໑໐. ນນ຺ທມາຕາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໓. ທສມໍ ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ເທສິຕໍ. ສຕ຺ຖາ ກິຣ ວຸຕ຺ຖວສ຺ໂສ ປວາເຣຕ຺ວາ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວເກ ໂອຫາຍ ‘‘ທກ຺ຂິຓາຄິຣິໍ ຈາຣິກໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິກ຺ຂມິ, ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ, ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ, ວິສາຂາ ມຫາອຸປາສິກາ, ອຎ຺ເຎ ຈ ພຫຸຊນາ ທສພລໍ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ‘‘ສຕ຺ຖາຣໍ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ’’ນ຺ຕິ ຣໂຫ ຈິນ຺ຕຍມາໂນ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ປຸຓ຺ຓາ ນາມ ທາສີ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເຕ, ສາມິ, ນ ປຸພ຺ເພ ວິຍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ວິປ຺ປສນ຺ນານີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອາມ, ປຸຓ຺ເຓ, ສຕ຺ຖາ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກນ຺ໂຕ, ຕມຫໍ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍ. ນ ໂຂ ປນ ສກ຺ກາ ຊານິຕຸໍ ປຸນ ສີຆໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ວາ ນ ວາ, ເຕນາຫໍ ຈິນ຺ຕຍມາໂນ ນິສິນ຺ໂນຕິ. ສຈາຫໍ ທສພລໍ ນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍໍ, ກິໍ ເມ ກເຣຍ຺ຍາສີຕິ? ຠຸຊິສ຺ສໍ ຕໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ. ສາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ນິວຕ຺ຕຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ມມ ນິວຕ຺ຕນປຈ຺ຈຍາ ຕ຺ວໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສສີຕິ? ຕຸມ຺ເຫ, ຠນ຺ເຕ, ມມ ປຣາຘີນຠາວໍ ຊານາຖ, ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ສຣເຓສຸ ປນ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປຎ຺ຈ ສີລານິ ຣກ຺ຂິສ຺ສາມີຕິ. ສາຘຸ ສາຘຸ ປຸຓ຺ເຓຕິ, ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມຄາຣເວນ ເອກປທສ຺ມິຎ຺ເຎວ ນິວຕ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ຘມ຺ມຄຣຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ຘມ຺ມຄາຣໂວ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໙໙).

ສຕ຺ຖາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເຊຕວນມຫາວິຫາຣໍ ປາວິສິ. ມຫາຊໂນ ປຸຓ຺ຓາຍ ສາຘຸກາຣສຫສ຺ສານິ ອທາສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ມິໍ ສມາຄເມ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ຈຕຸຣາສີຕິປາຓສຫສ຺ສານິ ອມຕປານໍ ປິວິໍສຸ. ປຸຓ຺ຓາປິ ເສຏ຺ຐິນາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ຠິກ຺ຂຸນິອຸປສ຺ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ຍໍ ທິສໍ ຈາຣິກາຍ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ຕຕ຺ຖ ນ ຄຈ຺ຉາມິ. ຕຸມ຺ເຫ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ຕໍ ທິສໍ ຈາຣິກໍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ອິມິສ຺ສໍ ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ເວຬຸກຓ຺ຑກີຕິ ເວຬຸກຓ຺ຏກນຄຣວາສິນີ. ຕສ຺ສ ກິຣ ນຄຣສ຺ສ ປາກາຣຄຸຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ ປາກາຣປຣິຍນ຺ເຕນ ເວຬູ ໂຣປິຕາ, ເຕນສ຺ສ ເວຬຸກຓ຺ຏກນ຺ເຕວ ນາມໍ ຊາຕໍ. ປາຣາຍນນ຺ຕິ ນິພ຺ພານສງ຺ຂາຕປາຣໍ ອຍນໂຕ ປາຣາຍນນ຺ຕິ ລທ຺ຘໂວຫາຣໍ ຘມ຺ມໍ. ສເຣນ ຠາສຕີຕິ ສຕ຺ຕຠູມິກສ຺ສ ປາສາທສ຺ສ ອຸປຣິມຕເລ ສຸສໍວິຫິຕາຣກ຺ຂຏ຺ຐາເນ ນິສິນ຺ນາ ສມາປຕ຺ຕິພເລນ ຣຕ຺ຕິຠາຄໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ອິມໍ ຣຕ຺ຕາວເສສໍ ກຕຣາຍ ຣຕິຍາ ວີຕິນາເມສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຘມ຺ມຣຕິຍາ’’ຕິ ກຕສນ຺ນິຏ຺ຐານາ ຕີຓິ ຜລານິ ປຕ຺ຕາ ອຣິຍສາວິກາ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຄາຖາສຕປຣິມາຓໍ ປາຣາຍນສຸຕ຺ຕໍ ມຘຸເຣນ ສຣຠຎ຺ເຎນ ຠາສຕິ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂຕິ ອາກາສຏ຺ຐກວິມານານິ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປາສາທສ຺ສ ອຸປຣິຠາຄໍ ຄເຕນ ມຄ຺ເຄນ ນຣວາຫນຍານໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຄຈ຺ຉມາໂນ ອສ຺ໂສສິ. ກຖາປຣິໂຍສານໍ ອາຄມຍມາໂນ ອຏ຺ຐາສີຕິ ‘‘ກິໍ ສທ຺ໂທ ເອສ ຠເຓ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ນນ຺ທມາຕາຍ ອຸປາສິກາຍ ສຣຠຎ຺ຎສທ຺ໂທ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ‘‘ອິທມໂວຈາ’’ຕິ ອິທໍ ເທສນາປຣິໂຍສານໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອວິທູຣຏ຺ຐາເນ ອາກາເສ ອຏ຺ຐາສິ.

ສາຘຸ ຠຄິນິ, ສາຘຸ ຠຄິນີຕິ ‘‘ສຸຄ຺ຄຫິຕາ ເຕ ຠຄິນິ ຘມ຺ມເທສນາ ສຸກຖິຕາ, ປາສາຓກເຈຕິເຍ ນິສີທິຕ຺ວາ ໂສຬສນ຺ນໍ ປາຣາຍນິກພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ກຖິຕທິວເສ ຈ ອຊ຺ຊ ຈ ນ ກິຎ຺ຈິ ອນ຺ຕຣໍ ປສ຺ສາມິ, ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ນສຸວຓ຺ຓໍ ວິຍ ເຕ ສຕ຺ຖຸ ກຖິເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສທິສເມວ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ສາຘຸກາຣໍ ທທນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ໂກ ປເນໂສ ຠທ຺ຣມຸຂາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸສໍວິຫິຕາຣກ຺ຂຏ຺ຐາເນ ເອວໍ ມຫນ຺ເຕນ ສທ຺ເທນ ໂກ ນາເມສ, ຠທ຺ຣມຸຂ, ລທ຺ຘມຸຂ, ກິໍ ນາໂຄ ສຸປຓ຺ໂຓ ເທໂວ ມາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມາຕິ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ຏວຓ຺ຓໍ ວາຕປານໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ວິຄຕສາຣຊ຺ຊາ ຕີຓິ ຜລານິ ປຕ຺ຕາ ອຣິຍສາວິກາ ເວສ຺ສວເຓນ ສທ຺ຘິໍ ກຖຍມານາ ເອວມາຫ. ອຫໍ ເຕ ຠຄິນິ ຠາຕາຕິ ສຍໍ ໂສຕາປນ຺ນຕ຺ຕາ ອນາຄາມິອຣິຍສາວິກໍ ເຊຏ຺ຐິກໍ ມຎ຺ຎມາໂນ ‘‘ຠຄິນີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຕໍ ປຐມວເຍ ຐິຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ກນິຏ຺ຐໍ, ອຕ຺ຕານໍ ປນ ນວຸຕິວສ຺ສສຕສຫສ຺ສາຍຸກຕ຺ຕາ ມຫລ຺ລກຕຣໍ ມຎ຺ຎມາໂນ ‘‘ຠາຕາ’’ຕິ ອາຫ. ສາຘຸ ຠທ຺ຣມຸຂາຕິ, ຠທ຺ຣມຸຂ, ສາຘຸ ສຸນ຺ທຣໍ, ສ຺ວາຄມນໍ ເຕ ອາຄມນໍ, ອາຄນ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐານເມວສິ ອາຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ເຕ ໂຫຕຸ ອາຕິເຖຍ຺ຍນ຺ຕິ ອິທເມວ ຘມ຺ມຠຓນໍ ຕວ ອຕິຖິປຓ຺ຓາກາໂຣ ໂຫຕຸ, ນ ຫິ ເຕ ອຎ຺ຎໍ ອິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ທາຕພ຺ພໍ ປສ຺ສາມີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວຎ຺ເຈວ ເມ ຠວິສ຺ສຕິ ອາຕິເຖຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕິທານໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເຕ ຘມ຺ມກຖິກສກ຺ກາໂຣ’’ຕິ ອຑ຺ຒເຕຬສານິ ໂກຏ຺ຐສຕານິ ຣຕ຺ຕສາລີນໍ ປູເຣຕ຺ວາ ‘‘ຍາວາຍໍ ອຸປາສິກາ ຈຣຕິ, ຕາວ ມາ ຂຍໍ ຄມິໍສູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ຍາວ ອຸປາສິກາ ອຏ຺ຐາສິ, ຕາວ ໂກຏ຺ຐານໍ ເຫຏ຺ຐິມຕລໍ ນາມ ທຏ຺ຐຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ນນ຺ທມາຕາຍ ໂກຏ຺ຐາຄາຣໍ ວິຍາ’’ຕິ ໂວຫາໂຣ ອຸທປາທິ.

ອກຕປາຕຣາໂສຕິ ອຠຸຕ຺ຕປາຕຣາໂສ. ປຸຎ຺ຎນ຺ຕິ ປຸພ຺ພເຈຕນາ ຈ ມຸຎ຺ຈນເຈຕນາ ຈ. ປຸຎ຺ຎມຫີຕິ ອປຣເຈຕນາ. ສຸຂາຍ ໂຫຕູຕິ ສຸຂຕ຺ຖາຍ ຫິຕຕ຺ຖາຍ ໂຫຕຸ. ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ທາເນ ເວສ຺ສວຓສ຺ສ ປຕ຺ຕິໍ ອທາສິ.

ປກຣເຓຕິ ກາຣເຓ. ໂອກ຺ກສ຺ສ ປສຍ຺ຫາຕິ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ອຠິຠວິຕ຺ວາ. ຍກ຺ຂໂຍນິນ຺ຕິ ຠຸມ຺ມເທວຕາຠາວໍ. ເຕເນວ ປຸຣິເມນ ອຕ຺ຕຠາເວນ ອຸທ຺ທສ຺ເສຕີຕິ ປຸຣິມສຣີຣສທິສເມວ ສຣີຣໍ ມາເປຕ຺ວາ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ໂຕ ສິຣິຄພ຺ຠສຍນຕເລ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຸປາສິກາ ປຏິເທສິຕາຕິ ອຸປາສິກາ ອຫນ຺ຕິ ເອວໍ ອຸປາສິກາຠາວໍ ເທເສສິໍ. ຍາວເທຕິ ຍາວເທວ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ມຫາຍຎ຺ຎວຄ຺ໂຄ ປຎ຺ຈໂມ.