.ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ.

ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາເຍ

ຈຕຸກ຺ກນິປາຕ-ອຏ຺ຐກຖາ

໑. ປຐມປຓ຺ຓາສກໍ

໑. ຠຓ຺ຑຄາມວຄ຺ໂຄ

໑. ອນຸພຸທ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑. ຈຕຸກ຺ກນິປາຕສ຺ສ ປຐເມ ອນນຸໂພຘາຕິ ອພຸຊ຺ຌເນນ ອຊານເນນ. ອປ຺ປຏິເວຘາຕິ ອປ຺ປຏິວິຊ຺ຌເນນ ອປຈ຺ຈກ຺ຂກິຣິຍາຍ. ທີຆມທ຺ຘານນ຺ຕິ ຈິຣກາລໍ. ສນ຺ຘາວິຕນ຺ຕິ ຠວໂຕ ຠວໍ ຄມນວເສນ ສນ຺ຘາວິຕໍ. ສໍສຣິຕນ຺ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຄມນາຄມນວເສນ ສໍສຣິຕໍ. ມມຎ຺ເຈວ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຈາຕິ ມຍາ ຈ ຕຸມ຺ເຫຫິ ຈ. ອຖ ວາ ສນ຺ຘາວິຕໍ ສໍສຣິຕນ຺ຕິ ສນ຺ຘາວນໍ ສໍສຣຓໍ ມມຎ຺ເຈວ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຈ ອໂຫສີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຣິຍສ຺ສາຕິ ນິທ຺ໂທສສ຺ສ. ສີລໍ ສມາຘິ ປຎ຺ຎາຕິ ອິເມ ປນ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ມຄ຺ຄຜລສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາວ ເວທິຕພ຺ພາ, ວິມຸຕ຺ຕິນາເມນ ຜລເມວ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ. ຠວຕຓ຺ຫາຕິ ຠເວສຸ ຕຓ຺ຫາ. ຠວເນຕ຺ຕີຕິ ຠວຣຊ຺ຊຸ. ຕຓ຺ຫາຍ ເອວ ເອຕໍ ນາມໍ. ຕາຍ ຫິ ສຕ຺ຕາ ໂຄຓາ ວິຍ ຄີວາຍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຕໍ ຕໍ ຠວໍ ນີຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຠວເນຕ຺ຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອນຸຕ຺ຕຣາຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ. ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກໂຣຕິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕກໂຣ. ຈກ຺ຂຸມາຕິ ປຎ຺ຈຫິ ຈກ຺ຂູຫິ ຈກ຺ຂຸມາ. ປຣິນິພ຺ພຸໂຕຕິ ກິເລສປຣິນິພ຺ພາເນນ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ. ອິທມສ຺ສ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ປຐມປຣິນິພ຺ພານໍ, ປຈ຺ຉາ ປນ ຍມກສາລານມນ຺ຕເຣ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕຕິ ຍຖານຸສນ຺ຘິນາ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ.

໒. ປປຕິຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒. ທຸຕິເຍ ປປຕິໂຕຕິ ປຕິໂຕ ຈຸໂຕ. ອປ຺ປປຕິໂຕຕິ ອປຕິໂຕ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ. ຕຕ຺ຖ ໂລກິຍມຫາຊໂນ ປຕິໂຕເຍວ ນາມ, ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ປຕິຕາ ນາມ, ຂີຓາສໂວ ເອກນ຺ຕປຕິຏ຺ຐິໂຕ ນາມ.

ຈຸຕາ ປຕນ຺ຕີຕິ ເຍ ຈຸຕາ, ເຕ ປຕນ຺ຕິ ນາມ. ປຕິຕາຕິ ເຍ ປຕິຕາ, ເຕ ຈຸຕາ ນາມ. ຈຸຕຕ຺ຕາ ປຕິຕາ, ປຕິຕຕ຺ຕາ ຈຸຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄິທ຺ຘາຕິ ຣາຄຣຕ຺ຕາ. ປຸນຣາຄຕາຕິ ປຸນ ຊາຕິໍ ປຸນ ຊຣໍ ປຸນ ພ຺ຍາຘິໍ ປຸນ ມຣຓໍ ອາຄຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ກຕໍ ກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ກຕໍ. ຣຕໍ ຣມ຺ມນ຺ຕິ ຣມິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕເກ ຄຸຓຊາເຕ ຣມິຕໍ. ສຸເຂນານ຺ວາຄຕໍ ສຸຂນ຺ຕິ ສຸເຂນ ສຸຂໍ ອນຸອາຄຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕໍ. ມານຸສກສຸເຂນ ທິພ຺ພສຸຂໍ, ຌານສຸເຂນ ວິປສ຺ສນາສຸຂໍ, ວິປສ຺ສນາສຸເຂນ ມຄ຺ຄສຸຂໍ, ມຄ຺ຄສຸເຂນ ຜລສຸຂໍ, ຜລສຸເຂນ ນິພ຺ພານສຸຂໍ ສມ຺ປຕ຺ຕໍ ອຘິຄຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓. ປຐມຂຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓. ຕຕິຍໍ ທຸກນິປາຕວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ຄາຖາສຸ ປນ ນິນ຺ທິຍນ຺ຕິ ນິນ຺ທິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ. ນິນ຺ທຕີຕິ ຄຣຫຕິ. ປສໍສິໂຍຕິ ປສໍສິຕພ຺ພຍຸຕ຺ໂຕ. ວິຈິນາຕິ ມຸເຂນ ໂສ ກລິນ຺ຕິ ໂຍ ເອວໍ ປວຕ຺ໂຕ, ເຕນ ມຸເຂນ ກລິໍ ວິຈິນາຕິ ນາມ. ກລິນາ ເຕນ ສຸຂໍ ນ ວິນ຺ທຕີຕິ ເຕນ ຈ ກລິນາ ສຸຂໍ ນ ປຏິລຠຕິ. ສພ຺ພສ຺ສາປິ ສຫາປິ ອຕ຺ຕນາຕິ ສພ຺ເພນປິ ສເກນ ຘເນນ ເຈວ ອຕ຺ຕນາ ຈ ສທ຺ຘິໍ ໂຍ ປຣາຊໂຍ, ໂສ ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກວ ກລີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ສຸຄເຕສູຕິ ໂຍ ປນ ສມ຺ມຄ຺ຄເຕສຸ ປຸຄ຺ຄເລສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ປທຸສ຺ເສຍ຺ຍ, ອຍໍ ຈິຕ຺ຕປໂທໂສວ ຕໂຕ ກລິໂຕ ມຫນ຺ຕຕໂຣ ກລິ. ອິທານິ ຕສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕຣຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສຕໍ ສຫສ຺ສານນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຕໍ ສຫສ຺ສານນ຺ຕິ ນິຣພ຺ພຸທຄຓນາຍ ສຕສຫສ຺ສໍ. ຉຕ຺ຕິໍສຕີຕິ ອປຣານິ ຈ ຉຕ຺ຕິໍສຕິ ນິຣພ຺ພຸທານິ. ປຎ຺ຈ ຈາຕິ ອພ຺ພຸທຄຓນາຍ ຈ ປຎ຺ຈ ອພ຺ພຸທານິ. ຍມຣິຍຄຣຫີຕິ ຍໍ ອຣິເຍ ຄຣຫນ຺ໂຕ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ເອຕ຺ຕກໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓນ຺ຕິ.

໔. ທຸຕິຍຂຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ມາຕຣິ ປິຕຣິ ຈາຕິອາທີສຸ ມິຕ຺ຕວິນ຺ທໂກ ມາຕຣິ ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ໂນ ນາມ, ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ປິຕຣິ ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ໂນ ນາມ, ເທວທຕ຺ໂຕ ຕຖາຄເຕ ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ໂນ ນາມ, ໂກກາລິໂກ ຕຖາຄຕສາວເກ ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ໂນ ນາມ. ພຫຸຎ຺ຈາຕິ ພຫຸກເມວ. ປສວຕີຕິ ປຏິລຠຕິ. ຕາຍາຕິ ຕາຍ ມິຈ຺ຉາປຏິປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕາຍ ອຘມ຺ມຈຣິຍາຍ. ເປຈ຺ຈາຕິ ອິໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ. ອປາຍໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ນິຣຍາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ສຸກ຺ກປກ຺ເຂປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໕. ອນຸໂສຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕. ປຎ຺ຈເມ ອນຸໂສຕໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອນຸໂສຕຄາມີ. ກິເລສໂສຕສ຺ສ ປຈ຺ຈນີກປຏິປຕ຺ຕິຍາ ປຏິໂສຕໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ປຏິໂສຕຄາມີ. ຐິຕຕ຺ໂຕຕິ ຐິຕສຠາໂວ. ຕິຓ຺ໂຓຕິ ໂອຆໍ ຕຣິຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ປາຣງ຺ຄໂຕຕິ ປຣຕີຣໍ ຄໂຕ. ຖເລ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ນິພ຺ພານຖເລ ຕິຏ຺ຐຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ເສຏ຺ໂຐ ນິທ຺ໂທໂສ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ. ກາເມ ຈ ປຏິເສວຕີຕິ ກິເລສກາເມຫິ ວຕ຺ຖຸກາເມ ປຏິເສວຕິ. ປາປຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕີຕິ ປາປຎ຺ຈ ປາຓາຕິປາຕາທິກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ປາປຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕີຕິ ປຎ຺ຈເວຣກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐິຕຕ຺ໂຕຕິ ອຍໍ ອນາຄາມີ ປຸຄ຺ຄໂລ ຕສ຺ມາ ໂລກາ ປຸນ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ອນາຄມນໂຕ ຐິຕຕ຺ໂຕ ນາມ.

ຕຓ຺ຫາຘິປນ຺ນາຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ອຘິປນ຺ນາ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏາ, ຕຓ຺ຫໍ ວາ ອຘິປນ຺ນາ ອຊ຺ໂຌຄາຬ຺ຫາ. ປຣິປຸຓ຺ຓເສໂຂຕິ ສິກ຺ຂາປາຣິປູຣິຍາ ຐິໂຕ. ອປຣິຫານຘມ຺ໂມຕິ ອປຣິຫີນສຠາໂວ. ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ຈິຕ຺ຕວສີຠາວໍ ປຕ຺ໂຕ. ເອວຣູໂປ ຂີຓາສໂວ ໂຫຕິ, ອິຘ ປນ ອນາຄາມີ ກຖິໂຕ. ສມາຫິຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍຕິ ສມາຫິຕຉຬິນ຺ທ຺ຣິໂຍ. ປໂຣປຣາຕິ ປໂຣວຣາ ອຸຕ຺ຕມລາມກາ, ກຸສລາກຸສລາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສເມຈ຺ຈາຕິ ຎາເຓນ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ. ວິຘູປິຕາຕິ ວິທ຺ຘໍສິຕາ ຌາປິຕາ ວາ. ວຸສິຕພ຺ຣຫ຺ມຈຣິໂຍຕິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວສິຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ໂລກນ຺ຕຄູຕິ ຕິວິຘສ຺ສາປິ ໂລກສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ຄໂຕ. ປາຣຄໂຕຕິ ຉຫາກາເຣຫິ ປາຣຄໂຕ. ອິຘ ຂີຓາສໂວວ ກຖິໂຕ. ອິຕິ ສຸຕ຺ເຕປິ ຄາຖາສຸປິ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏເມວ ກຖິຕໍ.

໖. ອປ຺ປສ຺ສຸຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖. ຉຏ຺ເຐ ອນຸປປນ຺ໂນຕິ ອນຸປາຄໂຕ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິອາທີສຸ ອຸຠໂຕວິຠງ຺ຄນິທ຺ເທສຂນ຺ຘກປຣິວາຣສຸຕ຺ຕນິປາຕມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕຣຕນສຸຕ຺ຕ- ນາຬກສຸຕ຺ຕຕຸວຏກສຸຕ຺ຕານິ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຈ ສຸຕ຺ຕນາມກໍ ຕຖາຄຕວຈນໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພມ຺ປິ ສຄາຖກໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ, ວິເສເສນ ສໍຍຸຕ຺ຕເກ ສກໂລປິ ສຄາຖາວຄ຺ໂຄ. ສກລມ຺ປິ ອຠິຘມ຺ມປິຏກໍ, ນິຄ຺ຄາຖກສຸຕ຺ຕໍ, ຍຎ຺ຈ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອຏ຺ຐຫິ ອງ຺ເຄຫິ ອສງ຺ຄຫິຕໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ, ຕໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຘມ຺ມປທ-ເຖຣຄາຖາ-ເຖຣິຄາຖາ ສຸຕ຺ຕນິປາເຕ ໂນສຸຕ຺ຕນາມິກາ ສຸທ຺ຘິກຄາຖາ ຈ ຄາຖາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ໂສມນສ຺ສຎາຓມຍິກຄາຖາປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ທ຺ເວອສີຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາ ອຸທານນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕາ ທສຸຕ຺ຕຣສຕສຸຕ຺ຕນ຺ຕາ ອິຕິວຸຕ຺ຕກນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອປຓ຺ຓກຊາຕກາທີນິ ປຎ຺ຎາສາຘິການິ ປຎ຺ຈ ຊາຕກສຕານິ ຊາຕກນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຈ຺ຉຣິຍາ ອພ຺ຠຸຕາ ຘມ຺ມາ ອານນ຺ເທ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕາ ສພ຺ເພປິ ອຈ຺ຉຣິຍອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຈູຬເວທລ຺ລມຫາເວທລ຺ລສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສກ຺ກປຎ຺ຫສງ຺ຂາຣຠາຊນິຍມຫາປຸຓ຺ຓມສຸຕ຺ຕາທໂຍ ສພ຺ເພປິ ເວທຎ຺ຈ ຕຸຏ຺ຐິຎ຺ຈ ລທ຺ຘາ ລທ຺ຘາ ປຸຈ຺ຉິຕາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາ ເວທລ຺ລນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ນ ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ນ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍາຕິ ອຏ຺ຐກຖຎ຺ຈ ປາຬິຎ຺ຈ ອຊານິຕ຺ວາ. ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນຕິ ນວໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸຣູປຘມ຺ມໍ ສຫສີລໍ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທໍ ນ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ສພ຺ພວາເຣສຸ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຐມວາເຣ ປເນຕ຺ຖ ອປ຺ປສ຺ສຸຕທຸສ຺ສີໂລ ກຖິໂຕ, ທຸຕິເຍ ອປ຺ປສ຺ສຸຕຂີຓາສໂວ, ຕຕິເຍ ພຫຸສ຺ສຸຕທຸສ຺ສີໂລ, ຈຕຸຕ຺ເຖ ພຫຸສ຺ສຸຕຂີຓາສໂວ.

ສີເລສຸ ອສມາຫິໂຕຕິ ສີເລສຸ ອປຣິປູຣກາຣີ. ສີລໂຕ ຈ ສຸເຕນ ຈາຕິ ສີລຠາເຄນ ຈ ສຸຕຠາເຄນ ຈ ‘‘ອຍໍ ທຸສ຺ສີໂລ ອປ຺ປສ຺ສຸໂຕ’’ຕິ ເອວໍ ຕໍ ຄຣຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສ ສມ຺ປຊ຺ຊເຕ ສຸຕນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຍສ຺ມາ ເຕນ ສຸເຕນ ສຸຕກິຈ຺ຈໍ ກຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ສຸຕໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ ນາມ. ນາສ຺ສ ສມ຺ປຊ຺ຊເຕຕິ ສຸຕກິຈ຺ຈສ຺ສ ອກຕຕ຺ຕາ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຘມ຺ມຘຣນ຺ຕິ ສຸຕຘມ຺ມານໍ ອາຘາຣຠູຕໍ. ສປ຺ປຎ຺ຎນ຺ຕິ ສຸປຎ຺ຎໍ. ເນກ຺ຂໍ ຊມ຺ໂພນທສ຺ເສວາຕິ ຊມ຺ພຸນທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຊາຕິສຸວຓ຺ຓໍ, ຕສ຺ສ ຊມ຺ພຸນທສ຺ສ ເນກ຺ຂໍ ວິຍ, ປຎ຺ຈສຸວຓ຺ຓປຣິມາຓໍ ສຸວຓ຺ຓຆຏິກໍ ວິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໗. ໂສຠນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗. ສຕ຺ຕເມ ວິຍຕ຺ຕາຕິ ປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິເຍນ ສມນ຺ນາຄຕາ. ວິນີຕາຕິ ວິນຍໍ ອຸເປຕາ ສຸວິນີຕາ. ວິສາຣທາຕິ ເວສາຣຊ຺ເຊນ ໂສມນສ຺ສສຫຄເຕນ ຎາເຓນ ສມນ຺ນາຄຕາ. ຘມ຺ມຘຣາຕິ ສຸຕຘມ຺ມານໍ ອາຘາຣຠູຕາ. ຠິກ຺ຂຸ ຈ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ຄາຖາຍ ກິຎ຺ຈາປິ ເອເກກສ຺ເສວ ເອເກໂກ ຄຸໂຓ ກຖິໂຕ, ສພ຺ເພສໍ ປນ ສພ຺ເພປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ.

໘. ເວສາຣຊ຺ຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘. ອຏ຺ຐເມ ເວສາຣຊ຺ຊານີຕິ ເອຕ຺ຖ ສາຣຊ຺ຊປຏິປກ຺ໂຂ ເວສາຣຊ຺ຊໍ, ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ສາຣຊ຺ຊາຠາວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນໂສມນສ຺ສມຍຎາຓສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ອາສຠໍ ຐານນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ ອຸຕ຺ຕມຏ຺ຐານໍ. ອາສຠາ ວາ ປຸພ຺ພພຸທ຺ຘາ, ເຕສໍ ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປິຈ ຄວສຕເຊຏ຺ຐໂກ ອຸສໂຠ, ຄວສຫສ຺ສເຊຏ຺ຐໂກ ວສໂຠ. ວຊສຕເຊຏ຺ຐໂກ ວາ ອຸສໂຠ, ວຊສຫສ຺ສເຊຏ຺ຐໂກ ວສໂຠ, ສພ຺ພຄວເສຏ຺ໂຐ ສພ຺ພປຣິສ຺ສຍສໂຫ ເສໂຕ ປາສາທິໂກ ມຫາຠາຣວໂຫ ອສນິສຕສທ຺ເທຫິປິ ອສມ຺ປກມ຺ປິໂຍ ນິສໂຠ, ໂສ ອິຘ ອຸສໂຠຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ອິທມ຺ປິ ຫິ ຕສ຺ສ ປຣິຍາຍວຈນໍ. ອຸສຠສ຺ສ ອິທນ຺ຕິ ອາສຠໍ. ຐານນ຺ຕິ ຈຕູຫິ ປາເທຫິ ປຖວິໍ ອຸປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ວວຕ຺ຖານໍ. ອິທໍ ປນ ອາສຠໍ ວິຍາຕິ ອາສຠໍ. ຍເຖວ ຫິ ນິສຠສງ຺ຂາໂຕ ອຸສໂຠ ຈຕູຫິ ປາເທຫິ ປຖວິໍ ອຸປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ອຈລຏ຺ຐາເນນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວໍ ຕຖາຄໂຕປິ ຈຕູຫິ ເວສາຣຊ຺ຊປາເທຫິ ອຏ຺ຐປຣິສປຖວິໍ ອຸປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ສເທວເກ ໂລເກ ເກນຈິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກນ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ເຕນ ອກມ຺ປິໂຍ ອຈລຏ຺ຐາເນນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເອວໍ ຕິຏ຺ຐມາໂນວ ຕໍ ອາສຠໍ ຐານໍ ປຏິຊານາຕິ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ ນ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ອຕ຺ຕນິ ອາໂຣເປຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາສຠໍ ຐານໍ ປຏິຊານາຕີ’’ຕິ.

ປຣິສາສູຕິ ອຏ຺ຐສຸ ປຣິສາສຸ. ສີຫນາທໍ ນທຕີຕິ ເສຏ຺ຐນາທໍ ອຠີຕນາທໍ ນທຕິ, ສີຫນາທສທິສໍ ວາ ນາທໍ ນທຕິ. ອຍມຕ຺ໂຖ ສີຫນາທສຸຕ຺ເຕນ ທສ຺ເສຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ວາ ສີໂຫ ສຫນໂຕ ຈ ຫນນໂຕ ຈ ສີໂຫຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ຕຖາຄໂຕ ໂລກຘມ຺ມານໍ ສຫນໂຕ ປຣປ຺ປວາທານຎ຺ຈ ຫນນໂຕ ສີໂຫຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສີຫສ຺ສ ນາທໍ ສີຫນາທໍ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ສີໂຫ ສີຫພເລນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິສາຣໂທ ວິຄຕໂລມຫໍໂສ ສີຫນາທໍ ນທຕິ, ເອວໍ ຕຖາຄຕສີໂຫປິ ຕຖາຄຕພເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຏ຺ຐສຸ ປຣິສາສຸ ວິສາຣໂທ ວິຄຕໂລມຫໍໂສ ‘‘ອິຕິ ຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ນານາວິຘເທສນາວິລາສສມ຺ປນ຺ນໍ ສີຫນາທໍ ນທຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຣິສາສຸ ສີຫນາທໍ ນທຕີ’’ຕິ.

ພ຺ຣຫ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ວິສຸທ຺ຘໍ. ຈກ຺ກສທ຺ໂທ ປນາຍໍ –

‘‘ສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ລກ຺ຂເຓ ຈ, ຣຖງ຺ເຄ ອິຣິຍາປເຖ;

ທາເນ ຣຕນຘມ຺ມູຣ-ຈກ຺ກາທີສຸ ຈ ທິສ຺ສຕິ;

ຘມ຺ມຈກ຺ເກ ອິຘ ມໂຕ, ຕຎ຺ຈ ທ຺ເວຘາ ວິຠາວເຍ’’.

‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ການິ, ເຍຫິ ສມນ຺ນາຄຕານໍ ເທວມນຸສ຺ສານ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໓໑) ຫິ ອຍໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ປາທຕເລສຸ ຈກ຺ການິ ຊາຕານີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໕) ເອຕ຺ຖ ລກ຺ຂເຓ. ‘‘ຈກ຺ກໍວ ວຫໂຕ ປທ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ປ. ໑) ເອຕ຺ຖ ຣຖງ຺ເຄ. ‘‘ຈຕຸຈກ຺ກໍ ນວທ຺ວາຣ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໙) ເອຕ຺ຖ ອິຣິຍາປເຖ. ‘‘ທທໍ ຠຸຎ຺ຊ ມາ ຈ ປມາໂທ, ຈກ຺ກໍ ວຕ຺ຕຍ ສພ຺ພປາຓິນ’’ນ຺ຕິ (ຊາ. ໑.໗.໑໔໙) ເອຕ຺ຖ ທາເນ. ‘‘ທິພ຺ພໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປາຕຸຣໂຫສີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໔໓; ມ. ນິ. ໓.໒໕໖) ເອຕ຺ຖ ຣຕນຈກ຺ເກ. ‘‘ມຍາ ປວຕ຺ຕິຕໍ ຈກ຺ກ’’ນ຺ຕິ (ສຸ. ນິ. ໕໖໒) ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ມຈກ຺ເກ. ‘‘ອິຈ຺ຉາຫຕສ຺ສ ໂປສສ຺ສ, ຈກ຺ກໍ ຠມຕິ ມຕ຺ຖເກ’’ຕິ (ຊາ. ໑.໑.໑໐໔; ໑.໕.໑໐໓) ເອຕ຺ຖ ອຸຣຈກ຺ເກ. ‘‘ຂຸຣປຣິຍນ຺ເຕນ ເຈປິ ຈກ຺ເກນາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໖໖) ເອຕ຺ຖ ປຫຣຓຈກ຺ເກ. ‘‘ອສນິວິຈກ຺ກ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໖໑; ສໍ. ນິ. ໒.໑໖໒) ເອຕ຺ຖ ອສນິມຓ຺ຑເລ. ອິຘ ປນາຍໍ ຘມ຺ມຈກ຺ເກ ມໂຕ.

ຕໍ ປເນຕໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ທຸວິຘໍ ໂຫຕິ ປຏິເວຘຎາຓຎ຺ຈ ເທສນາຎາຓຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາປຠາວິຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຣິຍຜລາວຫໍ ປຏິເວຘຎາຓໍ, ກຣຸຓາປຠາວິຕໍ ສາວການໍ ອຣິຍຜລາວຫໍ ເທສນາຎາຓໍ. ຕຕ຺ຖ ປຏິເວຘຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ. ຕຎ຺ຫິ ອຠິນິກ຺ຂມນໂຕ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ, ຜລກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ຕຸສິຕຠວນໂຕ ວາ ຍາວ ມຫາໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ, ຜລກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ທີປງ຺ກຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວາ ຍາວ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ, ຜລກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ເທສນາຎາຓມ຺ປິ ປວຕ຺ຕມານໍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ. ຕຎ຺ຫິ ຍາວ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ຎສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄາ ປວຕ຺ຕມານໍ, ຜລກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕໍ ນາມ. ເຕສຸ ປຏິເວຘຎາຓໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ, ເທສນາຎາຓໍ ໂລກິຍໍ. ອຸຠຍມ຺ປິ ປເນຕໍ ອຎ຺ເຎຫິ ອສາຘາຣຓໍ, ພຸທ຺ຘານໍເຍວ ໂອຣສຎາຓໍ.

ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ເຕ ປຏິຊານໂຕຕິ ‘‘ອຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ມຍາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ ເອວໍ ປຏິຊານໂຕ ຕວ. ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາຕິ ອິເມ ນາມ ຘມ຺ມາ ຕຍາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ. ຕຕ຺ຣ ວຕາຕິ ເຕສຸ ‘‘ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ ເອວໍ ທສ຺ສິຕຘມ຺ເມສຸ. ສຫຘມ຺ເມນາຕິ ສເຫຕຸນາ ສກາຣເຓນ ວຈເນນ. ນິມິຕ຺ຕເມຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄໂລປິ ຘມ຺ໂມປິ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ນ ປສ຺ສາມິ, ໂຍ ມໍ ປຏິໂຈເທສ຺ສຕິ. ຕໍ ຘມ຺ມໍ ນ ປສ຺ສາມິ, ຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ນາມ ຘມ຺ໂມ ຕຍາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ມໍ ປຏິໂຈເທສ຺ສຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ເຂມປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ເຂມໍ ປຕ຺ໂຕ. ເສສປທທ຺ວຍໍ ອິມສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ເວສາຣຊ຺ຊຎາຓເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທສພລສ຺ສ ຫິ ‘‘ອຍໍ ນາມ ຘມ຺ໂມ ຕຍາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ໂຈທກໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວາ ໂຈທນາກາຣຓໍ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຘມ຺ມໍ ວາ ອປສ຺ສໂຕ ‘‘ສຠາວພຸທ຺ໂຘເຍວ ວຕ ສມາໂນ ອຫໍ ພຸທ຺ໂຘສ຺ມີຕິ ວທາມີ’’ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ພລວຕຣໍ ໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຎາຓໍ ເວສາຣຊ຺ຊໍ ນາມ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເຂມປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອນ຺ຕຣາຍິກາ ຘມ຺ມາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອນ຺ຕຣາຍິກາ. ເຕ ອຕ຺ຖໂຕ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕາ ສຕ຺ຕ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ. ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ຫິ ອນ຺ຕມໂສ ທຸກ຺ກຏທຸພ຺ຠາສິຕມ຺ປິ ມຄ຺ຄຜລານໍ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣຕິ. ອິຘ ປນ ເມຖຸນຘມ຺ໂມ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ເມຖຸນໍ ເສວໂຕ ຫິ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ນິສ຺ສໍສຍເມວ ມຄ຺ຄຜລານໍ ອນ຺ຕຣາໂຍ ໂຫຕິ.

ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ ເຕ ອຕ຺ຖາຍາຕິ ຣາຄກ຺ຂຍາທີສຸ ຍສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ. ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕຕິ ອສຸຠຠາວນາທິຘມ຺ໂມ ກຖິໂຕ. ຕຕ຺ຣ ວຕ ມນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ອນິຍ຺ຍານິກຘມ຺ເມ ມໍ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ວາທປຖາຕິ ວາທາເຍວ. ປຸຖູຕິ ພຫູ. ສິຕາຕິ ອຸປນິພທ຺ຘາ ອຠິສງ຺ຂຕາ. ອຖ ວາ ປຸຖຸສ຺ສິຕາຕິ ປຸຖຸຠາວໍ ສິຕາ ອຸປຄຕາ, ປຸຖູຫິ ວາ ສິຕາຕິປິ ປຸຖຸສ຺ສິຕາ. ຍໍ ນິສ຺ສິຕາຕິ ເອຕຣຫິປິ ຍໍ ວາທປຖໍ ນິສ຺ສິຕາ. ນ ເຕ ຠວນ຺ຕີຕິ ເຕ ວາທປຖາ ນ ຠວນ຺ຕິ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ ວິນສ຺ສນ຺ຕິ. ຘມ຺ມຈກ຺ກນ຺ຕິ ເທສນາຎາຓສ຺ສປິ ປຏິເວຘຎາຓສ຺ສປິ ເອຕໍ ນາມໍ. ເຕສຸ ເທສນາຎາຓໍ ໂລກິຍໍ, ປຏິເວຘຎາຓໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ. ເກວລີຕິ ສກລຄຸຓສມນ຺ນາຄໂຕ. ຕາທິສນ຺ຕິ ຕຖາວິຘໍ.

໙. ຕຓ຺ຫຸປ຺ປາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙. ນວເມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເອເຕສູຕິ ອຸປ຺ປາທາ. ກາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ? ຕຓ຺ຫາ. ຕຓ຺ຫາຍ ອຸປ຺ປາທາ ຕຓ຺ຫຸປ຺ປາທາ, ຕຓ຺ຫາວຕ຺ຖູນິ ຕຓ຺ຫາກາຣຓານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈີວຣເຫຕູຕິ ‘‘ກຕ຺ຖ ມນາປໍ ຈີວຣໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈີວຣກາຣຓາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິຕິຠວາຠວເຫຕູຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕີຕິ ນິທສ຺ສນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ຍຖາ ຈີວຣາທິເຫຕຸ, ເອວໍ ຠວາຠວເຫຕຸປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠວາຠໂວຕິ ເຈຕ຺ຖ ປຓີຕຕຣານິ ສປ຺ປິນວນີຕາທີນິ ອຘິປ຺ເປຕານິ. ສມ຺ປຕ຺ຕິຠເວສຸ ປຓີຕຕຣປຓີຕຕມຠໂວຕິປິ ວທນ຺ຕິເຍວ.

ຕຓ຺ຫາທຸຕິໂຍຕິ ອຍຎ຺ຫິ ສຕ຺ໂຕ ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາຣວຏ຺ເຏ ສໍສຣນ຺ໂຕ ນ ເອກໂກວ ສໍສຣຕິ, ຕຓ຺ຫໍ ປນ ທຸຕິຍິກໍ ລຠນ຺ໂຕວ ສໍສຣຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຓ຺ຫາທຸຕິໂຍ’’ຕິ. ອິຕ຺ຖຠາວຎ຺ຎຖາຠາວນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕ຺ຖຠາໂວ ນາມ ອຍໍ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ອຎ຺ຎຖາຠາໂວ ນາມ ອນາຄຕຕ຺ຕຠາໂວ. ເອວຣູໂປ ວາ ອຎ຺ໂຎປິ ອຕ຺ຕຠາໂວ ອິຕ຺ຖຠາໂວ ນາມ, ນ ເອວຣູໂປ ອຎ຺ຎຖາຠາໂວ ນາມ. ຕໍ ອິຕ຺ຖຠາວຎ຺ຎຖາຠາວໍ. ສໍສາຣນ຺ຕິ ຂນ຺ຘຘາຕຸອາຍຕນານໍ ປຏິປາຏິໍ. ນາຕິວຕ຺ຕຕີຕິ ນາຕິກ຺ກມຕິ. ເອວມາທີນວໍ ຎຕ຺ວາຕິ ເອວໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ອາທີນວໍ ຊານິຕ຺ວາ. ຕຓ຺ຫໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫໍ ຈ ‘‘ອຍໍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສມ຺ຠູໂຕ ສຠາໂວ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຊານິຕ຺ວາ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ. ອິທານິ ຕໍ ຂີຓາສວໍ ໂຖເມນ຺ໂຕ ວີຕຕຓ຺ໂຫຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອນາທາໂນຕິ ນິຄ຺ຄຫໂຓ. ສໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ປຣິພ຺ພເຊຕິ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎ ເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ໂຕ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ຈເຣຍ຺ຍ ວິຫເຣຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ວຏ຺ຏໍ ກເຖຕ຺ວາ ຄາຖາສຸ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏໍ ກຖິຕນ຺ຕິ.

໑໐. ໂຍຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໐. ທສເມ ວຏ຺ຏສ຺ມິໍ ໂຍເຊນ຺ຕີຕິ ໂຍຄາ. ກາມໂຍໂຄຕິອາທີສຸ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິໂກ ຣາໂຄ ກາມໂຍໂຄ. ຣູປາຣູປຠເວສຸ ຉນ຺ທຣາໂຄ ຠວໂຍໂຄ, ຕຖາ ຌານນິກນ຺ຕິ. ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິສຫຄໂຕ ຈ ຣາໂຄ ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິໂຍ ຈ ທິຏ຺ຐິໂຍໂຄ. ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ອຎ຺ຎາຓໍ ອວິຊ຺ຊາໂຍໂຄ. ກາເມສຸ ວາ ໂຍເຊຕີຕິ ກາມໂຍໂຄ. ຠເວສຸ ໂຍເຊຕີຕິ ຠວໂຍໂຄ. ທິຏ຺ຐີສຸ ໂຍເຊຕີຕິ ທິຏ຺ຐິໂຍໂຄ. ອວິຊ຺ຊາຍ ໂຍເຊຕີຕິ ອວິຊ຺ຊາໂຍໂຄຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍເຍເວຕໍ ອຘິວຈນໍ.

ອິທານິ ເຕ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສມຸທຍນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ. ອຕ຺ຖງ຺ຄມນ຺ຕິ ເຠທໍ. ອສ຺ສາທນ຺ຕິ ມຘຸຣຠາວໍ. ອາທີນວນ຺ຕິ ອມຘຸຣຠາວໍ ໂທສໍ. ນິສ຺ສຣຓນ຺ຕິ ນິສ຺ສຏຠາວໍ. ກາເມສູຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ. ກາມຣາໂຄຕິ ກາເມ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນຣາໂຄ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອນຸເສຕີຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມໂຍໂຄຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທໍ ກາເມສຸ ໂຍຊນກາຣຓໍ ພນ຺ຘນກາຣຓໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຜສ຺ສາຍຕນານນ຺ຕິ ຈກ຺ຂາທີນໍ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທິກາຣຓານໍ. ອວິຊ຺ຊາ ອຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ຎາຓປຏິປກ຺ຂຠາເວນ ອຎ຺ຎາຓສງ຺ຂາຕາ ອວິຊ຺ຊາ. ອິຕິ ກາມໂຍໂຄຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ ສທ຺ໂທ ຈຕູຫິປິ ໂຍເຄຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ ‘‘ເອວໍ ກາມໂຍໂຄ, ເອວໍ ຠວໂຍໂຄ’’ຕິ. ສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ ປຣິວາຣິໂຕ. ປາປເກຫີຕິ ລາມເກຫິ. ອກຸສເລຫີຕິ ອໂກສລ຺ລສມ຺ຠູເຕຫິ. ສໍກິເລສິເກຫີຕິ ສໍກິເລສນເກຫິ, ປສນ຺ນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປສນ຺ນຠາວທູສເກຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂປໂນພ຺ຠວິເກຫີຕິ ປຸນພ຺ຠວນິພ຺ພຕ຺ຕເກຫິ. ສທເຣຫີຕິ ສທຣເຖຫິ. ທຸກ຺ຂວິປາເກຫີຕິ ວິປາກກາເລ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປາທເກຫິ. ອາຍຕິໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓິເກຫີຕິ ອນາຄເຕ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓນິພ຺ພຕ຺ຕເກຫິ. ຕສ຺ມາ ອໂຍຄກ຺ເຂມີຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ຍສ຺ມາ ອປ຺ປຫີນໂຍໂຄ ປຸຄ຺ຄໂລ ເອເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຈຕູຫິ ໂຍເຄຫິ ເຂມໍ ນິພ຺ພານໍ ອນຘິຄຕຕ຺ຕາ ນ ໂຍຄກ຺ເຂມີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ວິສໍໂຍໂຄຕິ ວິສໍໂຍຊນກາຣຓານິ. ກາມໂຍຄວິສໍໂຍໂຄຕິ ກາມໂຍຄໂຕ ວິສໍໂຍຊນກາຣຓໍ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖ ອສຸຠຊ຺ຌານໍ ກາມໂຍຄວິສໍໂຍໂຄ, ຕໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ອຘິຄໂຕ ອນາຄາມິມຄ຺ໂຄ ເອກນ຺ເຕເນວ ກາມໂຍຄວິສໍໂຍໂຄ ນາມ. ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ຠວໂຍຄວິສໍໂຍໂຄ ນາມ, ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄ ທິຏ຺ຐິໂຍຄວິສໍໂຍໂຄ ນາມ, ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ອວິຊ຺ຊາໂຍຄວິສໍໂຍໂຄ ນາມ. ອິທານິ ເຕ ວິຕ຺ຖາຣວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຠວໂຍເຄນ ຈູຠຍນ຺ຕິ ຠວໂຍເຄນ ຈ ສໍຍຸຕ຺ຕາ, ກິຎ຺ຈິ ຠິຍ຺ໂຍ ອຸຠເຍນາປິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ, ເຍນ ເກນຈິ ໂຍເຄນ ສມນ຺ນາຄຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຣກ຺ຂຕາຕິ ປຸຣໂຕ ກຕາ, ປຣິວາຣິຕາ ວາ. ກາເມ ປຣິຎ຺ຎາຍາຕິ ທຸວິເຘປິ ກາເມ ປຣິຊານິຕ຺ວາ. ຠວໂຍຄຎ຺ຈ ສພ຺ພໂສຕິ ຠວໂຍຄຎ຺ຈ ສພ຺ພເມວ ປຣິຊານິຕ຺ວາ. ສມູຫຈ຺ຈາຕິ ສມູຫນິຕ຺ວາ. ວິຣາຊຍນ຺ຕິ ວິຣາເຊນ຺ໂຕ, ວິຣາເຊຕ຺ວາ ວາ. ‘‘ວິຣາເຊນ຺ໂຕ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ມຄ຺ໂຄ ກຖິໂຕ ໂຫຕິ, ‘‘ວິຣາເຊຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຜລໍ. ມຸນີຕິ ຂີຓາສວມຸນິ. ອິຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕປິ ຄາຖາສຸປິ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏເມວ ກຖິຕນ຺ຕິ.

ຠຓ຺ຑຄາມວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.

໒. ຈຣວຄ຺ໂຄ

໑. ຈຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑. ທຸຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ອຘິວາເສຕີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຘິໂຣເປຕ຺ວາ ວາເສຕິ. ນປ຺ປຊຫຕີຕິ ນ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ. ນ ວິໂນເທຕີຕິ ນ ນີຫຣຕິ. ນ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕີຕິ ນ ວິຄຕນ຺ຕໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນປຣິວຏຸມໍ ກໂຣຕິ. ນ ອນຠາວໍ ຄເມຕີຕິ ນ ອນຸອຠາວໍ ອວຑ຺ຒິໍ ວິນາສໍ ຄເມຕິ. ຈຣມ຺ປີຕິ ຈຣນ຺ໂຕປິ. ອນາຕາປີຕິ ນິພ຺ພີຣິໂຍ. ອໂນຕ຺ຕາປີຕິ ອຸປວາທຠຍຣຫິໂຕ. ສຕຕນ຺ຕິ ນິຈ຺ຈໍ. ສມິຕນ຺ຕິ ນິຣນ຺ຕຣໍ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໍ ຎຕ຺ວາ ສຸກ຺ກປກ຺ເຂ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຄາຖາສຸ ເຄຫນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ກິເລສນິສ຺ສິຕໍ. ໂມຫເນຍ຺ເຍສູຕິ ໂມຫຊນເກສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ. ອຠພ຺ໂພຕິ ອຠາຊນຠູໂຕ. ຜຸຏ຺ຐຸໍ ສມ຺ໂພຘິມຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄສງ຺ຂາຕໍ ອຸຕ຺ຕມຎາຓໍ ຜຸສິຕຸໍ.

໒. ສີລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒. ທຸຕິເຍ ສມ຺ປນ຺ນສີລາຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓສີລາ. ສມ຺ປນ຺ນປາຕິໂມກ຺ຂາຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓປາຕິໂມກ຺ຂາ. ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸຕາຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີເລນ ສໍວຸຕາ ປິຫິຕາ ອຸເປຕາ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣຖ. ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ນາຕິ ອາຈາເຣນ ຈ ໂຄຈເຣນ ຈ ສມ຺ປນ຺ນາ ສມຸປາຄຕາ ຠວຖ. ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສູຕິ ອຓຸປ຺ປມາເຓສຸ ໂທເສສຸ. ຠຍທສ຺ສາວິໂນຕິ ຕານິ ອຓຸມຕ຺ຕານິ ວຊ຺ຊານິ ຠຍໂຕ ທສ຺ສນສີລາ. ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຖ ສິກ຺ຂາປເທສູຕິ ສພ຺ພສິກ຺ຂາໂກຏ຺ຐາເສສຸ ສມາທາຕພ຺ພໍ ສມາທາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ສິກ຺ຂຖ. ‘‘ສມ຺ປນ຺ນສີລານໍ…ເປ… ສິກ຺ຂາປເທສູ’’ຕິ ເອຕ຺ຕເກນ ຘມ຺ມກ຺ຂາເນນ ສິກ຺ຂຕ຺ຕເຍ ສມາທາເປຕ຺ວາ ເຈວ ປຏິລທ຺ຘຄຸເຓສຸ ຈ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ອິທານິ ອຸຕ຺ຕຣິ ກາຕພ຺ພໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ກິມສ຺ສາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກິມສ຺ສາຕິ ກິໍ ຠເວຍ຺ຍ.

ຍຕໍ ຈເຣຕິ ຍຖາ ຈຣນ຺ໂຕ ຍໂຕ ໂຫຕິ ສໍຍໂຕ, ເອວໍ ຈເຣຍ຺ຍ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ອຈ຺ເຉຕິ ນິສີເທຍ຺ຍ. ຍຕເມນໍ ປສາຣເຍຕິ ຍໍ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ຕໍ ຍຕໍ ສໍຍຕເມວ ກຕ຺ວາ ປສາເຣຍ຺ຍ. ອຸທ຺ຘນ຺ຕິ ອຸປຣິ. ຕິຣິຍນ຺ຕິ ມຊ຺ຌໍ. ອປາຈີນນ຺ຕິ ອໂຘ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອຕີຕາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ອນາຄຕາ ຈ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ກຖິຕາ. ຍາວຕາຕິ ປຣິຈ຺ເຉທວຈນໍ. ຊຄໂຕ ຄຕີຕິ ໂລກສ຺ສ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິ. ສມເວກ຺ຂິຕາ ຈ ຘມ຺ມານໍ, ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ສພ຺ພໂລເກ ອຕີຕາທິເຠທານໍ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘຘມ຺ມານໍ ອຸທຍຎ຺ຈ ວຍຎ຺ຈ ສມເວກ຺ຂິຕາ. ‘‘ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈວີສຕິ ລກ຺ຂຓານິ ປສ຺ສຕິ, ວຍໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈວີສຕິ ລກ຺ຂຓານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕຫິ ສມປຎ຺ຎາສາຍ ລກ຺ຂເຓຫິ ສມ຺ມາ ອເວກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ. ເຈໂຕສມຖສາມີຈິນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕສມຖສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ປຏິປທໍ. ສິກ຺ຂມານນ຺ຕິ ປຏິປຊ຺ຊມານໍ, ປູຣຍມານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຫິຕຕ຺ໂຕຕິ ເປສິຕຕ຺ໂຕ. ອາຫູຕິ ກຖຍນ຺ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ສຸຕ຺ເຕ ສີລໍ ມິສ຺ສກໍ ກເຖຕ຺ວາ ຄາຖາສຸ ຂີຓາສໂວ ກຖິໂຕ.

໓. ປຘານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓. ຕຕິເຍ ສມ຺ມປ຺ປຘານານີຕິ ສຸນ຺ທຣປຘານານິ ອຸຕ຺ຕມວີຣິຍານິ. ສມ຺ມປ຺ປຘານາຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓວີຣິຍາ. ມາຣເຘຍ຺ຍາຠິຠູຕາຕິ ເຕຠູມກວຏ຺ຏສງ຺ຂາຕໍ ມາຣເຘຍ຺ຍໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ສມຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິຕາ. ເຕ ອສິຕາຕິ ເຕ ຂີຓາສວາ ອນິສ຺ສິຕາ ນາມ. ຊາຕິມຣຓຠຍສ຺ສາຕິ ຊາຕິຎ຺ຈ ມຣຓຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຠຍສ຺ສ, ຊາຕິມຣຓສງ຺ຂາຕສ຺ເສວ ວາ ຠຍສ຺ສ. ປາຣຄູຕິ ປາຣງ຺ຄຕາ. ເຕ ຕຸສິຕາຕິ ເຕ ຂີຓາສວາ ຕຸຏ຺ຐາ ນາມ. ເຊຕ຺ວາ ມາຣໍ ສວາຫິນິນ຺ຕິ ສເສນກໍ ມາຣໍ ຊິນິຕ຺ວາ ຐິຕາ. ເຕ ອເນຊາຕິ ເຕ ຂີຓາສວາ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາຕາຍ ເອຊາຍ ອເນຊາ ນິຈ຺ຈລາ ນາມ. ນມຸຈິພລນ຺ຕິ ມາຣພລໍ. ອຸປາຕິວຕ຺ຕາຕິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ. ເຕ ສຸຂິຕາຕິ ເຕ ຂີຓາສວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣສຸເຂນ ສຸຂິຕາ ນາມ. ເຕເນວາຫ –

‘‘ສຸຂິຕາ ວຕ ອຣຫນ຺ໂຕ, ຕຓ຺ຫາ ເນສໍ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;

ອສ຺ມິມາໂນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ໂນ, ໂມຫຊາລໍ ປທາລິຕ’’ນ຺ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໓.໗໖);

໔. ສໍວຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ປຘານານີຕິ ວີຣິຍານິ. ສໍວຣປ຺ປຘານນ຺ຕິ ຈກ຺ຂາທີນິ ສໍວຣນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນວີຣິຍໍ. ປຫານປ຺ປຘານນ຺ຕິ ກາມວິຕກ຺ກາທໂຍ ປຊຫນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນວີຣິຍໍ. ຠາວນາປ຺ປຘານນ຺ຕິ ສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ຠາເວນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນວີຣິຍໍ. ອນຸຣກ຺ຂຓາປ຺ປຘານນ຺ຕິ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕໍ ອນຸຣກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນວີຣິຍໍ.

ວິເວກນິສ຺ສິຕນ຺ຕິອາທີສຸ ວິເວໂກ, ວິຣາໂຄ, ນິໂຣໂຘຕິ ຕີຓິປິ ນິພ຺ພານສ຺ສ ນາມານິ. ນິພ຺ພານໍ ຫິ ອຸປຘິວິເວກຕ຺ຕາ ວິເວໂກ, ຕໍ ອາຄມ຺ມ ຣາຄາທໂຍ ວິຣຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ວິຣາໂຄ, ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ນິໂຣໂຘ. ຕສ຺ມາ ວິເວກນິສ຺ສິຕນ຺ຕິອາທີສຸ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ວາ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພວເສນ ວາ ນິພ຺ພານນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂວສ຺ສຄ຺ຄປຣິຓາມິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ເວ ໂວສ຺ສຄ຺ຄາ – ປຣິຈ຺ຈາຄໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ ຈ ປກ຺ຂນ຺ທນໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ ຈ. ຕຕ຺ຖ ວິປສ຺ສນາ ຕທງ຺ຄວເສນ ກິເລເສ ຈ ຂນ຺ເຘ ຈ ຣາຄໍ ປຣິຈ຺ຈຊຕີຕິ ປຣິຈ຺ຈາຄໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ. ມຄ຺ໂຄ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ນິພ຺ພານໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕີຕິ ປກ຺ຂນ຺ທນໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ. ຕສ຺ມາ ໂວສ຺ສຄ຺ຄປຣິຓາມິນ຺ຕິ ຍຖາ ຠາວິຍມາໂນ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ໂວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ ປຣິຓມຕິ, ວິປສ຺ສນາຠາວຎ຺ຈ ມຄ຺ຄຠາວຎ຺ຈ ປາປຸຓາຕິ, ເອວໍ ຕໍ ຠາເວຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຠທ຺ທກນ຺ຕິ ລທ຺ຘກໍ. ສມາຘິນິມິຕ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຏ຺ຐິກສຎ຺ຎາທິວເສນ ອຘິຄໂຕ ສມາຘິເຍວ. ອນຸຣກ຺ຂຕີຕິ ສມາຘິປາຣິປນ຺ຖິກຘມ຺ເມ ຣາຄໂທສໂມເຫ ໂສເຘນ຺ໂຕ ຣກ຺ຂຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຏ຺ຐິກສຎ຺ຎາທິກາ ປຎ຺ເຈວ ສຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕາ, ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ທສປິ ອສຸຠານິ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ພານິ. ເຕສໍ ວິຕ຺ຖາໂຣ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໐໒ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ຄາຖາຍ ສໍວຣາທິນິປ຺ຜາທກໍ ວີຣິຍເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຂຍໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປາປຸເຓຕິ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍສງ຺ຂາຕໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸເຓຍ຺ຍາຕິ.

໕. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕. ປຎ຺ຈເມ ອຄ຺ຄປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍຕິ ອຸຕ຺ຕມປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ. ອຕ຺ຕຠາວີນນ຺ຕິ ອຕ຺ຕຠາວວນ຺ຕານໍ. ຍທິທໍ ຣາຫຸ ອສຸຣິນ຺ໂທຕິ ໂຍ ເອສ ຣາຫຸ ອສຸຣິນ຺ໂທ ອຍໍ ອຄ຺ໂຄຕິ. ເອຕ຺ຖ ຣາຫຸ ກິຣ ອສຸຣິນ຺ໂທ ຈຕ຺ຕາຣິ ໂຍຊນສຫສ຺ສານິ ອຏ຺ຐ ຈ ໂຍຊນສຕານິ ອຸຈ຺ໂຈ, ພາຫນ຺ຕຣມສ຺ສ ທ຺ວາທສໂຍຊນສຕານິ, ຫຕ຺ຖຕລປາທຕລານໍ ປຸຖຸລຕາ ຕີຓິ ໂຍຊນສຕານິ. ອງ຺ຄຸລິປພ຺ພານິ ປຓ຺ຓາສ ໂຍຊນານິ, ຠມຸກນ຺ຕຣໍ ປຓ຺ຓາສໂຍຊນໍ, ນລາຏໍ ຕິໂຍຊນສຕໍ, ສີສໍ ນວໂຍຊນສຕໍ. ກາມໂຠຄີນໍ ຍທິທໍ ຣາຊາ ມນ຺ຘາຕາຕິ ໂຍ ເອສ ຣາຊາ ມນ຺ຘາຕາ ນາມ, ອຍໍ ທິພ຺ເພປິ ມານຸສເກປິ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊນການໍ ສຕ຺ຕານໍ ອຄ຺ໂຄ ນາມ. ເອສ ຫິ ອສງ຺ເຂຍ຺ຍາຍຸເກສຸ ມນຸສ຺ເສສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ຫິຣຎ຺ຎວສ຺ສໍ ວສ຺ສາເປນ຺ໂຕ ມານຸສເກ ກາເມ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ. ເທວໂລເກ ປນ ຍາວ ຉຕ຺ຕິໍສາຍ ອິນ຺ທານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ, ຕາວ ປຓີເຕ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊີຕິ ກາມໂຠຄີນໍ ອຄ຺ໂຄ ນາມ ຊາໂຕ. ອາຘິປເຕຍ຺ຍານນ຺ຕິ ອຘິປຕິຏ຺ຐານໍ ເຊຏ຺ຐກຏ຺ຐານໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ. ຕຖາຄໂຕ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕີຕິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕເຣຫິ ຄຸເຓຫິ ຕຖາຄໂຕ ອຄ຺ໂຄ ເສຏ຺ໂຐ ອຸຕ຺ຕໂມ ອກ຺ຂາຍຕິ.

ອິທ຺ຘິຍາ ຍສສາ ຊລນ຺ຕິ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິສມິທ຺ຘິຍາ ຈ ປຣິວາຣສງ຺ຂາເຕນ ຍສສາ ຈ ຊລນ຺ຕານໍ. ອຸທ຺ຘໍ ຕິຣິຍໍ ອປາຈີນນ຺ຕິ ອຸປຣິ ຈ ມຊ຺ເຌ ຈ ເຫຏ຺ຐາ ຈ. ຍາວຕາ ຊຄໂຕ ຄຕີຕິ ຍຕ຺ຕກາ ໂລກນິປ຺ຜຕ຺ຕິ.

໖. ໂສຂຸມ຺ມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໖. ຉຏ຺ເຐ ໂສຂຸມ຺ມານີຕິ ສຸຂຸມລກ຺ຂຓປຏິວິຊ຺ຌນການິ ຎາຓານິ. ຣູປໂສຂຸມ຺ເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕີຕິ ຣູເປ ສຓ຺ຫສຸຂຸມລກ຺ຂຓປຣິຄ຺ຄາຫເກນ ຎາເຓນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ. ປຣເມນາຕິ ອຸຕ຺ຕເມນ. ເຕນ ຈ ຣູປໂສຂຸມ຺ເມນາຕິ ເຕນ ຍາວ ອນຸໂລມຠາວໍ ປຕ຺ເຕນ ສຸຂຸມລກ຺ຂຓປຣິຄ຺ຄາຫກຎາເຓນ. ນ ສມນຸປສ຺ສຕີຕິ ນຕ຺ຖິຠາເວເນວ ນ ປສ຺ສຕິ. ນ ປຕ຺ເຖຕີຕິ ນຕ຺ຖິຠາເວເນວ ນ ປຕ຺ເຖຕິ. ເວທນາໂສຂຸມ຺ມາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຣູປໂສຂຸມ຺ມຕໍ ຎຕ຺ວາຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ສຓ຺ຫສຸຂຸມລກ຺ຂຓປຣິຄ຺ຄາຫເກນ ຎາເຓນ ສຸຂຸມຕໍ ຊານິຕ຺ວາ. ເວທນານຎ຺ຈ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ຈ ປຠວໍ ຊານິຕ຺ວາ. ສຎ຺ຎາ ຍໂຕ ສມຸເທຕີຕິ ຍສ຺ມາ ກາຣຓາ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ ສມຸເທຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ຕຎ຺ຈ ຊານິຕ຺ວາ. ອຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉຕິ ຍຕ຺ຖ ຈາຕິ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕຎ຺ຈ ຊານິຕ຺ວາ. ສງ຺ຂາເຣ ປຣໂຕ ຎຕ຺ວາຕິ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘໍ ອນິຈ຺ຈຕາຍ ລຸຊ຺ຊນຠາເວນ ປຣໂຕ ຊານິຕ຺ວາ. ອິມິນາ ຫິ ປເທນ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ ກຖິຕາ. ທຸກ຺ຂໂຕ ໂນ ຈ ອຕ຺ຕໂຕຕິ ອິມິນາ ທຸກ຺ຂານຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາ. ສນ຺ໂຕຕິ ກິເລສສນ຺ຕຕາຍ ສນ຺ໂຕ. ສນ຺ຕິປເທ ຣໂຕຕິ ນິພ຺ພາເນ ຣໂຕ. ອິຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ວິປສ຺ສນາວ ກຖິຕາ, ຄາຖາສຸ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມປີຕິ.

໗. ປຐມອຄຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗-໑໙. ສຕ຺ຕເມ ອຄຕິຄມນານີຕິ ນຄຕິຄມນານິ. ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຉນ຺ເທນ ອຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກໂຣຕິ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຉນ຺ທາ ໂທສາ ຠຍາ ໂມຫາຕິ ຉນ຺ເທນ, ໂທເສນ, ຠເຍນ, ໂມເຫນ. ອຕິວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕິກ຺ກມຕິ. ອຏ຺ຐມໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ນວເມ ຕຖາພຸຊ຺ຌນການໍ ວເສນ ທ຺ວີຫິປິ ນເຍຫິ ກຖິຕໍ.

໑໐. ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐. ທສເມ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສໂກຕິ ສລາກຠຕ຺ຕາທີນໍ ອຸທ຺ເທສໂກ. ກາເມສຸ ອສໍຍຕາຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ກິເລສກາເມຫິ ອສໍຍຕາ. ປຣິສາກສໂຏ ຈ ປເນສ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍຎ຺ຈ ປນ ໂສ ເອວຣູປາ ປຣິສາກຈວໂຣ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມເຓນາຕິ ພຸທ຺ຘສມເຓນ. ປຣິສາຍ ມຓ຺ໂຑ ຈ ປເນສ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍໍ ເອວຣູປາ ປຣິສາ ວິປ຺ປສນ຺ເນນ ປຣິສາມຓ຺ໂຑຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ.

ຈຣວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.

໓. ອຸຣຸເວລວຄ຺ໂຄ

໑. ປຐມອຸຣຸເວລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໑. ຕຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ອຸຣຸເວລາຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸຣຸເວລາຕິ ມຫາເວລາ, ມຫາວາລິກຣາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ອຸຣູຕິ ວາລຸກາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເວລາຕິ ມຣິຍາທາ. ເວລາຕິກ຺ກມນເຫຕຸ ອາຫຏາ ອຸຣຸ ອຸຣຸເວລາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຕີເຕ ກິຣ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ເຘ ທສສຫສ຺ສາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ປເທເສ ວິຫຣນ຺ຕາ ເອກທິວສໍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ກຕິກວຕ຺ຕໍ ອກໍສຸ – ‘‘ກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມານິ ນາມ ປເຣສມ຺ປິ ປາກຏານິ ໂຫນ຺ຕິ, ມໂນກມ຺ມໍ ປນ ອປາກຏໍ. ຕສ຺ມາ ໂຍ ກາມວິຕກ຺ກໍ ວາ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກໍ ວາ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກໍ ວາ ວິຕກ຺ເກຕິ, ຕສ຺ສ ອຎ຺ໂຎ ໂຈທໂກ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ໂສ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ໂຈເທຕ຺ວາ ປຕ຺ຕປຸເຏນ ວາລຸກໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອາກິຣຕຸ, ອິທມສ຺ສ ທຓ຺ຑກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂຍ ຕາທິສໍ ວິຕກ຺ກໍ ວິຕກ຺ເກຕິ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ປຕ຺ຕປຸເຏນ ວາລຸກໍ ອາກິຣຕິ, ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ອນຸກ຺ກເມນ ມຫາວາລຸກຣາສິ ຊາໂຕ. ຕໂຕ ນໍ ປຈ຺ຉິມາ ຊນຕາ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຈຕິຍຏ຺ຐານມກາສິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຸຣຸເວລາຕິ ມຫາເວລາ, ມຫາວາລິກຣາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ວາ ອຸຣູຕິ ວາລຸກາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເວລາຕິ ມຣິຍາທາ, ເວລາຕິກ຺ກມນເຫຕຸ ອາຫຏາ ອຸຣຸ ອຸຣຸເວລາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ.

ນຊ຺ຊາ ເນຣຎ຺ຊຣາຍ ຕີເຣຕິ ອຸຣຸເວລຄາມໍ ນິສ຺ສາຍ ເນຣຎ຺ຊຣານທີຕີເຣ ວິຫຣາມີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຊປາລນິຄ຺ໂຣເຘຕິ ອຊປາລກາ ຕສ຺ສ ນິຄ຺ໂຣຘສ຺ສ ຉາຍາຍ ນິສີທນ຺ຕິປິ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິປິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣໂຘຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ, ຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຐມາຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ປຐມເມວ. ອຸທປາທີຕິ ອຍໍ ວິຕກ຺ໂກ ປຎ຺ຈເມ ສຕ຺ຕາເຫ ອຸທປາທິ. ກສ຺ມາ ອຸທປາທີຕິ? ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ອາຈິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ເຈວ ປຸພ຺ພາເສວນຕາຍ ຈ. ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ພາເສວນາຍ ປກາສນຕ຺ຖໍ ຕິຕ຺ຕິຣຊາຕກໍ ອາຫຣິຕພ຺ພໍ. ຫຕ຺ຖິວານຣຕິຕ຺ຕິຣາ ກິຣ ເອກສ຺ມິໍ ປເທເສ ວິຫຣນ຺ຕາ ‘‘ໂຍ ອມ຺ຫາກໍ ມຫລ຺ລໂກ, ຕສ຺ມິໍ ສຄາຣວາ ວິຫຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນິຄ຺ໂຣຘໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ອມ຺ຫາກໍ ມຫລ຺ລໂກ’’ຕິ ວີມໍສນ຺ຕາ ຕິຕ຺ຕິຣສ຺ສ ມຫລ຺ລກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍນກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ວິຫຣິຕ຺ວາ ສຄ຺ຄປຣາຍຓາ ອເຫສຸໍ. ຕໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ຣຸກ຺ເຂ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ເຍ ວຸຑ຺ຒມປຈາຍນ຺ຕິ, ນຣາ ຘມ຺ມສ຺ສ ໂກວິທາ;

ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ປາສໍສາ, ສມ຺ປຣາເຍ ຈ ສຸຄ຺ຄຕີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໓໗);

ເອວໍ ອເຫຕຸກຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕປິ ຕຖາຄໂຕ ສຄາຣວວາສໍ ໂຣເຈສິ, ອິທານິ ກສ຺ມາ ນ ໂຣເຈສ຺ສຕີຕິ. ອຄາຣໂວຕິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຄາຣວຣຫິໂຕ, ກຎ຺ຈິ ຄຣຸຏ຺ຐາເນ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປຕິສ຺ໂສຕິ ປຕິສ຺ສຍຣຫິໂຕ, ກຎ຺ຈິ ເຊຏ຺ຐກຏ຺ຐາເນ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ສມິຕປາປພາຫິຕປາປາເຍວ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາຕິ ສກ຺ກາຣຎ຺ເຈວ ກຕ຺ວາ ຄຣຸກາຣຎ຺ຈ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ.

ສເທວເກ ໂລເກຕິອາທີສຸ ສທ຺ຘິໍ ເທເວຫິ ສເທວເກ. ເທວຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ມາຣພ຺ຣຫ຺ເມສຸ ຄຫິເຕສຸປິ ມາໂຣ ນາມ ວສວຕ຺ຕີ ສພ຺ເພສໍ ອຸປຣິ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ນາມ ມຫານຸຠາໂວ, ເອກງ຺ຄຸລິຍາ ເອກສ຺ມິໍ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ເສ ອາໂລກໍ ຜຣຕິ, ທ຺ວີຫິ ທ຺ວີສຸ, ທສຫິ ອງ຺ຄຸລີຫິ ທສສຸ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ເສສຸ ອາໂລກໍ ຜຣຕິ. ໂສ ອິມິນາ ສີລສມ຺ປນ຺ນຕໂຣຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ມາ ລຠນ຺ຕູຕິ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກຕິ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ສມຓາ ນາມ ເອກນິກາຍາທິວເສນ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ສີລວນ຺ໂຕ ປຓ຺ຑິຕາ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາປິ ວຕ຺ຖຸວິຊ຺ຊາທິວເສນ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ປຓ຺ຑິຕາ. ເຕ ອິມິນາ ສມ຺ປນ຺ນຕຣາຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ມາ ລຠນ຺ຕູຕິ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເທວມນຸສ຺ສາຍາຕິ ອິທໍ ປນ ນິປ຺ປເທສໂຕ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຄຫິຕເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປິເຈຕ຺ຖ ປຸຣິມານິ ຕີຓິ ປທານິ ໂລກວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ, ປຈ຺ຉິມານິ ທ຺ເວ ປຊາວເສນ. ສີລສມ຺ປນ຺ນຕຣນ຺ຕິ ສີເລນ ສມ຺ປນ຺ນຕຣໍ, ອຘິກຕຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສີລາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາ ກຖິຕາ, ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນໍ ໂລກິຍເມວ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓເມວ ເຫຕໍ. ປາຕຸຣໂຫສີຕິ ‘‘ອຍໍ ສຕ຺ຖາ ອວີຈິໂຕ ຍາວ ຠວຄ຺ຄາ ສີລາທີຫິ ອຕ຺ຕນາ ອຘິກຕຣໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘ມຍາ ປຏິວິທ຺ຘນວໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມເມວ ສກ຺ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕິ, ກາຣຓໍ ຠຄວາ ຈິນ຺ເຕຕິ, ອຕ຺ຖໍ ວຸຑ຺ຒິໍ ວິເສສໍ ຈິນ຺ເຕຕິ, ຄຈ຺ຉາມິສ຺ສ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ປາກໂຏ ອໂຫສິ, ອຠິມຸເຂ ອຏ຺ຐາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວິຫໍສຸ ວິຫຣນ຺ຕິ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ – ‘‘ວິຫຣນ຺ຕີຕິ ວຈນໂຕ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນປິ ພຫູ ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ, ໂສ ‘‘ຠຄວາປິ ຠນ຺ເຕ ເອຕຣຫິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ອິມິນາ ວຈເນນ ປຏິພາຫິຕພ຺ໂພ.

‘‘ນ ເມ ອາຈຣິໂຍ ອຕ຺ຖິ, ສທິໂສ ເມ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;

ສເທວກສ຺ມິໍ ໂລກສ຺ມິໍ, ນຕ຺ຖິ ເມ ປຏິປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ. (ມຫາວ. ໑໑; ມ. ນິ. ໒.໓໔໑) –

ອາທີຫິ ຈສ຺ສ ສຸຕ຺ເຕຫິ ອຎ຺ເຎສໍ ພຸທ຺ຘານໍ ອຠາໂວ ທີເປຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ສພ຺ເພປິ ພຸທ຺ຘາ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸໂນ, ຕສ຺ມາ. ມຫຕ຺ຕມຠິກງ຺ຂຕາຕິ ມຫນ຺ຕຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາເນນ. ສຣໍ ພຸທ຺ຘານ ສາສນນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘານໍ ສາສນໍ ສຣນ຺ເຕນ.

ຍໂຕຕິ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ. ມຫຕ຺ເຕນ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎຸມຫຕ຺ຕໍ ເວປຸລ຺ລມຫຕ຺ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍມຫຕ຺ຕໍ ລາຠຄ຺ຄມຫຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມິນາ ຈຕຸພ຺ພິເຘນ ມຫຕ຺ເຕນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອຖ ເມ ສງ຺ເຆປິ ຄາຣໂວຕິ ອຖ ມຍ຺ຫໍ ສງ຺ເຆປິ ຄາຣໂວ ຊາໂຕ. ກິສ຺ມິໍ ປນ ກາເລ ຠຄວຕາ ສງ຺ເຆ ຄາຣໂວ ກໂຕຕິ? ມຫາປຊາປຕິຍາ ທຸສ຺ສຍຸຄທານກາເລ. ຕທາ ຫິ ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປນີຕໍ ທຸສ຺ສຍຸຄໍ ‘‘ສງ຺ເຆ, ໂຄຕມິ, ເທຫິ, ສງ຺ເຆ ເຕ ທິນ຺ເນ ອຫຎ຺ເຈວ ປູຊິໂຕ ຠວິສ຺ສາມິ ສງ຺ໂຆ ຈາ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ສງ຺ເຆ ຄາຣວໍ ອກາສິ ນາມ.

໒. ທຸຕິຍອຸຣຸເວລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໒. ທຸຕິເຍ ສມ຺ພຫຸລາຕິ ພຫຸກາ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ ຫຸຫຸກ຺ກຊາຕິເກນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ. ຊິຓ຺ຓາຕິ ຊຣາຊິຓ຺ຓາ. ວຸຑ຺ຒາຕິ ວໂຍວຸທ຺ຘາ. ມຫລ຺ລກາຕິ ຊາຕິມຫລ຺ລກາ. ອທ຺ຘຄຕາຕິ ຕໂຍ ວເຍ ອທ຺ເຘ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ. ສຸຕເມຕນ຺ຕິ ອມ຺ເຫຫິ ສຸຕໍ ເອຕໍ. ຕຍິທໍ ໂຠ, ໂຄຕມ, ຕເຖວາຕິ ໂຠ, ໂຄຕມ, ເອຕໍ ອມ຺ເຫຫິ ສຸຕກາຣຓໍ ຕຖາ ເອວ. ຕຍິທໍ ໂຠ, ໂຄຕມ, ນ ສມ຺ປນ຺ນເມວາຕິ ຕໍ ເອຕໍ ອຠິວາທນາທິອກຣຓໍ ອນນຸຈ຺ຉວິກເມວ.

ອກາລວາທີຕິອາທີສຸ ອກາເລ ວທຕີຕິ ອກາລວາທີ. ອສຠາວໍ ວທຕີຕິ ອຠູຕວາທີ. ອນຕ຺ຖໍ ວທຕິ, ໂນ ອຕ຺ຖນ຺ຕິ ອນຕ຺ຖວາທີ. ອຘມ຺ມໍ ວທຕິ, ໂນ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ອຘມ຺ມວາທີ. ອວິນຍໍ ວທຕິ, ໂນ ວິນຍນ຺ຕິ ອວິນຍວາທີ. ອນິຘານວຕິໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາຕິ ນ ຫທເຍ ນິເຘຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາ. ອກາເລນາຕິ ກເຖຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕກາເລນ. ອນປເທສນ຺ຕິ ອປເທສຣຫິຕໍ, ສາປເທສໍ ສກາຣຓໍ ກຕ຺ວາ ນ ກເຖຕິ. ອປຣິຍນ຺ຕວຕິນ຺ຕິ ປຣິຍນ຺ຕຣຫິຕໍ, ນ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກເຖຕິ. ອນຕ຺ຖສໍຫິຕນ຺ຕິ ນ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣອຕ຺ຖນິສ຺ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ກເຖຕິ. ພາໂລ ເຖໂຣຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອນ຺ຘພາໂລ ເຖໂຣຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

ກາລວາທີຕິອາທີນິ ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂວເສນ ເວທິຕພ຺ພານິ. ປຓ຺ຑິໂຕ ເຖໂຣຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ປຓ຺ຑິຈ຺ເຈນ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ປຓ຺ຑິໂຕ, ຖິຣຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເຖໂຣຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕີຕິ ພຫຸໍ ອສ຺ສ ສຸຕໍ ໂຫຕິ, ນວງ຺ຄໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ປາຬິອນຸສນ຺ຘິປຸພ຺ພາປຣວເສນ ອຸຄ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຕຘໂຣຕິ ສຸຕສ຺ສ ອາຘາຣຠູໂຕ. ຍສ຺ສ ຫິ ອິໂຕ ຄຫິຕໍ ອິໂຕ ປລາຍຕິ, ຉິທ຺ທຆເຏ ອຸທກໍ ວິຍ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ປຣິສມຊ຺ເຌ ເອກສຸຕ຺ຕໍ ວາ ຊາຕກໍ ວາ ກເຖຕຸໍ ວາ ວາເຈຕຸໍ ວາ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອຍໍ ນ ສຸຕຘໂຣ ນາມ. ຍສ຺ສ ປນ ອຸຄ຺ຄຫິຕໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຫິຕກາລສທິສເມວ ໂຫຕິ, ທສປິ ວີສຕິປິ ວສ຺ສານິ ສຊ຺ຌາຍໍ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ເນວ ນສ຺ສຕິ, ອຍໍ ສຸຕຘໂຣ ນາມ. ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍຕິ ສຸຕສ຺ສ ສນ຺ນິຈຍຠູໂຕ. ຍສ຺ສ ຫິ ສຸຕໍ ຫທຍມຎ຺ຊູສາຍ ສນ຺ນິຈິຕໍ ສິລາຍ ເລຂາ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິຕ຺ຕສີຫວສາ ວິຍ ຈ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຍໍ ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍ ນາມ. ຘາຕາຕິ ຘາຕາ ປຄຸຓາ. ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຫິ ອຸຄ຺ຄຫິຕພຸທ຺ຘວຈນໍ ຘາຕໍ ປຄຸຓໍ ນິຈ຺ຈລິກໍ ນ ໂຫຕິ, ‘‘ອສຸກໍ ສຸຕ຺ຕໍ ວາ ຊາຕກໍ ວາ ກເຖຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສຊ຺ຌາຍິຕ຺ວາ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ສມນຸຄ຺ຄາຫິຕ຺ວາ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທຕິ. ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຘາຕໍ ປຄຸຓໍ ຠວງ຺ຄໂສຕສທິສໍ ໂຫຕິ, ‘‘ອສຸກໍ ສຸຕ຺ຕໍ ວາ ຊາຕກໍ ວາ ກເຖຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຕເມວ ກເຖຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຘາຕາ’’ຕິ. ວຈສາ ປຣິຈິຕາຕິ ສຸຕ຺ຕທສກ-ວຄ຺ຄທສກປຓ຺ຓາສທສກວເສນ ວາຈາຍ ສຊ຺ຌາຍິຕາ. ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ອນຸເປກ຺ຂິຕາ. ຍສ຺ສ ວາຈາຍ ສຊ຺ຌາຍິຕໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ມນສາ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປາກຏໍ ໂຫຕິ, ມຫາທີປໍ ຊາເລຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ຣູປຄຕໍ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ກາຣຓໂຕ ຈ ປຎ຺ຎາຍ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ.

ອາຠິເຈຕສິການນ຺ຕິ ອຠິເຈໂຕຕິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ວິສຸທ຺ຘໍ ຈິຕ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຘິຈິຕ຺ຕໍ ວາ, ອຠິເຈຕສິ ຊາຕານິ ອາຠິເຈຕສິການິ, ອຠິເຈໂຕສນ຺ນິສ຺ສິຕານີຕິ ວາ ອາຠິເຈຕສິການິ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມ ສຸຂວິຫາຣານໍ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມຕິ ປຈ຺ຈກ຺ໂຂ ອຕ຺ຕຠາໂວ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຕ຺ຖ ສຸຂວິຫາຣຠູຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕານິ ຫິ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ ຌາຍິໂນ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ອສໍກິລິຏ຺ຐເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂໍ ວິນ຺ທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນິກາມລາຠີຕິ ນິກາເມນ ລາຠີ, ອຕ຺ຕໂນ ອິຈ຺ຉາວເສນ ລາຠີ, ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອກິຈ຺ຉລາຠີຕິ ສຸເຂເນວ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອກສິຣລາຠີຕິ ອກສິຣານໍ ລາຠີ ວິປຸລານໍ, ຍຖາປຣິຈ຺ເຉເທນ ວຸຏ຺ຐາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ລາຠີເຍວ ໂຫຕິ, ນ ປນ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ສກ຺ໂກຕິ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ. ເອກຈ຺ໂຈ ສກ຺ໂກຕິ ຕຖາສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ, ປາຣິປນ຺ຖິເກ ຈ ປນ ກິຈ຺ເຉນ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ. ເອກຈ຺ໂຈ ຕຖາ ຈ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ປາຣິປນ຺ຖິເກ ຈ ອກິຈ຺ເຉເນວ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ນາຬິກຍນ຺ຕໍ ວິຍ ຍຖາປຣິຈ຺ເຉເທເຍວ ວຸຏ຺ຐາຕຸໍ. ຍສ຺ສ ປນ ອຍໍ ຕິວິຘາປິ ສມ຺ປທາ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ‘‘ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອາສວານໍ ຂຍາຕິອາທີນິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເນວ. ເອວມິຘ ສີລມ຺ປິ ພາຫຸສຈ຺ຈມ຺ປິ ຂີຓາສວສ຺ເສວ ສີລໍ ພາຫຸສຈ຺ຈຎ຺ຈ, ຌານານິປິ ຂີຓາສວສ຺ເສວ ວຬຎ຺ຊນກຊ຺ຌານານິ ກຖິຕານິ. ‘‘ອາສວານໍ ຂຍາ’’ຕິອາທີຫິ ປນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ກຖິຕໍ. ຜເລນ ເຈຕ຺ຖ ມຄ຺ຄກິຈ຺ຈໍ ປກາສິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຸທ຺ຘເຕນາຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄເຕນ. ສມ຺ຜນ຺ຕິ ປລາປກຖໍ. ອສມາຫິຕສງ຺ກປ຺ໂປຕິ ອຏ຺ຐປິຕສງ຺ກປ຺ໂປ. ມໂຄຕິ ມຄສທິໂສ. ອາຣາຕິ ທູເຣ. ຖາວເຣຍ຺ຍມ຺ຫາຕິ ຖາວຣຠາວໂຕ. ປາປທິຏ຺ຐີຕິ ລາມກທິຏ຺ຐິ. ອນາທໂຣຕິ ອາທຣຣຫິໂຕ. ສຸຕວາຕິ ສຸເຕນ ອຸປຄໂຕ. ປຏິຠານວາຕິ ທຸວິເຘນ ປຏິຠາເນນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ປຎ຺ຎາຍຕ຺ຖໍ ວິປສ຺ສຕີຕິ ສຫວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ອຕ຺ຖໍ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປສ຺ສຕິ. ປາຣຄູ ສພ຺ພຘມ຺ມານນ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ຂນ຺ຘາທິຘມ຺ມານໍ ປາຣໍ ຄໂຕ, ອຠິຎ຺ຎາປາຣຄູ, ປຣິຎ຺ຎາປາຣຄູ, ປຫານປາຣຄູ, ຠາວນາປາຣຄູ, ສຈ຺ຉິກິຣິຍາປາຣຄູ, ສມາປຕ຺ຕິປາຣຄູຕິ ເອວໍ ຉພ຺ພິເຘນ ປາຣຄມເນນ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ປາຣໍ ປຣິໂຍສານໍ ຄໂຕ. ອຂິໂລຕິ ຣາຄຂິລາທິວິຣຫິໂຕ. ປຏິຠານວາຕິ ທຸວິເຘເນວ ປຏິຠາເນນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ເກວລີຕິ ສກລພ຺ຣຫ຺ມຈຣິໂຍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

໓. ໂລກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓. ຕຕິເຍ ໂລໂກຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ. ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ຎາໂຕ ປຈ຺ຈກ຺ໂຂ ກໂຕ. ໂລກສ຺ມາຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໂຕ. ປຫີໂນຕິ ມຫາໂພຘິມຓ຺ເຑ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາເຓນ ປຫີໂນ. ຕຖາຄຕສ຺ສ ຠາວິຕາຕິ ຕຖາຄເຕນ ຠາວິຕາ.

ເອວໍ ເອຕ຺ຕເກນ ຐາເນນ ຈຕູຫິ ສຈ຺ເຈຫິ ອຕ຺ຕໂນ ພຸທ຺ຘຠາວໍ ກເຖຕ຺ວາ ອິທານິ ຕຖາຄຕຠາວໍ ກເຖຕຸໍ ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຣູປາຍຕນໍ. ສຸຕນ຺ຕິ ສທ຺ທາຍຕນໍ. ມຸຕນ຺ຕິ ປຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ ຄນ຺ຘາຍຕນໍ ຣສາຍຕນໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນໍ. ວິຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ສຸຂທຸກ຺ຂາທິ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ. ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ວາ ອປຣິເຍສິຕ຺ວາ ວາ ປຕ຺ຕໍ. ປຣິເຍສິຕນ຺ຕິ ປຕ຺ຕໍ ວາ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ວາ ປຣິເຍສິຕໍ. ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ອນຸສຎ຺ຈຣິຕໍ.

ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘນ຺ຕິ ອິມິນາ ເອຕໍ ທສ຺ເສຕິ – ຍໍ ອປຣິມາຓາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ອິມສ຺ສ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ນີລໍ ປີຕກນ຺ຕິອາທິ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ‘‘ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ຂເຓ ອິມໍ ນາມ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ທິສ຺ວາ ສຸມໂນ ວາ ທຸມ຺ມໂນ ວາ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ວາ ຊາໂຕ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ເອວໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘໍ. ຕຖາ ຍໍ ອປຣິມາຓາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ອິມສ຺ສ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ເຠຣິສທ຺ໂທ ມຸທິງ຺ຄສທ຺ໂທຕິອາທິ ສທ຺ທາຣມ຺ມຓໍ ໂສຕທ຺ວາເຣ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ມູລຄນ຺ໂຘ ຕຈຄນ຺ໂຘຕິອາທິ ຄນ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ ຆານທ຺ວາເຣ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ມູລຣໂສ ຂນ຺ຘຣໂສຕິອາທິ ຣສາຣມ຺ມຓໍ ຊິວ຺ຫາທ຺ວາເຣ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ກກ຺ຂຬໍ ມຸທຸກນ຺ຕິອາທິ ປຖວີຘາຕຸເຕໂຊຘາຕຸວາໂຍຘາຕຸເຠທໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຣມ຺ມຓໍ ກາຍທ຺ວາເຣ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ‘‘ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ຂເຓ ອິມໍ ນາມ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຣມ຺ມຓໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ສຸມໂນ ວາ ທຸມ຺ມໂນ ວາ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ວາ ຊາໂຕ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ເອວໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘໍ. ຕຖາ ຍໍ ອປຣິມາຓາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ອິມສ຺ສ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ສຸຂທຸກ຺ຂາທິເຠທໍ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ມໂນທ຺ວາຣສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ‘‘ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ຂເຓ ອິມໍ ນາມ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ວິຊານິຕ຺ວາ ສຸມໂນ ວາ ທຸມ຺ມໂນ ວາ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ວາ ຊາໂຕ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ເອວໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘໍ. ຍຎ຺ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມສໍ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ, ຕຕ຺ຖ ຕຖາຄເຕນ ອທິຏ຺ຐໍ ວາ ອສຸຕໍ ວາ ອມຸຕໍ ວາ ອວິຎ຺ຎາຕໍ ວາ ນຕ຺ຖິ, ອິມສ຺ສ ປນ ມຫາຊນສ຺ສ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອປ຺ປຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ອປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອປ຺ປຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ອປຣິເຍສິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ສພ຺ພມ຺ປິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ ຎາເຓນ ອສຈ຺ຉິກຕໍ.

ຕສ຺ມາ ຕຖາຄໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ຍໍ ຍຖາ ໂລເກນ ຄຕໍ, ຕສ຺ສ ຕເຖວ ຄຕຕ຺ຕາ ຕຖາຄໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປາຬິຍໍ ປນ ‘‘ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຄຕສທ຺ເທນ ເອກຕ຺ຖໍ. ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພວາເຣສຸ ຕຖາຄໂຕຕິ ນິຄມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ສ ຍຸຕ຺ຕິ ເອກປຸຄ຺ຄລວຓ຺ຓນາຍໍ ຕຖາຄຕສທ຺ທວິຕ຺ຖາເຣ ວຸຕ຺ຕາເຍວ. ອປິເຈຕ຺ຖ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖູຕິ ເອກໍສຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ທກ຺ຂຕີຕິ ທໂສ. ວສໍ ວຕ຺ເຕຕີຕິ ວສວຕ຺ຕີ.

ສພ຺ພໍ ໂລກໍ ອຠິຎ຺ຎາຕິ ເຕຘາຕຸກໍ ໂລກສນ຺ນິວາສໍ ຊານິຕ຺ວາ. ສພ຺ພໍ ໂລເກ ຍຖາຕຖນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ເຕຘາຕຸກໂລກສນ຺ນິວາເສ ຍໍກິຎ຺ຈິ ເນຍ຺ຍໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ຍຖາຕຖໍ ອວິປຣີຕໍ ຊານິຕ຺ວາ. ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ໂຍຄານໍ ປຫາເນນ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ. ອນູປໂຍຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິອຸປເຍຫິ ວິຣຫິໂຕ. ສພ຺ພາຠິຠູຕິ ຣູປາທີນິ ສພ຺ພາຣມ຺ມຓານິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ຘີໂຣຕິ ຘິຕິສມ຺ປນ຺ໂນ. ສພ຺ພຄນ຺ຖປ຺ປໂມຈໂນຕິ ສພ຺ເພ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ຄນ຺ເຖ ໂມເຈຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ຜຸຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ຜຸຏ຺ຐາ ອສ຺ສ. ອິທຎ຺ຈ ກຣຓຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ. ປຣມາ ສນ຺ຕີຕິ ນິພ຺ພານໍ. ຕຎ຺ຫິ ເຕນ ຎາຓຜຸສເນນ ຜຸຏ຺ຐໍ. ເຕເນວາຫ – ນິພ຺ພານໍ ອກຸໂຕຠຍນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ປຣມາສນ຺ຕີຕິ ອຸຕ຺ຕມາ ສນ຺ຕິ. ກຕຣາ ສາຕິ? ນິພ຺ພານໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ນິພ຺ພາເນ ກຸໂຕຈິ ຠຍໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ອກຸໂຕຠຍນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິມຸຕ຺ໂຕ ອຸປຘິສງ຺ຂເຍຕິ ອຸປຘິສງ຺ຂຍສງ຺ຂາເຕ ນິພ຺ພາເນ ຕທາຣມ຺ມຓາຍ ຜລວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວິມຸຕ຺ໂຕ. ສີໂຫ ອນຸຕ຺ຕໂຣຕິ ປຣິສ຺ສຍານໍ ສຫນຏ຺ເຐນ ກິເລສານຎ຺ຈ ຫິໍສນຏ຺ເຐນ ຕຖາຄໂຕ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ສີໂຫ ນາມ. ພ຺ຣຫ຺ມນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐໍ. ອິຕີຕິ ເອວໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຄຸເຓ ຊານິຕ຺ວາ. ສງ຺ຄມ຺ມາຕິ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ. ຕໍ ນມສ຺ສນ຺ຕີຕິ ຕໍ ຕຖາຄຕໍ ເຕ ສຣຓໍ ຄຕາ ນມສ຺ສນ຺ຕິ. ອິທານິ ຍໍ ວທນ຺ຕາ ເຕ ນມສ຺ສນ຺ຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ທນ຺ໂຕຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

໔. ກາຬກາຣາມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔. ຈຕຸຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ກຕຣາຍ ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ? ທສພລຄຸຓກຖາຍ. ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ກິຣ ຘີຕາ ຈູຬສຸຠທ຺ທາ ‘‘ສາເກຕນຄເຣ ກາຬກເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຄຫໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຫໍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກກຸລໍ ຄຈ຺ຉາມິ. ສເຈ ຕຕ຺ຖ ສກ຺ກາຣໍ ລຠິສ຺ສາມິ, ເອກສ຺ມິໍ ປຸຣິເສ ເປສິຍມາເນ ປປຎ຺ໂຈ ຠວິສ຺ສຕິ, ມໍ ອາວຊ຺ເຊຍ຺ຍາຖ ຠຄວາ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ເສຏ຺ຐິ ‘‘ສຸຓິສາ ເມ ອາຄຕາ’’ຕິ ມງ຺ຄລໍ ກໂຣນ຺ໂຕວ ພຫຸໍ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ ປຏິຍາເທຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ອເຈລກສຕານິ ນິມນ຺ເຕສິ. ໂສ ເຕສຸ ນິສິນ຺ເນສຸ ‘‘ຘີຕາ ເມ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຣຫນ຺ເຕ ວນ຺ທຕູ’’ຕິ ຈູຬສຸຠທ຺ທາຍ ເປເສສິ. ອາຄຕຜລາ ອຣິຍສາວິກາ ອຣຫນ຺ເຕຕິ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕເຍວ ‘‘ລາຠາ ວຕ ເມ’’ຕິ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຄຕາ ເຕ ນິສ຺ສິຣິກທສ຺ສເນ ອເຈລເກ ທິສ຺ວາວ ‘‘ສມຓາ ນາມ ນ ເອວຣູປາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕາຕ, ເຍສໍ ເນວ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຫິຣີ, ນ ພຫິທ຺ຘາ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ນ ອິເມ ສມຓາ, ຘີຘີ’’ຕິ ເຂຬໍ ປາເຕຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານເມວ ຄຕາ.

ຕໂຕ ອເຈລກາ ‘‘ມຫາເສຏ຺ຐິ ກຸໂຕ ເຕ ເອວຣູປາ ກາລກຓ຺ຓີ ລທ຺ຘາ, ກິໍ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ອຎ຺ຎາ ທາຣິກາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ເສຏ຺ຐິໍ ປຣິຠາສິໍສຸ. ໂສ ‘‘ອາຈຣິຍາ ຊານິຕ຺ວາ ວາ ກຕໍ ໂຫຕຸ ອຊານິຕ຺ວາ ວາ, ອຫເມຕ຺ຖ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອເຈລເກ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ສຸຠທ຺ທາຍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມ, ກສ຺ມາ ເອວຣູປໍ ອກາສິ, ກສ຺ມາ ອຣຫນ຺ເຕ ລຊ຺ຊາເປສີ’’ຕິ ອາຫ. ຕາຕ, ອຣຫນ຺ຕາ ນາມ ເອວຣູປາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ອຖ ນໍ ໂສ ອາຫ –

‘‘ກີທິສາ ສມຓາ ຕຸຍ຺ຫໍ, ພາຬ຺ຫໍ ໂຂ ເນ ປສໍສສິ;

ກິໍສີລາ ກິໍສມາຈາຣາ, ຕໍ ເມ ອກ຺ຂາຫິ ປຸຈ຺ຉິຕາ’’ຕິ.

ສາ ອາຫ –

‘‘ສນ຺ຕິນ຺ທ຺ຣິຍາ ສນ຺ຕມນາ, ສນ຺ຕເຕຊາ ຄຸຓມຄ຺ຄສຓ຺ຐິຕາ;

ໂອກ຺ຂິຕ຺ຕຈກ຺ຂູ ມິຕຠາຓີ, ຕາທິສາ ສມຓາ ມມ.

‘‘ວສນ຺ຕິ ວນໂມຄຍ຺ຫ, ນາໂຄ ເຉຕ຺ວາວ ພນ຺ຘນໍ;

ເອກກິຍາ ອທຸຕິຍາ, ຕາທິສາ ສມຓາ ມມາ’’ຕິ.

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ປຸເຣ ຐຕ຺ວາ ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ຄຸຓໍ ກເຖສິ. ເສຏ຺ຐິ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຍທິ ເອວໍ, ຕວ ສມເຓ ອາເນຕ຺ວາ ມງ຺ຄລໍ ກໂຣມາ’’ຕິ. ສາ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ກທາ ກຣິສ຺ສຖ, ຕາຕາ’’ຕິ. ເສຏ຺ຐິ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເປເສຕ຺ວາ ປກ຺ໂກສາເປຍ຺ຍາ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ‘‘ສ຺ເວ ອມ຺ມາ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ອຸປຣິປາສາທໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ມຫນ຺ຕໍ ປຸປ຺ຜສມຸຄ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ປຸປ຺ຜມຸຏ຺ຐິໂຍ ທສພລສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ນມສ຺ສມານາ ອຏ຺ຐາສິ. ເອວຎ຺ຈ ອວຈ – ‘‘ຠຄວາ ສ຺ເວ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ມຍ຺ຫໍ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ. ຕານິ ປຸປ຺ຜານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ວິຕານໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ຕໍ ກາຣຓໍ ອທ຺ທສ. ຘມ຺ມເທສນາປຣິໂຍສາເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກມຫາເສຏ຺ຐິ ທສພລໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ສ຺ເວ, ຠນ຺ເຕ, ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ມມ ເຄເຫ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຈູຬສຸຠທ຺ທາຍ ນິມນ຺ຕິຕມ຺ຫ ເສຏ຺ຐີຕິ. ນ, ຠນ຺ເຕ, ກຎ຺ຈິ ອາຄຕໍ ປສ຺ສາມາຕິ. ອາມ, ເສຏ຺ຐິ, ສທ຺ຘາ ປນ ອຸປາສິກາ ທູເຣ ໂຍຊນສຕມຕ຺ຖເກປິ ໂຍຊນສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກປິ ຐິຕາ ຫິມວນ຺ໂຕ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ວຕ຺ວາ –

‘‘ທູເຣ ສນ຺ໂຕ ປກາເສນ຺ຕິ, ຫິມວນ຺ໂຕວ ປພ຺ພໂຕ;

ອສນ຺ເຕຕ຺ຖ ນ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ຣຕ຺ຕິໍ ຂິຕ຺ຕາ ຍຖາ ສຣາ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໐໔) –

ອິມໍ ຄາຖມາຫ. ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມມ, ຘີຕຸ ສງ຺ຄຫໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ສຕ຺ຖາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ, ອານນ຺ທ, ສາເກຕໍ ຄມິສ຺ສາມິ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ສລາກໍ ເທຫິ. ທທນ຺ໂຕ ຈ ຉຬຠິຎ຺ຎານໍເຍວ ທເທຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຕຖາ ອກາສິ. ຈູຬສຸຠທ຺ທາ ຣຕ຺ຕິຠາຄສມນນ຺ຕເຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ພຸທ຺ຘາ ນາມ ພຫຸກິຈ຺ຈາ ພຫຸກຣຓີຍາ, ມໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຍ຺ຍ ວາ ນ ວາ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເວສ຺ສວໂຓ ມຫາຣາຊາ ຈູຬສຸຠທ຺ທາຍ ກເຖສິ – ‘‘ຠທ຺ເທ, ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ ວິມນາ ອໂຫສິ, ມາ ທຸມ຺ມນາ. ອຘິວຸຕ຺ຖໍ ເຕ ຠຄວຕາ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນາ’’ຕິ. ສາ ຕຸຏ຺ຐປຫຏ຺ຐາ ທານເມວ ສໍວິທຫິ. ສກ຺ໂກປິ ໂຂ ເທວຣາຊາ ວິສ຺ສກມ຺ມໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຕາຕ, ທສພໂລ ຈູຬສຸຠທ຺ທາຍ ສນ຺ຕິກໍ ສາເກຕນຄຣໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ປຎ຺ຈ ກູຏາຄາຣສຕານິ ມາເປຫີ’’ຕິ. ໂສ ຕຖາ ອກາສິ. ສຕ຺ຖາ ປຎ຺ຈຫິ ຉຬຠິຎ຺ຎສເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ກູຏາຄາຣຍາເນນ ມຓິວຓ຺ຓໍ ອາກາສໍ ວິລິຂນ຺ໂຕ ວິຍ ສາເກຕນຄຣໍ ອຄມາສິ.

ສຸຠທ຺ທາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ ທຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ສສຸຣປກ຺ໂຂ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ, ສາຘຸ ເຕສໍ ອນຸຈ຺ຉວິກຘມ຺ມໍ ກເຖຖາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ກາຬກເສຏ຺ຐິ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຍ຺ຍານໍ ທສພລສ຺ສ ອທາສິ. ອເຈລກາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປຐມໍ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ນີຫຣິຕພ຺ພນິຍາເມນ ເຕ ນີຫຣຖາ’’ຕິ ສພ຺ເພ ນີຫຣາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ສຕ຺ຖຸ ວິຫາຣໍ ກາເຣຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມເທຍ຺ຍໍ ກຕ຺ວາ ອຸທກໍ ປາເຕສິ. ໂສ ກາຬເກນ ກາຣິຕຕາຍ ກາຬກາຣາໂມ ນາມ ຊາໂຕ. ຠຄວາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຕຕ຺ຖ ວິຫຣຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສາເກເຕ ວິຫຣຕິ ກາຬກາຣາເມ’’ຕິ.

ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສີຕິ ປຎ຺ຈສເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ. ເຕ ກິຣ ສາເກຕນຄຣວາສິໂນ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐານສາລາຍ ນິສິນ຺ນາ ‘‘ອໂຫ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ ນາມ ມຫນ຺ຕາ, ເອວຣູປໍ ນາມ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກໍ ກາຬກເສຏ຺ຐິໍ ທິຏ຺ຐິໂຕ ໂມເຈຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປາເປຕ຺ວາ ສກລນຄຣໍ ສຕ຺ຖາຣາ ເທວໂລກສທິສໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ທສພລສ຺ສ ຄຸຓໍ ກເຖນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ຄຸຓໍ ກເຖນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ – ‘‘ມຍິ ຄເຕ ມຫຕີ ເທສນາ ສມຸຏ຺ຐິສ຺ສຕິ, ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ຈ ອິເມ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິສ຺ສນ຺ຕິ, ມຫາປຖວີ ອຸທກປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ກມ຺ປິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຘມ຺ມສຠໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສາຕິ ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ເອວມິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ຄຸຓກຖາຍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ຕມຫໍ ຊານາມີ’’ຕິ ປທປຣິໂຍສາເນ ມຫາປຖວີ ອຸທກປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ. ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິນ຺ຕິ ອຠິອຎ຺ຎາສິໍ, ຊານິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິທິຕນ຺ຕິ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ຎາຕໍ. ອິມິນາ ເອຕໍ ທສ຺ເສຕິ – ອຎ຺ເຎ ຊານນ຺ຕິເຍວ, ມຍາ ປນ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ວິທິຕນ຺ຕິ. ອິເມຫິ ຕີຫິ ປເທຫິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຠູມິ ນາມ ກຖິຕາ. ຕໍ ຕຖາຄໂຕ ນ ອຸປຏ຺ຐາສີຕິ ຕໍ ຉທ຺ວາຣິກໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ຕຖາຄໂຕ ຕຓ຺ຫາຍ ວາ ທິຏ຺ຐິຍາ ວາ ນ ອຸປຏ຺ຐາສິ ນ ອຸປຄຎ຺ຉິ. ອຍຎ຺ຫິ ປສ຺ສຕິ ຠຄວາ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ, ຉນ຺ທຣາໂຄ ຠຄວໂຕ ນຕ຺ຖິ, ສຸວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ໂສ ຠຄວາ. ສຸຓາຕິ ຠຄວາ ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ. ຆາຍຕິ ຠຄວາ ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ. ສາຍຕິ ຠຄວາ ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ. ຜຸສຕິ ຠຄວາ ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວິຊານາຕິ ຠຄວາ ມນສາ ຘມ຺ມໍ, ຉນ຺ທຣາໂຄ ຠຄວໂຕ ນຕ຺ຖິ, ສຸວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ໂສ ຠຄວາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕໍ ຕຖາຄໂຕ ນ ອຸປຏ຺ຐາສີ’’ຕິ. ອິມິນາ ປເທນ ຂີຓາສວຠູມິ ກຖິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕໍ ມມສ຺ສ ມຸສາຕິ ຕໍ ເມ ວຈນໍ ມຸສາວາໂທ ນາມ ຠເວຍ຺ຍ. ຕໍ ປສ຺ສ ຕາທິສເມວາຕິ ຕມ຺ປິ ມຸສາວາໂທ ຠເວຍ຺ຍ. ຕໍ ມມສ຺ສ ກລີຕິ ຕໍ ວຈນໍ ມຍ຺ຫໍ ໂທໂສ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ສຈ຺ຈຠູມິ ນາມ ກຖິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ທຏ຺ຐາ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ທິສ຺ວາ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ທິຏ຺ຐໍ ນ ມຎ຺ຎຕີຕິ ຕໍ ທິຏ຺ຐໍ ຣູປາຍຕນໍ ‘‘ອຫໍ ມຫາຊເນນ ທິຏ຺ຐເມວ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐີຫິ ນ ມຎ຺ຎຕິ. ອທິຏ຺ຐໍ ນ ມຎ຺ຎຕີຕິ ‘‘ອຫໍ ມຫາຊເນນ ອທິຏ຺ຐເມວ ເອຕໍ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວມ຺ປິ ຕຓ຺ຫາທີຫິ ມຎ຺ຎນາຫິ ນ ມຎ຺ຎຕິ. ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ນ ມຎ຺ຎຕີຕິ ‘‘ມຫາຊເນນ ທິຏ຺ຐໍ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວມ຺ປິ ຕາຫິ ມຎ຺ຎນາຫິ ນ ມຎ຺ຎຕິ. ທຏ຺ຐພ຺ພຎ຺ຫິ ອທິຏ຺ຐມ຺ປິ ໂຫຕິເຍວ. ເອວຣູປານິ ຫິ ວຈນານິ ຕີສຸປິ ກາເລສຸ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ເຕນສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ທຏ຺ຐາຣໍ ນ ມຎ຺ຎຕີຕິ ປສ຺ສິຕາຣໍ ເອກສຕ຺ຕໍ ນາມ ຕາຫິ ມຎ຺ຎນາຫິ ນ ມຎ຺ຎຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສຏ຺ຐາເນສຸປິ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິມິນາ ເອຕ຺ຕເກນ ຐາເນນ ສຸຎ຺ຎຕາຠູມິ ນາມ ກຖິຕາ.

ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ. ຕາທີເຍວ ຕາທີຕິ ຕາທິຕາ ນາມ ເອກສທິສຕາ. ຕຖາຄໂຕ ຈ ຍາທິໂສ ລາຠາທີສຸ, ຕາທິໂສວ ອລາຠາທີສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ລາເຠປິ ຕາທີ, ອລາເຠປິ ຕາທີ. ຍເສປິ ຕາທີ, ອຍເສປິ ຕາທີ. ນິນ຺ທາຍປິ ຕາທີ, ປສໍສາຍປິ ຕາທີ. ສຸເຂປິ ຕາທີ, ທຸກ຺ເຂປິ ຕາທີ’’ຕິ (ມຫານິ. ໓໘, ໑໙໒). ອິມາຍ ຕາທິຕາຍ ຕາທີ. ຕມ຺ຫາ ຈ ປນ ຕາທິມ຺ຫາຕິ ຕໂຕ ຕຖາຄຕຕາທິໂຕ ອຎ຺ໂຎ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ ວາ ປຓີຕຕໂຣ ວາ ຕາທີ ນຕ຺ຖີຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ຕາທິຠູມິ ນາມ ກຖິຕາ. ອິມາຫິ ປຎ຺ຈຠູມີຫິ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປນ຺ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈສຸປິ ຐາເນສຸ ມຫາປຖວີ ສກ຺ຂິຠາເວນ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ເຕ ປຎ຺ຈສເຕ ອຘຸນາປພ຺ພຊິເຕ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ຕານໍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ຈຕຸຣາສີຕິ ປາຓສຫສ຺ສານິ ອມຕປານໍ ປິວິໍສຸ.

ຠຄວາປິ ສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຄາຖາຫິ ກູຏໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຍໍກິຎ຺ຈີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຊ຺ໂຌສິຕໍ ສຈ຺ຈມຸຕໍ ປເຣສນ຺ຕິ ປເຣສໍ ສທ຺ຘາຍ ປຣປຕ຺ຕິຍາຍນາຍ ສຈ຺ຈມຸຕນ຺ຕິ ມຎ຺ຎິຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌສິຕໍ ຄິລິຕ຺ວາ ປຣິນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຄຫິຕໍ. ສຍສໍວຸເຕສູຕິ ສຍເມວ ສໍວຣິຕ຺ວາ ປິຍາຍິຕ຺ວາ ຄຫິຕຄຫເຓສຸ, ທິຏ຺ຐິຄຕິເກສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິຏ຺ຐິຄຕິກາ ຫິ ສຍໍ ສໍວຸຕາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສຈ຺ຈໍ ມຸສາ ວາປິ ປຣໍ ທເຫຍ຺ຍາຕິ ເຕສຸ ສຍໍ ສໍວຸຕສງ຺ຂາເຕສຸ ທິຏ຺ຐິຄຕິເກສຸ ຕຖາຄໂຕ ຕາທີ ເຕສໍ ເອກມ຺ປິ ວຈນໍ ‘‘ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ສຈ຺ຈໍ ມຸສາ ວາປິ ປຣໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ກຕ຺ວາ ນ ໂອທເຫຍ຺ຍ, ນ ສທ຺ທເຫຍ຺ຍ, ນ ປຕ຺ຕິຍາເຍຍ຺ຍ. ເອຕຎ຺ຈ ສລ຺ລນ຺ຕິ ເອຕໍ ທິຏ຺ຐິສລ຺ລໍ. ປຏິກຈ຺ຈ ທິສ຺ວາຕິ ປຸເຣຕຣໍ ໂພຘິມູເລເຍວ ທິສ຺ວາ. ວິສຕ຺ຕາຕິ ລຄ຺ຄາ ລຄິຕາ ປລິພຸທ຺ຘາ. ຊານາມິ ປສ຺ສາມິ ຕເຖວ ເອຕນ຺ຕິ ຍຖາຍໍ ປຊາ ອຊ຺ໂຌສິຕາ ຄິລິຕ຺ວາ ປຣິນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ວິສຕ຺ຕາ ລຄ຺ຄາ ລຄິຕາ, ເອວໍ ອຫມ຺ປິ ຊານາມິ ປສ຺ສາມິ. ຕຖາ ເອວໍ ຍຖາ ເອຕາຍ ປຊາຍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ເອວໍ ອຊ຺ໂຌສິຕໍ ນຕ຺ຖິ ຕຖາຄຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໕. ປຎ຺ຈເມ ຊນກຸຫນຕ຺ຖນ຺ຕິ ຕີຫິ ກຸຫນວຕ຺ຖູຫິ ຊນສ຺ສ ກຸຫນຕ຺ຖາຍ. ນ ຊນລປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ນ ຊນສ຺ສ ອຸປລາປນຕ຺ຖໍ. ນ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລການິສໍສຕ຺ຖນ຺ຕິ ນ ຈີວຣາທິຖຸຕິວຈນຕ຺ຖໍ. ນ ອິຕິວາທປ຺ປໂມກ຺ຂານິສໍສຕ຺ຖນ຺ຕິ ນ ເຕນ ເຕນ ກາຣເຓນ ກຕວາທານິສໍສຕ຺ຖໍ, ນ ວາທສ຺ສ ປໂມກ຺ຂານິສໍສຕ຺ຖໍ. ນ ອິຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູຕິ ນ ‘‘ເອວໍ ກິຣ ເອສ ຠິກ຺ຂຸ, ເອວໍ ກິຣ ເອສ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ຊນສ຺ສ ຊານນຕ຺ຖາຍ. ສໍວຣຕ຺ຖນ຺ຕິ ປຎ຺ຈຫິ ສໍວເຣຫິ ສໍວຣຓຕ຺ຖາຍ. ປຫານຕ຺ຖນ຺ຕິ ຕີຫິ ປຫາເນຫິ ປຊຫນຕ຺ຖາຍ. ວິຣາຄຕ຺ຖນ຺ຕິ ຣາຄາທີນໍ ວິຣຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍ. ນິໂຣຘຕ຺ຖນ຺ຕິ ເຕສໍເຍວ ນິຣຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ. ອນີຕິຫນ຺ຕິ ອິຕິຫປຣິວຊ຺ຊິຕໍ, ອປຣປຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິພ຺ພາໂນຄຘຄາມິນນ຺ຕິ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອນ຺ໂຕຄາມິນໍ. ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍຎ຺ຫິ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຣິຕ຺ວາ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອນ຺ໂຕເຍວ ວຕ຺ຕຕິ ປວຕ຺ຕຕິ. ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ທຸວິຘມ຺ປິ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏໍ ກເຖຕ຺ວາ ຄາຖາສຸ ວິວຏ຺ຏເມວ ກຖິຕໍ.

໖. ກຸຫສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໖. ຉຏ຺ເຐ ກຸຫາຕິ ກຸຫກາ. ຖທ຺ຘາຕິ ໂກເຘນ ຈ ມາເນນ ຈ ຖທ຺ຘາ. ລປາຕິ ອຸປລາປກາ. ສິງ຺ຄີຕິ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ສິງ຺ຄໍ, ຍໍ ສິງ຺ຄໍ ສິງ຺ຄາຣຕາ ຈາຕຸຣຕາ ຈາຕຸຣິຍໍ ປຣິກ຺ຂຕ຺ຕຕາ ປາຣິກ຺ຂຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໘໕໒) ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕຫິ ສິງ຺ຄສທິເສຫິ ປາກຏກິເລເສຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ. ອຸນ຺ນຬາຕິ ອຸຄ຺ຄຕນຬາ ຕຸຈ຺ຉມານໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐິຕາ. ອສມາຫິຕາຕິ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄມຕ຺ຕສ຺ສາປິ ອລາຠິໂນ. ນ ເມ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ມາມກາຕິ ເຕ ມຍ຺ຫໍ ຠິກ຺ຂູ ມມ ສນ຺ຕກາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ‘‘ເຕ ມຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ປນ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕ ໂຂ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ມາມກາຕິ ອິຘາປິ ເມຕິ ອຕ຺ຕານໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕຕ຺ຕາ ວທຕິ, ສມ຺ມາປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ ປນ ‘‘ມາມກາ’’ຕິ ອາຫ. ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ສີລາທີຫິ ຄຸເຓຫິ ວຑ຺ຒນໂຕ ວຸທ຺ຘິໍ, ນິຈ຺ຈລຠາເວນ ວິຣູຬ຺ຫິໍ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ປຕ຺ຖຏຕາຍ ເວປຸລ຺ລໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ເຕ ປເນເຕ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ວິຣຸຫນ຺ຕິ, ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ປຕ຺ເຕ ວິຣູຬ຺ຫາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕປິ ຄາຖາສຸປິ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏເມວ ກຖິຕໍ.

໗. ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໗. ສຕ຺ຕເມ ອປ຺ປານີຕິ ປຣິຕ຺ຕານິ. ສຸລຠານີຕິ ສຸເຂນ ລທ຺ຘພ຺ພານິ, ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ສກ຺ກາ ໂຫນ຺ຕິ ລຠິຕຸໍ. ອນວຊ຺ຊານີຕິ ນິທ຺ໂທສານິ. ປິຓ຺ຑິຍາໂລປໂຠຊນນ຺ຕິ ຊງ຺ຆາປິຓ຺ຑິຍພເລນ ຈຣິຕ຺ວາ ອາໂລປມຕ຺ຕໍ ລທ຺ຘໍ ໂຠຊນໍ. ປູຕິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ມຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຫິ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓປິ ກາໂຍ ປູຕິກາໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ອຠິນວມ຺ປິ ມຸຕ຺ຕໍ ປູຕິມຸຕ຺ຕເມວ.

ວິຆາໂຕຕິ ວິຄຕຆາໂຕ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິສາ ນປ຺ປຏິຫຎ຺ຎຕີຕິ ຍສ຺ສ ຫິ ‘‘ອສຸກຏ຺ຐານໍ ນາມ ຄໂຕ ຈີວຣາທີນິ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ທິສາ ປຏິຫຎ຺ຎຕິ ນາມ. ຍສ຺ສ ເອວໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ນປ຺ປຏິຫຎ຺ຎຕິ ນາມ. ຘມ຺ມາຕິ ປຏິປຕ຺ຕິຘມ຺ມາ. ສາມຎ຺ຎສ຺ສານຸໂລມິກາຕິ ສມຓຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸໂລມາ. ອຘິຄ຺ຄຫິຕາຕິ ສພ຺ເພເຕ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຘິຄ຺ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕຄຕາ ນ ປຣິພາຫິຣາຕິ.

໘. ອຣິຍວໍສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໘. ອຏ຺ຐມສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍິໂກ ນິກ຺ເຂໂປ. ອິມໍ ກິຣ ມຫາອຣິຍວໍສສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ຠຄວາ ເຊຕວນມຫາວິຫາເຣ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ອຕ຺ຕໂນປິ ປຣປຸຄ຺ຄລານມ຺ປິ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນານິ ຈຕ຺ຕາລີສ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສານິ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍວໍສາຕິ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ອຣິຍວໍສາຕິ ອຣິຍານໍ ວໍສາ. ຍຖາ ຫິ ຂຕ຺ຕິຍວໍໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓວໍໂສ ເວສ຺ສວໍໂສ ສຸທ຺ທວໍໂສ ສມຓວໍໂສ ກຸລວໍໂສ ຣາຊວໍໂສ, ເອວໍ ອຍມ຺ປິ ອຏ຺ຐໂມ ອຣິຍວໍໂສ ອຣິຍຕນ຺ຕິ ອຣິຍປເວຓີ ນາມ ໂຫຕິ. ໂສ ໂຂ ປນາຍໍ ອຣິຍວໍໂສ ອິເມສໍ ວໍສານໍ ມູລຄນ຺ຘາທີນໍ ກາຬານຸສາຣິຄນ຺ຘາທໂຍ ວິຍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ.

ເກ ປນ ເຕ ອຣິຍາ, ເຍສໍ ເອເຕ ວໍສາຕິ? ອຣິຍາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາ ຈ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຈ ຕຖາຄຕສາວກາ ຈ, ເອເຕສໍ ອຣິຍານໍ ວໍສາຕິ ອຣິຍວໍສາ. ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ຫິ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປາຘິການໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານໍ ມຕ຺ຖເກ ຕຓ຺ຫງ຺ກໂຣ, ເມຘງ຺ກໂຣ, ສຣຓງ຺ກໂຣ, ທີປງ຺ກໂຣຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ເຕ ອຣິຍາ, ເຕສໍ ອຣິຍານໍ ວໍສາຕິ ອຣິຍວໍສາ. ເຕສໍ ພຸທ຺ຘານໍ ປຣິນິພ຺ພານໂຕ ອປຣຠາເຄ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ…ເປ… ອິມສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ກກຸສນ຺ໂຘ, ໂກຓາຄມໂນ, ກສ຺ສໂປ, ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວາ ໂຄຕໂມຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ເຕສໍ ອຣິຍານໍ ວໍສາຕິ ອຣິຍວໍສາ. ອປິຈ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ສພ຺ພພຸທ຺ຘ-ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘ-ພຸທ຺ຘສາວການໍ ອຣິຍານໍ ວໍສາຕິ ອຣິຍວໍສາ.

ເຕ ໂຂ ປເນເຕ ອຄ຺ຄຎ຺ຎາ ອຄ຺ຄາຕິ ຊານິຕພ຺ພາ, ຣຕ຺ຕຎ຺ຎາ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕາຕິ ຊານິຕພ຺ພາ, ວໍສຎ຺ຎາ ວໍສາຕິ ຊານິຕພ຺ພາ. ໂປຣາຓາ ນ ອຘຸນຸປ຺ປຕ຺ຕິກາ. ອສໍກິຓ຺ຓາ ອວິກິຓ຺ຓາ ອນປນີຕາ. ອສໍກິຓ຺ຓປຸພ຺ພາ ອຕີຕພຸທ຺ເຘຫິປິ ນ ສໍກິຓ຺ຓປຸພ຺ພາ, ‘‘ກິ ອິເມຫີ’’ຕິ ນ ອປນີຕປຸພ຺ພາ. ນ ສໍກີຍນ຺ຕີຕິ ອິທານິປິ ນ ອປນີຍນ຺ຕິ. ນ ສໍກີຍິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອນາຄຕພຸທ຺ເຘຫິປິ ນ ອປນີຍິສ຺ສນ຺ຕິ. ເຍ ໂລເກ ວິຎ຺ຎູ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ເຕຫິ ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ຐາ, ສມເຓຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິຎ຺ຎູຫິ ອນິນ຺ທິຕາ ອຄຣຫິຕາ.

ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕີຕິ ປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕສວເສນ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ. ອິຕຣີຕເຣນາຕິ ນ ຖູລສຸຂຸມລູຂປຓີຕຖິຣຊິຓ຺ຓານໍ ເຍນ ເກນຈິ, ອຖ ໂຂ ຍຖາລທ຺ຘາທີນໍ ອິຕຣີຕເຣນ ເຍນ ເກນຈິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈີວຣສ຺ມິຎ຺ຫິ ຕໂຍ ສນ຺ໂຕສາ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສຕິ. ປິຓ຺ຑປາຕາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເຕສໍ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ ‘‘ສນ຺ຕຸຏ຺ຐສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ເຈວ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິຕິ ອິເມ ຕໂຍ ສນ຺ໂຕເສ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ອິຕຣີຕເຣນ ຈີວເຣນ, ຍຖາລທ຺ຘາທີສຸ ເຍນ ເກນຈິ ຈີວເຣນ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຈີວຣໍ ຊານິຕພ຺ພໍ, ຈີວຣກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ຊານິຕພ຺ພໍ, ປໍສຸກູລໍ ຊານິຕພ຺ພໍ, ຈີວຣສນ຺ໂຕໂສ ຊານິຕພ຺ໂພ, ຈີວຣປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານິ ຘຸຕງ຺ຄານິ ຊານິຕພ຺ພານິ. ຕຕ຺ຖ ຈີວຣໍ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຂມາທີນິ ຉ ຈີວຣານິ ທຸກູລາທີນິ ຉ ອນຸໂລມຈີວຣານິ ຊານິຕພ຺ພານິ. ອິມານິ ທ຺ວາທສ ກປ຺ປິຍຈີວຣານິ. ກຸສຈີຣໍ, ວາກຈີຣໍ, ຜລກຈີຣໍ, ເກສກມ຺ພລໍ, ວາຬກມ຺ພລໍ, ໂປຕ຺ຖໂກ, ຈມ຺ມໍ, ອຸລູກປກ຺ຂໍ, ຣຸກ຺ຂທຸສ຺ສໍ, ລຕາທຸສ຺ສໍ, ເອຣກທຸສ຺ສໍ, ກທລິທຸສ຺ສໍ, ເວຬຸທຸສ຺ສນ຺ຕິ ເອວມາທີນິ ປນ ອກປ຺ປິຍຈີວຣານິ.

ຈີວຣກ຺ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ສງ຺ຆໂຕ ວາ ຄຓໂຕ ວາ ຎາຕິໂຕ ວາ ມິຕ຺ຕໂຕ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ຘເນນ, ປໍສຸກູລໍ ວາ’’ຕິ ເອວໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ຉ ເຂຕ຺ຕານິ, ອຏ຺ຐນ຺ນຎ຺ຈ ມາຕິການໍ ວເສນ ອຏ຺ຐ ເຂຕ຺ຕານິ ຊານິຕພ຺ພານິ.

ປໍສຸກູລນ຺ຕິ ໂສສານິກໍ, ປາປຓິກໍ, ຣຖິຍໍ, ສງ຺ກາຣກູຏກໍ, ໂສຕ຺ຖິຍໍ, ສິນານໍ, ຕິຕ຺ຖໍ, ຄຕປຈ຺ຈາຄຕໍ, ອຄ຺ຄິທຑ຺ຒໍ, ໂຄຂາຍິຕໍ, ອຸປຈິກຂາຍິຕໍ, ອຸນ຺ທູຣຂາຍິຕໍ, ອນ຺ຕຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ທສຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ຘຊາຫຏໍ, ຖູປໍ, ສມຓຈີວຣໍ, ສາມຸທ຺ທິຍໍ, ອາຠິເສກິຍໍ, ປນ຺ຖິກໍ, ວາຕາຫຏໍ, ອິທ຺ຘິມຍໍ, ເທວທຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ເຕວີສຕິ ປໍສຸກູລານິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ໂສຕ຺ຖິຍນ຺ຕິ ຄພ຺ຠມລຫຣຓໍ. ຄຕປຈ຺ຈາຄຕນ຺ຕິ ມຕກສຣີຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ສຸສານໍ ເນຕ຺ວາ ອານີຕຈີວຣໍ. ຘຊາຫຏນ຺ຕິ ຘຊໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ອານີຕໍ. ຖູປນ຺ຕິ ວມ຺ມິເກ ປູຊິຕຈີວຣໍ. ສາມຸທ຺ທິຍນ຺ຕິ ສມຸທ຺ທວີຈີຫິ ຖລໍ ປາປິຕໍ. ປນ຺ຖິກນ຺ຕິ ປນ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ໂຈຣຠເຍນ ປາສາເຓຫິ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ປາຣຸຕຈີວຣໍ. ອິທ຺ຘິມຍນ຺ຕິ ເອຫິຠິກ຺ຂຸຈີວຣໍ. ເສສໍ ປາກຏເມວາຕິ.

ຈີວຣສນ຺ໂຕໂສຕິ ວີສຕິ ຈີວຣສນ຺ໂຕສາ – ຈີວເຣ ວິຕກ຺ກສນ຺ໂຕໂສ, ຄມນສນ຺ໂຕໂສ, ປຣິເຍສນສນ຺ໂຕໂສ, ປຏິລາຠສນ຺ໂຕໂສ, ມຕ຺ຕປຏິຄ຺ຄຫຓສນ຺ໂຕໂສ, ໂລລຸປ຺ປວິວຊ຺ຊນສນ຺ໂຕໂສ, ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ, ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ, ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ, ອຸທກສນ຺ໂຕໂສ, ໂຘວນສນ຺ໂຕໂສ, ກຣຓສນ຺ໂຕໂສ, ປຣິມາຓສນ຺ໂຕໂສ, ສຸຕ຺ຕສນ຺ໂຕໂສ, ສິພ຺ພນສນ຺ໂຕໂສ, ຣຊນສນ຺ໂຕໂສ, ກປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ, ປຣິໂຠຄສນ຺ໂຕໂສ, ສນ຺ນິຘິປຣິວຊ຺ຊນສນ຺ໂຕໂສ, ວິສ຺ສຊ຺ຊນສນ຺ໂຕໂສຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສາທກຠິກ຺ຂຸນາ ເຕມາສໍ ນິພທ຺ຘວາສໍ ວສິຕ຺ວາ ເອກມາສມຕ຺ຕໍ ວິຕກ຺ເກຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ໂສ ຫິ ປວາເຣຕ຺ວາ ຈີວຣມາເສ ຈີວຣໍ ກໂຣຕິ, ປໍສຸກູລິໂກ ອຑ຺ຒມາເສເນວ ກໂຣຕິ. ອິທໍ ມາສຑ຺ຒມາສມຕ຺ຕໍ ວິຕກ຺ກນໍ ວິຕກ຺ກສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ວິຕກ຺ກສນ຺ໂຕເສນ ປນ ສນ຺ຕຸຏ຺ເຐນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປາຈີນຂຓ຺ຑຣາຊິວາສິກປໍສຸກູລິກຕ຺ເຖຣສທິເສນ ຠວິຕພ຺ພໍ.

ເຖໂຣ ກິຣ ‘‘ເຈຕິຍປພ຺ພຕວິຫາເຣ ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຄໂຕ ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຈີວຣໍ ຊິຓ຺ຓໍ, ພຫູນໍ ວສນຏ຺ຐາເນ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ມຫາວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ວສນຏ຺ຐານໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ໂຖ ປຸນທິວເສ ຈີວຣໍ ອາທາຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣໍ ວນ຺ທິ. ເຖໂຣ ‘‘ກິໍ, ອາວຸໂສ’’ຕິ ອາຫ. ຄາມທ຺ວາຣໍ, ຠນ຺ເຕ, ຄມິສ຺ສາມີຕິ. ອຫມ຺ປາວຸໂສ, ຄມິສ຺ສາມີຕິ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມຫາໂພຘິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ຐຕ຺ວາ ‘‘ປຸຎ຺ຎວນ຺ຕານໍ ວສນຏ຺ຐາເນ ມນາປໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອປຣິສຸທ຺ໂຘ ເມ ວິຕກ຺ໂກ’’ຕິ ຕໂຕວ ປຏິນິວຕ຺ຕິ. ປຸນທິວເສ ອມ຺ພງ຺ຄຓສມີປໂຕ, ປຸນທິວເສ ມຫາເຈຕິຍສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣທ຺ວາຣໂຕ ຕຕ຺ເຖວ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖທິວເສ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ເຖໂຣ ‘‘ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວິຕກ຺ໂກ ນ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍເຍວ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉມາໂນ ຄາມໍ ປາວິສິ. ຕຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ເອໂກ ມນຸສ຺ໂສ ອຸຈ຺ຈາຣປລິພຸທ຺ໂຘ ສາຏເກເຍວ ວຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ສງ຺ກາຣຏ຺ຐາເນ ຉຑ຺ເຑສິ. ປໍສຸກູລິກຕ຺ເຖໂຣ ຕໍ ນີລມກ຺ຂິກາຫິ ສມ຺ປຣິກິຓ຺ຓໍ ທິສ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫສິ. ມຫາເຖໂຣ ‘‘ກິໍ, ອາວຸໂສ, ສງ຺ກາຣຏ຺ຐານສ຺ສ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາສີ’’ຕິ. ນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ກາຣຏ຺ຐານສ຺ສ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາມິ, ມຍ຺ຫໍ ປິຕຸ ທສພລສ຺ສ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາມິ, ປຸຓ຺ຓທາສິຍາ ສຣີຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຉຑ຺ຑິຕໍ ປໍສຸກູລໍ ຕຸມ຺ພມຕ຺ເຕ ປາຓເກ ວິຘຸນິຕ຺ວາ ສຸສານໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນ ທຸກ຺ກຣຕຣໍ ກຕໍ, ຠນ຺ເຕຕິ. ມຫາເຖໂຣ ‘‘ປຣິສຸທ຺ໂຘ ວິຕກ຺ໂກ ປໍສຸກູລິກສ຺ສາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ປໍສຸກູລິກຕ຺ເຖໂຣປິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ຐິໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຕີຓິ ຜລານິ ປຕ຺ໂຕ ຕໍ ສາຏກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ກຕ຺ວາ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ປາຈີນຂຓ຺ຑຣາຊິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຄ຺ຄຜລໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປນ ‘‘ກຕ຺ຖ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສເນວ ຄມນໍ ຄມນສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ປຣິເຍສນ຺ຕສ຺ສ ປນ ເຍນ ວາ ເຕນ ວາ ສທ຺ຘິໍ ອປຣິເຍສິຕ຺ວາ ລຊ຺ຊິໍ ເປສລໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິເຍສນໍ ປຣິເຍສນສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ເອວໍ ປຣິເຍສນ຺ຕສ຺ສ ອາຫຣິຍມານໍ ຈີວຣໍ ທູຣໂຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອຕໍ ມນາປໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອຕໍ ອມນາປ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອວິຕກ຺ເກຕ຺ວາ ຖູລສຸຂຸມາທີສຸ ຍຖາລທ຺ເຘເນວ ສນ຺ຕຸສ຺ສນໍ ປຏິລາຠສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ເອວໍ ລທ຺ຘໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສາປິ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ທຸປຏ຺ຏສ຺ສ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອຕ຺ຕກໍ ເອກປຏ຺ຏສ຺ສາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປໂຫນກມຕ຺ເຕເນວ ສນ຺ຕຸສ຺ສນໍ ມຕ຺ຕປຏິຄ຺ຄຫຓສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ຈີວຣໍ ປຣິເຍສນ຺ຕສ຺ສ ປນ ‘‘ອສຸກສ຺ສ ຆຣທ຺ວາເຣ ມນາປໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ທ຺ວາຣປຏິປາຏິຍາ ຈຣຓໍ ໂລລຸປ຺ປວິວຊ຺ຊນສນ຺ໂຕໂສ ນາມ.

ລູຂປຓີເຕສຸ ເຍນ ເກນຈິ ຍາເປຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ຍຖາລທ຺ເຘເນວ ຍາປນໍ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ອຕ຺ຕໂນ ຖາມໍ ຊານິຕ຺ວາ ເຍນ ຍາເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ເຕນ ຍາປນໍ ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ມນາປໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ເຍນ ເກນຈິ ຍາປນໍ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ ນາມ.

‘‘ກຕ຺ຖ ອຸທກໍ ມນາປໍ, ກຕ຺ຖ ອມນາປ’’ນ຺ຕິ ອວິຈາເຣຕ຺ວາ ເຍນ ເກນຈິ ໂຘວນູປເຄນ ອຸທເກນ ໂຘວນໍ ອຸທກສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ປຓ຺ຑຸມຕ຺ຕິກເຄຣຸກປູຕິປຓ຺ຓຣສກິລິຏ຺ຐານິ ປນ ອຸທການິ ວຊ຺ເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ໂຘວນ຺ຕສ຺ສ ປນ ມຸຄ຺ຄຣາທີຫິ ອປຫຣິຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖຫິ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ໂຘວນໍ ໂຘວນສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ຕຖາ ອສຸຊ຺ຌນ຺ຕໍ ປຓ຺ຓານິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕາປິຕອຸທເກນາປິ ໂຘວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ອິທໍ ຖູລໍ, ອິທໍ ສຸຂຸມ’’ນ຺ຕິ ອໂກເປຕ຺ວາ ປໂຫນກນີຫາເຣເນວ ກຣຓໍ ກຣຓສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ຕິມຓ຺ຑລປຕິຈ຺ຉາທນມຕ຺ຕສ຺ເສວ ກຣຓໍ ປຣິມາຓສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ຈີວຣກຣຓຕ຺ຖາຍ ປນ ມນາປໍ ສຸຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິສ຺ສາມີຕິ ອວິຈາເຣຕ຺ວາ ຣຖິກາທີສຸ ວາ ເທວຏ຺ຐາເນ ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປາທມູເລ ວາ ຐປິຕໍ ຍໍກິຎ຺ຈິເທວ ສຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຣຓໍ ສຸຕ຺ຕສນ຺ໂຕໂສ ນາມ.

ກຸສິພນ຺ຘນກາເລ ປນ ອງ຺ຄຸລມຕ຺ເຕ ສຕ຺ຕ ວາເຣ ນ ວິຊ຺ຌິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ສຫາໂຍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ວຕ຺ຕເຠໂທປິ ນຕ຺ຖິ. ຕິວງ຺ຄຸລມຕ຺ເຕ ປນ ສຕ຺ຕ ວາເຣ ວິຊ຺ຌິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ເນນາປິ ສຫາເຍນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ວຕ຺ຕເຠໂທ. ອຍໍ ສິພ຺ພນສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ຣຊນ຺ເຕນ ປນ ກາຬກຈ຺ຉກາທີນິ ປຣິເຍສນ຺ເຕນ ນ ຈຣິຕພ຺ພໍ, ໂສມວກ຺ກລາທີສຸ ຍໍ ລຠຕິ, ເຕນ ຣຊິຕພ຺ພໍ. ອລຠນ຺ເຕນ ປນ ມນຸສ຺ເສຫິ ອຣຎ຺ເຎ ວາກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຉຑ຺ຑິຕຣຊນໍ ວາ ຠິກ຺ຂູຫິ ປຈິຕ຺ວາ ຉຑ຺ຑິຕກສຏໍ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຊິຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ຣຊນສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ນີລກທ຺ທມກາຬສາເມສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຄເຫຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິປິຏ຺ເຐ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ປຎ຺ຎາຍມານກປ຺ປກຣຓໍ ກປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ ນາມ.

ຫິຣິໂກປີນປ຺ປຏິຈ຺ຉາທນມຕ຺ຕວເສນ ປຣິຠຸຎ຺ຊນໍ ປຣິໂຠຄສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ທຸສ຺ສໍ ປນ ລຠິຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕໍ ວາ ສູຈິໍ ວາ ກາຣກໍ ວາ ອລຠນ຺ເຕນ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ລຠນ຺ເຕນ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ກຕມ຺ປິ ສເຈ ອນ຺ເຕວາສິກາທີນໍ ທາຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ເຕ ຈ ອສນ຺ນິຫິຕາ, ຍາວ ອາຄມນາ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອາຄຕມຕ຺ເຕສຸ ທາຕພ຺ພໍ. ທາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຈີວເຣ ສຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓມ຺ປິ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອນຘິຏ຺ຐິຕເມວ ຫິ ສນ຺ນິຘິ ໂຫຕິ, ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ມຫາສີວຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ. ອຍໍ ສນ຺ນິຘິປຣິວຊ຺ຊນສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ເຕນ ປນ ນ ມຸຂໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ, ສາຣຓີຍຘມ຺ເມ ຐຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຍໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນສນ຺ໂຕໂສ ນາມ.

ຈີວຣປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານິ ຘຸຕງ຺ຄານິ ນາມ ປໍສຸກູລິກງ຺ຄຎ຺ເຈວ ເຕຈີວຣິກງ຺ຄຎ຺ຈ. ເຕສໍ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໔-໒໕) ເວທິຕພ຺ພາ. ອິຕິ ຈີວຣສນ຺ໂຕສມຫາອຣິຍວໍສໍ ປູຣຍມາໂນ ຠິກ຺ຂຸ ອິມານິ ທ຺ເວ ຘຸຕງ຺ຄານິ ໂຄເປຕິ. ອິມານິ ໂຄເປນ຺ໂຕ ຈີວຣສນ຺ໂຕສມຫາອຣິຍວໍສວເສນ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕີຕິ.

ວຓ຺ຓວາທີຕິ ເອໂກ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ສນ຺ໂຕສສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ນ ກເຖຕິ. ເອໂກ ນ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ສນ຺ໂຕສສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕິ. ເອໂກ ເນວ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ນ ສນ຺ໂຕສສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕິ. ເອໂກ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ເຈວ ໂຫຕິ, ສນ຺ໂຕສສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕິ. ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິຕຣີຕຣຈີວຣສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອເນສນນ຺ຕິ ທູເຕຍ຺ຍປຫິນຄມນານຸໂຍຄປເຠທໍ ນານປ຺ປກາຣໍ ອເນສນໍ. ອປ຺ປຕິຣູປນ຺ຕິ ອຍຸຕ຺ຕໍ. ອລທ຺ຘາ ຈາຕິ ອລຠິຕ຺ວາ. ຍຖາ ເອກຈ຺ໂຈ ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ຈີວຣໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຸຎ຺ຎວນ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ໂກຫຎ຺ຎໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຸຕ຺ຕສຕິ ປຣິຕສ຺ສຕິ, ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ອລທ຺ຘາ ຈີວຣໍ ນ ປຣິຕສ຺ສຕິ. ລທ຺ຘາ ຈາຕິ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ລຠິຕ຺ວາ. ອຄຘິໂຕຕິ ວິຄຕໂລຠຄິທ຺ໂຘ. ອມຸຈ຺ຉິໂຕຕິ ອຘິມຕ຺ຕຕຓ຺ຫາຍ ມຸຈ຺ຉໍ ອນາປນ຺ໂນ. ອນຊ຺ໂຌປນ຺ໂນຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ອໂນຕ຺ຖໂຕ ອປຣິໂຍນທ຺ໂຘ. ອາທີນວທສ຺ສາວີຕິ ອເນສນາປຕ຺ຕິຍຎ຺ຈ ເຄຘິຕປຣິໂຠເຄ ຈ ອາທີນວໍ ປສ຺ສມາໂນ. ນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎຕິ ‘‘ຍາວເທວ ສີຕສ຺ສ ປຏິຆາຕາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສຣຓເມວ ປຊານນ຺ໂຕ.

ອິຕຣີຕຣຈີວຣສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາຕິ ເຍນ ເກນຈິ ຈີວເຣນ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ. ເນວຕ຺ຕານຸກ຺ກໍເສຕີຕິ ‘‘ອຫໍ ປໍສຸກູລິໂກ, ມຍາ ອຸປສມ຺ປທມາເຬເຍວ ປໍສຸກູລິກງ຺ຄໍ ຄຫິຕໍ, ໂກ ມຍາ ສທິໂສ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນໍ ນ ກໂຣຕິ. ໂນ ປຣໍ ວມ຺ເຠຕີຕິ ‘‘ອິເມ ປນຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ນ ປໍສຸກູລິກາ’’ຕິ ວາ, ‘‘ປໍສຸກູລິກງ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ເອເຕສໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວາ ເອວໍ ປຣໍ ນ ວມ຺ເຠຕິ. ໂຍ ຫິ ຕຕ຺ຖ ທກ຺ໂຂຕິ ໂຍ ຕສ຺ມິໍ ຈີວຣສນ຺ໂຕເສ ວຓ຺ຓວາທາທີສຸ ວາ ທກ຺ໂຂ ເຉໂກ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ. ອນລໂສຕິ ສາຕຈ຺ຈກິຣິຍາຍ ອາລສິຍວິຣຫິໂຕ. ສມ຺ປຊາໂນ ປຏິສ຺ສໂຕຕິ ສມ຺ປຊານປຎ຺ຎາຍ ເຈວ ສຕິຍາ ຈ ຍຸຕ຺ໂຕ. ອຣິຍວໍເສ ຐິໂຕຕິ ອຣິຍວໍເສ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ.

ອິຕຣີຕເຣນ ປິຓ຺ຑປາເຕນາຕິ ເຍນ ເກນຈິ ປິຓ຺ຑປາເຕນ. ເອຕ຺ຖາປິ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ຊານິຕພ຺ໂພ, ປິຓ຺ຑປາຕກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ຊານິຕພ຺ພໍ, ປິຓ຺ຑປາຕສນ຺ໂຕໂສ ຊານິຕພ຺ໂພ, ປິຓ຺ຑປາຕປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ຘຸຕງ຺ຄໍ ຊານິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ປິຓ຺ຑປາໂຕຕິ ໂອທໂນ ກຸມ຺ມາໂສ ສຕ຺ຕຸ ມຈ຺ໂຉ ມໍສໍ ຂີຣໍ ທຘິ ສປ຺ປິ ນວນີຕໍ ເຕລໍ ມຘຸ ຜາຓິຕໍ ຍາຄຸ ຂາທນີຍໍ ສາຍນີຍໍ ເລຫນີຍນ຺ຕິ ໂສຬສ ປິຓ຺ຑປາຕາ.

ປິຓ຺ຑປາຕກ຺ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕໍ ນິມນ຺ຕນໍ ສລາກຠຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂິກໍ ອຸໂປສຖິກໍ ປາຏິປທິກຠຕ຺ຕໍ ອາຄນ຺ຕຸກຠຕ຺ຕໍ ຄມິກຠຕ຺ຕໍ ຄິລານຠຕ຺ຕໍ ຄິລານຸປຏ຺ຐາກຠຕ຺ຕໍ ຘຸຣຠຕ຺ຕໍ ກຸຏິຠຕ຺ຕໍ ວາຣຠຕ຺ຕໍ ວິຫາຣຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ປນ຺ນຣສ ປິຓ຺ຑປາຕກ຺ເຂຕ຺ຕານິ.

ປິຓ຺ຑປາຕສນ຺ໂຕໂສຕິ ປິຓ຺ຑປາເຕ ວິຕກ຺ກສນ຺ໂຕໂສ ຄມນສນ຺ໂຕໂສ ປຣິເຍສນສນ຺ໂຕໂສ ປຏິລາຠສນ຺ໂຕໂສ ປຏິຄ຺ຄຫຓສນ຺ໂຕໂສ ມຕ຺ຕປຏິຄ຺ຄຫຓສນ຺ໂຕໂສ ໂລລຸປ຺ປວິວຊ຺ຊນສນ຺ໂຕໂສ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ ອຸປກາຣສນ຺ໂຕໂສ ປຣິມາຓສນ຺ໂຕໂສ ປຣິໂຠຄສນ຺ໂຕໂສ ສນ຺ນິຘິປຣິວຊ຺ຊນສນ຺ໂຕໂສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນສນ຺ໂຕໂສຕິ ປນ຺ນຣສ ສນ຺ໂຕສາ.