໑. ຕິຕ຺ຖາຍຕນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໒. ທຸຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ຕິຕ຺ຖາຍຕນານີຕິ ຕິຕ຺ຖຠູຕານິ ອາຍຕນານິ, ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ວາ ອາຍຕນານິ. ຕຕ຺ຖ ຕິຕ຺ຖໍ ຊານິຕພ຺ພໍ, ຕິຕ຺ຖກຣາ ຊານິຕພ຺ພາ, ຕິຕ຺ຖິຍາ ຊານິຕພ຺ພາ, ຕິຕ຺ຖິຍສາວກາ ຊານິຕພ຺ພາ. ຕິຕ຺ຖໍ ນາມ ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິໂຍ. ຕິຕ຺ຖິກຣາ ນາມ ຕາສໍ ທິຏ຺ຐີນໍ ອຸປ຺ປາທກາ. ຕິຕ຺ຖິຍາ ນາມ ເຍສໍ ຕາ ທິຏ຺ຐິໂຍ ຣຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ຂມນ຺ຕິ. ຕິຕ຺ຖິຍສາວກາ ນາມ ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍທາຍກາ. ອາຍຕນນ຺ຕິ ‘‘ກມ຺ໂພໂຊ ອສ຺ສານໍ ອາຍຕນໍ, ຄຸນ຺ນໍ ທກ຺ຂິຓາປໂຖ ອາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຎ຺ຊາຕິຏ຺ຐານໍ ອາຍຕນໍ ນາມ.

‘‘ມໂນຣເມ ອາຍຕເນ, ເສວນ຺ຕິ ນໍ ວິຫງ຺ຄມາ;

ຉາຍໍ ຉາຍຕ຺ຖິໂນ ຍນ຺ຕິ, ຜລຕ຺ຖໍ ຜລໂຠຊິໂນ’’ຕິ. (ອ. ນິ. ໕.໓໘) –

ເອຕ຺ຖ ສໂມສຣຓຏ຺ຐານໍ. ‘‘ປຎ຺ຈິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິມຸຕ຺ຕາຍຕນານີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໒໖) ເອຕ຺ຖ ກາຣຓໍ. ຕໍ ອິຘ ສພ຺ພມ຺ປິ ລພ຺ຠຕິ. ສພ຺ເພປິ ຫິ ທິຏ຺ຐິຄຕິກາ ສຎ຺ຊາຍມານາ ອິເມສຸເຍວ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ສຎ຺ຊາຍນ຺ຕິ, ສໂມສຣຓມານາປິ ເອເຕສຸເຍວ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ສໂມສຣນ຺ຕິ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ, ທິຏ຺ຐິຄຕິກຠາເວ ຈ ເນສໍ ເອຕາເນວ ຕີຓິ ກາຣຓານີຕິ ຕິຕ຺ຖຠູຕານິ ສຎ຺ຊາຕິອາທິນາ ອຕ຺ເຖນ ອາຍຕນານີຕິປິ ຕິຕ຺ຖາຍຕນານິ. ເຕເນວຕ຺ເຖນ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ອາຍຕນານີຕິປິ ຕິຕ຺ຖາຍຕນານິ. ສມນຸຍຸຎ຺ຊິຍມານານີຕິ ກາ ນາເມຕາ ທິຏ຺ຐິໂຍຕິ ເອວໍ ປຸຈ຺ຉິຍມານານິ. ສມນຸຄາຫິຍມານານີຕິ ກິໍກາຣຓາ ເອຕາ ທິຏ຺ຐິໂຍ ອຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ເອວໍ ສມ຺ມາ ອນຸຄ຺ຄາຫິຍມານານິ. ສມນຸຠາສິຍມານານີຕິ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ເຊຖ ເອຕານິ ປາປການິ ທິຏ຺ຐິຄຕານີຕິ ເອວໍ ສມ຺ມາ ອນຸສາສິຍມານານິ. ອປິຈ ຕີຓິປິ ເອຕານິ ອນຸໂຍຄປຸຈ຺ຉາເວວຈນາເນວ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ – ‘‘ສມນຸຍຸຎ຺ຊຕີຕິ ວາ ສມນຸຄ຺ຄາຫຕີຕິ ວາ ສມນຸຠາສຕີຕິ ວາ ເອເສເສ ເອກຏ຺ເຐ ສເມ ສມຠາເຄ ຕຊ຺ຊາເຕ ຕຎ຺ເຎວາ’’ຕິ.

ປຣມ຺ປິ ຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາ ລທ຺ຘິປຣມ຺ປຣາ ອຕ຺ຕຠາວປຣມ຺ປຣາຕິ ເອເຕສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ປຣມ຺ປຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ. ອກິຣິຍາຍ ສຓ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ ອກິຣິຍມຕ຺ເຕ ສໍຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ປຸພ຺ເພກຕວາທີ, ອມ຺ຫາກໍ ປາຈຣິໂຍ ປຸພ຺ເພກຕວາທີ, ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍປາຈຣິໂຍ ປຸພ຺ເພກຕວາທີ. ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານວາທີ, ອມ຺ຫາກໍ ປາຈຣິໂຍ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານວາທີ, ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍປາຈຣິໂຍ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານວາທີ. ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ອເຫຕຸອປຈ຺ຈຍວາທີ, ອມ຺ຫາກໍ ປາຈຣິໂຍ ອເຫຕຸອປຈ຺ຈຍວາທີ, ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍປາຈຣິໂຍ ອເຫຕຸອປຈ຺ຈຍວາທີ’’ຕິ ເອວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານິ ຫິ ເອຕານິ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ນາມ. ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ປຸພ຺ເພກຕລທ຺ຘິໂກ, ອມ຺ຫາກໍ ປາຈຣິໂຍ…ເປ… ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍປາຈຣິໂຍ ອເຫຕຸອປຈ຺ຈຍລທ຺ຘິໂກ’’ຕິ ເອວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານິ ລທ຺ຘິປຣມ຺ປຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ນາມ. ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາໂວ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸ, ອມ຺ຫາກໍ ປາຈຣິຍສ຺ສ…ເປ… ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍປາຈຣິຍສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາໂວ ອເຫຕຸ ອປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ເອວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານິ ອຕ຺ຕຠາວປຣມ຺ປຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ນາມ. ເອວໍ ປນ ສຸວິທູຣມ຺ປິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານິ ອກິຣິຍມຕ຺ເຕເຍວ ສຓ຺ຐຫນ຺ຕິ, ເອໂກປິ ເອເຕສໍ ທິຏ຺ຐິຄຕິການໍ ກຕ຺ຕາ ວາ ກາເຣຕາ ວາ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ.

ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລຕິ ສຕ຺ໂຕ. ກາມຎ຺ຈ ປຸຣິໂສຕິປິ ວຸຕ຺ເຕ ປຸຄ຺ຄໂລຕິປິ ວຸຕ຺ເຕ ສຕ຺ໂຕເຍວ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ອຍໍ ປນ ສມ຺ມຸຕິກຖາ ນາມ ໂຍ ຍຖາ ຊານາຕິ, ຕສ຺ສ ຕຖາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຏິສໍເວເທຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຊານາຕິ ປຏິສໍວິທິຕໍ ກໂຣຕິ, ອນຸຠວຕິ ວາ. ປຸພ຺ເພກຕເຫຕູຕິ ປຸພ຺ເພກຕກາຣຓາ, ປຸພ຺ເພກຕກມ຺ມປຈ຺ຈເຍເນວ ປຏິສໍເວເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ກມ຺ມເວທນຎ຺ຈ ກິຣິຍເວທນຎ຺ຈ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອກໍ ວິປາກເວທນເມວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຍ ວາ ອິເມ ປິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ອາພາຘາ ເສມ຺ຫສມຸຏ຺ຐານາ ວາຕສມຸຏ຺ຐານາ ສນ຺ນິປາຕິກາ ອຸຕຸປຣິຓາມຊາ ວິສມປຣິຫາຣຊາ ໂອປກ຺ກມິກາ ອາພາຘາ ກມ຺ມວິປາກຊາ ອາພາຘາຕິ ອຏ຺ຐ ໂຣຄາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕສຸ ສຕ຺ຕ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອກໍ ວິປາກເວທນໍເຍວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຍປິເມ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍໍ ອປຣປຣິຍາຍເວທນີຍນ຺ຕິ ຕໂຍ ກມ຺ມຣາສໂຍ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕສຸປິ ທ຺ເວ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ເອກໍ ອປຣປຣິຍາຍກມ຺ມໍເຍວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຍປິເມ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີໂຍ ວິປາໂກ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີໂຍ ອປຣປຣິຍາຍເວທນີໂຍຕິ ຕໂຍ ວິປາກຣາສໂຍ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕສຸປິ ທ຺ເວ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ເອກໍ ອປຣປຣິຍາຍວິປາກເມວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຍປິເມ ກຸສລເຈຕນາ ອກຸສລເຈຕນາ ວິປາກເຈຕນາ ກິຣິຍເຈຕນາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ເຈຕນາຣາສໂຍ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕສຸປິ ຕໂຍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ເອກໍ ວິປາກເຈຕນໍເຍວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານເຫຕູຕິ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານກາຣຓາ, ອິສ຺ສເຣນ ນິມ຺ມິຕຕ຺ຕາ ປຏິສໍເວເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍໍ ຫິ ເຕສໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ອຕ຺ຕນາ ກຕມູລເກນ ວາ ອາຓຕ຺ຕິມູລເກນ ວາ ປຸພ຺ເພກເຕນ ວາ ອເຫຕຸອປຈ຺ຈຍາ ວາ ປຏິສໍເວທິຕຸໍ ນາມ ນ ສກ຺ກາ, ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານກາຣຓາເຍວ ປນ ອິມາ ປຏິສໍເວເທຕີຕິ. ເອວໍວາທິໂນ ປເນເຕ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ເຕສຸ ອຏ຺ຐສຸ ໂຣເຄສຸ ເອກມ຺ປິ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ປຏິພາຫນ຺ຕິ, ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ເຕສຸ ຈ ຕີສຸ ກມ຺ມຣາສີສຸ ຕີສຸ ວິປາກຣາສີສຸ ຈຕູສຸ ເຈຕນາຣາສີສຸ ເອກມ຺ປິ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ປຏິພາຫນ຺ຕິ.

ອເຫຕຸອປຈ຺ຈຍາຕິ ເຫຕຸຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ວິນາ, ອກາຣເຓເນວ ປຏິສໍເວເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍຎ຺ຫິ ເນສໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ອຕ຺ຕນາ ກຕມູລເກນ ວາ ອາຓຕ຺ຕິມູລເກນ ວາ ປຸພ຺ເພກເຕນ ວາ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານເຫຕຸນາ ວາ ປຏິສໍເວທິຕຸໍ ນາມ ນ ສກ຺ກາ, ອເຫຕຸອປຈ຺ຈຍາເຍວ ປນ ອິມາ ປຏິສໍເວເທຕີຕິ. ເອວໍວາທິໂນ ປເນເຕ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ເຕສຸ ໂຣຄາທີສຸ ເອກມ຺ປິ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ປຏິພາຫນ຺ຕິ.

ເອວໍ ສຕ຺ຖາ ມາຕິກໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິທານິ ຕໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ວທາມີຕິ ລທ຺ຘິປຕິຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ ເອວໍ ວທາມີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ລທ຺ຘິຎ຺ຫິ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ນິຄ຺ຄຍ຺ຫມານາ ລທ຺ຘິໂຕ ລທ຺ຘິໍ ສງ຺ກມນ຺ຕິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນ ມຍໍ ປຸພ຺ເພກຕວາທໍ ວທາມາຕິອາທີນິ ວທນ຺ຕິ. ລທ຺ຘິຍາ ປນ ປຕິຏ຺ຐາປິຕາຍ ສງ຺ກມິຕຸໍ ອລຠນ຺ຕາ ສຸນິຄ຺ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ອິຕິ ເນສໍ ລທ຺ຘິປຕິຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ ເອວໍ ວທາມີຕິ ອາຫ. ເຕນຫາຍສ຺ມນ຺ໂຕຕິ ເຕນ ຫິ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍທິ ເອຕໍ ສຈ຺ຈໍ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ເຕນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວາເທນ. ປາຓາຕິປາຕິໂນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕູຕິ ເຍ ເກຈິ ໂລເກ ປາຓໍ ອຕິປາເຕນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ເຕ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸ ປາຓາຕິປາຕິໂນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ກິໍກາຣຓາ? ນ ຫິ ປາຓາຕິປາຕກມ຺ມໍ ອຕ຺ຕນາ ກຕມູລເກນ ນ ອາຓຕ຺ຕິມູລເກນ ນ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານເຫຕຸນາ ນ ອເຫຕຸອປຈ຺ຈຍາ ສກ຺ກາ ປຏິສໍເວເທຕຸໍ, ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸເຍວ ປຏິສໍເວເທຕີຕິ ອຍໍ ໂວ ລທ຺ຘິ. ຍຖາ ຈ ປາຓາຕິປາຕິໂນ, ເອວໍ ປາຓາຕິປາຕາ ວິຣມນ຺ຕາປິ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸເຍວ ວິຣມິສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ອິຕິ ຠຄວາ ເຕສໍເຍວ ລທ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕສໍ ນິຄ຺ຄຫໍ ອາໂຣເປຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ອທິນ຺ນາທາຍິໂນຕິອາທີສຸປິ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ສາຣໂຕ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉຕນ຺ຕິ ສາຣຠາເວນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ. ຉນ຺ໂທຕິ ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາຉນ຺ໂທ. ອິທໍ ວາ ກຣຓີຍໍ ອິທໍ ວາ ອກຣຓີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ອິທໍ ວາ ກຣຓີຍນ຺ຕິ ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ກຣຓຕ຺ຖາຍ, ອິທໍ ວາ ອກຣຓີຍນ຺ຕິ ອກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ອກຣຓຕ຺ຖາຍ ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາ ວາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາໂຣ ວາ ນ ໂຫຕິ. ຉນ຺ທວາຍາເມສຸ ວາ ອສນ຺ເຕສຸ ‘‘ອິທໍ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິປິ ‘‘ອິທໍ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິປິ ນ ໂຫຕິ. ອິຕິ ກຣຓີຍາກຣຓີເຍ ໂຂ ປນ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ອນຸປລພ຺ຠິຍມາເນຕິ ເອວໍ ກຕ຺ຕພ຺ເພ ຈ ອກຕ຺ຕພ຺ເພ ຈ ຠູຕໂຕ ຖິຣໂຕ ອປຎ຺ຎາຍມາເນ ອລພ຺ຠມາເນ. ຍທິ ຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກາຕຸໍ ອກຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ຈ ວິຣມິຕຸໍ ລເຠຍ຺ຍ, ກຣຓີຍາກຣຓີຍໍ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ອຸປລພ຺ເຠຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ປນ ອຸຠຍມ຺ປິ ຕໍ ເອສ ນຸປລພ຺ຠຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ນ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ຈ ອນຸປລພ຺ຠິຍມາເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕີນນ຺ຕິ ນຏ຺ຐສ຺ສຕີນໍ ວິສ຺ສຏ຺ຐສ຺ສຕີນໍ. ອນາຣກ຺ຂານໍ ວິຫຣຕນ຺ຕິ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ນິຣາຣກ຺ຂານໍ ວິຫຣນ຺ຕານໍ. ນ ໂຫຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ສຫຘມ຺ມິໂກ ສມຓວາໂທຕິ ເອວໍ ຠູຕານໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ວາ ມຍໍ ສມຓາຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ສກາຣໂຓ ສມຓວາໂທ ນ ໂຫຕິ ນ ອິຊ຺ຌຕິ. ສມຓາປິ ຫິ ປຸພ຺ເພກຕກາຣຓາເຍວ ໂຫນ຺ຕິ, ອສ຺ສມຓາປິ ປຸພ຺ເພກຕກາຣຓາເຍວາຕິ. ສຫຘມ຺ມິໂກຕິ ສກາຣໂຓ. ນິຄ຺ຄໂຫ ໂຫຕີຕິ ມມ ນິຄ຺ຄໂຫ ໂຫຕິ, ເຕ ປນ ນິຄ຺ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

ເອວໍ ປຸພ຺ເພກຕວາທິໂນ ນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອິທານິ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານວາທິໂນ ນິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ປຸພ຺ເພກຕວາເທ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຕຖາ ອເຫຕຸກວາເທປິ.

ເອວໍ ອິເມສໍ ຕິຕ຺ຖາຍຕນານໍ ປຣມ຺ປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອກິຣິຍາຍ ສຓ຺ຐຫນຠາເວນ ຕຸຈ຺ຉຠາວໍ ອນິຍ຺ຍານິກຠາວໍ, ອສາຣຠາເວນ ຖຸສໂກຏ຺ຏນສທິສຕໍ ອາປຊ຺ຊນຠາເວນ ອຄ຺ຄິສຎ຺ຎາຍ ຘມມານຂຊ຺ຊຸປນກສຣິກ຺ຂຕໍ ຕໍທິຏ຺ຐິການໍ ປຸຣິມສ຺ສປິ ມຊ຺ຌິມສ຺ສປິ ປຈ຺ຉິມສ຺ສປິ ອຕ຺ຖທສ຺ສນຕາຍ ອຠາເວນ ອນ຺ຘເວຓູປມຕໍ ສທ຺ທມຕ຺ເຕເນວ ຕານິ ຄເຫຕ຺ວາ ສາຣທິຏ຺ຐິການໍ ປຖວິຍໍ ປຕິຕສ຺ສ ເພລຸວປກ຺ກສ຺ສ ທທ຺ທຠາຍິຕສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ປຖວີ ສໍວຏ຺ຏມານາ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ປລາຍນ຺ເຕນ ສສເກນ ສຣິກ຺ຂຠາວຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຕ຺ຕນາ ເທສິຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ສາຣຠາວຎ຺ເຈວ ນິຍ຺ຍານິກຠາວຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຍໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອນິຄ຺ຄຫິໂຕຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ອນິຄ຺ຄຫິໂຕ ນິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍ. ອສໍກິລິຏ຺ໂຐຕິ ນິກ຺ກິເລໂສ ປຣິສຸທ຺ໂຘ, ‘‘ສໍກິລິຏ຺ຐໍ ນໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປວຕ຺ເຕຫິປິ ຕຖາ ກາຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍ. ອນຸປວຊ຺ໂຊຕິ ອຸປວາທວິນິມຸຕ຺ໂຕ. ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ໂຐຕິ ‘‘ກິໍ ອິມິນາ ຫຣຖ ນ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອປ຺ປຏິພາຫິໂຕ, ອນຸປກ຺ກຸຏ຺ໂຐ ວາ. ວິຎ຺ຎູຫີຕິ ປຓ຺ຑິເຕຫິ. ອປຓ຺ຑິຕານຎ຺ຫິ ອຊານິຕ຺ວາ ກເຖນ຺ຕານໍ ວຈນໍ ອປ຺ປມາຓໍ. ຕສ຺ມາ ວິຎ຺ຎູຫີຕິ ອາຫ.

ອິທານິ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາ ຉ ຘາຕຸໂຍ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ມາຕິກໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຍຖາປຏິປາຏິຍາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ປຸນ ອິມາ ຉ ຘາຕຸໂຍຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຘາຕຸໂຍຕິ ສຠາວາ. ນິຊ຺ຊີວນິສ຺ສຕ຺ຕຠາວປ຺ປກາສໂກ ຫິ ສຠາວຏ຺ໂຐ ຘາຕ຺ວຏ຺ໂຐ ນາມ. ຜສ຺ສາຍຕນານີຕິ ວິປາກຜສ຺ສານໍ ອາກຣຏ຺ເຐນ ອາຍຕນານິ. ມໂນປວິຈາຣາຕິ ວິຕກ຺ກວິຈາຣປາເທຫິ ອຏ຺ຐາຣສສຸ ຐາເນສຸ ມນສ຺ສ ອຸປວິຈາຣາ.

ປຖວີຘາຕູຕິ ປຕິຏ຺ຐາຘາຕຸ. ອາໂປຘາຕູຕິ ອາພນ຺ຘນຘາຕຸ. ເຕໂຊຘາຕູຕິ ປຣິປາຈນຘາຕຸ. ວາໂຍຘາຕູຕິ ວິຕ຺ຖມ຺ຠນຘາຕຸ. ອາກາສຘາຕູຕິ ອສມ຺ຜຸຏ຺ຐຘາຕຸ. ວິຎ຺ຎາຓຘາຕູຕິ ວິຊານນຘາຕຸ. ເອວມິທໍ ຘາຕຸກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຄຕໍ. ຕໍ ໂຂ ປເນຕໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ສງ຺ເຂປໂຕປິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕປິ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ສງ຺ເຂປໂຕ ກເຖຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕວ ວຏ຺ຏຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຕິຕ຺ຖາຍຕນສຸຕ຺ເຕ ອິທໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ຉຘາຕຸວເສນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຄຕໍ. ຕໍ ອຸຠຍຖາປິ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ສງ຺ເຂປໂຕ ຉຘາຕຸວເສນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕປິ ເອວໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ – ປຖວີຘາຕຸ ອາໂປຘາຕຸ ເຕໂຊຘາຕຸ ວາໂຍຘາຕູຕິ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕານິ, ອາກາສຘາຕຸ ອຸປາທາຣູປໍ. ເອກສ຺ມິໍ ຈ ອຸປາທາຣູເປ ທິຏ຺ເຐ ເສສານິ ເຕວີສຕິ ທິຏ຺ຐາເນວາຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພານິ. ວິຎ຺ຎາຓຘາຕູຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ເຕນ ສຫຊາຕາ ເວທນາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ສຎ຺ຎາ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຜສ຺ໂສ ຈ ເຈຕນາ ຈ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘາ ນາມ. ຈຕ຺ຕາຣິ ປນ ມຫາຠູຕານິ ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຣູປໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘາ ນາມໍ, ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ຣູປນ຺ຕິ ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈາຕິ ທ຺ເວເຍວ ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ສຕ຺ໂຕ ວາ ຊີໂວ ວາ ນຕ຺ຖີຕິ ເອວໍ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສງ຺ເຂປໂຕ ຉຘາຕຸວເສນ ອຣຫຕ຺ຕສມ຺ປາປກໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ປນ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕານິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອາກາສຘາຕຸປຣິຄ຺ຄຫານຸສາເຣນ ເຕວີສຕິ ອຸປາທາຣູປານິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຖ ເນສໍ ປຈ຺ຈຍໍ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ໂຕ ປຸນ ຈຕ຺ຕາເຣວ ມຫາຠູຕານິ ທິສ຺ວາ ເຕສຸ ປຖວີຘາຕຸ ວີສຕິໂກຏ຺ຐາສາ, ອາໂປຘາຕຸ ທ຺ວາທສ, ເຕໂຊຘາຕຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ວາໂຍຘາຕຸ ຉໂກຏ຺ຐາສາຕິ ໂກຏ຺ຐາສວເສນ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ທ຺ວາຈຕ຺ຕາລີສ ມຫາຠູຕານິ ຈ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ເຕສຸ ເຕວີສຕິ ອຸປາທາຣູປານິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຏ຺ຐິ ຣູປານິ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ຕານິ ຈ ວຕ຺ຖຸຣູເປນ ສທ຺ຘິໍ ຉສຏ຺ຐິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຉສຏ຺ຐິ ຣູປານິ ປສ຺ສຕິ. ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ປນ ໂລກິຍຈິຕ຺ຕວເສນ ເອກາສີຕິ ຈິຕ຺ຕານິ. ຕານິ ສພ຺ພານິປິ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕຫິ ສຫຊາຕາ ເວທນາທໂຍປິ ຕຕ຺ຕກາເຍວາຕິ ເອກາສີຕິ ເວທນາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ເອກາສີຕິ ສຎ຺ຎາ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ເອກາສີຕິ ເຈຕນາ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘາ ເຕຠູມກວເສນ ຄຍ຺ຫມານາ ຈຕຸວີສາຘິການິ ຕີຓິ ຘມ຺ມສຕານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອິຕິ ອິເມ ຈ ອຣູປຘມ຺ມາ ຉສຏ຺ຐິ ຈ ຣູປຘມ຺ມາຕິ ສພ຺ເພປິ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈາຕິ ທ຺ເວວ ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ສຕ຺ໂຕ ວາ ຊີໂວ ວາ ນຕ຺ຖີຕິ ນາມຣູປວເສນ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍາ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍາ ອາຫາຣປຈ຺ຈຍາຕິ ເອວໍ ປຈ຺ຈຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຕີເຕປິ ອິເມຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອິທໍ ວຏ຺ຏໍ ປວຕ຺ຕິຕ຺ຖ, ອນາຄເຕປິ ເອເຕຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ເອຕຣຫິປິ ເອເຕຫິເຍວ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ຕີສຸ ກາເລສຸ ກງ຺ຂໍ ວິຕຣິຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ. ເອວໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕປິ ຉຘາຕຸວເສນ ອຣຫຕ຺ຕສມ຺ປາປກໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຈກ຺ຂຸ ຜສ຺ສາຍຕນນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓາທີນໍ ສຸວຓ຺ຓາທິອາກໂຣ ວິຍ ທ຺ເວ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓານິ ທ຺ເວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນານິ ຕີຓິ ສນ຺ຕີຣຓານີຕິ ອິເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ສຫຊາຕານໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຜສ຺ສານໍ ສມຸຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ອາກໂຣຕິ ອາຍຕນໍ. ໂສຕໍ ຜສ຺ສາຍຕນນ຺ຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ມໂນ ຜສ຺ສາຍຕນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ທ຺ວາວີສຕິ ວິປາກຜສ຺ສາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ອິຕິ ຫິທໍ ຉຜສ຺ສາຍຕນານໍ ວເສນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຄຕໍ. ຕໍ ສງ຺ເຂປໂຕປິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕປິ ກເຖຕພ຺ພໍ. ສງ຺ເຂປໂຕ ຕາວ – ເອຕ຺ຖ ຫິ ປຸຣິມານິ ປຎ຺ຈ ອາຍຕນານິ ອຸປາທາຣູປໍ, ເຕສຸ ທິຏ຺ເຐສຸ ອວເສສໍ ອຸປາທາຣູປໍ ທິຏ຺ຐເມວ ໂຫຕິ. ຉຏ຺ຐໍ ອາຍຕນໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ເຕນ ສຫຊາຕາ ເວທນາທໂຍ ເສສາ ຕໂຍ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສງ຺ເຂປໂຕ ຈ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຈ ອຣຫຕ຺ຕສມ຺ປາປກໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ຣູປໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ. ໂສມນສ຺ສຏ຺ຐານິຍນ຺ຕິ ໂສມນສ຺ສສ຺ສ ກາຣຓຠູຕໍ. ອຸປວິຈຣຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ມນໍ ຈາເຣນ຺ໂຕ ອຸປວິຈຣຕິ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອິຏ຺ຐໍ ວາ ໂຫຕຸ ອນິຏ຺ຐໍ ວາ, ຍໍ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ໂສມນສ຺ສຏ຺ຐານິຍໍ ນາມ. ຍໍ ທິສ຺ວາ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ໂທມນສ຺ສຏ຺ຐານິຍໍ ນາມ. ຍໍ ທິສ຺ວາ ອຸເປກ຺ຂາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ອຸເປກ຺ຂາຏ຺ຐານິຍໍ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສທ຺ທາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິຕິ ອິທໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຄຕໍ. ຕໍ ໂຂ ປເນຕໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ສງ຺ເຂປໂຕປິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕປິ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ສງ຺ເຂປໂຕ ກເຖຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຕິຕ຺ຖາຍຕນສຸຕ຺ເຕ ອິທໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ອຏ຺ຐາຣສມໂນປວິຈາຣວເສນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຄຕໍ. ຕໍ ສງ຺ເຂປໂຕປິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕປິ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປໂຕ ຕາວ – ຈກ຺ຂຸ ໂສຕໍ ຆານໍ ຊິວ຺ຫາ ກາໂຍ, ຣູປໍ ສທ຺ໂທ ຄນ຺ໂຘ ຣໂສຕິ ອິມານິ ນວ ອຸປາທາຣູປານິ, ເຕສຸ ທິຏ຺ເຐສຸ ເສສໍ ອຸປາທາຣູປໍ ທິຏ຺ຐເມວ ໂຫຕິ. ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຕີຓິ ມຫາຠູຕານິ, ເຕຫິ ທິຏ຺ເຐຫິ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ທິຏ຺ຐເມວ ໂຫຕິ. ມໂນ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ, ເຕນ ສຫຊາຕາ ເວທນາທໂຍ ຕໂຍ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສງ຺ເຂປໂຕ ຈ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຈ ອຣຫຕ຺ຕສມ຺ປາປກໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຣິຍສຈ຺ຈານີຕິ ອຣິຍຠາວກຣານິ, ອຣິຍປຏິວິທ຺ຘານິ ວາ ສຈ຺ຈານິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປເນຕໍ ປທໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໕໒໙) ປກາສິຕໍ. ຉນ຺ນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘາຕູນນ຺ຕິ ອິທໍ ກິມຕ຺ຖໍ ອາຣທ຺ຘໍ? ສຸຂາວໂພຘນຕ຺ຖໍ. ຍສ຺ສ ຫິ ຕຖາຄໂຕ ທ຺ວາທສປທໍ ປຈ຺ຈຍາວຏ຺ຏໍ ກເຖຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ ວຏ຺ຏໍ ທສ຺ເສຕິ. ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ ວຏ຺ຏສ຺ມິໍ ຫິ ທສ຺ສິເຕ ກເຖຕຸມ຺ປິ ສຸຂໍ ໂຫຕິ ປຣໍ ອວໂພເຘ ອຸຕຸມ຺ປີຕິ ສຸຂາວໂພຘນຕ຺ຖໍ ອິທມາຣທ຺ຘນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ນໍ ຘາຕູນນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕານໍເຍວ ປຖວີຘາຕຸອາທີນໍ. ອຸປາທາຍາຕິ ປຏິຈ຺ຈ. ເອເຕນ ປຈ຺ຈຍມຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ‘‘ຉຘາຕຸປຈ຺ຈຍາ ຄພ຺ຠສ຺ສາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕີ’’ຕິ. ກສ຺ສ ຉນ຺ນໍ ຘາຕູນໍ ປຈ຺ຈເຍນ, ກິໍ ມາຕຸ, ອຸທາຫຸ ປິຕູຕິ? ນ ມາຕຸ ນ ປິຕຸ, ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຓ຺ຫນກສຕ຺ຕສ຺ເສວ ປນ ຉນ຺ນໍ ຘາຕູນໍ ປຈ຺ຈເຍນ ຄພ຺ຠສ຺ສາວກ຺ກນ຺ຕິ ນາມ ໂຫຕິ. ຄພ຺ໂຠ ຈ ນາເມສ ນິຣຍຄພ຺ໂຠ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຄພ຺ໂຠ ເປຕ຺ຕິວິສຍຄພ຺ໂຠ ມນຸສ຺ສຄພ຺ໂຠ ເທວຄພ຺ໂຠຕິ ນານປ຺ປກາໂຣ ໂຫຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ມນຸສ຺ສຄພ຺ໂຠ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ອວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ໂອກ຺ກນ຺ຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ປາຕຸຠາໂວ ໂຫຕິ, ກຖໍ ໂຫຕີຕິ? ຕິຓ຺ຓໍ ສນ຺ນິປາເຕນ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສນ຺ນິປາຕາ ຄພ຺ຠສ຺ສາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ. ກຕເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ? ອິຘ ມາຕາປິຕໂຣ ຈ ສນ຺ນິປຕິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ມາຕາ ຈ ນ ອຸຕຸນີ ໂຫຕິ, ຄນ຺ຘພ຺ໂພ ຈ ນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ. ເນວ ຕາວ ຄພ຺ຠສ຺ສາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ. ອິຘ ມາຕາປິຕໂຣ ຈ ສນ຺ນິປຕິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ມາຕາ ຈ ອຸຕຸນີ ໂຫຕິ, ຄນ຺ຘພ຺ໂພ ຈ ນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ, ເນວ ຕາວ ຄພ຺ຠສ຺ສາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕາປິຕໂຣ ຈ ສນ຺ນິປຕິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ມາຕາ ຈ ອຸຕຸນີ ໂຫຕິ, ຄນ຺ຘພ຺ໂພ ຈ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຕິຓ຺ຓໍ ສນ຺ນິປາຕາ ຄພ຺ຠສ຺ສາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໐໘).

ໂອກ຺ກນ຺ຕິຍາ ສຕິ ນາມຣູປນ຺ຕິ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ວຕ຺ຖຸທສກໍ ກາຍທສກໍ ຠາວທສກໍ ຕໂຍ ອຣູປິໂນ ຂນ຺ຘາຕິ ເຕຕ຺ຕິໍສ ຘມ຺ມາ ຄຫິຕາ, ອິມສ຺ມິໍ ປນ ‘‘ໂອກ຺ກນ຺ຕິຍາ ສຕິ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘມ຺ປິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການໍ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ຈຕຸຕ຺ຕິໍສ ຘມ຺ມາ ຄຫິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ສຬາຍຕນນ຺ຕິອາທີຫິ ຍເຖວ ໂອກ຺ກນ຺ຕິຍາ ສຕິ ນາມຣູປປາຕຸຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ, ເອວໍ ນາມຣູເປ ສຕິ ສຬາຍຕນປາຕຸຠາໂວ, ສຬາຍຕເນ ສຕິ ຜສ຺ສປາຕຸຠາໂວ, ຜສ຺ເສ ສຕິ ເວທນາປາຕຸຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ.

ເວທິຍມານສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ເວທນໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕປິ ເວທິຍມາໂນຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຊານນ຺ໂຕປິ. ‘‘ເວທິຍາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເວທິຍຕີຕິ ມໍ ສງ຺ໂຆ ຘາເຣຕູ’’ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໒) ເອຕ຺ຖ ຫິ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ເວທິຍມາໂນ ນາມ, ‘‘ສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທິຍມາໂນ ສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທິຍາມີຕິ ປຊານາຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໑໓; ທີ. ນິ. ໒.໓໘໐; ວິຠ. ໓໖໓) ເອຕ຺ຖ ຊານນ຺ໂຕ. ອິຘາປິ ຊານນ຺ໂຕວ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ປຎ຺ຎເປມີຕິ ເອວໍ ຊານນ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ເອຕ຺ຕກໍ ທຸກ຺ຂໍ, ນຕ຺ຖິ ອິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຎເປມິ ໂພເຘມິ ຊານາເປມິ. ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂາທີສຸ ອຍໍ ສນ຺ນິຏ຺ຐານກຖາ – ຐເປຕ຺ວາ ຫິ ຕຓ຺ຫໍ ເຕຠູມກາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ທຸກ຺ຂໍ ນາມ, ຕສ຺ເສວ ປຠາວິກາ ປຸພ຺ພຕຓ຺ຫາ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ ນາມ, ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ສຈ຺ຈານໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິນິໂຣໂຘ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ ນາມ, ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ ນາມ. ອິຕິ ຠຄວາ ໂອກ຺ກນ຺ຕິຍາ ສຕິ ນາມຣູປນ຺ຕິ ກເຖນ຺ໂຕປິ ເວທິຍມານສ຺ສ ຊານມານສ຺ເສວ ກເຖສິ, ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ສຬາຍຕນນ຺ຕິ ກເຖນ຺ໂຕປິ, ສຬາຍຕນປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສຕິ ກເຖນ຺ໂຕປິ, ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາຕິ ກເຖນ຺ໂຕປິ, ເວທິຍມານສ຺ສ ໂຂ ປນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ປຎ຺ຎເປມີຕິ ກເຖນ຺ໂຕປິ, ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍຕິ, ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘຕິ, ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາຕິ ປຎ຺ຎເປມີຕິ ກເຖນ຺ໂຕປິ ເວທິຍມານສ຺ສ ຊານມານສ຺ເສວ ກເຖສິ.

ອິທານິ ຕານິ ປຏິປາຏິຍາ ຐປິຕານິ ສຈ຺ຈານິ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ສພ຺ພາກາເຣນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໕໓໗) ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ. ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ຕຕ຺ຖ ‘‘ທຸກ຺ຂສມຸທຍໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ຍາຍໍ ຕຓ຺ຫາ ໂປໂນພ຺ຠວິກາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໓໓; ທີ. ນິ. ໒.໔໐໐; ວິຠ. ໒໐໓) ອິມາຍ ຕນ຺ຕິຍາ ອາຄຕໍ, ອິຘ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ປຈ຺ຈຍາກາຣວເສນ. ຕຕ຺ຖ ຈ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ‘‘ໂຍ ຕສ຺ສາເຍວ ຕຓ຺ຫາຍ ອເສສວິຣາຄນິໂຣໂຘ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໓໔; ທີ. ນິ. ໒.໔໐໑; ວິຠ. ໒໐໔) ອິມາຍ ຕນ຺ຕິຍາ ອາຄຕໍ, ອິຘ ‘‘ອວິຊ຺ຊາຍຕ຺ເວວ ອເສສວິຣາຄນິໂຣຘາ’’ຕິ ປຈ຺ຈຍາກາຣນິໂຣຘວເສນ.

ຕຕ຺ຖ ອເສສວິຣາຄນິໂຣຘາຕິ ອເສສວິຣາເຄນ ຈ ອເສສນິໂຣເຘນ ຈ. ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເວວຈນເມວ. ສງ຺ຂາຣນິໂຣໂຘຕິ ສງ຺ຂາຣານໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິນິໂຣໂຘ ໂຫຕິ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິເມຫິ ປນ ປເທຫິ ຍໍ ອາຄມ຺ມ ອວິຊ຺ຊາທໂຍ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ອຕ຺ຖໂຕ ຕໍ ນິພ຺ພານໍ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ. ນິພ຺ພານຎ຺ຫິ ອວິຊ຺ຊານິໂຣໂຘຕິປິ ສງ຺ຂາຣນິໂຣໂຘຕິປິ ເອວໍ ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ນິໂຣຘນາເມນ ກຖີຍຕິ. ເກວລສ຺ສາຕິ ສກລສ຺ສ. ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສາຕິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂຣາສິສ຺ສ. ນິໂຣໂຘ ໂຫຕີຕິ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ນິໂຣໂຘ ນາມ ຂີຓາກາໂຣປິ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຣຫຕ຺ຕມ຺ປິ ນິພ຺ພານມ຺ປິ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ຂີຓາກາຣທສ຺ສນວເສນ ທ຺ວາທສສຸ ຐາເນສຸ ອຣຫຕ຺ຕໍ, ທ຺ວາທສສຸເຍວ ນິພ຺ພານໍ ກຖິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ນິພ຺ພານເມວ ສນ຺ຘາຍ ອິທນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກຕິ ນ ອຏ຺ຐຫິ ອງ຺ເຄຫິ ວິນິມຸຕ຺ໂຕ ອຎ຺ໂຎ ມຄ຺ໂຄ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ຍຖາ ປນ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກໍ ຕູຣິຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຎ຺ຈງ຺ຄມຕ຺ຕເມວ ຕູຣິຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເອວມິຘາປິ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກມຕ຺ຕເມວ ມຄ຺ໂຄ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອນິຄ຺ຄຫິໂຕຕິ ນ ນິຄ຺ຄຫິໂຕ. ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຫິ ຫາເປຕ຺ວາ ວາ ທສ຺ເສຕິ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ວາ ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ວາ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ‘‘ນ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ, ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ’’ຕິ ເອວໍ ຫາເປຕ຺ວາປິ ‘‘ປຎ຺ຈ ວາ ຉ ວາ’’ຕິ ເອວໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາປິ ‘‘ນ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ, ອຎ຺ຎາເນວ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານີ’’ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ຕສ຺ມາ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ອນິຄ຺ຄຫິໂຕ ນາມ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.