ປຓ຺ຓາສກໍ

໑. ຘນວຄ຺ໂຄ

໑-໕. ປຐມປິຍສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑-໕. ສຕ຺ຕກນິປາຕສ຺ສ ປຐເມ ອນວຎ຺ຎຕ຺ຕິກາໂມຕິ ອຠິຎ຺ຎາຕຠາວກາໂມ. ຕຕິເຍ ໂຍນິໂສ ວິຈິເນ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ອຸປາເຍນ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ວິຈິນາຕິ. ປຎ຺ຎາຍຕ຺ຖໍ ວິປສ຺ສຕີຕິ ສຫວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ວິປສ຺ສຕິ. ປຊ຺ໂຊຕສ຺ເສວາຕິ ທີປສ຺ເສວ. ວິໂມກ຺ໂຂ ໂຫຕິ ເຈຕໂສຕິ ຕສ຺ສ ອິເມຫິ ພເລຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ ທີປນິພ຺ພານໍ ວິຍ ຈຣິມກຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມເຓຫິ ວິໂມກ຺ໂຂ ໂຫຕິ, ຄຕຏ຺ຐານໍ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຈຕຸຕ຺ເຖ ສທ຺ໂຘ ໂຫຕີຕິອາທີນິ ປຎ຺ຈກນິປາເຕ ວຓ຺ຓິຕາເນວ. ປຎ຺ຈເມ ຘນານີຕິ ອທາລິທ຺ທິຍກຣຓຏ຺ເຐນ ຘນານິ.

໗. ອຸຄ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗. ສຕ຺ຕເມ ອຸຄ຺ໂຄ ຣາຊມຫາມຕ຺ໂຕຕິ ປເສນທິໂກສລສ຺ສ ມຫາອມຈ຺ໂຈ. ອຸປສງ຺ກມີຕິ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາໂສ ອຸປສງ຺ກມິ. ອຑ຺ໂຒຕິ ນິຘານຄເຕນ ຘເນນ ອຑ຺ໂຒ. ມິຄາໂຣ ໂຣຫເຓຍ຺ໂຍຕິ ໂຣຫຓເສຏ຺ຐິໂນ ນຕ຺ຕາຣໍ ມິຄາຣເສຏ຺ຐິໍ ສນ຺ຘາເຍວມາຫ. ມຫທ຺ຘໂນຕິ ວຬຎ຺ຊນຘເນນ ມຫທ຺ຘໂນ. ມຫາໂຠໂຄຕິ ອຸປໂຠຄປຣິໂຠຄຠຓ຺ຑສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕາຍ ມຫາໂຠໂຄ. ຫິຣຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ສຸວຓ຺ຓສ຺ເສວ. ສຸວຓ຺ຓາເມວ ຫິສ຺ສ ໂກຏິສງ຺ຂ຺ຍໍ ອໂຫສິ. ຣູປິຍສ຺ສາຕິ ເສສສ຺ສ ຕຏ຺ຏກສຣກອຕ຺ຖຣຓປາວຸຣຓາທິໂນ ປຣິໂຠຄປຣິກ຺ຂາຣສ຺ສ ປມາຓສງ຺ຂາເນ ວາໂທເຍວ ນຕ຺ຖິ.

໘. ສໍໂຍຊນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘. ອຏ຺ຐເມ ອນຸນຍສໍໂຍຊນນ຺ຕິ ກາມຣາຄສໍໂຍຊນໍ. ສພ຺ພາເນວ ເຈຕານິ ພນ຺ຘນຏ຺ເຐນ ສໍໂຍຊນານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏເມວ ກຖິຕໍ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

ຘນວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.

໒. ອນຸສຍວຄ຺ໂຄ

໓. ກຸລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓. ທຸຕິຍສ຺ສ ຕຕິເຍ ນາລນ຺ຕິ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ນານຸຈ຺ຉວິກໍ. ນ ມນາເປນາຕິ ນ ມນມ຺ຫິ ອປ຺ປນເກນ ອາກາເຣນ ນິສິນ຺ນາສນໂຕ ປຈ຺ຈຸຏ຺ເຐນ຺ຕິ, ອນາທຣເມວ ທສ຺ເສນ຺ຕິ. ສນ຺ຕມສ຺ສ ປຣິຄຸຫນ຺ຕີຕິ ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ເອຕສ຺ສ ນິຄຸຫນ຺ຕິ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ຕິ. ອສກ຺ກຈ຺ຈໍ ເທນ຺ຕິ ໂນ ສກ຺ກຈ຺ຈນ຺ຕິ ລູຂໍ ວາ ໂຫຕຸ ປຓີຕໍ ວາ, ອສຫຕ຺ຖາ ອຈິຕ຺ຕີກາເຣນ ເທນ຺ຕິ, ໂນ ຈິຕ຺ຕີກາເຣນ.

໔. ປຸຄ຺ຄລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ທ຺ວີຫິ ຠາເຄຫິ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ອຣູປສມາປຕ຺ຕິຍາ ຣູປກາຍໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ມຄ຺ເຄນ ນາມກາຍໂຕ. ໂສ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣູປສມາປຕ຺ຕີນໍ ເອເກກໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ, ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕອນາຄາມິໂນ ຈ ວເສນ ປຎ຺ຈວິໂຘ ໂຫຕິ. ປາຬິ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ກຕໂມ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຏ຺ຐ ວິໂມກ຺ເຂ ກາເຍນ ຜຸສິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສ ທິສ຺ວາ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ (ປຸ. ປ. ໒໐໘) ເອວໍ ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ຂລາຠິໂນ ວເສນ ອາຄຕາ.

ປຎ຺ຎາຍ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ. ໂສ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສໂກ, ຈຕູຫິ ຌາເນຫິ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈາຕິ ອິເມສໍ ວເສນ ປຎ຺ຈວິໂຘ ໂຫຕິ. ປາຬິ ປເນຕ຺ຖ ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ຂປຏິກ຺ເຂປວເສເນວ ອາຄຕາ. ຍຖາຫ – ‘‘ນ ເຫວ ໂຂ ອຏ຺ຐ ວິໂມກ຺ເຂ ກາເຍນ ຜຸສິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສ ທິສ຺ວາ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

ຜຸຏ຺ຐນ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກໂຕຕິ ກາຍສກ຺ຂີ. ໂສ ຌານຜສ຺ສໍ ປຐມໍ ຜຸສຕິ, ປຈ຺ຉາ ນິໂຣຘໍ ນິພ຺ພານໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ. ໂສ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລຏ຺ຐໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຏ຺ຐາ ຉພ຺ພິໂຘ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຏ຺ຐ ວິໂມກ຺ເຂ ກາເຍນ ຜຸສິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສ ທິສ຺ວາ ເອກຈ຺ເຈ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ກາຍສກ຺ຂີ’’ຕິ (ປຸ. ປ. ໒໐໘).

ທິຏ຺ຐນ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຣິທໍ ສງ຺ເຂປລກ຺ຂຓໍ – ທຸກ຺ຂາ ສງ຺ຂາຣາ, ສຸໂຂ ນິໂຣໂຘຕິ ຎາຕໍ ໂຫຕິ ທິຏ຺ຐໍ ວິທິຕໍ ສຈ຺ຉິກຕໍ ຜຸສິຕໍ ປຎ຺ຎາຍາຕິ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ໂສປິ ກາຍສກ຺ຂີ ວິຍ ຉພ຺ພິໂຘ ໂຫຕິ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ…ເປ… ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິຕາ ຈສ຺ສ ຘມ຺ມາ ປຎ຺ຎາຍ ໂວທິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ ໂວຈຣິຕາ ປຎ຺ຎາຍ…ເປ… ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

ສທ຺ຘາຍ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ. ໂສປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຉພ຺ພິໂຘ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ…ເປ… ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິຕາ ຈສ຺ສ ຘມ຺ມາ ປຎ຺ຎາຍ ໂວທິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ ໂວຈຣິຕາ ປຎ຺ຎາຍ…ເປ… ໂນ ຈ ໂຂ ຍຖາທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ເອຕສ຺ສ ຫິ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສທ຺ທຫນ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ໂອກປ຺ເປນ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ອຘິມຸຈ຺ຈນ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ຈ ກິເລສກ຺ຂໂຍ ໂຫຕິ, ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ກິເລສຈ຺ເຉທກຎາຓໍ ອທນ຺ຘໍ ຕິຂິຓໍ ສູຣໍ ຫຸຕ຺ວາ ວຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ນາມ ນາຕິຕິຂິເຓນ ອສິນາ ກທລິໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ຉິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ມຏ຺ຐໍ ນ ໂຫຕິ, ອສິ ສີຆໍ ນ ວຫຕິ, ສທ຺ໂທ ສຸຍ຺ຍຕິ, ພລວຕໂຣ ວາຍາໂມ ກາຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ, ເອວຣູປາ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄມຄ຺ຄຠາວນາ. ຍຖາ ປນ ສຸນິສິເຕນ ອສິນາ ກທລິໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ຉິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ມຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ອສິ ສີຆໍ ວຫຕິ, ສທ຺ໂທ ນ ສຸຍ຺ຍຕິ, ພລວວາຍາມກິຈ຺ຈໍ ນ ໂຫຕິ, ເອວຣູປາ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄມຄ຺ຄຠາວນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຘມ຺ມໍ ອນຸສ຺ສຣຕີຕິ ຘມ຺ມານຸສາຣີ. ຘມ຺ໂມຕິ ປຎ຺ຎາ, ປຎ຺ຎາປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສທ຺ຘານຸສາຣິມ຺ຫິປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຸໂຠເປເຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຏ຺ຐາເຍວ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ – ‘‘ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຘິມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຎາວາຫິໍ ປຎ຺ຎາປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ຘມ຺ມານຸສາຣີ. ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຘິມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘາວາຫິໍ ສທ຺ຘາປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ສທ຺ຘານຸສາຣີ’’ຕິ (ປຸ. ປ. ໒໐໘). ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປເນສາ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕາທິກຖາ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໗໗໑, ໘໘໙) ປຎ຺ຎາຠາວນາຘິກາເຣ ວຸຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາຕິ.

໕. ອຸທກູປມາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕. ປຎ຺ຈເມ ອຸທກູປມາຕິ ນິມຸຊ຺ຊນາທິອາກາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸທເກນ ອຸປມິຕາ. ສກິໍ ນິມຸຄ຺ໂຄຕິ ເອກວາຣເມວ ນິມຸຄ຺ໂຄ. ເອກນ຺ຕກາຬເກຫີຕິ ນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊຕີຕິ ອຸຏ຺ຐຫຕິ. ສາຘູຕິ ໂສຠນາ ຠທ຺ທກາ. ຫາຍຕິເຍວາຕິ ຈງ຺ກວາເຣ ອາສິຕ຺ຕອຸທກໍ ວິຍ ປຣິຫາຍເຕວ. ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສຕິ ວິໂລເກຕີຕິ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພທິສໍ ວິປສ຺ສຕິ ວິໂລເກຕິ. ປຕຣຕີຕິ ຄນ຺ຕພ຺ພທິສາຠິມຸໂຂ ຕຣຕິ ນາມ. ປຏິຄາຘປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ອຸຏ຺ຐາຍ ວິໂລເກຕ຺ວາ ປຕຣິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຕິຏ຺ຐາປຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ຕິຏ຺ຐຕິ ນ ປຸນາຄຈ຺ຉຕິ. ຕິຓ຺ໂຓ ປາຣງ຺ຄໂຕ ຖເລ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ສພ຺ພກິເລໂສຆໍ ຕຣິຕ຺ວາ ປຣຕີຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິພ຺ພານຖເລ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏໍ ກຖິຕໍ.

໖. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໖. ຉຏ຺ເຐ ອນິຈ຺ຈາຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຎາຍ ຜຣນ຺ໂຕ ອນຸປສ຺ສຕີຕິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສີ. ອນິຈ຺ຈາຕິ ເອວໍ ສຎ຺ຎາ ອສ຺ສາຕິ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎີ. ອນິຈ຺ຈາຕິ ເອວໍ ຎາເຓນ ປຏິສໍເວທິຕາ ອສ຺ສາຕິ ອນິຈ຺ຈປຏິສໍເວທີ. ສຕຕນ຺ຕິ ສພ຺ພກາລໍ. ສມິຕນ຺ຕິ ຍຖາ ປຸຣິມຈິຕ຺ເຕນ ປຈ຺ຉິມຈິຕ຺ຕໍ ສມິຕໍ ສມຸປຄຕໍ ຆຏ຺ຏິຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ. ອພ຺ໂພກິຓ຺ຓນ຺ຕິ ນິຣນ຺ຕຣໍ ອຎ຺ເຎນ ເຈຕສາ ອສໍມິສ຺ສໍ. ເຈຕສາ ອຘິມຸຈ຺ຈມາໂນຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ສນ຺ນິຏ຺ຐາປຍມາໂນ. ປຎ຺ຎາຍ ປຣິໂຍຄາຫມາໂນຕິ ວິປສ຺ສນາຎາເຓນ ອນຸປວິສມາໂນ.

ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມນ຺ຕິ ອປຸເຣ ອປຈ຺ຉາ ເອກກ຺ຂເຓເຍວ. ອິຘ ສມສີສີ ກຖິໂຕ. ໂສ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ໂຫຕິ ໂຣຄສມສີສີ, ເວທນາສມສີສີ, ອິຣິຍາປຖສມສີສີ, ຊີວິຕສມສີສີຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ອຎ຺ຎຕເຣນ ໂຣເຄນ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ສໂຕ ໂຣຄວູປສໂມ ຈ ອາສວກ຺ຂໂຍ ຈ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ໂຫຕິ, ອຍໍ ໂຣຄສມສີສີ ນາມ. ຍສ຺ສ ປນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ເວທນໍ ເວທຍໂຕ ເວທນາວູປສໂມ ຈ ອາສວກ຺ຂໂຍ ຈ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ໂຫຕິ, ອຍໍ ເວທນາສມສີສີ ນາມ. ຍສ຺ສ ປນ ຐານາທີສຸ ອິຣິຍາປເຖສຸ ອຎ຺ຎຕຣສມງ຺ຄິໂນ ວິປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ອິຣິຍາປຖສ຺ສ ປຣິໂຍສານຎ຺ຈ ອາສວກ຺ຂໂຍ ຈ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ໂຫຕິ, ອຍໍ ອິຣິຍາປຖສມສີສີ ນາມ. ຍສ຺ສ ປນ ອຸປກ຺ກມໂຕ ວາ ສຣສໂຕ ວາ ຊີວິຕປຣິຍາທານຎ຺ຈ ອາສວກ຺ຂໂຍ ຈ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ໂຫຕິ, ອຍໍ ຊີວິຕສມສີສີ ນາມ. ອຍມິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ອາສວປຣິຍາທານໍ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ເຕນ, ຊີວິຕປຣິຍາທານໍ ຈຸຕິຈິຕ຺ເຕນ ໂຫຕີຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ ເອກກ຺ຂເຓ ສມ຺ຠໂວ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍສ຺ມາ ປນສ຺ສ ອາສເວສຸ ຂີຓມຕ຺ເຕສຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວາຣານນ຺ຕຣເມວ ຊີວິຕປຣິຍາທານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອນ຺ຕຣໍ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍີຕິ ໂຍ ປຎ຺ຈສຸ ສຸທ຺ຘາວາເສສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ນິພ຺ພຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ວາ ໂຖກໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ວາ ເວມຊ຺ເຌ ຐຕ຺ວາ ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ອຸປຫຈ຺ຈປຣິນິພ຺ພາຍີຕິ ໂຍ ຕຕ຺ເຖວ ອາຍຸເວມຊ຺ຌໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ. ອສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍີຕິ ໂຍ ເຕສໍເຍວ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອສງ຺ຂາເຣເນວ ອປ຺ປໂຍເຄນ ກິເລເສ ເຂເປຕິ. ສສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍີຕິ ໂຍ ສສງ຺ຂາເຣນ ສປ຺ປໂຍເຄນ ກິເລເສ ເຂເປຕິ. ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ອກນິຏ຺ຐຄາມີຕິ ໂຍ ເຫຏ຺ຐາ ຈຕູສຸ ສຸທ຺ຘາວາເສສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອກນິຏ຺ເຐ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ.

໗-໙. ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສີສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑໗-໑໙. ສຕ຺ຕເມ ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສີຕິ ປີຬນາກາຣໍ ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ. ອຏ຺ຐເມ ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສີຕິ ອວສວຕ຺ຕນາກາຣໍ ອນຕ຺ຕາຕິ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ. ນວເມ ສຸຂານຸປສ຺ສີຕິ ສຸຂນ຺ຕິ ເອວໍ ຎາເຓນ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ.

໑໐. ນິທ຺ທສວຕ຺ຖຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐. ທສເມ ນິທ຺ທສວຕ຺ຖູນີຕິ ນິທ຺ທສາທິວຕ຺ຖູນິ, ‘‘ນິທ຺ທໂສ ຠິກ຺ຂຸ, ນິພ຺ພີໂສ, ນິຕ຺ຕິໍໂສ, ນິຈ຺ຈຕ຺ຕາລີໂສ, ນິປ຺ປຎ຺ຎາໂສ’’ຕິ ເອວໍ ວຈນກາຣຓານິ. ອຍໍ ກິຣ ປຎ຺ໂຫ ຕິຕ຺ຖິຍສມເຍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ. ຕິຕ຺ຖິຍາ ຫິ ທສວສ຺ສກາເລ ມຕໍ ນິຄຓ຺ຐໍ ນິທ຺ທໂສຕິ ວທນ຺ຕິ. ໂສ ກິຣ ປຸນ ທສວສ຺ໂສ ນ ໂຫຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ທສວສ຺ໂສ, ນວວສ຺ໂສປິ ເອກວສ຺ໂສປິ ນ ໂຫຕິ. ເອເຕເນວ ນເຍນ ວີສຕິວສ຺ສາທິກາເລປິ ມຕໍ ນິຄຓ຺ຐໍ ‘‘ນິພ຺ພີໂສ ນິຕ຺ຕິໍໂສ ນິຈ຺ຈຕ຺ຕາລີໂສ ນິປ຺ປຎ຺ຎາໂສ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຄາເມ ວິຈຣນ຺ໂຕ ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສິ. ຠຄວາ ອາຫ – ‘‘ນ ອິທໍ, ອານນ຺ທ, ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ອຘິວຈນໍ, ມມ ສາສເນ ຂີຓາສວສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຂີຓາສໂວ ຫິ ທສວສ຺ສກາເລ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ປຸນ ທສວສ຺ໂສ ນ ໂຫຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ທສວສ຺ໂສວ, ນວວສ຺ໂສປິ…ເປ… ເອກວສ຺ໂສປິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ເອກວສ຺ໂສວ, ເອກາທສມາສິໂກປິ…ເປ… ເອກມາສິໂກປິ ເອກມຸຫຸຕ຺ຕິໂກປິ ນ ໂຫຕິເຍວ’’. ກສ຺ມາ? ປຸນ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ອຠາວາ. ນິພ຺ພີສາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິຕິ ຠຄວາ ‘‘ມມ ສາສເນ ຂີຓາສວສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ເຍຫິ ກາຣເຓຫິ ນິທ຺ທໂສ ໂຫຕິ, ຕານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ.

ຕຕ຺ຖ ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ. ສິກ຺ຂາສມາທາເນ ຕິພ຺ພຈ຺ຉນ຺ໂທ ໂຫຕີຕິ ສິກ຺ຂາຕ຺ຕຍປູຣເຓ ພລວຈ຺ຉນ຺ໂທ ໂຫຕິ. ອາຍຕິຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາສມາທາເນ ອວິຄຕເປໂມຕິ ອນາຄເຕ ປຸນທິວສາທີສຸປິ ສິກ຺ຂາປູຣເຓ ອວິຄຕເປເມເນວ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ. ຘມ຺ມນິສນ຺ຕິຍາຕິ ຘມ຺ມນິສາມນາຍ. ວິປສ຺ສນາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອິຈ຺ຉາວິນເຍຕິ ຕຓ຺ຫາວິນເຍ. ປຏິສລ຺ລາເນຕິ ເອກີຠາເວ. ວີຣິຍາຣມ຺ເຠຕິ ກາຍິກເຈຕສິກສ຺ສ ວີຣິຍສ຺ສ ປູຣເຓ. ສຕິເນປກ຺ເກຕິ ສຕິຍຎ຺ເຈວ ນິປກຠາເວ. ທິຏ຺ຐິປຏິເວເຘຕິ ມຄ຺ຄທສ຺ສເນ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ອນຸສຍວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.

໓. ວຊ຺ຊິສຕ຺ຕກວຄ຺ໂຄ

໑. ສາຣນ຺ທທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໑. ຕຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ສາຣນ຺ທເທ ເຈຕິເຍຕິ ເອວໍນາມເກ ວິຫາເຣ. ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ກິຣ ຕຖາຄເຕ ຕຕ຺ຖ ສາຣນ຺ທທສ຺ສ ຍກ຺ຂສ຺ສ ນິວາສນຏ຺ຐານໍ ເຈຕິຍໍ ອໂຫສິ, ອເຖຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ວິຫາຣໍ ກາເຣສຸໍ. ໂສ ສາຣນ຺ທທເຈຕິຍໍຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ. ຍາວກີວຎ຺ຈາຕິ ຍຕ຺ຕກໍ ກາລໍ. ອຠິຓ຺ຫໍ ສນ຺ນິປາຕາຕິ ທິວສສ຺ສ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕາປິ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕາປິ ອຠິຓ຺ຫໍ ສນ຺ນິປາຕາວ. ສນ຺ນິປາຕພຫຸລາຕິ ‘‘ຫິຍ຺ໂຍປິ ປຸຣິມທິວສມ຺ປິ ສນ຺ນິປຕມ຺ຫ, ປຸນ ອຊ຺ຊ ກິມຕ຺ຖໍ ສນ຺ນິປຕາມາ’’ຕິ ໂວສານມນາປຊ຺ຊເນນ ສນ຺ນິປາຕພຫຸລາ. ວຸທ຺ຘິເຍວ ລິຈ຺ຉວີ ວຊ຺ຊີນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ ໂນ ປຣິຫານີຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ອສນ຺ນິປຕນ຺ຕາ ຫິ ທິສາສຸ ອາຄຕໍ ສາສນໍ ນ ສຸຓນ຺ຕິ, ຕໂຕ ‘‘ອສຸກຄາມສີມາ ວາ ນິຄມສີມາ ວາ ອາກຸລາ, ອສຸກຏ຺ຐາເນ ໂຈຣາ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕາ’’ຕິ ນ ຊານນ຺ຕິ. ໂຈຣາປິ ‘‘ປມຕ຺ຕາ ຣາຊາໂນ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຄາມນິຄມາທີນິ ປຫຣນ຺ຕາ ຊນປທໍ ນາເສນ຺ຕິ. ເອວໍ ຣາຊູນໍ ປຣິຫານິ ໂຫຕິ. ອຠິຓ຺ຫໍ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕາ ປນ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຓນ຺ຕິ, ຕໂຕ ພລໍ ເປເສຕ຺ວາ ອມິຕ຺ຕມທ຺ທນໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ໂຈຣາປິ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ຣາຊາໂນ, ນ ສກ຺ກາ ອມ຺ເຫຫິ ວຄ຺ຄພນ຺ຘເນນ ວິຈຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປລາຍນ຺ຕິ. ເອວໍ ຣາຊູນໍ ວຸທ຺ຘິ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ວຸທ຺ຘິເຍວ ລິຈ຺ຉວີ ວຊ຺ຊີນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ ໂນ ປຣິຫານີ’’ຕິ.

ສມຄ຺ຄາຕິອາທີສຸ ສນ຺ນິປາຕເຠຣິຍາ ນິຄ຺ຄຕາຍ ‘‘ອຊ຺ຊ ເມ ກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ ມງ຺ຄລໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວິກ຺ເຂປໍ ກໂຣນ຺ຕາ ນ ສມຄ຺ຄາ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ ນາມ. ເຠຣິສທ຺ທໍ ປນ ສຸຕ຺ວາວ ຠຸຎ຺ຊມານາປິ ອລງ຺ກຸຣຸມານາປິ ວຕ຺ຖານິ ນິວາສຍມານາປິ ອທ຺ຘຠຸຕ຺ຕາ ອທ຺ຘາລງ຺ກຕາ ວຕ຺ຖໍ ນິວາເສນ຺ຕາວ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕາ ສມຄ຺ຄາ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ ນາມ. ສນ຺ນິປຕິຕາ ປນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຕ຺ວາ ເອກໂຕວ ອວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕາ ນ ສມຄ຺ຄາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ນາມ. ເອວໍ ວຸຏ຺ຐິເຕສຸ ຫິ ເຍ ປຐມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕສໍ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ພາຫິຣກຖາວ ສຸຕາ, ອິທານິ ວິນິຈ຺ຉຍກຖາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເອກໂຕ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕາ ປນ ສມຄ຺ຄາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ນາມ. ອປິຈ ‘‘ອສຸກຏ຺ຐາເນ ຄາມສີມາ ວາ ນິຄມສີມາ ວາ ອາກຸລາ, ໂຈຣາ ວາ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ໂກ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອມິຕ຺ຕມທ຺ທນໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຫໍ ປຐມໍ ອຫໍ ປຐມ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາປິ ສມຄ຺ຄາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ນາມ. ເອກສ຺ສ ປນ ກມ຺ມນ຺ເຕ ໂອສີທມາເນ ເສສາ ປຸຕ຺ຕຠາຕໂຣ ເປເສຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠຍມານາປິ ອາຄນ຺ຕຸກຣາຊານໍ ‘‘ອສຸກສ຺ສ ເຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕຸ, ອສຸກສ຺ສ ເຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ເອກໂຕ ສງ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕາປິ ເອກສ຺ສ ມງ຺ຄເລ ວາ ໂຣເຄ ວາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວາ ປນ ຕາທິເສ ສຸຂທຸກ຺ເຂ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ສພ຺ເພ ຕຕ຺ຖ ສຫາຍຠາວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາປິ ສມຄ຺ຄາ ວຊ຺ຊິກຣຓີຍານິ ກໂຣນ຺ຕິ ນາມ.

ອປ຺ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິອາທີສຸ ປຸພ຺ເພ ອກຕໍ ສຸງ຺ກໍ ວາ ພລິໍ ວາ ທຓ຺ຑໍ ວາ ອາຫຣາເປນ຺ຕາ ອປ຺ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ ນາມ. ໂປຣາຓປເວຓິຍາ ອາຄຕເມວ ປນ ອນາຫຣາເປນ຺ຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕິ ນາມ. ໂຈໂຣຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ສິເຕ ອວິຈິນິຕ຺ວາ ເຉຊ຺ຊເຠຊ຺ຊໍ ອນຸສາສນ຺ຕາ ໂປຣາຓໍ ວຊ຺ຊິຘມ຺ມໍ ສມາທາຍ ນ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ນາມ. ເຕສໍ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕານໍ ອຠິນວສຸງ຺ກາທິປີຬິຕາ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ອຕິອຸປທ຺ທຸຕມ຺ຫ, ເກ ອິເມສໍ ວິຊິເຕ ວສິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ໂຈຣາ ວາ ໂຈຣສຫາຍາ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ຊນປທໍ ຫນນ຺ຕິ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕານໍ ປເວຓິອາຄຕານິ ສຸງ຺ກາທີນິ ອຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ໂກໂສ ປຣິຫາຍຕິ, ຕໂຕ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສພລກາຍໂອໂຣຘາທໂຍ ຍຖານິພທ຺ຘໍ ວຏ຺ຏໍ ອລຠມານາ ຖາມພເລນ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ. ເຕ ເນວ ຍຸທ຺ຘກ຺ຂມາ ໂຫນ຺ຕິ ນ ປາຣິຈຣິຍກ຺ຂມາ. ໂປຣາຓໍ ວຊ຺ຊິຘມ຺ມໍ ສມາທາຍ ອວຕ຺ຕນ຺ຕານໍ ວິຊິເຕ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປຸຕ຺ຕໍ ປິຕຣໍ ຠາຕຣໍ ອໂຈຣໍເຍວ ໂຈໂຣຕິ ກຕ຺ວາ ຉິນ຺ທິໍສຸ ຠິນ຺ທິໍສູ’’ຕິ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ໂຈຣາ ວາ ໂຈຣສຫາຍາ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ຊນປທໍ ຫນນ຺ຕິ. ເອວໍ ຣາຊູນໍ ປຣິຫານິ ໂຫຕິ. ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕານໍ ປນ ‘‘ປເວຓິອາຄຕໍເຍວ ຣາຊາໂນ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ມນຸສ຺ສາ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາ ກສິວາຓິຊ຺ຊາທິເກ ກມ຺ມນ຺ເຕ ສມ຺ປາເທນ຺ຕິ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕານໍ ປເວຓິອາຄຕານິ ສຸງ຺ກາທີນິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ໂກໂສ ວຑ຺ຒຕິ, ຕໂຕ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສພລກາຍໂອໂຣຘາທໂຍ ຍຖານິພທ຺ຘໍ ວຏ຺ຏໍ ລຠມານາ ຖາມພລສມ຺ປນ຺ນາ ຍຸທ຺ຘກ຺ຂມາ ເຈວ ປາຣິຈຣິຍກ຺ຂມາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ໂປຣາເຓ ວຊ຺ຊິຘມ຺ເມ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕນ຺ຕານໍ ມນຸສ຺ສາ ນ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ. ‘‘ຣາຊາໂນ ໂປຣາຓປເວຓິຍາ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຏ຺ຏກຸລິກເສນາປຕິອຸປຣາຊູຫິ ປຣິກ຺ຂິຕໍ ສຍມ຺ປິ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປເວຓິໂປຕ຺ຖກໍ ວາຈາເປຕ຺ວາ ອນຸຈ຺ຉວິກເມວ ທຓ຺ຑໍ ປວຕ຺ຕຍນ຺ຕິ, ເອເຕສໍ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ອມ຺ຫາກໍເຍວ ໂທໂສ’’ຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ກມ຺ມນ຺ເຕ ກໂຣນ຺ຕິ. ເອວໍ ຣາຊູນໍ ວຸທ຺ຘິ ໂຫຕິ.

ສກ຺ກຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ເຕສໍ ສກ຺ກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕາ ສຸນ຺ທຣເມວ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ຄຣຸໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ຄຣຸຠາວໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ມາເນສ຺ສນ຺ຕີຕິ ມເນນ ປິຍາຍິສ຺ສນ຺ຕິ. ປູເຊສ຺ສນ຺ຕີຕິ ປຈ຺ຈຍປູຊາຍ ປູເຊສ຺ສນ຺ຕິ. ໂສຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ທິວສສ຺ສ ທ຺ເວ ຕໂຍ ວາເຣ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕສໍ ກຖໍ ໂສຕພ຺ພໍ ສທ຺ຘາຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ເອວໍ ມຫລ຺ລການໍ ຣາຊູນໍ ສກ຺ກາຣາທີນິ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂອວາທຕ຺ຖາຍ ວາ ເນສໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕ ເຕຫິ ວິສ຺ສຏ຺ຐາ ອໂນວທິຍມານາ ກີຬາປສຸຕາ ຣຊ຺ຊໂຕ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ. ເຍ ປນ ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕສໍ ມຫລ຺ລກຣາຊາໂນ ‘‘ອິທໍ ກາຕພ຺ພໍ ອິທໍ ນ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ໂປຣາຓປເວຓິໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ. ສງ຺ຄາມໍ ປຕ຺ວາປິ ‘‘ເອວໍ ປວິສິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ນິກ຺ຂມິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຸປາຍໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ. ເຕ ເຕຫິ ໂອວທິຍມານາ ຍຖາໂອວາທໍ ປຏິປຊ຺ຊມານາ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ຣຊ຺ຊປເວຓິໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ວຸທ຺ຘິເຍວ ລິຈ຺ຉວີ ວຊ຺ຊີນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ’’ຕິ.

ກຸລິຕ຺ຖິໂຍຕິ ກຸລຆຣຓິໂຍ. ກຸລກຸມາຣິໂຍຕິ ອນິວິທ຺ຘາ ຕາສໍ ຘີຕໂຣ. ໂອກສ຺ສາຕິ ວາ ປສຍ຺ຫາຕິ ວາ ປສຍ຺ຫາກາຣສ຺ເສເວຕໍ ນາມໍ. ໂອກາສາຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂອກສ຺ສາຕິ ອວກສິຕ຺ວາ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ. ປສຍ຺ຫາຕິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາຕິ ອຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ. ເອວຎ຺ຫິ ກໂຣນ຺ຕານໍ ວິຊິເຕ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ເຄເຫ ປຸຕ຺ຕຠາຕໂຣປິ, ເຂຬສິງ຺ຆານິກາທີນິ ມຸເຂນ ອປເນຕ຺ວາ ສໍວຑ຺ຒິຕາ ຘີຕໂຣປິ ອິເມ ພລກ຺ກາເຣນ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຆເຣ ວາເສນ຺ຕີ’’ຕິ ກຸປິຕາ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ໂຈຣາ ວາ ໂຈຣສຫາຍາ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ຊນປທໍ ຫນນ຺ຕິ. ເອວໍ ອກໂຣນ຺ຕານໍ ປນ ວິຊິເຕ ມນຸສ຺ສາ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກາ ສການິ ກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ຕາ ຣາຊໂກສໍ ວຑ຺ເຒນ຺ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ວຸທ຺ຘິຫານິໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ.

ວຊ຺ຊີນໍ ວຊ຺ຊິເຈຕິຍານີຕິ ວຊ຺ຊິຣາຊູນໍ ວຊ຺ຊິຣຏ຺ເຐ ຈິຕ຺ຕີກຕຏ຺ເຐນ ເຈຕິຍານີຕິ ລທ຺ຘນາມານິ ຍກ຺ຂຏ຺ຐານານິ. ອພ຺ຠນ຺ຕຣານີຕິ ອນ຺ໂຕນຄເຣ ຐິຕານິ. ພາຫິຣານີຕິ ພຫິນຄເຣ ຐິຕານິ. ທິນ຺ນປຸພ຺ພໍ ກຕປຸພ຺ພນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ທິນ຺ນຎ຺ຈ ກຕຎ຺ຈ. ໂນ ປຣິຫາເປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຫາເປຕ຺ວາ ຍຖາປວຕ຺ຕເມວ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ຘມ຺ມິກໍ ພລິໍ ປຣິຫາເປນ຺ຕານຎ຺ຫິ ເທວຕາ ອາຣກ຺ຂໍ ສຸສໍວິຫິຕໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕິໂຍປິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາສສີສໂຣຄາທິໍ ວຑ຺ເຒນ຺ຕິ, ສງ຺ຄາເມ ປຕ຺ເຕ ສຫາຍາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ອປຣິຫາເປນ຺ຕານໍ ປນ ອາຣກ຺ຂໍ ສຸສໍວິຫິຕໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ ສຸຂໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕິໂຍປິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາສສີສໂຣຄາທິໍ ຫຣນ຺ຕິ, ສງ຺ຄາມສີເສ ສຫາຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ວຸທ຺ຘິຫານິໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຘມ຺ມິກາ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຣກ຺ຂາ ເອວ ຍຖາ ອນິຈ຺ຉິຕໍ ນາຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ອາວຣຓໂຕ ອາວຣຓໍ. ຍຖາ ອິຈ຺ຉິຕໍ ນ ນສ຺ສຕິ, ເອວໍ ໂຄປາຍນໂຕ ຄຸຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ພລກາເຍນ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຣກ຺ຂນໍ ປພ຺ພຊິຕານໍ ຘມ຺ມິກາ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ຍຖາ ປນ ວິຫາຣສ຺ສ ອຸປວເນ ຣຸກ຺ເຂ ນ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ວາຊິກາ ວາຊໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂປກ຺ຂຣຓີສຸ ມຈ຺ເຉ ນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ກຣຓໍ ຘມ຺ມິກາ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິ ນາມ. ກິນ຺ຕີຕິ ເກນ ນຸ ໂຂ ກາຣເຓນ.

ຕຕ຺ຖ ເຍ ອນາຄຕານໍ ອຣຫນ຺ຕານໍ ອາຄມນໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕ ອສ຺ສທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ ອປ຺ປສນ຺ນາ. ປພ຺ພຊິເຕ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ປຎ຺ຫໍ ນ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຘມ຺ມໍ ນ ສຸຓນ຺ຕິ, ທານໍ ນ ເທນ຺ຕິ, ອນຸໂມທນໍ ນ ສຸຓນ຺ຕິ, ນິວາສນຏ຺ຐານໍ ນ ສໍວິທຫນ຺ຕິ. ອຖ ເນສໍ ອວຓ຺ໂຓ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ ‘‘ອສຸໂກ ນາມ ຣາຊາ ອສ຺ສທ຺ໂຘ ອປ຺ປສນ຺ໂນ, ປພ຺ພຊິເຕ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ນ ກໂຣຕິ…ເປ… ນິວາສນຏ຺ຐານໍ ນ ສໍວິທຫຕີ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕາ ຕສ຺ສ ນຄຣທ຺ວາເຣນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາປິ ນຄຣໍ ນ ປວິສນ຺ຕິ. ເອວໍ ອນາຄຕານໍ ອຣຫນ຺ຕານໍ ອນາຄມນເມວ ໂຫຕິ. ອາຄຕານໍ ປນ ຜາສຸວິຫາເຣ ອສຕິ ເຍປິ ອຊານິຕ຺ວາ ອາຄຕາ, ເຕ ‘‘ວສິສ຺ສາມາຕິ ຕາວ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຄຕມ຺ຫາ, ອິເມສໍ ປນ ຣາຊູນໍ ອິມິນາ ນີຫາເຣນ ເກ ວສິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເອວໍ ອນາຄເຕສຸ ອນາຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ອາຄເຕສຸ ທຸກ຺ຂໍ ວິຫຣນ຺ເຕສຸ ໂສ ໂທໂສ ປພ຺ພຊິຕານໍ ອນາວາໂສ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ເທວຕາຣກ຺ຂາ ນ ໂຫຕິ, ເທວຕາຣກ຺ຂາຍ ອສຕິ ອມນຸສ຺ສາ ໂອກາສໍ ລຠນ຺ຕິ, ອມນຸສ຺ສາ ອຸສ຺ສນ຺ນາ ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ ພ຺ຍາຘິໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ. ສີລວນ຺ຕານໍ ທສ຺ສນປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉນາທິວຕ຺ຖຸກສ຺ສ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ອນາຄໂມ ໂຫຕິ. ວິປຣິຍາເຍນ ຍຖາວຸຕ຺ຕກຓ຺ຫປກ຺ຂວິປຣີຕສ຺ສ ສຸກ຺ກປກ຺ຂສ຺ສ ສມ຺ຠໂວ ໂຫຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ວຸທ຺ຘິຫານິໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ.

໒. ວສ຺ສກາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໒. ທຸຕິເຍ ອຠິຍາຕຸກາໂມຕິ ອຠິຠວນຕ຺ຖາຍ ຍາຕຸກາໂມ. ວຊ຺ຊີຕິ ວຊ຺ຊິຣາຊາໂນ. ເອວໍມຫິທ຺ຘິເກຕິ ເອວໍ ມຫຕິຍາ ຣາຊິທ຺ຘິຍາ ສມນ຺ນາຄເຕ. ເອເຕນ ເນສໍ ສມຄ຺ຄຠາວໍ ກເຖຕິ. ເອວໍມຫານຸຠາເວຕິ ເອວໍ ມຫນ຺ເຕນ ຣາຊານຸຠາເວນ ສມນ຺ນາຄເຕ. ເອເຕນ ເນສໍ ຫຕ຺ຖິສິປ຺ປາທີສຸ ກຕສິກ຺ຂຕໍ ກເຖຕິ, ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສິກ຺ຂິຕາ ວຕິເມ ລິຈ຺ຉວິກຸມາຣກາ, ສຸສິກ຺ຂິຕາ ວຕິເມ ລິຈ຺ຉວິກຸມາຣກາ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ສຸຂຸເມນ ຕາຬຈ຺ຉິຄ຺ຄເຬນ ອສນໍ ອຕິປາຕຍິສ຺ສນ຺ຕິ ໂປງ຺ຂານຸໂປງ຺ຂໍ ອວິຣາຘິຕ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໑໑໕). ອຸຈ຺ເຉຈ຺ຉາມີຕິ ອຸຈ຺ຉິນ຺ທິສ຺ສາມິ. ວິນາເສສ຺ສາມີຕິ ອທສ຺ສນໍ ນຍິສ຺ສາມິ. ອນຍພ຺ຍສນນ຺ຕິ ອວຑ຺ຒິຎ຺ເຈວ, ຎາຕິພ຺ຍສນຎ຺ຈ. ອາປາເທສ຺ສາມີຕິ ປາປຍິສ຺ສາມິ.

ອິຕິ ກິຣ ໂສ ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ອິມໍ ຍຸທ຺ຘກຖເມວ ກເຖຕິ, ‘‘ຄມນສຊ຺ຊາ ໂຫຖາ’’ຕິ ຈ ພລກາຍໍ ອາຓາເປຕິ. ກສ຺ມາ? ຄງ຺ຄາຍ ກິຣ ເອກໍ ປຏ຺ຏນຄາມໍ ນິສ຺ສາຍ ອທ຺ຘໂຍຊນໍ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໂນ ວິຊິຕໍ, ອທ຺ຘໂຍຊນໍ ລິຈ຺ຉວີນໍ. ຕຕ຺ຣ ປພ຺ພຕປາທໂຕ ມຫຄ຺ຆຠຓ຺ຑໍ ໂອຕຣຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ຍາມິ, ສ຺ເວ ຍາມີ’’ຕິ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໂນ ສໍວິທຫນ຺ຕສ຺ເສວ ລິຈ຺ຉວິໂນ ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ປຸເຣຕຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ປຈ຺ຉາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ. ເຕ ປຸນສໍວຈ຺ຉເຣປິ ຕເຖວ ກໂຣນ຺ຕິ. ອຖ ໂສ ພລວາຆາຕຊາໂຕ, ຕທາ ເອວມກາສິ.

ຕໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ຄເຓນ ສທ຺ຘິໍ ຍຸທ຺ຘໍ ນາມ ຠາຣິຍໍ, ເອໂກປິ ໂມຆປ຺ປຫາໂຣ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເອເກນ ໂຂ ປນ ປຓ຺ຑິເຕນ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ໂຕ ນິຣປຣາໂຘ ໂຫຕິ, ປຓ຺ຑິໂຕ ຈ ສຕ຺ຖາຣາ ສທິໂສ ນຕ຺ຖິ, ສຕ຺ຖາ ຈ ອວິທູເຣ ຘຸຣວິຫາເຣ ວສຕິ, ຫນ຺ທາຫໍ ເປເສຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉາມິ. ສເຈ ເມ ຄເຕນ ໂກຈິ ອຕ຺ໂຖ ຠວິສ຺ສຕິ, ສຕ຺ຖາ ຕຸຓ຺ຫີ ຠວິສ຺ສຕິ. ອນຕ຺ເຖ ປນ ສຕິ ‘ກິໍ ຣຎ຺ໂຎ ຕຕ຺ຖ ຄເຕນາ’ຕິ ວກ຺ຂຕີ’’ຕິ. ໂສ ວສ຺ສກາຣໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເປເສສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ອຖ ໂຂ ຣາຊາ…ເປ… ອາປາເທສ຺ສາມິ ວຊ຺ຊີຕິ.

ຠຄວນ຺ຕໍ ພີຊຍມາໂນຕິ ເຖໂຣ ວຕ຺ຕສີເສ ຐຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ພີຊຕິ, ຠຄວໂຕ ປນ ສີຕໍ ວາ ອຸຓ຺ຫໍ ວາ ນຕ຺ຖິ. ຠຄວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອມນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕຕຸກາໂມ ກິນ຺ຕິ ເຕ, ອານນ຺ທ, ສຸຕນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ.

ເອກມິທາຫນ຺ຕິ ອິທໍ ຠຄວາ ປຸພ຺ເພ ວຊ຺ຊີນໍ ອິມສ຺ສ ວຊ຺ຊິສຕ຺ຕກສ຺ສ ເທສິຕຠາວປ຺ປກາສນຕ຺ຖໍ ອາຫ. ອກຣຓີຍາຕິ ອກຕ຺ຕພ຺ພາ, ອຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິທນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ຍຸທ຺ຘສ຺ສາຕິ ກຣຓຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ, ອຠິມຸຂໍ ຍຸທ຺ເຘນ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຸປລາປນາຍາຕິ ຐເປຕ຺ວາ ອຸປລາປນໍ. ອຸປລາປນາ ນາມ ‘‘ອລໍ ວິວາເທນ, ອິທານິ ສມຄ຺ຄາ ໂຫມາ’’ຕິ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສຣຖຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓາທີນິ ເປເສຕ຺ວາ ສງ຺ຄຫກຣຓໍ, ເອວຎ຺ຫິ ສງ຺ຄຫໍ ກຕ຺ວາ ເກວລໍ ວິສ຺ສາເສນ ສກ຺ກາ ຄຓ຺ຫິຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ມິຖຸເຠທາຕິ ຐເປຕ຺ວາ ມິຖຸເຠທໍ. ອິມິນາ ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເຠທໍ ກຕ຺ວາປິ ສກ຺ກາ ເອເຕ ຄເຫຕຸ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິທໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວໂຕ ກຖາຍ ນຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ອາຫ. ກິໍ ປນ ຠຄວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອິມາຍ ກຖາຍ ນຍລາຠໍ ຊານາຕີຕິ? ອາມ ຊານາຕິ. ຊານນ຺ໂຕ ກສ຺ມາ ກເຖສິ? ອນຸກມ຺ປາຍ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ມຍາ ອກຖິເຕປິ ກຕິປາເຫນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕິ, ກຖິເຕ ປນ ສມຄ຺ເຄ ຠິນ຺ທນ຺ໂຕ ຕີຫິ ສໍວຈ຺ຉເຣຫິ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕິ. ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ຊີວິຕເມວ ວຣໍ. ເອຕ຺ຕກຎ຺ຫິ ຊີວນ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ປຕິຏ຺ຐາຠູຕໍ ປຸຎ຺ຎໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ນນ຺ທິຕ຺ວາ. ອນຸໂມທິຕ຺ວາຕິ ‘‘ຍາວ ສຸຠາສິຕມິທໍ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນາ’’ຕິ ວາຈາຍ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ. ປກ຺ກາມີຕິ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄໂຕ. ຣາຊາປິ ຕເມວ ເປເສຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປາເປສິ.

໓. ປຐມສຕ຺ຕກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓. ຕຕິເຍ ອຠິຓ຺ຫໍ ສນ຺ນິປາຕາຕິ ອິທໍ ວຊ຺ຊິສຕ຺ຕເກ ວຸຕ຺ຕສທິສເມວ. ອິຘາປິ ຈ ອຠິຓ຺ຫໍ ອສນ຺ນິປຕນ຺ຕາ ທິສາສຸ ອາຄຕສາສນໍ ນ ສຸຓນ຺ຕິ, ຕໂຕ ‘‘ອສຸກວິຫາຣສີມາ ອາກຸລາ, ອຸໂປສຖປ຺ປວາຣຓາ ຐິຕາ, ອສຸກສ຺ມິໍ ຐາເນ ຠິກ຺ຂູ ເວຊ຺ຊກມ຺ມທູຕກມ຺ມາທີນິ ກໂຣນ຺ຕິ, ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິພຫຸລາ ຜລປຸປ຺ຜທານາທີຫິ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ຕີ’’ຕິອາທີນິ ນ ຊານນ຺ຕິ. ປາປຠິກ຺ຂູປິ ‘‘ປມຕ຺ໂຕ ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຣາສິຠູຕາ ສາສນໍ ໂອສກ຺ກາເປນ຺ຕິ. ອຠິຓ຺ຫໍ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕາ ປນ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຓນ຺ຕິ, ຕໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ເປເສຕ຺ວາ ສີມໍ ອຸຊຸໍ ກາເຣນ຺ຕິ, ອຸໂປສຖປ຺ປວາຣຓາໂຍ ປວຕ຺ຕາເປນ຺ຕິ, ມິຈ຺ຉາຊີວານໍ ອຸສ຺ສນ຺ນຏ຺ຐາເນ ອຣິຍວໍສິເກ ເປເສຕ຺ວາ ອຣິຍວໍສໍ ກຖາເປນ຺ຕິ, ປາປຠິກ຺ຂູນໍ ວິນຍຘເຣຫິ ນິຄ຺ຄຫໍ ກາຣາເປນ຺ຕິ. ປາປຠິກ຺ຂູປິ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ສງ຺ໂຆ, ນ ສກ຺ກາ ອມ຺ເຫຫິ ວຄ຺ຄພນ຺ຘເນນ ວິຈຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປລາຍນ຺ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ວຸທ຺ຘິຫານິໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ.

ສມຄ຺ຄາຕິອາທີສຸ ເຈຕິຍປຏິຊຄ຺ຄນຕ຺ຖໍ ວາ ໂພຘິຆຣອຸໂປສຖາຄາຣຈ຺ຉາທນຕ຺ຖໍ ວາ ກຕິກວຕ຺ຕໍ ວາ ຐເປຕຸກາມຕາຍ ‘‘ສງ຺ໂຆ ສນ຺ນິປຕຕູ’’ຕິ ເຠຣິຍາ ວາ ຆຓ຺ຏິຍາ ວາ ອາໂກຏິຕມຕ຺ຕາຍ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຈີວຣກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖິ, ມຍ຺ຫໍ ປຕ຺ໂຕ ປຈິຕພ຺ໂພ, ມຍ຺ຫໍ ນວກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວິກ຺ເຂປໍ ກໂຣນ຺ຕາ ນ ສມຄ຺ຄາ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ ນາມ. ສພ຺ພໍ ປນ ຕໍ ກມ຺ມໍ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ປຸຣິມຕຣໍ, ອຫໍ ປຸຣິມຕຣ’’ນ຺ຕິ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕາ ສມຄ຺ຄາ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ ນາມ. ສນ຺ນິປຕິຕາ ປນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຕ຺ວາ ເອກໂຕວ ອວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕາ ນ ສມຄ຺ຄາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ນາມ. ເອວໍ ວຸຏ຺ຐິເຕສຸ ຫິ ເຍ ປຐມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕສໍ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ພາຫິຣກຖາວ ສຸຕາ, ອິທານິ ວິນິຈ຺ຉຍກຖາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕາ ສມຄ຺ຄາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ນາມ. ອປິຈ ‘‘ອສຸກຏ຺ຐາເນ ວິຫາຣສີມາ ອາກຸລາ, ອຸໂປສຖປ຺ປວາຣຓາ ຐິຕາ, ອສຸກຏ຺ຐາເນ ເວຊ຺ຊກມ຺ມາທິກາຣກາ ປາປຠິກ຺ຂູ ອຸສ຺ສນ຺ນາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ໂກ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕສໍ ນິຄ຺ຄຫໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຫໍ ປຐມໍ, ອຫໍ ປຐມ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາປິ ສມຄ຺ຄາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ນາມ.

ອາຄນ຺ຕຸກໍ ປນ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ປຣິເວຓໍ ຍາຫິ, ເອຕໍ ປຣິເວຓໍ ຍາຫິ, ອຍໍ ໂກ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ວຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ຕາປິ, ຊິຓ຺ຓປຕ຺ຕຈີວຣກໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ເຕນ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຣິເຍສນ຺ຕາປິ, ຄິລານສ຺ສ ຄິລານເຠສຊ຺ຊໍ ປຣິເຍສມານາປິ, ຄິລານເມວ ອນາຖໍ ‘‘ອສຸກປຣິເວຓໍ ຍາຫີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິເວເຓ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ຕາປິ, ເອໂກ ໂອລີຍມານໂກ ຄນ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຎວນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ເຕນ ຕໍ ຄນ຺ຖໍ ອຸກ຺ຂິປາເປນ຺ຕາປິ ສມຄ຺ຄາ ສງ຺ຆກຣຓີຍານິ ກໂຣນ຺ຕິ ນາມ.

ອປ຺ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິອາທີສຸ ນວໍ ອຘມ຺ມິກໍ ກຕິກວຕ຺ຕໍ ວາ ສິກ຺ຂາປທໍ ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ອປ຺ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ ນາມ ປຸຣາຓສນ຺ຖຕວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ຠິກ຺ຂູ ວິຍ. ອຸທ຺ຘມ຺ມໍ ອຸພ຺ພິນຍໍ ສາສນໍ ທີເປນ຺ຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕິ ນາມ, ວສ຺ສສຕປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠຄວຕິ ເວສາລິກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ວິຍ. ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທກາ ປນ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ວີຕິກ຺ກມນ຺ຕາ ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ເຕສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສມາທາຍ ນ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ນາມ ອສ຺ສຊິປຸນພ຺ພສຸກາ ວິຍ. ຕຖາ ອກໂຣນ຺ຕາ ປນ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ເຕສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ນາມ ອາຍສ຺ມາ ອຸປເສໂນ ວິຍ, ອາຍສ຺ມາ ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ວິຍ, ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ວິຍ ຈ. ວຸທ຺ຘິເຍວາຕິ ສີລາທິຄຸເຓຫິ ວຸທ຺ຘິເຍວ, ໂນ ປຣິຫານິ.

ເຖຣາຕິ ຖິຣຠາວປ຺ປຕ຺ຕາ ເຖຣກາຣເກຫິ ຄຸເຓຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ. ພຫູ ຣຕ຺ຕິໂຍ ຊານນ຺ຕີຕິ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູ. ຈິຣໍ ປພ຺ພຊິຕານໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ຈິຣປພ຺ພຊິຕາ. ສງ຺ຆສ຺ສ ປິຕິຏ຺ຐາເນ ຐິຕາຕິ ສງ຺ຆປິຕໂຣ. ປິຕິຏ຺ຐາເນ ຐິຕຕ຺ຕາ ສງ຺ຆໍ ປຣິເຓນ຺ຕິ, ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຫຸຕ຺ວາ ຕີສຸ ສິກ຺ຂາສຸ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕີຕິ ສງ຺ຆປຣິຓາຍກາ.

ເຍ ເຕສໍ ສກ຺ກາຣາທີນິ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂອວາທຕ຺ຖາຍ ທ຺ເວ ຕໂຍ ວາເຣ ອຸປຏ຺ຐານໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕປິ ເຕສໍ ໂອວາທໍ ນ ເທນ຺ຕິ, ປເວຓິກຖໍ ນ ກເຖນ຺ຕິ, ສາຣຠູຕໍ ຘມ຺ມປຣິຍາຍໍ ນ ສິກ຺ຂາເປນ຺ຕິ. ເຕ ເຕຫິ ວິສ຺ສຏ຺ຐາ ສີລາທີຫິ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ເຘຫິ ສຕ຺ຕຫິ ຈ ອຣິຍຘເນຫີຕິ ເອວມາທີຫິ ຄຸເຓຫິ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ. ເຍ ປນ ເຕສໍ ສກ຺ກາຣາທີນິ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕສໍ ເຕ ‘‘ເອວໍ ເຕ ອຠິກ຺ກມິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິກໍ ໂອວາທໍ ເທນ຺ຕິ, ປເວຓິກຖໍ ກເຖນ຺ຕິ, ສາຣຠູຕໍ ຘມ຺ມປຣິຍາຍໍ ສິກ຺ຂາເປນ຺ຕິ, ເຕຣສຫິ ຘຸຕງ຺ເຄຫິ ທສຫິ ກຖາວຕ຺ຖູຫິ ອນຸສາສນ຺ຕິ. ເຕ ເຕສໍ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ສີລາທີຫິ ຄຸເຓຫິ ວຑ຺ຒມານາ ສາມຎ຺ຎຕ຺ຖໍ ອນຸປາປຸຓນ຺ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ຫານິວຸທ຺ຘິໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ປຸນພ຺ຠໂວ ສີລມສ຺ສາຕິ ໂປໂນພ຺ຠວິກາ, ປຸນພ຺ຠວທາຍິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ສາ ໂປໂນພ຺ຠວິກາຍ. ນ ວສໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເຍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ກາຣຓາ ອຸປຏ຺ຐາການໍ ປທານຸປທິກາ ຫຸຕ຺ວາ ຄາມໂຕ ຄາມໍ ວິຈຣນ຺ຕິ, ເຕ ຕສ຺ສາ ວສໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ນາມ. ອິຕເຣ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫານິວຸທ຺ຘິໂຍ ປາກຏາເຍວ.

ອາຣຎ຺ຎເກສູຕິ ປຎ຺ຈຘນຸສຕິກປຈ຺ຉິເມສຸ. ສາເປກ຺ຂາຕິ ສາລຍາ. ຄາມນ຺ຕເສນາສເນສຸ ຫິ ຌານໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາປິ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕມຕ຺ໂຕວ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສທາຣກທາຣິກາທິສທ຺ທໍ ສຸຓາຕິ, ເຍນສ຺ສ ອຘິຄຕວິເສໂສປິ ຫາຍຕິເຍວ. ອຣຎ຺ຎເສນາສເນ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາປິ ປພຸທ຺ຘມຕ຺ໂຕ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆໂມຣາທີນໍ ສທ຺ທໍ ສຸຓາຕິ, ເຍນ ອຣຎ຺ເຎ ປີຕິໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ຕເມວ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ອິຕິ ຠຄວາ ຄາມນ຺ຕເສນາສເນ ຌານໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນຠິກ຺ຂຸໂຕ ອຣຎ຺ເຎ ນິທ຺ທາຍມານເມວ ປສໍສຕິ. ຕສ຺ມາ ຕເມວ ອຕ຺ຖວສໍ ປຏິຈ຺ຈ ‘‘ອາຣຎ຺ຎເກສຸ ເສນາສເນສຸ ສາເປກ຺ຂາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ.

ປຈ຺ຈຕ຺ຕຎ຺ເຎວ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐາເປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕໂນ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປສ຺ສນ຺ຕິ. ເປສລາຕິ ປິຍສີລາ. ອິຘາປິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ອາຄມນໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ຕາ ເນວາສິກາ ອສ຺ສທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ ອປ຺ປສນ຺ນາ, ວິຫາຣໍ ສມ຺ປຕ຺ຕຠິກ຺ຂູນໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນ-ປຕ຺ຕຈີວຣປຏິຄ຺ຄຫຓ-ອາສນປຎ຺ຎາປນຕາລວຓ຺ຏຄ຺ຄຫຓາທີນິ ນ ກໂຣນ຺ຕິ. ອຖ ເນສໍ ອວຓ຺ໂຓ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ ‘‘ອສຸກວິຫາຣວາສິໂນ ຠິກ຺ຂູ ອສ຺ສທ຺ຘາ ອປ຺ປສນ຺ນາ ວິຫາຣໍ ປວິຏ຺ຐານໍ ວຕ຺ຕປ຺ປຏິວຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕາ ວິຫາຣທ຺ວາເຣນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາປິ ວິຫາຣໍ ນ ປວິສນ຺ຕິ. ເອວໍ ອນາຄຕານໍ ອນາຄມນເມວ ໂຫຕິ. ອາຄຕານໍ ປນ ຜາສຸວິຫາເຣ ອສຕິ ເຍປິ ອຊານິຕ຺ວາ ອາຄຕາ, ເຕ ‘‘ວສິສ຺ສາມາຕິ ຕາວຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຄຕມ຺ຫາ, ອິເມສໍ ປນ ເນວາສິການໍ ອິມິນາ ນີຫາເຣນ ໂກ ວສິສ຺ສຕີ’’ຕິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂສ ວິຫາໂຣ ອຎ຺ເຎສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນາວາໂສວ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ເນວາສິກາ ສີລວນ຺ຕານໍ ທສ຺ສນໍ ອລຠນ຺ຕາ ກງ຺ຂາວິໂນທກໍ ວາ ອາຈາຣສິກ຺ຂາປກໍ ວາ ມຘຸຣຘມ຺ມສວນໍ ວາ ນ ລຠນ຺ຕິ. ເຕສໍ ເນວ ອຄ຺ຄຫິຕຘມ຺ມຄ຺ຄຫຓໍ ນ ຄຫິຕສຊ຺ຌາຍກຣຓໍ ໂຫຕິ. ອິຕິ ເນສໍ ຫານິເຍວ ໂຫຕິ, ນ ວຸທ຺ຘິ.

ເຍ ປນ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ອາຄມນໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕ ສທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ ປສນ຺ນາ, ອາຄຕານໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນາທີນິ ກຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ປວິສນ຺ຕິ, ກງ຺ຂໍ ວິໂນເທນ຺ຕິ, ມຘຸຣຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ລຠນ຺ຕິ. ອຖ ເນສໍ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ ‘‘ອສຸກວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູ ເອວໍ ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ນາ ສງ຺ຄາຫກາ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ທູຣໂຕປິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕສໍ ເນວາສິກາ ວຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ສມີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວຸຑ຺ຒຕຣໍ ອາຄນ຺ຕຸກໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສີທນ຺ຕິ, ນວກຕຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ວສິສ຺ສຖ, ຄມິສ຺ສຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ‘‘ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສປ຺ປາຍໍ ເສນາສນໍ, ສຸລຠາ ຠິກ຺ຂາ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ເທນ຺ຕິ. ວິນຍຘໂຣ ເຈ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ວິນຍໍ ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາທິຘໂຣ ເຈ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຕໍ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ. ເຕ ອາຄນ຺ຕຸກເຖຣານໍ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ອາຄນ຺ຕຸກາ ‘‘ເອກໍ ທ຺ເວ ທິວສານິ ວສິສ຺ສາມາຕິ ອາຄຕມ຺ຫາ, ອິເມສໍ ປນ ສຸຂສໍວາສຕາຍ ທສ ທ຺ວາທສ ວສ຺ສານິ ວສິມ຺ຫາ’’ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ຫານິວຸທ຺ຘິໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ.

໔. ທຸຕິຍສຕ຺ຕກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ນ ກມ຺ມາຣາມາຕິ ເຍ ທິວສໍ ຈີວຣກມ຺ມ-ກາຍພນ຺ຘນປຣິສ຺ສາວນ-ຘມ຺ມກຣຓ-ສມ຺ມຊ຺ຊນິ-ປາທກຐລິກາທີເນວ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕ ສນ຺ຘາເຍສ ປຏິກ຺ເຂໂປ. ໂຍ ປນ ເຕສໍ ກຣຓເວລາຍ ເອວໍ ເອຕານິ ກໂຣຕິ, ອຸທ຺ເທສເວລາຍ ອຸທ຺ເທສໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ສຊ຺ຌາຍເວລາຍ ສຊ຺ຌາຍຕິ, ເຈຕິຍງ຺ຄຓວຕ຺ຕເວລາຍ ເຈຕິຍງ຺ຄຓວຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ, ມນສິກາຣເວລາຍ ມນສິກາຣໍ ກໂຣຕິ, ນ ໂສ ກມ຺ມາຣາໂມ ນາມ.

ໂຍ ອິຕ຺ຖິວຓ຺ຓປຸຣິສວຓ຺ຓາທິວເສນ ອາລາປສລ຺ລາປໍ ກໂຣນ຺ໂຕເຍວ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ວີຕິນາເມຕິ, ເອວຣູເປ ຠສ຺ເສ ປຣິຍນ຺ຕກາຣີ ນ ໂຫຕິ, ອຍໍ ຠສ຺ສາຣາໂມ ນາມ. ໂຍ ປນ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕິ, ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ອຍໍ ອປ຺ປຠສ຺ໂສວ ຠສ຺ເສ ປຣິຍນ຺ຕກາຣີເຍວ. ກສ຺ມາ? ‘‘ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ວຍໍ ກຣຓີຍໍ ຘມ຺ມີ ວາ ກຖາ ອຣິໂຍ ວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໗໓) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ.

ໂຍ ຐິໂຕປິ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ນິສິນ຺ໂນປິ ຖິນມິທ຺ຘາຠິຠູໂຕ ນິທ຺ທາຍຕິເຍວ, ອຍໍ ນິທ຺ທາຣາໂມ ນາມ. ຍສ຺ສ ປນ ກຣຊກາຍເຄລຎ຺ເຎນ ຈິຕ຺ຕໍ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕຣຕິ, ນາຍໍ ນິທ຺ທາຣາໂມ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ອຠິຊານາມຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຄິມ຺ຫານໍ ປຈ຺ຉິເມ ມາເສ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປ຺ປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ຈຕຸຄ຺ຄຸຓໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິຕາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໓໘໗).

ໂຍ ‘‘ເອກສ຺ສ ທຸຕິໂຍ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ຕຕິໂຍ, ຕິຓ຺ຓໍ ຈຕຸຕ຺ໂຖ’’ຕິ ເອວໍ ສໍສຏ຺ໂຐວ ວິຫຣຕິ, ເອກໂກ ອສ຺ສາທໍ ນ ລຠຕິ, ອຍໍ ສງ຺ຄຓິກາຣາໂມ. ໂຍ ປນ ຈຕູສຸ ອິຣິຍາປເຖສຸ ເອກໂກວ ອສ຺ສາທໍ ລຠຕິ, ນາຍໍ ສງ຺ຄຓິກາຣາໂມ.

ອສນ຺ຕສມ຺ຠາວນິຈ຺ຉາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ ທຸສ຺ສີລາ ປາປິຈ຺ຉາ ນາມ. ເຍສໍ ປາປກາ ມິຕ຺ຕາ ຈຕູສຸ ອິຣິຍາປເຖສຸ ສຫ ອຍນໂຕ ປາປສຫາຍາ, ເຍ ຈ ຕນ຺ນິນ຺ນຕປ຺ໂປຓຕປ຺ປພ຺ຠາຣຕາຍ ປາເປສຸ ສມ຺ປວງ຺ກາ, ເຕ ປາປມິຕ຺ຕາ ປາປສຫາຍາ ປາປສມ຺ປວງ຺ກາ ນາມ.

ໂອຣມຕ຺ຕເກນາຕິ ອວຣມຕ຺ຕເກນ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກນ. ອນ຺ຕຣາຕິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຕ຺ວາວ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ. ໂວສານນ຺ຕິ ປຣິນິຏ຺ຐິຕຠາວໍ ‘‘ອລເມຕ຺ຕາວຕາ’’ຕິ ໂອສກ຺ກນໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍາວ ສີລປາຣິສຸທ຺ຘິຊ຺ຌານວິປສ຺ສນາ ໂສຕາປນ຺ນຠາວາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣມຕ຺ຕເກນ ໂວສານໍ ນາປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕາວ ວຸທ຺ຘິເຍວ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານີຕິ.

໗. ສຎ຺ຎາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໗. ສຕ຺ຕເມ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາທໂຍ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທີຫິ ສຫຄຕສຎ຺ຎາ.

໘. ປຐມປຣິຫານິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໘. ອຏ຺ຐເມ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ສງ຺ຆກິຈ຺ຈານໍ ນິຕ຺ຖຣເຓນ ຠາຣໍ ວຫນ຺ຕີຕິ ຠາຣວາຫິໂນ. ເຕ ເຕນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເຕ ເຖຣາ ເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ເຖຣຠາວານຸຣູເປນ ກິຈ຺ເຈນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສນ຺ຕິ. ເຕສຸ ໂຍຄໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ປໂຍຄໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ສຍໍ ຕານິ ກິຈ຺ຈານິ ກາຕຸໍ ອາຣຠຕີຕິ.

໙. ທຸຕິຍປຣິຫານິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໙. ນວເມ ຠິກ຺ຂຸທສ຺ສນໍ ຫາເປຕີຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ຄມນໍ ຫາເປຕິ. ອຘິສີເລຕິ ປຎ຺ຈສີລທສສີລສງ຺ຂາເຕ ອຸຕ຺ຕມສີເລ. ອິໂຕ ພຫິທ຺ຘາຕິ ອິມມ຺ຫາ ສາສນາ ພຫິທ຺ຘາ. ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ຄເວສຕີຕິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມປຏິຄ຺ຄາຫເກ ປຣິເຍສຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈ ປຸພ຺ພກາຣໍ ກໂຣຕີຕິ ເຕສໍ ພາຫິຣານໍ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຠິກ຺ຂູນໍ ເທຕິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ວຊ຺ຊິສຕ຺ຕກວຄ຺ໂຄ ຕຕິໂຍ.

໔. ເທວຕາວຄ຺ໂຄ

໕. ປຐມມິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໖. ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ປຎ຺ຈເມ ທຸທ຺ທທນ຺ຕິ ທຸປ຺ປຣິຈ຺ຈຊໍ ມຫາຣຫໍ ຠຓ຺ຑກໍ. ທຸກ຺ກຣໍ ກໂຣຕີຕິ ກາຕຸໍ ອສຸກຣໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ທຸກ຺ຂມໍ ຂມຕີຕິ ສຫາຍສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ທຸຣຘິວາສໍ ອຘິວາເສຕິ. ຄຸຍ຺ຫມສ຺ສ ອາວິກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຍ຺ຫໍ ຕສ຺ສ ອາວິກໂຣຕິ. ຄຸຍ຺ຫມສ຺ສ ປຣິຄຸຫຕີຕິ ຕສ຺ສ ຄຸຍ຺ຫໍ ອຎ຺ເຎສໍ ນາຈິກ຺ຂຕິ. ຂີເຓນ ນາຕິມຎ຺ຎຕີຕິ ຕສ຺ສ ໂຠເຄ ຂີເຓ ເຕນ ຂເຍນ ຕໍ ນາຕິມຎ຺ຎຕິ, ຕສ຺ມິໍ ໂອມານໍ ອຕ຺ຕນິ ຈ ອຕິມານໍ ນ ກໂຣຕິ.

໖. ທຸຕິຍມິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໗. ຉຏ຺ເຐ ວຕ຺ຕາຕິ ວຈນກຸສໂລ. ວຈນກ຺ຂໂມຕິ ວຈນໍ ຂມຕິ, ທິນ຺ນໍ ໂອວາທໍ ກໂຣຕິ. ຄມ຺ຠີຣນ຺ຕິ ຄຸຍ຺ຫໍ ຣຫສ຺ສໍ ຌານນິສ຺ສິຕໍ ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານນິສ຺ສິຕໍ.

໗. ປຐມປຏິສມ຺ຠິທາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໘. ສຕ຺ຕເມ ອິທໍ ເມ ເຈຕໂສ ລີນຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ເຈຕໂສ ລີນຕ຺ເຕ ‘‘ອິທໍ ເມ ເຈຕໂສ ລີນຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຍຖາສຠາວໂຕ ຊານາຕິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສໍຂິຕ຺ຕໍ ນາມ ຖິນມິທ຺ຘານຸຄຕໍ. ພຫິທ຺ຘາ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ນາມ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ເວທນາຕິອາທີນິ ປປຎ຺ຈມູລວເສນ ຄຫິຕານິ. ເວທນາ ຫິ ຕຓ຺ຫາຍ ມູລໍ ສຸຂວເສນ ຕຓ຺ຫຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ, ສຎ຺ຎາ ທິຏ຺ຐິຍາ ມູລໍ ອວິຠູຕາຣມ຺ມເຓ ທິຏ຺ຐິອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ, ວິຕກ຺ໂກ ມານສ຺ສ ມູລໍ ວິຕກ຺ກວເສນ ອສ຺ມີຕິ ມານຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ. ສປ຺ປາຍາສປ຺ປາເຍສູຕິ ອຸປກາຣານຸປກາເຣສຸ. ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ກາຣຓໍ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

ເທວຕາວຄ຺ໂຄ ຈຕຸຕ຺ໂຖ.

໕. ມຫາຍຎ຺ຎວຄ຺ໂຄ

໑-໒. ສຕ຺ຕວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໔໔-໔໕. ປຎ຺ຈມສ຺ສ ປຐເມ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຍຕິ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຐານານິ. ເສຍ຺ຍຖາປີຕິ ນິທສ຺ສນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ຍຖາ ມນຸສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປຣິມາເຓສຸ ຫິ ຈກ຺ກວາເຬສຸ ອປຣິມາຓານໍ ມນຸສ຺ສານໍ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານາທິວເສນ ທ຺ເວປິ ເອກສທິສາ ນຕ຺ຖິ. ເຍປິ ຫິ ກຕ຺ຖຈິ ຍມກຠາຕໂຣ ວຓ຺ເຓນ ວາ ສຓ຺ຐາເນນ ວາ ສທິສາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສມ຺ປິ ອາໂລກິຕວິໂລກິຕກຖິຕຫສິຕຄມນຏ຺ຐານາທີຫິ ວິເສໂສ ໂຫຕິເຍວ. ຕສ຺ມາ ນານຕ຺ຕກາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ປຏິສນ຺ຘິສຎ຺ຎາ ປນ ເນສໍ ຕິເຫຕຸກາປິ ທ຺ວິເຫຕຸກາປິ ອເຫຕຸກາປິ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເອກຈ຺ເຈ ຈ ເທວາຕິ ຉ ກາມາວຈຣເທວາ. ເຕສຸ ຫິ ເກສຎ຺ຈິ ກາໂຍ ນີໂລ ໂຫຕິ, ເກສຎ຺ຈິ ປີຕກາທິວຓ຺ໂຓ. ສຎ຺ຎາ ປນ ເຕສໍ ທ຺ວິເຫຕຸກາປິ ຕິເຫຕຸກາປິ ໂຫຕິ, ອເຫຕຸກາ ນຕ຺ຖິ. ເອກຈ຺ເຈ ຈ ວິນິປາຕິກາຕິ ຈຕຸອປາຍວິນິມຸຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕຣມາຕາ ຍກ຺ຂິນີ, ປິຍງ຺ກຣມາຕາ, ຜຸສ຺ສມິຕ຺ຕາ, ຘມ຺ມຄຸຕ຺ຕາຕິ ເອວມາທິກາ ອຎ຺ເຎ ຈ ເວມານິກາ ເປຕາ. ເອເຕສຎ຺ຫິ ປີຕໂອທາຕກາຬມງ຺ຄຸຣຈ຺ຉວິສາມວຓ຺ຓາທິວເສນ ເຈວ ກິສ ຖູລຣສ຺ສທີຆວເສນ ຈ ກາໂຍ ນານາ ໂຫຕິ, ມນຸສ຺ສານໍ ວິຍ ທ຺ວິເຫຕຸກຕິເຫຕຸກອເຫຕຸກວເສນ ສຎ຺ຎາປິ. ເຕ ປນ ເທວາ ວິຍ ນ ມເຫສກ຺ຂາ, ກປຓມນຸສ຺ສາ ວິຍ ອປ຺ເປສກ຺ຂາ ທຸລ຺ລຠຆາສຈ຺ຉາທນາ ທຸກ຺ຂປີຬິຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ກາຬປກ຺ເຂ ທຸກ຺ຂິຕາ ຊຸຓ຺ຫປກ຺ເຂ ສຸຂິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ສຸຂສມຸສ຺ສຍໂຕ ວິນິປຕິຕຕ຺ຕາ ວິນິປາຕິກາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເຍ ປເນຕ຺ຖ ຕິເຫຕຸກາ, ເຕສໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍປິ ໂຫຕິ ປິຍງ຺ກຣມາຕາທີນໍ ວິຍ.

ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊພ຺ຣຫ຺ມປຸໂຣຫິຕມຫາພ຺ຣຫ຺ມາໂນ. ປຐມາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ເຕ ສພ຺ເພປິ ປຐມຊ຺ຌາເນນ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊາ ປນ ປຣິຕ຺ເຕນ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ກປ຺ປສ຺ສ ຕຕິໂຍ ຠາໂຄ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ພ຺ຣຫ຺ມປຸໂຣຫິຕາ ມຊ຺ຌິເມນ, ເຕສໍ ອຸປຑ຺ຒກປ຺ໂປ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ, ກາໂຍ ຈ ເຕສໍ ວິປ຺ຜາຣິກຕໂຣ ໂຫຕິ. ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ປຓີເຕນ, ເຕສໍ ກປ຺ໂປ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ, ກາໂຍ ຈ ປນ ເຕສໍ ອຕິວິປ຺ຜາຣິໂກວ ໂຫຕິ. ອິຕິ ເຕ ກາຍສ຺ສ ນານຕ຺ຕາ ປຐມຊ຺ຌານວເສນ ສຎ຺ຎາຍ ເອກຕ຺ຕາ ນານຕ຺ຕກາຍາ ເອກຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຍຖາ ຈ ເຕ, ເອວໍ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ສຕ຺ຕາ. ນິຣເຍສຸ ຫິ ເກສຎ຺ຈິ ຄາວຸຕໍ, ເກສຎ຺ຈິ ອຑ຺ຒໂຍຊນໍ, ເກສຎ຺ຈິ ໂຍຊນໍ ອຕ຺ຕຠາໂວ ໂຫຕິ, ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ໂຍຊນສຕິໂກ ຊາໂຕ. ຕິຣຈ຺ຉາເນສຸປິ ເກຈິ ຂຸທ຺ທກາ, ເກຈິ ມຫນ຺ຕາ. ເປຕ຺ຕິວິສເຍສຸປິ ເກຈິ ສຏ຺ຐິຫຕ຺ຖາ, ເກຈິ ອສີຕິຫຕ຺ຖາ ໂຫນ຺ຕິ, ເກຈິ ສຸວຓ຺ຓາ, ເກຈິ ທຸພ຺ພຓ຺ຓາ. ຕຖາ ກາລກຎ຺ຈິກາ ອສຸຣາ. ອປິເຈຕ຺ຖ ທີຆປິຏ຺ຐິກເປຕາ ນາມ ສຏ຺ຐິໂຍຊນິກາປິ ໂຫນ຺ຕິ. ສຎ຺ຎາ ປນ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອກຸສລວິປາກາເຫຕຸກາວ ໂຫຕິ. ອິຕິ ອາປາຍິກາປິ ນານຕ຺ຕກາຍາ ເອກຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນຕ຺ເວວ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ອາຠສ຺ສຣາຕິ ທຓ຺ຑອຸກ຺ກາຍ ອຈ຺ຈິ ວິຍ ເອເຕສໍ ສຣີຣໂຕ ອາຠາ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຕນ຺ຕີ ວິຍ ສຣຕິ ວິສ຺ສຣຕີຕິ ອາຠສ຺ສຣາ. ເຕສຸ ປຎ຺ຈກນເຍ ທຸຕິຍຕຕິຍຊ຺ຌານທ຺ວຍໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ຠາເວຕ຺ວາ ອຸປປນ຺ນາ ປຣິຕ຺ຕາຠາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ທ຺ເວ ກປ຺ປາ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ມຊ຺ຌິມໍ ຠາເວຕ຺ວາ ອຸປປນ຺ນາ ອປ຺ປມາຓາຠາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກປ຺ປາ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ປຓີຕໍ ຠາເວຕ຺ວາ ອຸປປນ຺ນາ ອາຠສ຺ສຣາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອຏ຺ຐ ກປ຺ປາ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ອິຘ ປນ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ສພ຺ເພວ ເຕ ຄຫິຕາ. ສພ຺ເພສຎ຺ຫິ ເຕສໍ ກາໂຍ ເອກວິປ຺ຜາໂຣວ ໂຫຕິ, ສຎ຺ຎາ ປນ ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕາ ວາ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣາ ວາຕິ ນານາ.

ສຸຠກິຓ຺ຫາຕິ ສຸເຠນ ໂວກິຓ຺ຓາ ວິກິຓ຺ຓາ, ສຸເຠນ ສຣີຣປ຺ປຠາວຓ຺ເຓນ ເອກຄ຺ຆນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕສຎ຺ຫິ ນ ອາຠສ຺ສຣານໍ ວິຍ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຠາ ຄຈ຺ຉຕິ. ປຎ຺ຈກນເຍ ປນ ປຣິຕ຺ຕມຊ຺ຌິມປຓີຕສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສ຺ສ ວເສນ ໂສຬສພາຕ຺ຕິໍສຈຕຸສ຺ສຏ຺ຐິກປ຺ປາຍຸກາ ປຣິຕ຺ຕອປ຺ປມາຓສຸຠກິຓ຺ຫາ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອິຕິ ສພ຺ເພປິ ເຕ ເອກຕ຺ຕກາຍາ ເຈວ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສຎ຺ຎາຍ ເອກຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ ຈາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເວຫປ຺ຜລາປິ ຈຕຸຕ຺ຖວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິເມວ ຠຊນ຺ຕິ. ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎາຓາຠາວາ ເອຕ຺ຖ ສງ຺ຄຫໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ສຕ຺ຕາວາເສສຸ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ສຸທ຺ຘາວາສາ ວິວຏ຺ຏປກ຺ເຂ ຐິຕາ ນ ສພ຺ພກາລິກາ, ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ ອສງ຺ເຂຍ຺ຍມ຺ປິ ພຸທ຺ຘສຸຎ຺ເຎ ໂລເກ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ໂສຬສກປ຺ປສຫສ຺ສອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ພຸທ຺ເຘສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຂນ຺ຘາວາຣຏ຺ຐານສທິສາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເນວ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໍ ນ ສຕ຺ຕາວາສໍ ຠຊນ຺ຕິ. ມຫາສີວຕ຺ເຖໂຣ ປນ ‘‘ນ ໂຂ ປນ ໂສ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອາວາໂສ ສຸລຠຣູໂປ, ໂຍ ມຍາ ອນາວຸຕ຺ຖປຸພ຺ໂພ ອິມິນາ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຸທ຺ຘາວາເສຫິ ເທເວຫີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໖໐) ອິມິນາ ສຸຕ຺ເຕນ ສຸທ຺ຘາວາສາປິ ຈຕຸຕ຺ຖວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໍ ຈຕຸຕ຺ຖສຕ຺ຕາວາສຎ຺ຈ ຠຊນ຺ຕີຕິ ວທຕິ, ຕໍ ອປ຺ປຕິພາຫິຍຕ຺ຕາ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ.

ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ຍເຖວ ສຎ຺ຎາຍ, ເອວໍ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສາປິ ສຸຂຸມຕ຺ຕາ ເນວ ວິຎ຺ຎາຓໍ ນາວິຎ຺ຎາຓໍ. ຕສ຺ມາ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕີສຸ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸຕິເຍ ສມາຘິປຣິກ຺ຂາຣາຕິ ມຄ຺ຄສມາຘິສ຺ສ ສມ຺ຠາຣາ.

໓. ປຐມອຄ຺ຄິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໖. ຕຕິເຍ ສພ຺ເພປິ ຣາຄາທໂຍ ອນຸຑຫນຏ຺ເຐນ ອຄ຺ຄີ. ອາຫຸເນຍ຺ຍຄ຺ຄີຕິອາທີສຸ ປເນຕ຺ຖ ອາຫຸນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສກ຺ກາໂຣ, ອາຫຸນໍ ອຣຫນ຺ຕີຕິ ອາຫຸເນຍ຺ຍາ. ມາຕາປິຕໂຣ ຫິ ປຸຕ຺ຕານໍ ພຫຸປກາຣຕ຺ຕາ ອາຫຸນໍ ອຣຫນ຺ຕິ, ເຕສຸ ວິປ຺ປຏິປຊ຺ຊມານາ ປຸຕ຺ຕາ ນິຣຍາທີສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ກິຎ຺ຈາປິ ມາຕາປິຕໂຣ ນ ອນຸຑຫນ຺ຕິ, ອນຸຑຫນສ຺ສ ປນ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຕິ ອນຸຑຫນຏ຺ເຐເນວ ອາຫຸເນຍ຺ຍຄ຺ຄີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຄຫປຕີຕິ ປນ ເຄຫສາມິໂກ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ສຍນວຕ຺ຖາລງ຺ກາຣາທິອນຸປ຺ປທາເນນ ພຫຸປກາໂຣ. ຕໍ ອຕິຈຣນ຺ໂຕ ມາຕຸຄາໂມ ນິຣຍາທີສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ຕສ຺ມາ ໂສປິ ປຸຣິມນເຍເນວ ອນຸຑຫນຏ຺ເຐນ ຄຫປຕຄ຺ຄີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຄ຺ຄີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ທກ຺ຂິຓາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈຍາ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ. ໂສ ຫິ ຄິຫີນໍ ຕີສຸ ສຣເຓສຸ ປຎ຺ຈສຸ ສີເລສຸ ທສສຸ ສີເລສຸ ມາຕາປິຕຸປຏ຺ຐາເນ ຘມ຺ມິກສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓຸປຏ຺ຐາເນຕິ ເອວມາທີສຸ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ເມສຸ ນິໂຍຊເນນ ພຫຸປກາໂຣ. ຕສ຺ມິໍ ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ນາ ຄິຫີ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ປຣິຠາສິຕ຺ວາ ນິຣຍາທີສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ໂສປິ ປຸຣິມນເຍເນວ ອນຸຑຫນຏ຺ເຐນ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຄ຺ຄີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ກຏ຺ຐໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ປາກຕິໂກວ ອຄ຺ຄິ ກຏ຺ຐຄ຺ຄິ ນາມ.

໔. ທຸຕິຍອຄ຺ຄິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໗. ຈຕຸຕ຺ເຖ ອຸຄ຺ຄຕສຣີຣສ຺ສາຕິ ໂສ ກິຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາໂລ ອຕ຺ຕຠາເວນປິ ໂຠເຄຫິປິ ອຸຄ຺ຄໂຕ ສາຣປ຺ປຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ອຸຄ຺ຄຕສຣີໂຣຕ຺ເວວ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ອຸປກ຺ຂໂຏຕິ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ. ຖູຓູປນີຕານີຕິ ຍູປສງ຺ຂາຕໍ ຖູຓໍ ອຸປນີຕານິ. ຍຎ຺ຎຕ຺ຖາຍາຕິ ວຘິຕ຺ວາ ຍຊນຕ຺ຖາຍ. ອຸປສງ຺ກມີຕິ ໂສ ກິຣ ສພ຺ພໍ ຕໍ ຍຎ຺ຎສມ຺ຠາຣໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສມໂຓ ກິຣ ໂຄຕໂມ ມຫາປຎ຺ໂຎ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເມ ຍຎ຺ຎສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖສ຺ສຕິ ອຸທາຫຸ ອວຓ຺ຓໍ, ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອຄ຺ຄິສ຺ສ ອາທານນ຺ຕິ ຍຎ຺ຎຍຊນຕ຺ຖາຍ ນວສ຺ສ ມງ຺ຄລຄ຺ຄິໂນ ອາທິຍນໍ. ສພ຺ເພນ ສພ຺ພນ຺ຕິ ສພ຺ເພນ ສຸເຕນ ສພ຺ພໍ ສຸຕໍ ສເມຕິ ສໍສນ຺ທຕິ, ເອກສທິສໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສຕ຺ຖານີຕິ ວິຫິໍສນຏ຺ເຐນ ສຕ຺ຖານິ ວິຍາຕິ ສຕ຺ຖານິ. ສຍໍ ປຐມໍ ສມາຣມ຺ຠຕີຕິ ອຕ຺ຕນາວ ປຐມຕຣໍ ອາຣຠຕິ. ຫນ຺ຕຸນ຺ຕິ ຫນິຕຸໍ.

ປຫາຕພ຺ພາຕິ ປຣິຫຣິຕພ຺ພາ. ອໂຕຫຍນ຺ຕິ ອໂຕ ຫິ ມາຕາປິຕິໂຕ ອຍໍ. ອາຫຸໂຕຕິ ອາຄໂຕ. ສມ຺ຠູໂຕຕິ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຄຫປຕຄ຺ຄີຕິ ອຍໍ ປຸຕ຺ຕທາຣາທິຄໂຓ ຍສ຺ມາ, ຄຫປຕິ, ວິຍ ເຄຫສາມິໂກ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ອຄ຺ຄຕິ ວິຈຣຕິ, ຕສ຺ມາ ຄຫປຕຄ຺ຄີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ. ທເມນ຺ຕີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍທມເນນ ທເມນ຺ຕິ. ສເມນ຺ຕີຕິ ຣາຄາທິສມເນນ ສເມນ຺ຕິ. ເຕສຎ຺ເຎວ ປຣິນິພ຺ພາປເນນ ປຣິນິພ຺ພາເປນ຺ຕິ. ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພຕິ ຍຖາ ນ ວິນສ຺ສຕິ, ເອວໍ ຐເປຕພ຺ໂພ. ອຸປວາຍຕນ຺ຕິ ອຸປວາຍຕຸ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ເຕສໍ ປາຓານໍ ຊີວິຕໍ ທຕ຺ວາ ຍຎ຺ຎສາລໍ ວິທ຺ຘໍເສຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສາສເນ ໂອປານຠູໂຕ ອໂຫສີຕິ.

໕-໖. ສຎ຺ຎາສຸຕ຺ຕທ຺ວຍວຓ຺ຓນາ

໔໘-໔໙. ປຎ຺ຈເມ ອມໂຕຄຘາຕິ ນິພ຺ພານປຕິຏ຺ຐາ. ອມຕປຣິໂຍສານາຕິ ນິພ຺ພານາວສານາ. ຉຏ຺ເຐ ເມຖຸນຘມ຺ມສມາປຕ຺ຕິຍາຕິ ເມຖຸນຘມ຺ເມນ ສມງ຺ຄິຠາວໂຕ. ນ຺ຫາຣຸທທ຺ທຸລນ຺ຕິ ນ຺ຫາຣຸຂຓ຺ຑໍ ນ຺ຫາຣຸວິເລຂນໍ ວາ. ອນຸສນ຺ທຕີຕິ ປວຕ຺ຕຕິ. ນຕ຺ຖິ ເມ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສໂສຕິ ນຕ຺ຖິ ມຍ຺ຫໍ ປຸພ຺ເພນ ອຠາວິຕກາເລນ ສທ຺ຘິໍ ອປຣໍ ຠາວິຕກາເລ ວິເສໂສ. ໂລກຈິຕ຺ເຣສູຕິ ຕິຘາຕຸກໂລກສນ຺ນິວາສສງ຺ຂາເຕສຸ ໂລກຈິຕ຺ເຣສຸ. ອາລສ຺ເຍຕິ ອາລສິຍຠາເວ. ວິສ຺ສຏ຺ຐິເຍຕິ ວິສ຺ສຏ຺ຐຠາເວ. ອນນຸໂຍເຄຕິ ໂຍຄສ຺ສ ອນນຸຍຸຎ຺ຊເນ. ອຫງ຺ກາຣມມງ຺ກາຣມານາປຄຕນ຺ຕິ ອຫງ຺ກາຣທິຏ຺ຐິໂຕ ຈ ມມງ຺ກາຣຕຓ຺ຫາໂຕ ຈ ນວວິຘມານໂຕ ຈ ອປຄຕໍ. ວິຘາສມຕິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ຕິສ຺ໂສ ວິຘາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ. ສນ຺ຕນ຺ຕິ ຕປ຺ປຈ຺ຈນີກກິເລເສຫິ ສນ຺ຕໍ. ສຸວິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຎ຺ຈຫິ ວິມຸຕ຺ຕີຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ວິມຸຕ຺ຕໍ.

໗. ເມຖຸນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໐. ສຕ຺ຕເມ ອຸປສງ຺ກມີຕິ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາໂສ ທາສກມ຺ມກຣປຣິວຸໂຕ ອຸປສງ຺ກມິ. ຠວມ຺ປິໂນຕິ ຠວມ຺ປິ ນຸ. ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ປຏິຊານາຕີຕິ ‘‘ອຫໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ’’ຕິ ເອວໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສໍ ປຏິຊານາຕີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓສມເຍ ເວທໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ອຏ຺ຐຈຕ຺ຕາລີສ ວສ຺ສານິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ. ສມໂຓ ປນ ໂຄຕໂມ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສນ຺ໂຕ ຕີສຸ ປາສາເທສຸ ຕິວິຘນາຏກຣຕິຍາ ອຠິຣມິ, ອິທານິ ກິໍ ນຸ ໂຂ ວກ຺ຂຕີ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາເຍວໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຕໂຕ ຠຄວາ ມນ຺ເຕນ ກຓ຺ຫສປ຺ປໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວິຍ ອມິຕ຺ຕໍ ຄີວາຍ ປາເທນ ອກ຺ກມນ຺ໂຕ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ສໍກິເລສກາເລ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ປຘານຈຣິຍາຍ ຣຊ຺ຊສຸຂໍ ວາ ປາສາເທສຸ ນາຏກສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ວາ ອາຣພ຺ຠ ວິຕກ຺ກມຕ຺ຕສ຺ສາປິ ອນຸປ຺ປນ຺ນຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ສີຫນາທໍ ນທນ຺ໂຕ ຍຎ຺ຫິ ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ວຍໍທ຺ວຍສມາປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ທ຺ວີຫິ ທ຺ວີຫິ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພຠາວໍ. ທຸກ຺ຂສ຺ມາຕິ ສກລວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ. ສຎ຺ຊຄ຺ຆຕີຕິ ຫສິຕກຖໍ ກເຖຕິ. ສໍກີຬຕີຕິ ເກຬິໍ ກໂຣຕິ. ສໍເກຬາຍຕີຕິ ມຫາຫສິຕໍ ຫສຕິ. ຈກ຺ຂຸນາ ຈກ຺ຂຸນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈກ຺ຂຸນາ ຕສ຺ສາ ຈກ຺ຂຸໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຸປນິຊ຺ຌາຍຕິ. ຕິໂຣກຸຏ຺ຏໍ ວາ ຕິໂຣປາກາຣໍ ວາຕິ ປຣກຸຏ຺ເຏ ວາ ປຣປາກາເຣ ວາ. ເທໂວຕິ ເອໂກ ເທວຣາຊາ. ເທວຎ຺ຎຕໂຣຕິ ອຎ຺ຎຕໂຣ ເທວປຸຕ຺ໂຕ. ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕຎ຺ເຈວ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓຎ຺ຈ.

໘. ສໍໂຍຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໑. ອຏ຺ຐເມ ສໍໂຍຄວິສໍໂຍຄນ຺ຕິ ສໍໂຍຄວິສໍໂຍຄສາຘກໍ. ຘມ຺ມປຣິຍາຍນ຺ຕິ ຘມ຺ມກາຣຓໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ເຕ ອິຕ຺ຖິຠາວໍ. ອິຕ຺ຖິກຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖິກິຣິຍໍ. ອິຕ຺ຖາກປ຺ປນ຺ຕິ ນິວາສນປາຣຸປນາທິອິຕ຺ຖິອາກປ຺ປໍ. ອິຕ຺ຖິວິຘນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖິຍາ ມານວິຘໍ. ອິຕ຺ຖິຉນ຺ທນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖິຍາ ອຊ຺ຌາສຍຈ຺ຉນ຺ທໍ. ອິຕ຺ຖິສ຺ສຣນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖິສທ຺ທໍ. ອິຕ຺ຖາລງ຺ກາຣນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖິຍາ ປສາຘນຠຓ຺ຑໍ. ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ພຫິທ຺ຘາ ສໍໂຍຄນ຺ຕິ ປຸຣິເສນ ສທ຺ຘິໍ ສມາຄມໍ. ອຕິວຕ຺ຕຕີຕິ ອນຠິຣຕາຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາຍ ພລວວິປສ຺ສນາຍ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ປຕ຺ວາ ອຕິວຕ຺ຕຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏໍ ກຖິຕໍ.

໙. ທານມຫປ຺ຜລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໒. ນວເມ ສາເປໂຂຕິ ສຕຓ຺ໂຫ. ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕຕິ ວິປາເກ ພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ. ສນ຺ນິຘິເປໂຂຕິ ນິຘານເປໂຂ ຫຸຕ຺ວາ. ເປຈ຺ຈາຕິ ປຣໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ. ຕໍ ກມ຺ມໍ ເຂເປຕ຺ວາຕິ ຕໍ ກມ຺ມວິປາກໍ ເຂເປຕ຺ວາ. ອິທ຺ຘິນ຺ຕິ ວິປາກິທ຺ຘິໍ. ຍສນ຺ຕິ ປຣິວາຣສມ຺ປທໍ. ອາຘິປຈ຺ຈນ຺ຕິ ເຊຏ຺ຐຠາວກາຣຓໍ. ອາຄນ຺ຕາ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖຠາວໍ ອິເມ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ປຸນ ອາຄນ຺ຕາ, ນ ຕຕ຺ຣູປປຕ຺ຕິໂກ ນ ອຸປຣູປປຕ຺ຕິໂກ, ເຫຏ຺ຐາຄາມີເຍວ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາຫຸ ທານນ຺ຕິ ທານໍ ນາເມຕໍ ສາຘຸ ຠທ຺ທກໍ ສຸນ຺ທຣໍ. ຕານິ ມຫາຍຎ຺ຎານີຕິ ຕານິ ສປ຺ປິນວນີຕທຘິມຘຸຜາຓິຕາທີຫິ ນິຏ຺ຐານໍ ຄຕານິ ມຫາທານານິ. ຈິຕ຺ຕາລງ຺ກາຣຈິຕ຺ຕປຣິກ຺ຂາຣນ຺ຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອລງ຺ກາຣຠູຕຎ຺ເຈວ ປຣິວາຣຠູຕຎ຺ຈ. ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິການໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕນ຺ຕິ ນ ສກ຺ກາ ຕຕ຺ຖ ທາເນນ ອຸປປຊ຺ຊິຕຸໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕໍ ສມຖວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອລງ຺ກາຣຠູຕໍ, ຕສ຺ມາ ເຕນ ທານາລງ຺ກເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ຌານຎ຺ເຈວ ອຣິຍມຄ຺ຄຎ຺ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຌາເນນ ຕຕ຺ຖ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ອນາຄາມີ ໂຫຕີຕິ ຌານານາຄາມີ ນາມ ໂຫຕິ. ອນາຄນ຺ຕາ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຸນ ອິຕ຺ຖຠາວໍ ນ ອາຄນ຺ຕາ, ອຸປຣູປປຕ຺ຕິໂກ ວາ ຕຕ຺ຣູປປຕ຺ຕິໂກ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ. ອິຕິ ອິເມສຸ ທາເນສຸ ປຐມໍ ຕຓ຺ຫຸຕ຺ຕຣິຍທານໍ, ທຸຕິຍໍ ຈິຕ຺ຕີກາຣທານໍ, ຕຕິຍໍ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປທານໍ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ນິຣວເສສທານໍ, ປຎ຺ຈມໍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍທານໍ, ຉຏ຺ຐໍ ໂສມນສ຺ສຸປວິຈາຣທານໍ, ສຕ຺ຕມໍ ອລງ຺ກາຣປຣິວາຣທານໍ ນາມາຕິ.

໑໐. ນນ຺ທມາຕາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໓. ທສມໍ ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ເທສິຕໍ. ສຕ຺ຖາ ກິຣ ວຸຕ຺ຖວສ຺ໂສ ປວາເຣຕ຺ວາ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວເກ ໂອຫາຍ ‘‘ທກ຺ຂິຓາຄິຣິໍ ຈາຣິກໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິກ຺ຂມິ, ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ, ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ, ວິສາຂາ ມຫາອຸປາສິກາ, ອຎ຺ເຎ ຈ ພຫຸຊນາ ທສພລໍ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ‘‘ສຕ຺ຖາຣໍ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ’’ນ຺ຕິ ຣໂຫ ຈິນ຺ຕຍມາໂນ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ປຸຓ຺ຓາ ນາມ ທາສີ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເຕ, ສາມິ, ນ ປຸພ຺ເພ ວິຍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ວິປ຺ປສນ຺ນານີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອາມ, ປຸຓ຺ເຓ, ສຕ຺ຖາ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກນ຺ໂຕ, ຕມຫໍ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍ. ນ ໂຂ ປນ ສກ຺ກາ ຊານິຕຸໍ ປຸນ ສີຆໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ວາ ນ ວາ, ເຕນາຫໍ ຈິນ຺ຕຍມາໂນ ນິສິນ຺ໂນຕິ. ສຈາຫໍ ທສພລໍ ນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍໍ, ກິໍ ເມ ກເຣຍ຺ຍາສີຕິ? ຠຸຊິສ຺ສໍ ຕໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ. ສາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ນິວຕ຺ຕຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ມມ ນິວຕ຺ຕນປຈ຺ຈຍາ ຕ຺ວໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສສີຕິ? ຕຸມ຺ເຫ, ຠນ຺ເຕ, ມມ ປຣາຘີນຠາວໍ ຊານາຖ, ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ສຣເຓສຸ ປນ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປຎ຺ຈ ສີລານິ ຣກ຺ຂິສ຺ສາມີຕິ. ສາຘຸ ສາຘຸ ປຸຓ຺ເຓຕິ, ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມຄາຣເວນ ເອກປທສ຺ມິຎ຺ເຎວ ນິວຕ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ຘມ຺ມຄຣຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ຘມ຺ມຄາຣໂວ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໙໙).

ສຕ຺ຖາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເຊຕວນມຫາວິຫາຣໍ ປາວິສິ. ມຫາຊໂນ ປຸຓ຺ຓາຍ ສາຘຸກາຣສຫສ຺ສານິ ອທາສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ມິໍ ສມາຄເມ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ຈຕຸຣາສີຕິປາຓສຫສ຺ສານິ ອມຕປານໍ ປິວິໍສຸ. ປຸຓ຺ຓາປິ ເສຏ຺ຐິນາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ຠິກ຺ຂຸນິອຸປສ຺ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ຍໍ ທິສໍ ຈາຣິກາຍ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ຕຕ຺ຖ ນ ຄຈ຺ຉາມິ. ຕຸມ຺ເຫ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ຕໍ ທິສໍ ຈາຣິກໍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ອິມິສ຺ສໍ ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ເວຬຸກຓ຺ຑກີຕິ ເວຬຸກຓ຺ຏກນຄຣວາສິນີ. ຕສ຺ສ ກິຣ ນຄຣສ຺ສ ປາກາຣຄຸຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ ປາກາຣປຣິຍນ຺ເຕນ ເວຬູ ໂຣປິຕາ, ເຕນສ຺ສ ເວຬຸກຓ຺ຏກນ຺ເຕວ ນາມໍ ຊາຕໍ. ປາຣາຍນນ຺ຕິ ນິພ຺ພານສງ຺ຂາຕປາຣໍ ອຍນໂຕ ປາຣາຍນນ຺ຕິ ລທ຺ຘໂວຫາຣໍ ຘມ຺ມໍ. ສເຣນ ຠາສຕີຕິ ສຕ຺ຕຠູມິກສ຺ສ ປາສາທສ຺ສ ອຸປຣິມຕເລ ສຸສໍວິຫິຕາຣກ຺ຂຏ຺ຐາເນ ນິສິນ຺ນາ ສມາປຕ຺ຕິພເລນ ຣຕ຺ຕິຠາຄໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ອິມໍ ຣຕ຺ຕາວເສສໍ ກຕຣາຍ ຣຕິຍາ ວີຕິນາເມສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຘມ຺ມຣຕິຍາ’’ຕິ ກຕສນ຺ນິຏ຺ຐານາ ຕີຓິ ຜລານິ ປຕ຺ຕາ ອຣິຍສາວິກາ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຄາຖາສຕປຣິມາຓໍ ປາຣາຍນສຸຕ຺ຕໍ ມຘຸເຣນ ສຣຠຎ຺ເຎນ ຠາສຕິ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂຕິ ອາກາສຏ຺ຐກວິມານານິ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປາສາທສ຺ສ ອຸປຣິຠາຄໍ ຄເຕນ ມຄ຺ເຄນ ນຣວາຫນຍານໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຄຈ຺ຉມາໂນ ອສ຺ໂສສິ. ກຖາປຣິໂຍສານໍ ອາຄມຍມາໂນ ອຏ຺ຐາສີຕິ ‘‘ກິໍ ສທ຺ໂທ ເອສ ຠເຓ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ນນ຺ທມາຕາຍ ອຸປາສິກາຍ ສຣຠຎ຺ຎສທ຺ໂທ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ‘‘ອິທມໂວຈາ’’ຕິ ອິທໍ ເທສນາປຣິໂຍສານໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອວິທູຣຏ຺ຐາເນ ອາກາເສ ອຏ຺ຐາສິ.

ສາຘຸ ຠຄິນິ, ສາຘຸ ຠຄິນີຕິ ‘‘ສຸຄ຺ຄຫິຕາ ເຕ ຠຄິນິ ຘມ຺ມເທສນາ ສຸກຖິຕາ, ປາສາຓກເຈຕິເຍ ນິສີທິຕ຺ວາ ໂສຬສນ຺ນໍ ປາຣາຍນິກພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ກຖິຕທິວເສ ຈ ອຊ຺ຊ ຈ ນ ກິຎ຺ຈິ ອນ຺ຕຣໍ ປສ຺ສາມິ, ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ນສຸວຓ຺ຓໍ ວິຍ ເຕ ສຕ຺ຖຸ ກຖິເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສທິສເມວ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ສາຘຸກາຣໍ ທທນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ໂກ ປເນໂສ ຠທ຺ຣມຸຂາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸສໍວິຫິຕາຣກ຺ຂຏ຺ຐາເນ ເອວໍ ມຫນ຺ເຕນ ສທ຺ເທນ ໂກ ນາເມສ, ຠທ຺ຣມຸຂ, ລທ຺ຘມຸຂ, ກິໍ ນາໂຄ ສຸປຓ຺ໂຓ ເທໂວ ມາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມາຕິ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ຏວຓ຺ຓໍ ວາຕປານໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ວິຄຕສາຣຊ຺ຊາ ຕີຓິ ຜລານິ ປຕ຺ຕາ ອຣິຍສາວິກາ ເວສ຺ສວເຓນ ສທ຺ຘິໍ ກຖຍມານາ ເອວມາຫ. ອຫໍ ເຕ ຠຄິນິ ຠາຕາຕິ ສຍໍ ໂສຕາປນ຺ນຕ຺ຕາ ອນາຄາມິອຣິຍສາວິກໍ ເຊຏ຺ຐິກໍ ມຎ຺ຎມາໂນ ‘‘ຠຄິນີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຕໍ ປຐມວເຍ ຐິຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ກນິຏ຺ຐໍ, ອຕ຺ຕານໍ ປນ ນວຸຕິວສ຺ສສຕສຫສ຺ສາຍຸກຕ຺ຕາ ມຫລ຺ລກຕຣໍ ມຎ຺ຎມາໂນ ‘‘ຠາຕາ’’ຕິ ອາຫ. ສາຘຸ ຠທ຺ຣມຸຂາຕິ, ຠທ຺ຣມຸຂ, ສາຘຸ ສຸນ຺ທຣໍ, ສ຺ວາຄມນໍ ເຕ ອາຄມນໍ, ອາຄນ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐານເມວສິ ອາຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ເຕ ໂຫຕຸ ອາຕິເຖຍ຺ຍນ຺ຕິ ອິທເມວ ຘມ຺ມຠຓນໍ ຕວ ອຕິຖິປຓ຺ຓາກາໂຣ ໂຫຕຸ, ນ ຫິ ເຕ ອຎ຺ຎໍ ອິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ທາຕພ຺ພໍ ປສ຺ສາມີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວຎ຺ເຈວ ເມ ຠວິສ຺ສຕິ ອາຕິເຖຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕິທານໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເຕ ຘມ຺ມກຖິກສກ຺ກາໂຣ’’ຕິ ອຑ຺ຒເຕຬສານິ ໂກຏ຺ຐສຕານິ ຣຕ຺ຕສາລີນໍ ປູເຣຕ຺ວາ ‘‘ຍາວາຍໍ ອຸປາສິກາ ຈຣຕິ, ຕາວ ມາ ຂຍໍ ຄມິໍສູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ຍາວ ອຸປາສິກາ ອຏ຺ຐາສິ, ຕາວ ໂກຏ຺ຐານໍ ເຫຏ຺ຐິມຕລໍ ນາມ ທຏ຺ຐຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ນນ຺ທມາຕາຍ ໂກຏ຺ຐາຄາຣໍ ວິຍາ’’ຕິ ໂວຫາໂຣ ອຸທປາທິ.

ອກຕປາຕຣາໂສຕິ ອຠຸຕ຺ຕປາຕຣາໂສ. ປຸຎ຺ຎນ຺ຕິ ປຸພ຺ພເຈຕນາ ຈ ມຸຎ຺ຈນເຈຕນາ ຈ. ປຸຎ຺ຎມຫີຕິ ອປຣເຈຕນາ. ສຸຂາຍ ໂຫຕູຕິ ສຸຂຕ຺ຖາຍ ຫິຕຕ຺ຖາຍ ໂຫຕຸ. ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ທາເນ ເວສ຺ສວຓສ຺ສ ປຕ຺ຕິໍ ອທາສິ.

ປກຣເຓຕິ ກາຣເຓ. ໂອກ຺ກສ຺ສ ປສຍ຺ຫາຕິ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ອຠິຠວິຕ຺ວາ. ຍກ຺ຂໂຍນິນ຺ຕິ ຠຸມ຺ມເທວຕາຠາວໍ. ເຕເນວ ປຸຣິເມນ ອຕ຺ຕຠາເວນ ອຸທ຺ທສ຺ເສຕີຕິ ປຸຣິມສຣີຣສທິສເມວ ສຣີຣໍ ມາເປຕ຺ວາ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ໂຕ ສິຣິຄພ຺ຠສຍນຕເລ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຸປາສິກາ ປຏິເທສິຕາຕິ ອຸປາສິກາ ອຫນ຺ຕິ ເອວໍ ອຸປາສິກາຠາວໍ ເທເສສິໍ. ຍາວເທຕິ ຍາວເທວ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ມຫາຍຎ຺ຎວຄ຺ໂຄ ປຎ຺ຈໂມ.

ປຓ຺ຓາສກໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.