຺ວາເຣຫິ ສຸທ຺ຘໍ ມໂນທ຺ວາຣເມວ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕທາ ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ສຫຊາໂຕ ຜສ຺ໂສ ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສ ນາມ, ເຈຕນາ ມໂນກມ຺ມໍ ນາມ, ຕໍ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມທ຺ວາຣໍ ນາມ. ເອຕ຺ຖ ອສໍວໂຣ ມໂນອສໍວໂຣ ນາມ. ອິຕິ ອິເມສໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ອສໍວຣານໍ ວເສນ ຈກ຺ຂຸອສໍວຣທ຺ວາຣໍ, ໂສຕ… ຆານ… ຊິວ຺ຫາ… ປສາທກາຍ… ໂຈປນກາຍ… ວາຈາ… ມໂນອສໍວຣທ຺ວາຣນ຺ຕິ ອິມານິ ອຏ຺ຐ ອສໍວຣທ຺ວາຣານິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ຈກ຺ຂຸສໍວໂຣ ໂສຕ… ຆານ… ຊິວ຺ຫາ… ປສາທກາຍ… ໂຈປນກາຍ… ວາຈາ… ມໂນສໍວໂຣຕິ ອິເມ ປນ ອຏ຺ຐ ສໍວຣາ ນາມ. ເຕ ອຕ຺ຖໂຕ ‘ສີລໍ ສຕິ ຎາຓໍ ຂນ຺ຕິ ວີຣິຍ’ນ຺ຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສຸປິ ເອກຘມ຺ໂມປິ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນປຣິໂຍສາເນສຸ ຈິຕ຺ເຕສຸ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຊວນກ຺ຂເຓເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຊວເນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນປິ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ສໍວໂຣຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສາປິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສຫຊາໂຕ ຫິ ຜສ຺ໂສ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ໂສຕິອາທິນາ ອສໍວເຣ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິຕິ ອິເມສໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ສໍວຣານໍ ວເສນ ຈກ຺ຂຸສໍວຣທ຺ວາຣໍ…ເປ… ມໂນສໍວຣທ຺ວາຣນ຺ຕິ ອິມານິ ອຏ຺ຐ ສໍວຣທ຺ວາຣານິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ອກຸສລກມ຺ມປຖກຖາ

ປາຓາຕິປາໂຕ, ອທິນ຺ນາທານໍ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາໂຣ, ມຸສາວາໂທ, ປິສຸຓວາຈາ, ຜຣຸສວາຈາ, ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ, ອຠິຊ຺ຌາ, ພ຺ຍາປາໂທ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີຕິ ອິເມ ປນ ທສ ອກຸສລກມ຺ມປຖາ ນາມ.

ຕຕ຺ຖ ປາຓສ຺ສ ອຕິປາໂຕ ປາຓາຕິປາໂຕ ນາມ; ປາຓວໂຘ, ປາຓຆາໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປາໂຓຕິ ເຈຕ຺ຖ ໂວຫາຣໂຕ ສຕ຺ໂຕ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ປາເຓ ປາຓສຎ຺ຎິໂນ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຸປຈ຺ເຉທກອຸປກ຺ກມສມຸຏ຺ຐາປິກາ ກາຍວຈີທ຺ວາຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ວຘກເຈຕນາ ປາຓາຕິປາໂຕ. ໂສ ຄຸຓວິຣຫິເຕສຸ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາທີສຸ ປາເຓສຸ ຂຸທ຺ທເກ ປາເຓ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ມຫາສຣີເຣ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ກສ຺ມາ? ປໂຍຄມຫນ຺ຕຕາຍ. ປໂຍຄສມຕ຺ເຕປິ ວຕ຺ຖຸມຫນ຺ຕຕາຍ. ຄຸຓວນ຺ເຕສຸ ມນຸສ຺ສາທີສຸ ອປ຺ປຄຸເຓ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ມຫາຄຸເຓ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ສຣີຣຄຸຓານໍ ປນ ສມຠາເວ ສຕິ ກິເລສານໍ ອຸປກ຺ກມານຎ຺ຈ ມຸທຸຕາຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ຕິພ຺ພຕາຍ ມຫາສາວຊ຺ໂຊຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈ ສມ຺ຠາຣາ ໂຫນ຺ຕິ – ປາໂຓ, ປາຓສຎ຺ຎິຕາ, ວຘກຈິຕ຺ຕໍ, ອຸປກ຺ກໂມ, ເຕນ ມຣຓນ຺ຕິ. ຉ ປໂຍຄາ – ສາຫຕ຺ຖິໂກ, ອາຓຕ຺ຕິໂກ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິໂຍ, ຖາວໂຣ, ວິຊ຺ຊາມໂຍ, ອິທ຺ຘິມໂຍຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນຕ຺ເຖ ວິຕ຺ຖາຣິຍມາເນ ອຕິປປຎ຺ໂຈ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ນ ວິຕ຺ຖາຣຍາມ. ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ເອວຣູປໍ ອຕ຺ຖິເກຫິ ປນ ສມນ຺ຕປາສາທິກໍ ວິນຍຏ຺ຐກຖໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໗໒) ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ອທິນ຺ນສ຺ສ ອາທານໍ ‘ອທິນ຺ນາທານໍ’; ປຣສ຺ສຫຣຓໍ, ເຖຍ຺ຍໍ, ໂຈຣິກາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ອທິນ຺ນນ຺ຕິ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ, ຍຕ຺ຖ ປໂຣ ຍຖາກາມກາຣິຕໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອທຓ຺ຑາຣໂຫ ອນຸປວຊ຺ໂຊ ຈ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິເຕ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕສຎ຺ຎິໂນ ຕທາທາຍກອຸປກ຺ກມສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຖຍ຺ຍເຈຕນາ ອທິນ຺ນາທານໍ. ຕໍ ຫີເນ ປຣສນ຺ຕເກ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊໍ, ປຓີເຕ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ. ກສ຺ມາ? ວຕ຺ຖຸປຓີຕຕາຍ. ວຕ຺ຖຸສມຕ຺ເຕ ສຕິ ຄຸຓາຘິການໍ ສນ຺ຕເກ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ. ຕໍຕໍຄຸຓາຘິກໍ ອຸປາທາຍ ຕໂຕ ຕໂຕ ຫີນຄຸຓສ຺ສ ສນ຺ຕເກ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊໍ.

ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈ ສມ຺ຠາຣາ ໂຫນ຺ຕິ – ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ, ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕສຎ຺ຎິຕາ, ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕໍ, ອຸປກ຺ກໂມ, ເຕນ ຫຣຓນ຺ຕິ. ຉ ປໂຍຄາ – ສາຫຕ຺ຖິກາທໂຍວ. ເຕ ຈ ໂຂ ຍຖານຸຣູປໍ ເຖຍ຺ຍາວຫາໂຣ, ປສຍ຺ຫາວຫາໂຣ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາວຫາໂຣ, ປຣິກປ຺ປາວຫາໂຣ, ກຸສາວຫາໂຣຕິ ອິເມສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອວຫາຣານໍ ວເສນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໓໘) ວຸຕ຺ໂຕ.

‘ກາເມສຸ ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ‘ກາເມສູ’ຕິ ເມຖຸນສມາຈາເຣສຸ; ‘ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ’ຕິ ເອກນ຺ຕນິນ຺ທິໂຕ ລາມກາຈາໂຣ. ລກ຺ຂຓໂຕ ປນ ອສທ຺ຘມ຺ມາຘິປ຺ປາເຍນ ກາຍທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ອຄມນີຍຏ຺ຐານວີຕິກ຺ກມເຈຕນາ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາໂຣ.

ຕຕ຺ຖ ອຄມນີຍຏ຺ຐານໍ ນາມ – ປຸຣິສານໍ ຕາວ ມາຕຸຣກ຺ຂິຕາ, ປິຕຸຣກ຺ຂິຕາ, ມາຕາປິຕຸຣກ຺ຂິຕາ, ຠາຕຸຣກ຺ຂິຕາ, ຠຄິນິຣກ຺ຂິຕາ, ຎາຕິຣກ຺ຂິຕາ, ໂຄຕ຺ຕຣກ຺ຂິຕາ, ຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕາ, ສາຣກ຺ຂາ, ສປຣິທຓ຺ຑາຕິ ມາຕຸຣກ຺ຂິຕາທໂຍ ທສ; ຘນກ຺ກີຕາ, ຉນ຺ທວາສິນີ, ໂຠຄວາສິນີ, ປຏວາສິນີ, ໂອທປຕ຺ຕກິນີ, ໂອຠຏຈຸມ຺ພຏາ, ທາສີ ຈ ຠຣິຍາ, ກມ຺ມກາຣີ ຈ ຠຣິຍາ, ຘຊາຫຏາ, ມຸຫຸຕ຺ຕິກາຕິ ເອຕາ ຘນກ຺ກີຕາທໂຍ ທສາຕິ ວີສຕິ ອິຕ຺ຖິໂຍ. ອິຕ຺ຖີສຸ ປນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສາຣກ຺ຂສປຣິທຓ຺ຑານໍ, ທສນ຺ນຎ຺ຈ ຘນກ຺ກີຕາທີນນ຺ຕິ ທ຺ວາທສນ຺ນໍ ອິຕ຺ຖີນໍ ອຎ຺ເຎ ປຸຣິສາ ອິທໍ ອຄມນີຍຏ຺ຐານໍ ນາມ.

ໂສ ປເນສ ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ສີລາທິຄຸຓຣຫິເຕ ອຄມນີຍຏ຺ຐາເນ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ສີລາທິຄຸຓສມ຺ປນ຺ເນ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ຕສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ຠາຣາ – ອຄມນີຍວຕ຺ຖຸ, ຕສ຺ມິໍ ເສວນຈິຕ຺ຕໍ, ເສວນປ຺ປໂຍໂຄ, ມຄ຺ເຄນມຄ຺ຄປ຺ປຏິປຕ຺ຕິອຘິວາສນນ຺ຕິ. ເອໂກ ປໂຍໂຄ ສາຫຕ຺ຖິໂກ ເອວ.

‘ມຸສາ’ຕິ ວິສໍວາທນປຸເຣກ຺ຂາຣສ຺ສ ອຕ຺ຖຠຎ຺ຊໂກ ວຈີປໂຍໂຄ, ກາຍປໂຍໂຄ ວາ. ວິສໍວາທນາຘິປ຺ປາເຍນ ປນສ຺ສ ປຣວິສໍວາທກກາຍວຈີປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ ມຸສາວາໂທ. ອປໂຣ ນໂຍ – ‘ມຸສາ’ຕິ ອຠູຕໍ ອຕຈ຺ຉໍ ວຕ຺ຖຸ. ‘ວາໂທ’ຕິ ຕສ຺ສ ຠູຕໂຕ ຕຈ຺ຉໂຕ ວິຎ຺ຎາປນໍ. ລກ຺ຂຓໂຕ ປນ ອຕຖໍ ວຕ຺ຖຸໍ ຕຖໂຕ ປຣໍ ວິຎ຺ຎາເປຕຸກາມສ຺ສ ຕຖາວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ ມຸສາວາໂທ. ໂສ ຍມຕ຺ຖໍ ຠຎ຺ຊຕິ ຕສ຺ສ ອປ຺ປຕາຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ມຫນ຺ຕຕາຍ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ອປິຈ ຄຫຏ຺ຐານໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ອທາຕຸກາມຕາຍ ‘ນຕ຺ຖີ’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ໂຕ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ. ສກ຺ຂິນາ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຖຠຎ຺ຊນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ໂຕ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ປພ຺ພຊິຕານໍ ອປ຺ປກມ຺ປິ ເຕລໍ ວາ ສປ຺ປິໍ ວາ ລຠິຕ຺ວາ ຫສາຘິປ຺ປາເຍນ ‘ອຊ຺ຊ ຄາເມ ເຕລໍ ນທີ ມຎ຺ເຎ ສນ຺ທຕີ’ຕິ ປູຣຓກຖານເຍນ ປວຕ຺ໂຕ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ. ອທິຏ຺ຐໍເຍວ ປນ ທິຏ຺ຐນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວທນ຺ຕານໍ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ.

ຕສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ຠາຣາ ໂຫນ຺ຕິ – ອຕຖໍ ວຕ຺ຖຸ, ວິສໍວາທນຈິຕ຺ຕໍ, ຕຊ຺ໂຊ ວາຍາໂມ, ປຣສ຺ສ ຕທຕ຺ຖວິຊານນນ຺ຕິ. ເອໂກ ປໂຍໂຄ – ສາຫຕ຺ຖິໂກວ. ໂສ ຈ ກາເຍນ ວາ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ເຘນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ປຣວິສໍວາທກກິຣິຍາກຣເຓ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕາຍ ເຈ ກິຣິຍາຍ ປໂຣ ຕມຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ, ອຍໍ ກິຣິຍສມຸຏ຺ຐາປິກເຈຕນາກ຺ຂເຓເຍວ ມຸສາວາທກມ຺ມຸນາ ພຊ຺ຌຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ຍຖາ ກາຍກາຍປ຺ປຏິພທ຺ຘວາຈາຫິ ປຣໍ ວິສໍວາເທຕິ, ຕຖາ ອິມສ຺ສ ‘ອິມໍ ຠຓາຫີ’ຕິ ອາຓາເປນ຺ໂຕປິ, ປຓ຺ຓໍ ລິຂິຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ໂຕປິ, ‘ອຍມຕ຺ໂຖ ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’ຕິ ກຸຏ຺ຏາທີສຸ ລິຂິຕ຺ວາ ຐເປນ຺ໂຕປິ; ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ອາຓຕ຺ຕິກນິສ຺ສຄ຺ຄິຍຖາວຣາປິ ປໂຍຄາ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ອນາຄຕຕ຺ຕາ ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພາ.

‘ປິສຸຓວາຈາ’ຕິອາທີສຸ ຍາຍ ວາຈາຍ ຍສ຺ສ ຕໍ ວາຈໍ ຠາສຕິ ຕສ຺ສ ຫທເຍ ອຕ຺ຕໂນ ປິຍຠາວໍ ປຣສ຺ສ ຈ ສຸຎ຺ຎຠາວໍ ກໂຣຕິ, ສາ ປິສຸຓວາຈາ. ຍາຍ ປນ ອຕ຺ຕານມ຺ປິ ປຣມ຺ປິ ຜຣຸສໍ ກໂຣຕິ, ຍາ ວາຈາ ສຍມ຺ປິ ຜຣຸສາ ເນວ ກຓ຺ຓສຸຂາ, ນ ຫທຍງ຺ຄມາ, ອຍໍ ‘ຜຣຸສວາຈາ’. ເຍນ ສມ຺ຜໍ ປລປຕິ, ນິຣຕ຺ຖກໍ, ໂສ ‘ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ’. ເຕສໍ ມູລຠູຕາ ເຈຕນາປິ ປິສຸຓວາຈາທິນາມເມວ ລຠຕິ. ສາ ເອວ ຈ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປເຣສໍ ວາ ເຠທາຍ ອຕ຺ຕໂນ ປິຍກມ຺ຍຕາຍ ວາ ກາຍວຈີປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ ປິສຸຓວາຈາ ນາມ. ສາ ຍສ຺ສ ເຠທໍ ກໂຣຕິ ຕສ຺ສ ອປ຺ປຄຸຓຕາຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊາ, ມຫາຄຸຓຕາຍ ມຫາສາວຊ຺ຊາ.

ຕສ຺ສາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ຠາຣາ – ‘ຠິນ຺ທິຕພ຺ໂພ ປໂຣ’ ອິຕິ ‘ອິເມ ນານາ ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ ວິນາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເຠທປຸເຣກ຺ຂາຣຕາ ວາ, ‘ອິຕິ ອຫໍ ປິໂຍ ຠວິສ຺ສາມິ ວິສ຺ສາສິໂກ’ຕິ ປິຍກມ຺ຍຕາ ວາ, ຕຊ຺ໂຊ ວາຍາໂມ, ຕສ຺ສ ຕທຕ຺ຖວິຊານນນ຺ຕິ. ປເຣ ປນ ອຠິນ຺ເນ ກມ຺ມປຖເຠໂທ ນຕ຺ຖິ, ຠິນ຺ເນ ເອວ ໂຫຕິ.

ປຣສ຺ສ ມມ຺ມຈ຺ເຉທກກາຍວຈີປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເອກນ຺ຕຜຣຸສເຈຕນາ ‘ຜຣຸສວາຈາ’. ຕສ຺ສາ ອາວິຠາວຕ຺ຖມິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ເອໂກ ກິຣ ທາຣໂກ ມາຕຸ ວຈນໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕໍ ມາຕາ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ‘ຈຓ຺ຑາ ຕໍ ມຫິໍສີ ອນຸພນ຺ຘຕູ’ຕິ ອກ຺ໂກສິ. ອຖສ຺ສ ຕເຖວ ອຣຎ຺ເຎ ມຫິໍສີ ອຸຏ຺ຐາສິ. ທາຣໂກ ‘ຍໍ ມມ ມາຕາ ມຸເຂນ ກເຖສິ ຕໍ ມາ ໂຫຕຸ, ຍໍ ຈິຕ຺ເຕນ ຈິນ຺ເຕສິ ຕໍ ໂຫຕູ’ຕິ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ອກາສິ. ມຫິໍສີ ຕຕ຺ເຖວ ພທ຺ຘາ ວິຍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອວໍ ມມ຺ມຈ຺ເຉທໂກປິ ປໂຍໂຄ ຈິຕ຺ຕສຓ຺ຫຕາຍ ຜຣຸສວາຈາ ນ ໂຫຕິ. ມາຕາປິຕໂຣ ຫິ ກທາຈິ ປຸຕ຺ຕເກ ເອວມ຺ປິ ວທນ຺ຕິ – ‘ໂຈຣາ ໂວ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ກໂຣນ຺ຕູ’ຕິ, ອຸປ຺ປລປຕ຺ຕມ຺ປິ ຈ ເນສໍ ອຸປຣິ ປຕນ຺ຕໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາ ຈ ກທາຈິ ນິສ຺ສິຕເກ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ – ‘ກິໍ ອິເມ ອຫິຣິກາ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປິໂນ ຈຣນ຺ຕິ, ນິທ຺ຘມຖ ເນ’ຕິ; ອຖ ຈ ເນສໍ ອາຄມາຘິຄມສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຍຖາ ຈ ຈິຕ຺ຕສຓ຺ຫຕາຍ ຜຣຸສວາຈາ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ວຈນສຓ຺ຫຕາຍ ອຜຣຸສວາຈາປິ ນ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ມາຣາເປຕຸກາມສ຺ສ ‘ອິມໍ ສຸຂໍ ສຍາເປຖາ’ຕິ ວຈນໍ ອຜຣຸສວາຈາ ໂຫຕິ. ຈິຕ຺ຕຜຣຸສຕາຍ ປເນສາ ຜຣຸສວາຈາວ. ສາ ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ປວຕ຺ຕິຕາ ຕສ຺ສ ອປ຺ປຄຸຓຕາຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊາ, ມຫາຄຸຓຕາຍ ມຫາສາວຊ຺ຊາ. ຕສ຺ສາ ຕໂຍ ສມ຺ຠາຣາ – ອກ຺ໂກສິຕພ຺ໂພ ປໂຣ, ກຸປິຕຈິຕ຺ຕໍ, ອກ຺ໂກສນນ຺ຕິ.

ອນຕ຺ຖວິຎ຺ຎາປິກາ ກາຍວຈີປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປິກາ ອກຸສລເຈຕນາ ‘ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ’. ໂສ ອາເສວນມນ຺ທຕາຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ. ອາເສວນມຫນ຺ຕຕາຍ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ຕສ຺ສ ທ຺ເວ ສມ຺ຠາຣາ – ຠາຣຕຍຸທ຺ຘສີຕາຫຣຓາທິນິຣຕ຺ຖກກຖາປຸເຣກ຺ຂາຣຕາ, ຕຖາຣູປີກຖາກຖນຎ຺ຈາຕິ. ປເຣ ປນ ຕໍ ກຖໍ ອຄຓ຺ຫນ຺ເຕ ກມ຺ມປຖເຠໂທ ນຕ຺ຖິ, ປເຣນ ສມ຺ຜປ຺ປລາເປ ຄຫິເຕເຍວ ໂຫຕິ.

ອຠິຊ຺ຌາຍຕີຕິ ‘ອຠິຊ຺ຌາ’. ປຣຠຓ຺ຑາຠິມຸຂີ ຫຸຕ຺ວາ ຕນ຺ນິນ຺ນຕາຍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາ ‘ອໂຫ ຕວ ອິທໍ ມມສ຺ສາ’ຕິ ເອວໍ ປຣຠຓ຺ຑາຠິຊ຺ຌາຍນລກ຺ຂຓາ. ອທິນ຺ນາທານໍ ວິຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊາ ມຫາສາວຊ຺ຊາ ຈ. ຕສ຺ສາ ທ຺ເວ ສມ຺ຠາຣາ – ປຣຠຓ຺ຑໍ, ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາມນຎ຺ຈາຕິ. ປຣຠຓ຺ຑວຕ຺ຖຸເກ ຫິ ໂລເຠ ອຸປ຺ປນ຺ເນປິ ນ ຕາວ ກມ຺ມປຖເຠໂທ ໂຫຕິ ຍາວ ນ ‘ອໂຫ ວຕ ອິທໍ ມມສ຺ສາ’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາເມຕິ.

ຫິຕສຸຂໍ ພ຺ຍາປາທຍຕີຕິ ‘ພ຺ຍາປາໂທ’. ໂສ ປຣວິນາສາຍ ມໂນປໂທສລກ຺ຂໂຓ. ຜຣຸສວາຈາ ວິຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ ຈ. ຕສ຺ສ ທ຺ເວ ສມ຺ຠາຣາ – ປຣສຕ຺ໂຕ ຈ, ຕສ຺ສ ຈ ວິນາສຈິນ຺ຕາຕິ. ປຣສຕ຺ຕວຕ຺ຖຸເກ ຫິ ໂກເຘ ອຸປ຺ປນ຺ເນປິ ນ ຕາວ ກມ຺ມປຖເຠໂທ ໂຫຕິ ຍາວ ‘ອໂຫ ວຕາຍໍ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ເຊຍ຺ຍ ວິນສ຺ເສຍ຺ຍາ’ຕິ ຕສ຺ສ ວິນາສນໍ ນ ຈິນ຺ເຕສິ.

ຍຖາຠຸຈ຺ຈຄຫຓາຠາເວນ ມິຈ຺ຉາ ປສ຺ສຕີຕິ ‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ’. ສາ ‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວິປຣີຕທສ຺ສນລກ຺ຂຓາ. ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ ວິຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊາ ມຫາສາວຊ຺ຊາ ຈ. ອປິຈ ອນິຍຕາ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊາ, ນິຍຕາ ມຫາສາວຊ຺ຊາ. ຕສ຺ສາ ທ຺ເວ ສມ຺ຠາຣາ – ວຕ຺ຖຸໂນ ຈ ຄຫິຕາກາຣວິປຣີຕຕາ, ຍຖາ ຈ ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ຕຖາຠາເວນ ຕສ຺ສຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິກາເຫຕຸກອກິຣິຍທິຏ຺ຐີຫິ ເອວ ກມ຺ມປຖເຠໂທ ໂຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎທິຏ຺ຐີຫິ.

ອິເມສໍ ປນ ທສນ຺ນໍ ອກຸສລກມ຺ມປຖານໍ ຘມ຺ມໂຕ ໂກຏ຺ຐາສໂຕ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ເວທນາໂຕ ມູລໂຕ ຈາຕິ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ –

ຕຕ຺ຖ ‘ຘມ຺ມໂຕ’ຕິ ເອເຕສຸ ຫິ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕ ເຈຕນາຘມ຺ມາວ ໂຫນ຺ຕິ, ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ ຕໂຍ ເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ.

‘ໂກຏ຺ຐາສໂຕ’ຕິ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ຈາຕິ ອິເມ ອຏ຺ຐ ກມ຺ມປຖາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ; ໂນ ມູລານິ. ອຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາທາ ກມ຺ມປຖາ ເຈວ ມູລານິ ຈ. ອຠິຊ຺ຌາ ຫິ ມູລໍ ປຕ຺ວາ ‘ໂລໂຠ ອກຸສລມູລໍ’ ໂຫຕິ, ພ຺ຍາປາໂທ ‘ໂທໂສ ອກຸສລມູລໍ’.

‘ອາຣມ຺ມຓໂຕ’ຕິ ປາຓາຕິປາໂຕ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາຣມ຺ມຓໂຕ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມໂຓ ໂຫຕິ. ອທິນ຺ນາທານໍ ສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ ວາ ໂຫຕິ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓໍ ວາ. ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພວເສນ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມໂຓ ໂຫຕິ; ສຕ຺ຕາຣມ຺ມໂຓຕິປິ ເອເກ. ມຸສາວາໂທ ສຕ຺ຕາຣມ຺ມໂຓ ວາ, ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມໂຓ ວາ. ຕຖາ ປິສຸຓວາຈາ. ຜຣຸສວາຈາ ສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາວ. ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ ທິຏ຺ຐສຸຕມຸຕວິຎ຺ຎາຕວເສນ ສຕ຺ຕາຣມ຺ມໂຓ ວາ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມໂຓ ວາ. ຕຖາ ອຠິຊ຺ຌາ. ພ຺ຍາປາໂທ ສຕ຺ຕາຣມ຺ມໂຓວ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ເຕຠູມກຘມ຺ມວເສນ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓາວ.

‘ເວທນາໂຕ’ຕິ ປາຓາຕິປາໂຕ ທຸກ຺ຂເວທໂນ ໂຫຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ຣາຊາໂນ ໂຈຣໍ ທິສ຺ວາ ຫສມານາປິ ‘ຄຈ຺ຉຖ ນໍ ຆາເຕຖາ’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກເຈຕນາ ປນ ເນສໍ ທຸກ຺ຂສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາວ ໂຫຕິ. ອທິນ຺ນາທານໍ ຕິເວທນໍ. ຕຎ຺ຫິ ປຣຠຓ຺ຑໍ ທິສ຺ວາ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐສ຺ສ ຄຓ຺ຫໂຕ ສຸຂເວທນໍ ໂຫຕິ, ຠີຕຕສິຕສ຺ສ ຄຓ຺ຫໂຕ ທຸກ຺ຂເວທນໍ. ຕຖາ ວິປາກນິສ຺ສນ຺ທຜລານິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ. ຄຫຓກາເລ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠາເວ ຐິຕສ຺ສ ປນ ຄຓ຺ຫໂຕ ອທຸກ຺ຂມສຸຂເວທນໍ ໂຫຕີຕິ. ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ສຸຂມຊ຺ຌຕ຺ຕວເສນ ທ຺ວິເວທໂນ. ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກຈິຕ຺ເຕ ປນ ມຊ຺ຌຕ຺ຕເວທໂນ ນ ໂຫຕິ. ມຸສາວາໂທ ອທິນ຺ນາທາເນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຕິເວທໂນ; ຕຖາ ປິສຸຓວາຈາ. ຜຣຸສວາຈາ ທຸກ຺ຂເວທນາ. ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ ຕິເວທໂນ. ປເຣສຸ ຫິ ສາຘຸກາຣໍ ເທນ຺ເຕສຸ ເຈລຸກ຺ເຂປາທີນິ ຂິປນ຺ເຕສຸ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐສ຺ສ ສີຕາຫຣຓຠາຣຕຍຸທ຺ຘາທີນິ ກຖນກາເລ ໂສ ສຸຂເວທໂນ ໂຫຕິ. ປຐມໍ ທິນ຺ນເວຕເນນ ເອເກນ ປຈ຺ຉາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກເຖຫີ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘ອນນຸສນ຺ຘິກໍ ປກິຓ຺ຓກກຖໍ ກເຖສ຺ສາມິ ນຸ ໂຂ ໂນ’ຕິ ໂທມນສ຺ສິຕສ຺ສ ກຖນກາເລ ທຸກ຺ຂເວທໂນ ໂຫຕິ, ມຊ຺ຌຕ຺ຕສ຺ສ ກຖຍໂຕ ອທຸກ຺ຂມສຸຂເວທໂນ ໂຫຕິ. ອຠິຊ຺ຌາ ສຸຂມຊ຺ຌຕ຺ຕວເສນ ທ຺ວິເວທນາ; ຕຖາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ. ພ຺ຍາປາໂທ ທຸກ຺ຂເວທໂນ.

‘ມູລໂຕ’ຕິ ປາຓາຕິປາໂຕ ໂທສໂມຫວເສນ ທ຺ວິມູລໂກ ໂຫຕິ. ອທິນ຺ນາທານໍ ໂທສໂມຫວເສນ ວາ ໂລຠໂມຫວເສນ ວາ. ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ໂລຠໂມຫວເສນ. ມຸສາວາໂທ ໂທສໂມຫວເສນ ວາ ໂລຠໂມຫວເສນ ວາ; ຕຖາ ປິສຸຓວາຈາ ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ ຈ. ຜຣຸສວາຈາ ໂທສໂມຫວເສນ. ອຠິຊ຺ຌາ ໂມຫວເສນ ເອກມູລາ; ຕຖາ ພ຺ຍາປາໂທ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ໂລຠໂມຫວເສນ ທ຺ວິມູລາຕິ.

ອກຸສລກມ຺ມປຖກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ກຸສລກມ຺ມປຖກຖາ

ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ປນ ວິຣຕິໂຍ ອນຠິຊ຺ຌາອພ຺ຍາປາທສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໂຍ ຈາຕິ ອິເມ ທສ ກຸສລກມ຺ມປຖາ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ປາຓາຕິປາຕາທໂຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາ ເອວ. ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ເອຕາຍ ວິຣມນ຺ຕິ, ສຍໍ ວາ ວິຣມຕິ, ວິຣມຓມຕ຺ຕເມວ ວາ ເອຕນ຺ຕິ ວິຣຕິ. ຍາ ປາຓາຕິປາຕາ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ຍາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ປາຓາຕິປາຕາ ອາຣຕິ ວິຣຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໒໙໙-໓໐໑) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ກຸສລຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ວິຣຕິ, ສາ ປເຠທໂຕ ຕິວິຘາ ໂຫຕິ – ສມ຺ປຕ຺ຕວິຣຕິ, ສມາທານວິຣຕິ, ສມຸຈ຺ເຉທວິຣຕີຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອສມາທິນ຺ນສິກ຺ຂາປທານໍ ອຕ຺ຕໂນ ຊາຕິວຍພາຫຸສຈ຺ຈາທີນິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘ອຍຸຕ຺ຕໍ ອມ຺ຫາກໍ ເອວຣູປໍ ປາປໍ ກາຕຸ’ນ຺ຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ອວີຕິກ຺ກມນ຺ຕານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ວິຣຕິ ‘ສມ຺ປຕ຺ຕວິຣຕີ’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ – ສີຫຬທີເປ ຈກ຺ກນອຸປາສກສ຺ສ ວິຍ. ຕສ຺ສ ກິຣ ທຫຣກາເລເຍວ ມາຕຸຍາ ໂຣໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ເວຊ຺ເຊນ ຈ ‘ອລ຺ລສສມໍສໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ຈກ຺ກນສ຺ສ ຠາຕາ ‘ຄຈ຺ຉ, ຕາຕ, ເຂຕ຺ຕໍ ອາຫິຓ຺ຑາຫີ’ຕິ ຈກ຺ກນໍ ເປເສສິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຄໂຕ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ ເອໂກ ສໂສ ຕຣຸຓສສ຺ສໍ ຂາທິຕຸໍ ອາຄໂຕ ໂຫຕິ. ໂສ ຕໍ ທິສ຺ວາວ ເວເຄນ ຘາວນ຺ໂຕ ວລ຺ລິຍາ ພທ຺ໂຘ ‘ກິຣິ ກິຣີ’ຕິ ສທ຺ທມກາສິ. ຈກ຺ກໂນ ເຕນ ສທ຺ເທນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘ມາຕຸ ເຠສຊ຺ຊໍ ກໂຣມີ’ຕິ. ປຸນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘ນ ເມຕໍ ປຕິຣູປໍ ຍ຺ວາຫໍ ມາຕຸ ຊີວິຕກາຣຓາ ປຣໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ອຖ ນໍ ‘ຄຈ຺ຉ, ອຣຎ຺ເຎ ສເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕິໂຓທກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊາ’ຕິ ມຸຎ຺ຈິ. ຠາຕຣາ ຈ ‘ກິໍ ຕາຕ ສໂສ ລທ຺ໂຘ’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ຕໂຕ ນໍ ຠາຕາ ປຣິຠາສິ. ໂສ ມາຕຸສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ຍໂຕ ອຫໍ ຊາໂຕ ນາຠິຊານາມິ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ປາຓໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕາ’ຕິ ສຈ຺ຈໍ ວຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ຕາວເທວສ຺ສ ມາຕາ ອໂຣຄາ ອໂຫສິ.

ສມາທິນ຺ນສິກ຺ຂາປທານໍ ປນ ສິກ຺ຂາປທສມາທາເນ ຈ ຕຕຸຕ຺ຕຣິຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕມ຺ປິ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ວຕ຺ຖຸໍ ອວີຕິກ຺ກມນ຺ຕານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ວິຣຕິ ‘ສມາທານວິຣຕີ’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຸຕ຺ຕຣວຑ຺ຒມານປພ຺ພຕວາສີອຸປາສກສ຺ສ ວິຍ. ໂສ ກິຣ ອມ຺ພຣິຍວິຫາຣວາສິໂນ ປິງ຺ຄລພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິກ຺ຂາປທານິ ຄເຫຕ຺ວາ ເຂຕ຺ຕໍ ກສຕິ. ອຖສ຺ສ ໂຄໂຓ ນຏ຺ໂຐ. ໂສ ຕໍ ຄເວສນ຺ໂຕ ອຸຕ຺ຕຣວຑ຺ຒມານປພ຺ພຕໍ ອາຣຸຫິ. ຕຕ຺ຣ ນໍ ມຫາສປ຺ໂປ ອຄ຺ຄເຫສິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘ອິມາຍສ຺ສ ຕິຂິຓວາສິຍາ ສີສໍ ຉິນ຺ທາມີ’ຕິ. ປຸນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘ນ ເມຕໍ ປຕິຣູປໍ ຍ຺ວາຫໍ ຠາວນີຍສ຺ສ ຄຣຸໂນ ສນ຺ຕິເກ ສິກ຺ຂາປທານິ ຄເຫຕ຺ວາ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຍາວຕຕິຍໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊາມິ, ນ ສິກ຺ຂາປທ’ນ຺ຕິ ອໍເສ ຐປິຕໍ ຕິຂິຓທຓ຺ຑວາສິໍ ອຣຎ຺ເຎ ຉຑ຺ເຑສິ. ຕາວເທວ ນໍ ມຫາວາໂຬ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຄມາສີຕິ.

ອຣິຍມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ປນ ວິຣຕິ ‘ສມຸຈ຺ເຉທວິຣຕີ’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ, ຍສ຺ສາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຠຸຕິ ‘ປາຓໍ ຆາເຕສ຺ສາມີ’ຕິ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລານໍ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ.

ອິທານິ ຍຖາ ອກຸສລານໍ ເອວໍ ອິເມສມ຺ປິ ກຸສລກມ຺ມປຖານໍ ຘມ຺ມໂຕ ໂກຏ຺ຐາສໂຕ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ເວທນາໂຕ ມູລໂຕຕິ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ –

ຕຕ຺ຖ ‘ຘມ຺ມໂຕ’ຕິ ເອເຕສຸ ຫິ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕ ເຈຕນາປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ວິຣຕິໂຍປິ; ອນ຺ເຕ ຕໂຍ ເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາວ.

‘ໂກຏ຺ຐາສໂຕ’ຕິ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕ ກມ຺ມປຖາ ເອວ, ໂນ ມູລານິ. ອນ຺ເຕ ຕໂຍ ກມ຺ມປຖາ ເຈວ ມູລານິ ຈ. ອນຠິຊ຺ຌາ ຫິ ມູລໍ ປຕ຺ວາ ‘ອໂລໂຠ ກຸສລມູລໍ’ ໂຫຕິ. ອພ຺ຍາປາໂທ ‘ອໂທໂສ ກຸສລມູລໍ’, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ‘ອໂມໂຫ ກຸສລມູລໍ’.

‘ອາຣມ຺ມຓໂຕ’ຕິ ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ ອາຣມ຺ມຓາເນວ ເອເຕສໍ ອາຣມ຺ມຓານິ. ວີຕິກ຺ກມິຕພ຺ພໂຕເຍວ ຫິ ເວຣມຓີ ນາມ ໂຫຕິ. ຍຖາ ປນ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມໂຓ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ກິເລເສ ປຊຫຕິ, ເອວໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາທິອາຣມ຺ມຓາເປເຕ ກມ຺ມປຖາ ປາຓາຕິປາຕາທີນິ ທຸສ຺ສີລ຺ຍານິ ປຊຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

‘ເວທນາໂຕ’ຕິ ສພ຺ເພ ສຸຂເວທນາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ ມຊ຺ຌຕ຺ຕເວທນາ ວາ. ກຸສລໍ ປຕ຺ວາ ຫິ ທຸກ຺ຂເວທນາ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

‘ມູລໂຕ’ຕິ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕ ກມ຺ມປຖາ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ອໂລຠອໂທສອໂມຫວເສນ ຕິມູລາ ໂຫນ຺ຕິ; ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ທ຺ວິມູລາ. ອນຠິຊ຺ຌາ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ທ຺ວິມູລາ ໂຫຕິ; ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ເອກມູລາ. ອໂລໂຠ ປນ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕໂນ ມູລໍ ນ ໂຫຕິ. ອພ຺ຍາປາເທປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ອໂລຠາໂທສວເສນ ທ຺ວິມູລາວ ໂຫຕິ. ອິເມ ທສ ກຸສລກມ຺ມປຖາ ນາມ.

ກມ຺ມປຖສໍສນ຺ທນກຖາ

ອິທານິ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ກມ຺ມປຖສໍສນ຺ທນໍ ນາມ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຎ຺ຈຜສ຺ສທ຺ວາຣວເສນ ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ອສໍວໂຣ ອກຸສລໍ ມໂນກມ຺ມເມວ ໂຫຕິ. ມໂນຜສ຺ສທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຕີຓິປິ ກມ຺ມານິ ໂຫນ຺ຕິ – ໂສ ຫິ ກາຍທ຺ວາເຣ ໂຈປນປ຺ປຕ຺ໂຕ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ວຈີທ຺ວາເຣ ອກຸສລໍ ວຈີກມ຺ມໍ, ອຸຠຍຕ຺ຖ ໂຈປນໍ ອປ຺ປຕ຺ໂຕ ອກຸສລໍ ມໂນກມ຺ມໍ. ປຎ຺ຈອສໍວຣທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນປິ ອກຸສລໍ ມໂນກມ຺ມເມວ ໂຫຕິ. ໂຈປນກາຍອສໍວຣທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມເມວ ໂຫຕິ, ວາຈາອສໍວຣທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ອກຸສລໍ ວຈີກມ຺ມເມວ ໂຫຕິ, ມໂນອສໍວຣທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ອກຸສລໍ ມໂນກມ຺ມເມວ ໂຫຕິ. ຕິວິຘໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມເມວ ໂຫຕິ, ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ອກຸສລໍ ວຈີກມ຺ມເມວ ໂຫຕິ, ຕິວິຘໍ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ອກຸສລໍ ມໂນກມ຺ມເມວ ໂຫຕິ.

ປຎ຺ຈຜສ຺ສທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ສໍວໂຣປິ ກຸສລໍ ມໂນກມ຺ມເມວ ໂຫຕິ. ມໂນຜສ຺ສທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ປນ ອຍມ຺ປິ, ອສໍວໂຣ ວິຍ, ຕີຓິປິ ກມ຺ມານິ ໂຫນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈສໍວຣທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນປິ ກຸສລໍ ມໂນກມ຺ມເມວ ໂຫຕິ, ໂຈປນກາຍສໍວຣທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມເມວ ໂຫຕິ, ວາຈາສໍວຣທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ກຸສລໍ ວຈີກມ຺ມເມວ ໂຫຕິ, ມໂນສໍວຣທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ກຸສລໍ ມໂນກມ຺ມເມວ ໂຫຕິ. ຕິວິຘໍ ກາຍສຸຈຣິຕໍ ກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມເມວ ໂຫຕິ, ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ວຈີສຸຈຣິຕໍ ກຸສລໍ ວຈີກມ຺ມເມວ ໂຫຕິ, ຕິວິຘໍ ມໂນສຸຈຣິຕໍ ກຸສລໍ ມໂນກມ຺ມເມວ ໂຫຕິ.

ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມໍ ປຎ຺ຈຜສ຺ສທ຺ວາຣວເສນ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ມໂນຜສ຺ສທ຺ວາຣວເສເນວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕຖາ ອກຸສລໍ ວຈີກມ຺ມໍ. ອກຸສລໍ ມໂນກມ຺ມໍ ປນ ຉຜສ຺ສທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ຕໍ ກາຍວຈີທ຺ວາເຣສຸ ໂຈປນໍ ປຕ຺ຕໍ ອກຸສລໍ ກາຍວຈີກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ໂຈປນໍ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ອກຸສລໍ ມໂນກມ຺ມເມວ. ຍຖາ ຈ ປຎ຺ຈຜສ຺ສທ຺ວາຣວເສນ, ເອວໍ ປຎ຺ຈອສໍວຣທ຺ວາຣວເສນປິ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂຈປນກາຍອສໍວຣທ຺ວາຣວເສນ ປນ ວາຈາອສໍວຣທ຺ວາຣວເສນ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ມໂນອສໍວຣທ຺ວາຣວເສນ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອກຸສລໍ ວຈີກມ຺ມມ຺ປິ ປຎ຺ຈອສໍວຣທ຺ວາຣວເສນ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂຈປນກາຍວາຈາອສໍວຣທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ມໂນອສໍວຣທ຺ວາຣວເສນ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອກຸສລໍ ມໂນກມ຺ມໍ ອຏ຺ຐອສໍວຣທ຺ວາຣວເສນປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເຕວ. ກຸສລກາຍກມ຺ມາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ຍຖາ ອກຸສລກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມານິ ມໂນອສໍວຣທ຺ວາຣວເສນ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ຕຖາ ເອຕານິ. ເອຕານິ ປນ ກາຍງ຺ຄວາຈງ຺ຄໍ ອໂຈເປຕ຺ວາ ສິກ຺ຂາປທານິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ມໂນສໍວຣທ຺ວາເຣປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ເອວ. ຕຕ຺ຖ ກາມາວຈຣໍ ກຸສລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຕິວິຘກມ຺ມທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓທ຺ວາຣວເສນ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ‘ຍມິທໍ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເວທຍິຕໍ, ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ’ຕິ ອິມິນາ ປນ ນເຍນ ຉຜສ຺ສທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ອຏ຺ຐອສໍວຣທ຺ວາຣວເສນ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຏ຺ຐສໍວຣທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ທສອກຸສລກມ຺ມປຖວເສນ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ທສກຸສລກມ຺ມປຖວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ຕສ຺ມາ ອິທມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ ຕິວິຘກມ຺ມທ຺ວາຣວເສນ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕຸ, ຉຜສ຺ສທ຺ວາຣວເສນ ວາ, ອຏ຺ຐສໍວຣທ຺ວາຣວເສນ ວາ ທສກຸສລກມ຺ມປຖວເສນ ວາ. ‘‘ກາມາວຈຣໍ ກຸສລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ…ເປ… ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ວາ…ເປ… ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສພ຺ພໍ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕີຕິ.

ທ຺ວາຣກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຍໍ ຍໍ ວາ ປນາຣພ຺ຠາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍໍ ໂຍຊນາ – ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ເຕສຸ ຣູປາຣມ຺ມຓາທີສຸ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ວາ ອາຣພ຺ຠ, ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສທ຺ທາຣມ຺ມຓໍ ວາ…ເປ… ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ວາ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເອຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອເຕສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ເອກເມວ ອາຣມ຺ມຓໍ ອນຸຎ຺ຎາຕສທິສໍ ໂຫຕິ. ອິທຎ຺ຈ ເອກສ຺ມິໍ ສມເຍ ເອກສ຺ສ ວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຸນ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສທ຺ທາທີສຸປິ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເອວ. ເອວໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານສ຺ສ ຈສ຺ສ ເອກສ຺ມິໍ ຠເວ ປຐມໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຉາ ສທ຺ທາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ອຍມ຺ປິ ກໂມ ນຕ຺ຖິ. ຣູປາທີສຸ ຈາປິ ປຐມໍ ນີລາຣມ຺ມຓໍ ປຈ຺ຉາ ປີຕາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ອຍມ຺ປິ ນິຍໂມ ນຕ຺ຖິ. ອິຕິ ອິມໍ ສພ຺ພາຣມ຺ມຓຕຎ຺ເຈວ, ກມາຠາວຎ຺ຈ, ກມາຠາເວປິ ຈ ນີລປີຕາທີສຸ ນິຍມາຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ຍໍ ຍໍ ວາ ປນາຣພ຺ຠາ’ຕິ ອາຫ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອິເມສຸ ຣູປາທີສຸ ນ ຍໍກິຎ຺ຈິ ເອກເມວ, ອຖ ໂຂ ຍໍ ຍໍ ວາ ປນາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານມ຺ປິ ຈ ‘ປຐມໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ປຈ຺ຉາ ສທ຺ທາຣມ຺ມຓໍ ອາຣພ຺ຠາ’ຕິ ເອວມ຺ປິ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຍໍ ຍໍ ວາ ປນາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ; ‘ປຏິໂລມໂຕ ວາ ອນຸໂລມໂຕ ວາ, ເອກນ຺ຕຣິກທ຺ວນ຺ຕຣິກາທິນເຍນ ວາ, ຣູປາຣມ຺ມຓາທີສຸ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີ’ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣູປາຣມ຺ມເຓສຸປິ ຈ ‘ປຐມໍ ນີລາຣມ຺ມຓໍ ປຈ຺ຉາ ປີຕາຣມ຺ມຓ’ນ຺ຕິ ອິມິນາປິ ນິຍເມນ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ, ຍໍ ຍໍ ວາ ປນາຣພ຺ຠ ‘ນີລປີຕກາທີສຸ ຣູປາຣມ຺ມເຓສຸ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີ’ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສທ຺ທາຣມ຺ມຓາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຍໍ ຕາວ ເອກາ ໂຍຊນາ.

ອຍໍ ປນ ອປຣາ – ຣູປໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ…ເປ… ຘມ຺ໂມ ອາຣມ຺ມຓໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ. ອິຕິ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ວາ…ເປ… ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘ຍໍ ຍໍ ວາ ປນາຣພ຺ຠາ’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ເອເຕສຸ ຣູປາທີສຸ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ປນ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ. ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ເຍວາປນເກ ອຠິນວໍ ນຕ຺ຖິ, ເຫຏ຺ຐາ ຄຫິຕເມວ ຄຫິຕ’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘ຣູປໍ ວາ ອາຣພ຺ຠ…ເປ… ຘມ຺ມໍ ວາ ອາຣພ຺ຠ, ອິທໍ ວາ ອິທໍ ວາ ອາຣພ຺ຠາຕິ ກເຖຕຸໍ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ອາຄຕໍ.