(໑໘) ໓. ສຎ຺ເຈຕນິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ເຈຕນາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗໑. ຕຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ກາເຍຕິ ກາຍທ຺ວາເຣ, ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາຍສຎ຺ເຈຕນາເຫຕູຕິອາທີສຸ ກາຍສຎ຺ເຈຕນາ ນາມ ກາຍທ຺ວາເຣ ເຈຕນາ ປກປ຺ປນາ. ສາ ອຏ຺ຐ ກາມາວຈຣກຸສລວເສນ ອຏ຺ຐວິຘາ, ອກຸສລວເສນ ທ຺ວາທສວິຘາຕິ ວີສຕິວິຘາ. ຕຖາ ວຈີສຎ຺ເຈຕນາ, ຕຖາ ມໂນສຎ຺ເຈຕນາ. ອປິເຈຕ຺ຖ ນວ ມຫຄ຺ຄຕເຈຕນາປິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ກາຍສຎ຺ເຈຕນາເຫຕູຕິ ກາຍສຎ຺ເຈຕນາປຈ຺ຈຍາ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຂທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຸສລກມ຺ມປຈ຺ຈຍາ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ເຕ ສຸຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ທ຺ວາທສອກຸສລກມ຺ມປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ຂໍ. ເສສທ຺ວາເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາວາຕິ ອວິຊ຺ຊາກາຣເຓເນວ. ສເຈ ຫິ ອວິຊ຺ຊາ ຉາທຍມານາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕີສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ ເຈຕນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິຕິ ມູລຠູຕາຍ ອວິຊ຺ຊາຍ ວເສເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສາມໍ ວາຕິອາທີສຸ ປເຣຫິ ອນາຓຕ຺ໂຕ ສຍເມວ ອຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ໂຕ ສາມໍ ກາຍສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ ນາມ. ຍໍ ປນ ປເຣ ສມາທເປຕ຺ວາ ອາຓາເປຕ຺ວາ ກາເຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ກາຍສງ຺ຂາຣໍ ປເຣ ອຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ຕິ ນາມ. ໂຍ ປນ ກຸສລໍ ກຸສລນ຺ຕິ ອກຸສລໍ ອກຸສລນ຺ຕິ ກຸສລວິປາກໍ ກຸສລວິປາໂກຕິ ອກຸສລວິປາກໍ ອກຸສລວິປາໂກຕິ ຊານນ຺ໂຕ ກາຍທ຺ວາເຣ ວີສຕິວິຘໍ ກາຍສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ, ອຍໍ ສມ຺ປຊາໂນ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ ນາມ. ໂຍ ເອວໍ ອຊານນ຺ໂຕ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ, ອຍໍ ອສມ຺ປຊາໂນ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ ນາມ. ເສສທ຺ວາເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຕຕ຺ຖ ອສມ຺ປຊານກມ຺ມໍ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ທຫຣທາຣກາ ‘‘ມາຕາປິຕູຫິ ກຕໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທນ຺ຕິ, ປຸປ຺ຜປູຊໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ວນ຺ທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ກຸສລນ຺ຕິ ອຊານນ຺ຕານມ຺ປິ ຕໍ ກຸສລເມວ ໂຫຕິ. ຕຖາ ມິຄປກ຺ຂິອາທໂຍ ຕິຣຈ຺ຉານາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕິ, ສງ຺ຆໍ ວນ຺ທນ຺ຕິ, ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຊານນ຺ຕານມ຺ປິ ອຊານນ຺ຕານມ຺ປິ ຕໍ ກຸສລເມວ ໂຫຕິ. ທຫຣທາຣກາ ປນ ມາຕາປິຕໂຣ ຫຕ຺ຖປາເທຫິ ປຫຣນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂູນໍ ຕລສຕ຺ຕິກໍ ອຸຄ຺ຄິຣນ຺ຕິ, ທຓ຺ຑໍ ຂິປນ຺ຕິ, ອກ຺ໂກສນ຺ຕິ. ຄາວິໂຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອນຸພນ຺ຘນ຺ຕິ, ສຸນຂາ ອນຸພນ຺ຘນ຺ຕິ, ຑໍສນ຺ຕິ, ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທໂຍ ອນຸພນ຺ຘນ຺ຕິ, ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປນ຺ຕິ. ເຕສໍ ຊານນ຺ຕານມ຺ປິ ອຊານນ຺ຕານມ຺ປິ ອກຸສລກມ຺ມໍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິທານິ ຕີສຸປິ ທ຺ວາເຣສຸ ອາຍູຫນເຈຕນາ ສໂມຘາເນຕພ຺ພາ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ກາຍທ຺ວາເຣ ສຍໍກຕມູລິກາ ວີສຕິ ເຈຕນາ, ອາຓຕ຺ຕິມູລິກາ ວີສຕິ, ສມ຺ປຊານມູລິກາ ວີສຕິ, ອສມ຺ປຊານມູລິກາ ວີສຕີຕິ ອສີຕິ ເຈຕນາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ວຈີທ຺ວາເຣ. ມໂນທ຺ວາເຣ ປນ ເອເກກສ຺ມິມ຺ປິ ວິກປ຺ເປ ເອກູນຕິໍສ ກຕ຺ວາ ສຕຎ຺ຈ ໂສຬສ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຕິ ສພ຺ພາປິ ຕີສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ທ຺ເວ ສຕານິ ຉສຕ຺ຕຕິ ຈ ເຈຕນາ. ຕາ ສພ຺ພາປິ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘເຕວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ເວທຍິຕາກາໂຣ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ສຎ຺ຊານນາກາໂຣ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຈິຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ, ກາໂຍ ອຸປາທາຣູປໍ, ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍາ ຈຕສ຺ໂສ ຘາຕຸໂຍ ຈຕ຺ຕາຣິ ຠູຕານີຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ນາມ.

ອິເມສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມສຸ ອວິຊ຺ຊາ ອນຸປຕິຕາຕິ ອິເມສຸ ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠເທສຸ ເຈຕນາຘມ຺ເມສຸ ອວິຊ຺ຊາ ສຫຊາຕວເສນ ຈ ອຸປນິສ຺ສຍວເສນ ຈ ອນຸປຕິຕາ. ເອວໍ ວຏ຺ຏຎ຺ເຈວ ວຏ຺ຏມູລິກາ ຈ ອວິຊ຺ຊາ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ ອິທານິ ຖຸຕິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອວິຊ຺ຊາຍຕ຺ເວວ ອເສສວິຣາຄນິໂຣຘາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອເສສວິຣາຄນິໂຣຘາຕິ ອເສສວິຣາເຄນ ເຈວ ອເສສນິໂຣເຘນ ຈ. ໂສ ກາໂຍ ນ ໂຫຕີຕິ ຂີຓາສວສ຺ສ ກາເຍນ ກຣຓກມ຺ມໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເຈຕິຍງ຺ຄຓສມ຺ມຊ຺ຊນໍ ໂພຘິຍງ຺ຄຓສມ຺ມຊ຺ຊນໍ ອຠິກ຺ກມນໍ ປຏິກ຺ກມນໍ ວຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕກຣຓນ຺ຕິ ເອວມາທິ. ກາຍທ຺ວາເຣ ປນສ຺ສ ວີສຕິ ເຈຕນາ ອວິປາກຘມ຺ມຕໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ໂສ ກາໂຍ ນ ໂຫຕິ, ຍໍ ປຈ຺ຈຍາສ຺ສ ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຂທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ. ກາຍທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ຫິ ເຈຕນາ ອິຘ ກາໂຍຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ເສສທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິອາທີນິປິ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມສ຺ເສວ ນາມານິ. ຕຎ຺ຫິ ວິປາກສ຺ສ ວິຣຸຫນຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ເຂຕ຺ຕໍ, ປຕິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ວຕ຺ຖຸ, ກາຣຓຏ຺ເຐນ ອາຍຕນໍ, ອຘິກຣຓຏ຺ເຐນ ອຘິກຣຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອິຕິ ສຕ຺ຖາ ເອຕ຺ຕເກນ ຐາເນນ ຕີຫິ ທ຺ວາເຣຫິ ອາຍູຫິຕກມ຺ມໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປຈ຺ຈນຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຈຕ຺ຕາໂຣເມ ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕຠາວປ຺ປຏິລາຠາຕິ ປຏິລທ຺ຘອຕ຺ຕຠາວາ. ອຕ຺ຕສຎ຺ເຈຕນາ ກມຕີຕິ ອຕ຺ຕນາ ປກປ຺ປິຕເຈຕນາ ວຫຕິ ປວຕ຺ຕຕິ.

ອຕ຺ຕສຎ຺ເຈຕນາເຫຕຸ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ຕມ຺ຫາ ກາຍາ ຈຸຕິ ໂຫຕີຕິອາທີສຸ ຂິຑ຺ຑາປໂທສິກາ ເທວາ ອຕ຺ຕສຎ຺ເຈຕນາເຫຕຸ ຈວນ຺ຕິ. ເຕສຎ຺ຫິ ນນ຺ທນວນຈິຕ຺ຕລຕາວນຜາຣຸສກວນາທີສຸ ທິພ຺ພຣຕິສມປ຺ປິຕານໍ ກີຬນ຺ຕານໍ ປານໂຠຊເນ ສຕິ ສມ຺ມຸສ຺ສຕິ, ເຕ ອາຫາຣຸປຈ຺ເຉເທນ ອາຕເປ ຂິຕ຺ຕມາລາ ວິຍ ມິລາຍນ຺ຕິ. ມໂນປໂທສິກາ ເທວາ ປຣສຎ຺ເຈຕນາເຫຕຸ ຈວນ຺ຕິ, ເອເຕ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາ ເທວາ. ເຕສຸ ກິຣ ເອໂກ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສປຣິວາໂຣ ຣເຖນ ວີຖິໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ. ອຖຎ຺ໂຎ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ຕໍ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ໂຠ, ອຍໍ ກປໂຓ ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພໍ ວິຍ ເອຕໍ ທິສ຺ວາ ປີຕິຍາ ອຸທ຺ຘຸມາໂຕ ວິຍ ຄຊ຺ຊມາໂນ ວິຍ ຈ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ກຸຊ຺ຌຕິ. ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕໍ ກຸທ຺ຘໍ ທິສ຺ວາ ກຸທ຺ຘາ ນາມ ສຸວິຊານາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ກຸທ຺ຘຠາວມສ຺ສ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ກຸທ຺ໂຘ ມຍ຺ຫໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສສິ, ອຍໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ມຍາ ທານສີລາທີນໍ ວເສນ ລທ຺ຘາ, ນ ຕຸຍ຺ຫໍ ວເສນາ’’ຕິ ປຏິກຸຊ຺ຌຕິ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ກຸທ຺ເຘ ອິຕໂຣ ອກຸທ຺ໂຘ ຣກ຺ຂຕິ, ອຸໂຠສຸ ປນ ກຸທ຺ເຘສຸ ເອກສ຺ສ ໂກໂຘ ອິຕຣສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສປິ ໂກໂຘ ອິຕຣສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ອຸໂຠ ກນ຺ທນ຺ຕານໍເຍວ ໂອໂຣຘານໍ ຈວນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຕ຺ຕສຎ຺ເຈຕນາ ຈ ປຣສຎ຺ເຈຕນາ ຈ ເຫຕຸ ຈວນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕສຎ຺ເຈຕນາຍ ຈ ປຣສຎ຺ເຈຕນາຍ ຈ ເຫຕຸຠູຕາຍ ຈວນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມນຸສ຺ສາ ຫິ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ຫຕ຺ເຖຫິປິ ທຓ຺ເຑຫິປິ ປຫຣນ຺ຕິ, ຣຊ຺ຊຸພນ຺ຘນາທີຫິປິ ພນ຺ຘນ຺ຕິ, ອສິນາປິ ສີສໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ວິສມ຺ປິ ຂາທນ຺ຕິ, ປປາເຕປິ ປຕນ຺ຕິ, ອຸທກມ຺ປິ ປວິສນ຺ຕິ, ອຄ຺ຄິມ຺ປິ ປວິສນ຺ຕິ, ປເຣປິ ທຓ຺ເຑນ ວາ ສຕ຺ຖເນ ວາ ປຫຣິຕ຺ວາ ມາເຣນ຺ຕິ. ເອວໍ ເຕສຸ ອຕ຺ຕສຎ຺ເຈຕນາປິ ປຣສຎ຺ເຈຕນາປິ ກມຕິ.

ກຕເມ ເຕນ ເທວາ ທຏ຺ຐພ຺ພາຕິ ກຕເມ ນາມ ເຕ ເທວາ ທຏ຺ຐພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ວາ ອຕ຺ຕຠາເວນ ກຕເມ ເທວາ ທຏ຺ຐພ຺ພາຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ກສ຺ມາ ປນ ເຖໂຣ ອິມໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ກິໍ ອຕ຺ຕນາ ກເຖຕຸໍ ນປ຺ປໂຫຕີຕິ? ປໂຫຕິ, ອິທໍ ປນ ປທໍ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວນ ພຸທ຺ຘວິສຍໍ ປຎ຺ຫນ຺ຕິ ເຖໂຣ ນ ກເຖສິ. ເຕນ ທຏ຺ຐພ຺ພາຕິ ເຕນ ອຕ຺ຕຠາເວນ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອຍໍ ປນ ປຎ຺ໂຫ ເຫຏ຺ຐາ ກາມາວຈເຣປິ ຣູປາວຈເຣປິ ລພ຺ຠຕິ, ຠວຄ຺ເຄນ ປນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກຖິໂຕ ນິປ຺ປເທເສນ ກຖິໂຕ ໂຫຕີຕິ ຠຄວຕາ ເອວໍ ກຖິໂຕ.

ອາຄນ຺ຕາໂຣ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖຠາວໍ ກາມາວຈຣປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘຠາວເມວ ອາຄນ຺ຕາໂຣ, ເນວ ຕຕ຺ຣູປປຕ຺ຕິກາ ນ ອຸປຣູປປຕ຺ຕິກາ ໂຫນ຺ຕິ. ອນາຄນ຺ຕາໂຣ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ອນາຄນ຺ຕາໂຣ, ເຫຏ຺ຐູປປຕ຺ຕິກາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣູປປຕ຺ຕິກາ ວາ ອຸປຣູປປຕ຺ຕິກາ ວາ ຕຕ຺ເຖວ ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິໂນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເຫຏ຺ຐິມຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ ວເສນ ອຸປຣູປປຕ຺ຕິກາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຠວຄ຺ເຄ ປເນຕໍ ນຕ຺ຖິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

໒. ວິຠຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗໒. ທຸຕິເຍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາຕິ ປຎ຺ຈສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ. ໂອຘິໂສຕິ ກາຣຓໂສ. ພ຺ຍຎ຺ຊນໂສຕິ ອກ຺ຂຣໂສ. ອເນກປຣິຍາເຍນາຕິ ອເນເກຫິ ກາຣເຓຫິ. ອາຈິກ຺ຂາມີຕິ ກເຖມິ. ເທເສມີຕິ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ກເຖມິ. ປຎ຺ຎາເປມີຕິ ຊານາເປມິ. ປຏ຺ຐເປມີຕິ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ກເຖມິ. ວິວຣາມີຕິ ວິວຏໍ ກຕ຺ວາ ກເຖມິ. ວິຠຊາມີຕິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ກເຖມິ. ອຸຕ຺ຕານີກໂຣມີຕິ ຄມ຺ຠີຣໍ ອຸຕ຺ຕານກໍ ກຕ຺ວາ ກເຖມິ. ໂສ ມໍ ປຎ຺ເຫນາຕິ ໂສ ມໍ ປຎ຺ເຫນ ອຸປຄຈ຺ຉຕຸ. ອຫໍ ເວຍ຺ຍາກຣເຓນາຕິ ອຫມສ຺ສ ປຎ຺ຫກຖເນນ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣາເຘສ຺ສາມິ. ໂຍ ໂນ ຘມ຺ມານໍ ສຸກຸສໂລຕິ ໂຍ ອມ຺ຫາກໍ ອຘິຄຕຘມ຺ມານໍ ສຸກຸສໂລ ສຕ຺ຖາ, ໂສ ເອສ ສມ຺ມຸຂີຠູໂຕ. ຍທິ ມຍາ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ ນ ສຈ຺ຉິກຕາ, ‘‘ສຈ຺ຉິກໂຣຫິ ຕາວ ສາຣິປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ມໍ ປຏິພາຫິສ຺ສຕີຕິ ສຕ຺ຖຸ ປຸຣໂຕ ນິສິນ຺ນໂກວ ສີຫນາທໍ ນທຕິ. ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິມາສຸ ຈ ປນ ປຏິສມ຺ຠິທາສຸ ຕິສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາ ໂລກິຍາ, ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາຕິ.

໓. ມຫາໂກຏ຺ຐິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗໓. ຕຕິເຍ ຜສ຺ສາຍຕນານນ຺ຕິ ຜສ຺ສາກຣານໍ, ຜສ຺ສສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຖຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈີຕິ ເອເຕສຸ ອເສສໂຕ ນິຣຸທ຺ເຘສຸ ຕໂຕ ປຣໍ ໂກຈິ ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກປິ ກິເລໂສ ອຕ຺ຖີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ນຕ຺ຖຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈີຕິ ອິຘາປິ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກປິ ກິເລໂສ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເສສທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິເມ ປນ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ປຎ຺ເຫ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕອມຣາວິກ຺ເຂປວເສນ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເຕນສ຺ສ ເຖໂຣ ປຸຈ຺ຉິຕປຸຈ຺ຉິຕໍ ປຏິພາຫນ຺ໂຕ ມາ ເຫວນ຺ຕິ ອາຫ. ເອຕ຺ຖ ຫິອິຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ມາ ຠຓີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕູປລທ຺ຘິວເສເນວ ‘‘ອຕ຺ຖຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ອຕ຺ຕາ ນາມ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ສສ຺ສຕາທິອາກາເຣນ ປຸຈ຺ຉຕິ. ກິໍ ປເນສ ອຕ຺ຕູປລທ຺ຘິໂກຕິ? ນ ອຕ຺ຕູປລທ຺ຘິໂກ. ເອວໍລທ຺ຘິໂກ ປນ ຕຕ຺ເຖໂກ ຠິກ຺ຂຸ ນິສິນ຺ໂນ, ໂສ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ຕສ຺ສ ລທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊາປນຕ຺ຖໍ ເອວໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເຍປິ ຈ ອນາຄເຕ ເອວໍລທ຺ຘິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສໍ ‘‘ພຸທ຺ຘກາເລເປໂສ ປຎ຺ໂຫ ມຫາສາວເກຫິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໂຕ’’ຕິ ວຈໂນກາສຸປຈ຺ເຉທນຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉຕິເຍວ.

ອປ຺ປປຎ຺ຈໍ ປປຎ຺ເຈຕີຕິ ນ ປປຎ຺ເຈຕພ຺ພຏ຺ຐາເນ ປປຎ຺ຈໍ ກໂຣຕິ, ອນາຈຣິຕພ຺ພໍ ມຄ຺ຄໍ ຈຣຕິ. ຕາວຕາ ປປຎ຺ຈສ຺ສ ຄຕີຕິ ຍຕ຺ຕກາ ຉນ຺ນໍ ຜສ຺ສາຍຕນານໍ ຄຕິ, ຕຕ຺ຕກາວ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິມານປ຺ປເຠທສ຺ສ ປປຎ຺ຈສ຺ສ ຄຕິ. ຉນ຺ນໍ, ອາວຸໂສ, ຜສ຺ສາຍຕນານໍ ອເສສວິຣາຄນິໂຣຘາ ປປຎ຺ຈນິໂຣໂຘ ປປຎ຺ຈວູປສໂມຕິ ເອເຕສຸ ຉສຸ ອາຍຕເນສຸ ສພ຺ພໂສ ນິຣຸທ຺ເຘສຸ ປປຎ຺ຈາປິ ນິຣຸທ຺ຘາວ ໂຫນ຺ຕິ, ວູປສນ຺ຕາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຣຸປ຺ເປ ປນ ປຸຖຸຊ຺ຊນເທວຕານໍ ກິຎ຺ຈາປິ ປຎ຺ຈ ຜສ຺ສາຍຕນານິ ນິຣຸທ຺ຘານິ, ຉຏ຺ຐສ຺ສ ປນ ອນິຣຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ຕໂຍປິ ປປຎ຺ຈາ ອປ຺ປຫີນາວ. ອປິຈ ປຎ຺ຈໂວກາຣຠວວເສເນວ ປຎ຺ໂຫ ກຖິໂຕຕິ. ຈຕຸຕ຺ເຖ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໕. ອຸປວາຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗໕-໑໗໖. ປຎ຺ຈເມ ວິຊ຺ຊາຍນ຺ຕກໂຣ ໂຫຕີຕິ ວິຊ຺ຊາຍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕກໂຣ ໂຫຕິ, ສກລໍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ປຣິວຏຸມໍ ກຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສອຸປາທາໂນຕິ ສຄຫໂຓວ ຫຸຕ຺ວາ. ອນ຺ຕກໂຣ ອຠວິສ຺ສາຕິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຐິໂຕ ອຠວິສ຺ສ. ຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ປນ຺ນຣສຘມ຺ມເຠເທນ ຈຣເຓນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ຍຖາຠູຕໍ ຊານໍ ປສ຺ສໍ ອນ຺ຕກໂຣ ໂຫຕີຕິ ຍຖາສຠາວໍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ຊານິຕ຺ວາ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຐິໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ປຎ຺ຫໍ ນິຏ຺ຐເປສິ. ຉຏ຺ຐໍ ເຫຏ຺ຐາ ເອກກນິປາຕວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໗. ຣາຫຸລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗໗. ສຕ຺ຕເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຕິ ເກສາທີສຸ ວີສຕິຍາ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ ຖທ຺ຘາກາຣລກ຺ຂຓາ ປຖວີຘາຕຸ. ພາຫິຣາຕິ ພຫິທ຺ຘາ ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ເຘສຸ ປາສາຓປພ຺ພຕາທີສຸ ຖທ຺ຘາກາຣລກ຺ຂຓາ ປຖວີຘາຕຸ. ອິມິນາວ ນເຍນ ເສສາປິ ຘາຕຸໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ. ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາຕິ ອິທໍ ຕຍໍ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິຄ຺ຄາຫປຏິກ຺ເຂປວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ເຫຕຸນາ ກາຣເຓນ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ. ທິສ຺ວາຕິ ສຫວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ. ອຈ຺ເຉຈ຺ຉິ ຕຓ຺ຫນ຺ຕິ ມຄ຺ຄວຊ຺ຌຕຓ຺ຫໍ ສມູລກໍ ຉິນ຺ທິ. ວິວຕ຺ຕຍິ ສໍໂຍຊນນ຺ຕິ ທສວິຘມ຺ປິ ສໍໂຍຊນໍ ວິວຕ຺ຕຍິ ອຸພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຊຫິ. ສມ຺ມາ ມານາຠິສມຍາຕິ ເຫຕຸນາ ກາຣເຓນ ນວວິຘສ຺ສ ມານສ຺ສ ປຫານາຠິສມຍາ. ອນ຺ຕມກາສິ ທຸກ຺ຂສ຺ສາຕິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ປຣິວຏຸມໍ ອກາສິ, ກຕ຺ວາ ຐິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕິ ສຕ຺ຖາຣາ ສໍຍຸຕ຺ຕມຫານິກາເຍ ຣາຫຸໂລວາເທ (ສໍ. ນິ. ໓.໙໑ ອາທໂຍ) ວິປສ຺ສນາ ກຖິຕາ, ຈູຬຣາຫຸໂລວາເທປິ (ມ. ນິ. ໓.໔໑໖ ອາທໂຍ) ວິປສ຺ສນາ ກຖິຕາ, ອມ຺ພລຏ຺ຐິກຣາຫຸໂລວາເທ (ມ. ນິ. ໒.໑໐໗ ອາທໂຍ) ທຫຣສ຺ເສວ ສໂຕ ມຸສາວາທາ ເວຣມຓີ ກຖິຕາ, ມຫາຣາຫຸໂລວາເທ (ມ. ນິ. ໒.໑໑໓ ອາທໂຍ) ວິປສ຺ສນາ ກຖິຕາ. ອິມສ຺ມິໍ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣມຫານິກາເຍ ອຍໍ ຈຕຸໂກຏິກສຸຎ຺ຎຕາ ນາມ ກຖິຕາຕິ.

໘. ຊມ຺ພາລີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗໘. ອຏ຺ຐເມ ສນ຺ຕໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ສມາປຕ຺ຕີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ. ສກ຺ກາຍນິໂຣຘນ຺ຕິ ເຕຠູມກວຏ຺ຏສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສກ຺ກາຍສ຺ສ ນິໂຣຘໍ, ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕີຕິ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ນ ປາຏິກງ຺ໂຂຕິ ນ ປາຏິກງ຺ຂິຕພ຺ໂພ. ເລປຄເຕນາຕິ ເລປມກ຺ຂິເຕນ.

ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ປນຕ຺ເຖ ນທີປາຣໍ ຄນ຺ຕຸກາມປຸຣິໂສປມ຺ມໍ ອາຫຣິຕພ຺ພໍ – ເອໂກ ກິຣ ປຸຣິໂສ ຈຓ຺ຑໂສຕາຍ ວາຬມຈ຺ຉາກຸລາຍ ນທິຍາ ປາຣໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ‘‘ໂອຣິມໍ ຕີຣໍ ສາສງ຺ກໍ ສປ຺ປຏິຠຍໍ, ປາຣິມໍ ຕີຣໍ ເຂມໍ ອປ຺ປຏິຠຍໍ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກຕ຺ວາ ປາຣໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຏິປາຏິຍາ ຐິເຕ ອຏ຺ຐ ກກຸຘຣຸກ຺ເຂ ທິສ຺ວາ ‘‘ສກ຺ກາ ອິມາຍ ຣຸກ຺ຂປຏິປາຏິຍາ ຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ມນສິກຕ຺ວາ ‘‘ກກຸຘຣຸກ຺ຂາ ນາມ ມຏ຺ຐສາຂາ ໂຫນ຺ຕິ, ສາຂາຍ ຫຕ຺ຖາ ນ ສຓ຺ຐເຫຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ນິຄ຺ໂຣຘປິລກ຺ຂຣຸກ຺ຂາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ລາຂາຍ ຫຕ຺ຖປາເທ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ເຖນ ເອກໍ ສາຂໍ ຄຓ຺ຫິ. ຫຕ຺ໂຖ ຕຕ຺ເຖວ ລຄິ. ປຸນ ວາມຫຕ຺ເຖນ ທກ຺ຂິຓປາເທນ ວາມປາເທນາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ຫຕ຺ຖປາທາ ຕຕ຺ເຖວ ລຄິໍສຸ. ໂສ ອໂຘສິໂຣ ລມ຺ພມາໂນ ອຸປຣິນທິຍໍ ເທເວ ວຸຏ຺ເຐ ປຸຓ຺ຓາຍ ນທິຍາ ໂສເຕ ນິມຸຄ຺ໂຄ ກຸມ຺ຠີລາທີນໍ ຠກ຺ໂຂ ອໂຫສິ.

ຕຕ຺ຖ ນທີໂສຕໍ ວິຍ ສໍສາຣໂສຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ໂສຕສ຺ສ ປາຣໍ ຄນ຺ຕຸກາມປຸຣິໂສ ວິຍ ໂຍຄາວຈໂຣ, ໂອຣິມຕີຣໍ ວິຍ ສກ຺ກາໂຍ, ປາຣິມຕີຣໍ ວິຍ ນິພ຺ພານໍ, ປຏິປາຏິຍາ ຐິຕາ ອຏ຺ຐ ກກຸຘຣຸກ຺ຂາ ວິຍ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ, ເລປມກ຺ຂິເຕນ ຫຕ຺ເຖນ ສາຂາຄຫຓໍ ວິຍ ຌານວິປສ຺ສນານໍ ປາຣິປນ຺ຖິເກ ອໂສເຘຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິສມາປຊ຺ຊນໍ, ຈຕູຫິ ຫຕ຺ຖປາເທຫິ ສາຂາຍ ພທ຺ຘສ຺ສ ໂອລມ຺ພນໍ ວິຍ ປຐມຊ຺ຌາເນ ນິກນ຺ຕິຍາ ລຄ຺ຄກາໂລ, ອຸປຣິໂສເຕ ວຸຏ຺ຐິ ວິຍ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ກິເລສານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນກາໂລ, ນທິຍາ ປຸຓ຺ຓາຍ ໂສເຕ ນິມຸຄ຺ຄສ຺ສ ກຸມ຺ຠີລາທີນໍ ຠກ຺ຂຠູຕກາໂລ ວິຍ ສໍສາຣໂສເຕ ນິມຸຄ຺ຄສ຺ສ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ທຸກ຺ຂານຸຠວນກາໂລ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສຸທ຺ເຘນ ຫຕ຺ເຖນາຕິ ສຸໂຘເຕນ ປຣິສຸທ຺ຘຫຕ຺ເຖນ. ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ອຕ຺ເຖ ຕາທິສເມວ ໂອປມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ – ຕເຖວ ຫິ ປາຣໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ປຸຣິໂສ ‘‘ກກຸຘຣຸກ຺ຂາ ນາມ ມຏ຺ຐສາຂາ, ກິລິຏ຺ຐຫຕ຺ເຖນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ຫຕ຺ໂຖ ປຣິຄເລຍ຺ຍາ’’ຕິ ຫຕ຺ຖປາເທ ສຸໂຘເຕ ກຕ຺ວາ ເອກໍ ສາຂໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປຐມໍ ຣຸກ຺ຂໍ ອາຣຸຬ຺ໂຫ. ຕໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ…ເປ… ຕໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐມໍ, ອຏ຺ຐມຣຸກ຺ຂໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປາຣິມຕີເຣ ເຂມນ຺ຕຠູມິໍ ຄໂຕ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ອິເມຫິ ຣຸກ຺ເຂຫິ ປາຣິມຕີຣໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຈິນ຺ຕິຕກາໂລ ວິຍ ໂຍຄິໂນ ‘‘ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ຕິຕກາໂລ, ສຸທ຺ເຘນ ຫຕ຺ເຖນ ສາຂາຄຫຓໍ ວິຍ ຌານວິປສ຺ສນານໍ ປາຣິປນ຺ຖິກຘມ຺ເມ ໂສເຘຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິສມາປຊ຺ຊນໍ. ຕຕ຺ຖ ປຐມຣຸກ຺ຂາໂຣຫຓກາໂລ ວິຍ ປຐມຊ຺ຌານສມາປຕ຺ຕິກາໂລ, ປຐມຣຸກ຺ຂໂຕ ໂອຣຸຍ຺ຫ ທຸຕິຍໍ ອາຣຸຬ຺ຫກາໂລ ວິຍ ປຐມຊ຺ຌາເນ ນິກນ຺ຕິຍາ ອພທ຺ຘສ຺ສ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານສມາປນ຺ນກາໂລ…ເປ… ສຕ຺ຕມຣຸກ຺ຂໂຕ ໂອຣຸຍ຺ຫ ອຏ຺ຐມໍ ອາຣຸຬ຺ຫກາໂລ ວິຍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິຍໍ ນິກນ຺ຕິຍາ ອພທ຺ຘສ຺ສ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສມາປນ຺ນກາໂລ. ອຏ຺ຐມຣຸກ຺ຂໂຕ ໂອຣຸຍ຺ຫ ປາຣິມຕີຣໍ ເຂມນ຺ຕຠູມິໍ ຄຕກາໂລ ວິຍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕເນ ນິກນ຺ຕິຍາ ອພທ຺ຘສ຺ສ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕກາໂລ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອວິຊ຺ຊາປ຺ປເຠທໍ ມນສິ ກໂຣຕີຕິ ອຏ຺ຐສຸ ຐາເນສຸ ອຎ຺ຎາຓຠູຕາຍ ຄຓພຫລມຫາອວິຊ຺ຊາຍ ປເຠທສງ຺ຂາຕໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ມນສິ ກໂຣຕິ. ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕີຕິ ອາຣມ຺ມຓວເສເນວ ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ. ຊມ຺ພາລີຕິ ຄາມໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ມຫາອຸທກສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐານຠູໂຕ ມຫາອາວາໂຏ. ອເນກວສ຺ສຄຓິກາຕິ ຄາມສ຺ສ ວາ ນຄຣສ຺ສ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນກາເລເຍວ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ອເນການິ ວສ຺ສຄຓານິ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ອເນກວສ຺ສຄຓິກາ. ອາຍມຸຂານີຕິ ຈຕສ຺ໂສ ປວິສນກນ຺ທຣາ. ອປາຍມຸຂານີຕິ ອປວາຫນຈ຺ຉິທ຺ທານິ. ນ ອາຬິປ຺ປເຠໂທ ປາຏິກງ຺ໂຂຕິ ນ ປາຬິປ຺ປເຠໂທ ປາຏິກງ຺ຂິຕພ຺ໂພ. ນ ຫິ ຕໂຕ ອຸທກໍ ອຸຏ຺ຐາຍ ປາຬິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ກຈວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ປາປຸຓາຕິ.

ອິມສ຺ສ ປນຕ຺ຖສ຺ສ ວິຠາວນຕ຺ຖໍ ອຸຍ຺ຍານຄເວສກໂອປມ຺ມໍ ອາຫຣິຕພ຺ພໍ. ເອໂກ ກິຣ ນຄຣວາສິໂກ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄເວສນ຺ໂຕ ນຄຣໂຕ ນາຕິທູເຣ ນຈ຺ຈາສນ຺ເນ ມຫນ຺ຕໍ ຊມ຺ພາລິໍ ອທ຺ທສ. ໂສ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຣມຓີຍໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ກຸທ຺ທາລໍ ອາທາຍ ຈຕ຺ຕາຣິປິ ກນ຺ທຣານິ ປິຘາຍ ອປວາຫນຈ຺ຉິທ຺ທານິ ວິວຣິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ເທໂວ ນ ສມ຺ມາ ວສ຺ສິ, ອວເສສອຸທກໍ ອປວາຫນຈ຺ຉິທ຺ເທນ ປຣິສ຺ສວິຕ຺ວາ ຄຕໍ. ຈມ຺ມຂຓ຺ຑປິໂລຕິກາທີນິ ຕຕ຺ເຖວ ປູຕິການິ ຊາຕານິ, ປາຓກາ ສຓ຺ຐິຕາ, ສມນ຺ຕາ ອນຸປຄມນີຍາ ຊາຕາ. ອຸປຄຕານມ຺ປິ ນາສາປຸເຏ ປິຘາຍ ປກ຺ກມິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ໂສ ກຕິປາເຫນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຏິກ຺ກມ຺ມ ຐິໂຕ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ອຸປຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ປກ຺ກາມິ.

ຕຕ຺ຖ ນຄຣວາສີ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ວິຍ ໂຍຄາວຈໂຣ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ອຸຍ຺ຍານໍ ຄເວສນ຺ເຕນ ຄາມທ຺ວາເຣ ຊມ຺ພາລິຍາ ທິຏ຺ຐກາໂລ ວິຍ ຈາຕຸມຫາຠູຕິກກາໂຍ, ອາຍມຸຂານໍ ປິຫິຕກາໂລ ວິຍ ຘມ຺ມສ຺ສວໂນທກສ຺ສ ອລທ຺ຘກາໂລ, ອປາຍມຸຂານໍ ວິວຏກາໂລ ວິຍ ຉທ຺ວາຣິກສໍວຣສ຺ສ ວິສ຺ສຏ຺ຐກາໂລ, ເທວສ຺ສ ສມ຺ມາ ອວຸຏ຺ຐກາໂລ ວິຍ ສປ຺ປາຍກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ອລທ຺ຘກາໂລ, ອວເສສອຸທກສ຺ສ ອປາຍມຸເຂຫິ ປຣິສ຺ສວິຕ຺ວາ ຄຕກາໂລ ວິຍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຄຸຓານໍ ປຣິຫີນກາໂລ, ອຸທກສ຺ສ ອຸຏ຺ຐາຍ ປາຬິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ກຈວຣໍ ອາທາຍ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖກາໂລ ວິຍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ອວິຊ຺ຊາປາຬິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ກິເລສຣາສິໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ນິພ຺ພານໍ ສຈ຺ຉິກາຕຸໍ ອສມຕ຺ຖກາໂລ, ຈມ຺ມຂຓ຺ຑປິໂລຕິກາທີນໍ ຕຕ຺ເຖວ ປູຕິຠາໂວ ວິຍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຣາຄາທິກິເລເສຫິ ປຣິປູຣິຕກາໂລ, ຕສ຺ສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທິສ຺ວາ ວິປ຺ປຏິສາຣິໂນ ຄຕກາໂລ ວິຍ ວຏ຺ຏສມງ຺ຄິປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວຏ຺ເຏ ອຠິຣຕກາໂລ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອາຬິປ຺ປເຠໂທ ປາຏິກງ຺ໂຂຕິ ປາຬິປ຺ປເຠໂທ ປາຏິກງ຺ຂິຕພ຺ໂພ. ຕໂຕ ຫິ ອຸທກໍ ອຸຏ຺ຐາຍ ປາຬິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ກຈວຣໍ ອາທາຍ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິຘາປິ ຕເທວ ໂອປມ຺ມໍ ອາຫຣິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ອາຍມຸຂານໍ ວິວຏກາໂລ ວິຍ ສປ຺ປາຍຘມ຺ມສ຺ສວນສ຺ສ ລທ຺ຘກາໂລ, ອປາຍມຸຂານໍ ປິຫິຕກາໂລ ວິຍ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ສໍວຣສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕກາໂລ, ເທວສ຺ສ ສມ຺ມາ ວຸຏ຺ຐກາໂລ ວິຍ ສປ຺ປາຍກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ລທ຺ຘກາໂລ, ອຸທກສ຺ສ ອຸຏ຺ຐາຍ ປາຬິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ກຈວຣໍ ອາທາຍ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ປຕ຺ຕກາໂລ ວິຍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ອວິຊ຺ຊໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອກຸສລຣາສິໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກຕກາໂລ, ອາຍມຸເຂຫິ ປວິຏ຺ເຐນ ອຸທເກນ ສຣສ຺ສ ປຣິປຸຓ຺ຓກາໂລ ວິຍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມຫິ ປຣິປຸຓ຺ຓກາໂລ, ສມນ຺ຕໂຕ ວຕິໍ ກຕ຺ວາ ຣຸກ຺ເຂ ໂຣເປຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານມຊ຺ເຌ ປາສາທໍ ມາເປຕ຺ວາ ນາຏການິ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ສຸໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ນິສິນ຺ນກາໂລ ວິຍ ຘມ຺ມປາສາທໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນກາໂລ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ເທສນາ ປນ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສິກາ ກຖິຕາຕິ.

໙. ນິພ຺ພານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗໙. ນວເມ ຫານຠາຄິຍາ ສຎ຺ຎາຕິອາທີສຸ ‘‘ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ລາຠິໍ ກາມສຫຄຕາ ສຎ຺ຎາມນສິກາຣາ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ, ຫານຠາຄິນີ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ (ວິຠ. ໗໙໙) ອຠິຘມ຺ເມ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານນ຺ຕີຕິ ຍຖາສຠາວໂຕ ມຄ຺ຄຎາເຓນ ນ ຊານນ຺ຕິ.

໑໐. ມຫາປເທສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໐. ທສເມ ໂຠຄນຄເຣ ວິຫຣຕີຕິ ປຣິນິພ຺ພານສມເຍ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ ຕໍ ນຄຣໍ ປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວິຫຣຕິ. ອານນ຺ທເຈຕິເຍຕິ ອານນ຺ທຍກ຺ຂສ຺ສ ຠວນຏ຺ຐາເນ ປຕິຏ຺ຐິຕວິຫາເຣ. ມຫາປເທເສຕິ ມຫາໂອກາເສ ມຫາອປເທເສ ວາ, ພຸທ຺ຘາທໂຍ ມຫນ຺ເຕ ມຫນ຺ເຕ ອປທິສິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕານິ ມຫາກາຣຓານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເນວ ອຠິນນ຺ທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ເຐຫິ ສາຘຸກາຣໍ ທຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພວ ນ ໂສຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ກເຕ ຫິ ປຈ຺ຉາ ‘‘ອິທໍ ນ ສເມຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນປິ ‘‘ກິໍ ປຸພ຺ເພວ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອິທານິ ນ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ລທ຺ຘິໍ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ. ນປ຺ປຏິກ຺ໂກສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ກິໍ ເອສ ພາໂລ ວທຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປຸພ຺ເພວ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຫິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ວກ຺ຂຕິ. ເຕນາຫ – ອນຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອປ຺ປຏິກ຺ໂກສິຕ຺ວາຕິ. ປທພ຺ຍຎ຺ຊນານີຕິ ປທສງ຺ຂາຕານິ ພ຺ຍຎ຺ຊນານິ. ສາຘຸກໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ປາຬິ ວຸຕ຺ຕາ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອນຸສນ຺ຘິ ກຖິຕາ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຸພ຺ພາປຣໍ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຄເຫຕ຺ວາ. ສຸຕ຺ເຕ ໂອຕາເຣຕພ຺ພານີຕິ ສຸຕ຺ເຕ ໂອຕຣິຕພ຺ພານິ. ວິນເຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕພ຺ພານີຕິ ວິນເຍ ສໍສນ຺ເທຕພ຺ພານິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິນໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍຖາຫ – ‘‘ກຕ຺ຖ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ສາວຕ຺ຖິຍໍ ສຸຕ຺ຕວິຠງ຺ເຄ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໔໕໗) ວິນໂຍຕິ ຂນ຺ຘໂກ. ຍຖາຫ – ‘‘ວິນຍາຕິສາເຣ’’ຕິ. ເອວໍ ວິນຍປິຏກມ຺ປິ ນ ປຣິຍາທິຍຕິ. ອຸຠໂຕວິຠງ຺ຄາ ປນ ສຸຕ຺ຕໍ, ຂນ຺ຘກປຣິວາຣາ ວິນໂຍຕິ ເອວໍ ວິນຍປິຏກໍ ປຣິຍາທິຍຕິ. ອຖ ວາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏກໍ ສຸຕ຺ຕໍ, ວິນຍປິຏກໍ ວິນໂຍຕິ ເອວໍ ທ຺ເວເຍວ ປິຏການິ ປຣິຍາທິຍນ຺ຕິ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາຠິຘມ຺ມປິຏການິ ວາ ສຸຕ຺ຕໍ, ວິນຍປິຏກໍ ວິນໂຍຕິ ເອວມ຺ປິ ຕີຓິ ປິຏການິ ນ ຕາວ ປຣິຍາທິຍນ຺ຕິ. ອສຸຕ຺ຕນາມກຎ຺ຫິ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຊາຕກໍ ປຏິສມ຺ຠິທາ ນິທ຺ເທໂສ ສຸຕ຺ຕນິປາໂຕ ຘມ຺ມປທໍ ອຸທານໍ ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ ວິມານວຕ຺ຖຸ ເປຕວຕ຺ຖຸ ເຖຣຄາຖາ ເຖຣີຄາຖາ ອປທານນ຺ຕິ.

ສຸທິນ຺ນຕ຺ເຖໂຣ ປນ ‘‘ອສຸຕ຺ຕນາມກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຕໍ ສພ຺ພໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ຕີຓິ ປິຏການິ ສຸຕ຺ຕໍ, ວິນໂຍ ປນ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ຕໍ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕມາຫຣິ –

‘‘ເຍ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ໂຄຕມິ, ຘມ຺ເມ ຊາເນຍ຺ຍາສິ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ສຣາຄາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ວິຣາຄາຍ, ສໍໂຍຄາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ວິສໍໂຍຄາຍ, ສອຸປາທານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ອນຸປາທານາຍ, ມຫິຈ຺ຉຕາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ, ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ, ໂກສຊ຺ຊາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ວີຣິຍາຣມ຺ຠາຍ, ສງ຺ຄຓິກາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ປວິເວກາຍ, ອາຈຍາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ອປຈຍາຍ. ເອກໍເສນ, ໂຄຕມິ, ຊາເນຍ຺ຍາສິ ‘ເນໂສ ຘມ຺ໂມ ເນໂສ ວິນໂຍ ເນຕໍ ສຕ຺ຖຸ ສາສນ’ນ຺ຕິ.

‘‘ເຍ ຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ໂຄຕມິ, ຘມ຺ເມ ຊາເນຍ຺ຍາສິ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ວິຣາຄາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ສຣາຄາຍ, ວິສໍໂຍຄາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ສໍໂຍຄາຍ. ອນຸປາທານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ສອຸປາທານາຍ, ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ມຫິຈ຺ຉຕາຍ, ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ, ວີຣິຍາຣມ຺ຠາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ໂກສຊ຺ຊາຍ, ປວິເວກາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ສງ຺ຄຓິກາຍ, ອປຈຍາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ອາຈຍາຍ. ເອກໍເສນ, ໂຄຕມິ, ຊາເນຍ຺ຍາສິ ‘ເອໂສ ຘມ຺ໂມ ເອໂສ ວິນໂຍ ເອຕໍ ສຕ຺ຖຸ ສາສນ’’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໔໐໖; ອ. ນິ. ໘.໕໓).

ຕສ຺ມາ ສຸຕ຺ເຕຕິ ເຕປິຏກພຸທ຺ຘວຈເນ ໂອຕາເຣຕພ຺ພານິ. ວິນເຍຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ຣາຄາທິວິນຍກາຣເຓ ສໍສນ຺ເທຕພ຺ພານີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ນ ເຈວ ສຸຕ຺ເຕ ໂອຕຣນ຺ຕີຕິ ສຸຕ຺ຕປຏິປາຏິຍາ ກຕ຺ຖຈິ ອນາຄນ຺ຕ຺ວາ ຉລ຺ລິໍ ອຸຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຄຸຬ຺ຫເວສ຺ສນ຺ຕຣ-ຄຸຬ຺ຫອຸມ຺ມຄ຺ຄ-ຄຸຬ຺ຫວິນຍເວທລ຺ລປິຏການໍ ອຎ຺ຎຕຣໂຕ ອາຄຕານິ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ອາຄຕານິ ຫິ ຣາຄາທິວິນເຍ ຈ ອປຎ຺ຎາຍມານານິ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພານິ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອິຕິ ຫິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉຑ຺ເຑຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ເອເຕນຸປາເຍນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ມຫາປເທສໍ ຘາເຣຍ຺ຍາຖາຕິ ອິມໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາໂນກາສໍ ຘາເຣຍ຺ຍາຖາຕິ.

ສຎ຺ເຈຕນິຍວຄ຺ໂຄ ຕຕິໂຍ.