.ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ.

ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາເຍ

ຕິກນິປາຕ-ອຏ຺ຐກຖາ

໑. ປຐມປຓ຺ຓາສກໍ

໑. ພາລວຄ຺ໂຄ

໑. ຠຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑. ຕິກນິປາຕສ຺ສ ປຐເມ ຠຍານີຕິອາທີສຸ ຠຍນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາໂສ. ອຸປທ຺ທໂວຕິ ອເນກຄ຺ຄຕາກາໂຣ. ອຸປສຄ຺ໂຄຕິ ອຸປສຏ຺ຐາກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ລຄ຺ຄນາກາໂຣ.

ເຕສໍ ເອວໍ ນານຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ປພ຺ພຕວິສມນິສ຺ສິຕາ ໂຈຣາ ຊນປທວາສີນໍ ເປເສນ຺ຕິ – ‘‘ມຍໍ ອສຸກທິວເສ ນາມ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຄາມໍ ປຫຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເຕ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠຍໍ ສນ຺ຕາສໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຍໍ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາໂສ ນາມ. ‘‘ຍຖາ ໂນ ເຕ ໂຈຣາ ກຸປິຕາ ອນຕ຺ຖມ຺ປິ ອາວເຫຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖສາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທ຺ວິປທຈຕຸປ຺ປເທຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠູມິຍໍ ນິປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຑໍສມກສາທີຫິ ຂຊ຺ຊມານາ, ຄຸມ຺ພນ຺ຕຣານິ ປວິສນ຺ຕາ ຂາຓຸກຓ຺ຏເກ ມທ຺ທນ຺ຕິ. ເຕສໍ ເອວໍ ວິຈຣນ຺ຕານໍ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຠາໂວ ອເນກຄ຺ຄຕາກາໂຣ ນາມ. ຕໂຕ ໂຈເຣສຸ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ທິວເສ ອນາຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ‘‘ຕຸຈ຺ຉກສາສນໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຄາມໍ ປວິສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສປຣິກ຺ຂາຣາ ຄາມໍ ປວິສນ຺ຕິ. ອຖ ເຕສໍ ປວິຏ຺ຐຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຄາມໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ທ຺ວາເຣ ອຄ຺ຄິໍ ທຕ຺ວາ ມນຸສ຺ເສ ຆາເຕຕ຺ວາ ໂຈຣາ ສພ຺ພໍ ວິຠວໍ ວິລຸມ຺ປິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕສຸ ຆາຕິຕາວເສສາ ອຄ຺ຄິໍ ນິພ຺ພາເປຕ຺ວາ ໂກຏ຺ຐກຈ຺ຉາຍາຠິຕ຺ຕິຈ຺ຉາຍາທີສຸ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ລຄ຺ຄິຕ຺ວາ ນິສີທນ຺ຕິ ນຏ຺ຐໍ ອນຸໂສຈມານາ. ອຍໍ ອຸປສຏ຺ຐາກາໂຣ ລຄ຺ຄນາກາໂຣ ນາມ.

ນຬາຄາຣາຕິ ນເຬຫິ ຉນ຺ນປຏິຈ຺ຉນ຺ນອຄາຣາ. ເສສສມ຺ຠາຣາ ປເນຕ຺ຖ ຣຸກ຺ຂມຍາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕິຓາຄາເຣປິ ເອເສວ ນໂຍ. ກູຏາຄາຣານີຕິ ກູຏສງ຺ຄຫິຕານິ ອຄາຣານິ. ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາວລິຕ຺ຕານີຕິ ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ລິຕ຺ຕານິ. ນິວາຕານີຕິ ນິວາຣິຕວາຕປ຺ປເວສານິ. ຜຸສິຕຄ຺ຄຬານີຕິ ເຉເກຫິ ວຑ຺ຒກີຫິ ກຕຕ຺ຕາ ປິຏ຺ຐສງ຺ຆາຏມ຺ຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ຜຸສິຕກວາຏານິ. ປິຫິຕວາຕປານານີຕິ ຍຸຕ຺ຕວາຕປານານິ. ອິມິນາ ປທທ຺ວເຍນ ກວາຏວາຕປານານໍ ນິຈ຺ຈປິຫິຕຕໍ ອກເຖຕ຺ວາ ສມ຺ປຕ຺ຕິເຍວ ກຖິຕາ. ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ປນ ຕານິ ປິຘີຍນ຺ຕິ ຈ ວິວຣີຍນ຺ຕິ ຈ.

ພາລໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ພາລເມວ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ພາໂລ ຫິ ອປຓ຺ຑິຕປຸຣິໂສ ຣຊ຺ຊໍ ວາ ໂອປຣຊ຺ຊໍ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ປນ ມຫນ຺ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ກຕິປເຍ ອຕ຺ຕນາ ສທິເສ ວິຘວປຸຕ຺ເຕ ມຫາຘຸຕ຺ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເອຖ ອຫໍ ຕຸມ຺ເຫ ອິສ຺ສເຣ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປພ຺ພຕຄຫນາທີນິ ນິສ຺ສາຍ ອນ຺ຕມນ຺ເຕ ຄາເມ ປຫຣນ຺ໂຕ ທາມຣິກຠາວໍ ຊານາເປຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ນິຄເມປິ ຊນປເທປິ ປຫຣຕິ. ມນຸສ຺ສາ ເຄຫານິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ເຂມຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ຖຍມານາ ປກ຺ກມນ຺ຕິ. ເຕ ນິສ຺ສາຍ ວສນ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູປິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍປິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານານິ ປຫາຍ ປກ຺ກມນ຺ຕິ. ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ຠິກ຺ຂາປິ ເສນາສນມ຺ປິ ທຸລ຺ລຠໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ປຣິສານໍ ຠຍໍ ອາຄຕເມວ ໂຫຕິ. ປພ຺ພຊ຺ຊິເຕສຸປິ ທ຺ເວ ພາລາ ຠິກ຺ຂູ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິວາທໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ໂຈທນໍ ອາຣຠນ຺ຕິ. ອິຕິ ໂກສມ຺ພິວາສິການໍ ວິຍ ມຫາກລໂຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຈຕຸນ຺ນໍ ປຣິສານໍ ຠຍໍ ອາຄຕເມວ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ຍານິ ການິຈິ ຠຍານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສພ຺ພານິ ຕານິ ພາລໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ຍຖານຸສນ຺ຘິນາ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐເປສິ.

໒. ລກ຺ຂຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒. ທຸຕິເຍ ກາຍທ຺ວາຣາທິປວຕ຺ຕໍ ກມ຺ມໍ ລກ຺ຂຓໍ ສຎ຺ຊານນກາຣຓໍ ອສ຺ສາຕິ ກມ຺ມລກ຺ຂໂຓ. ອປທານໂສຠນີ ປຎ຺ຎາຕິ ຍາ ປຎ຺ຎາ ນາມ ອປທາເນນ ໂສຠຕິ, ພາລາ ຈ ປຓ຺ຑິຕາ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຈຣິເຕເນວ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພາເລນ ຫິ ຄຕມຄ຺ໂຄ ຣຸກ຺ຂຄຈ຺ຉຄາມນິຄມາທີນິ ຌາເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອິນ຺ທຄ຺ຄິໂນ ຄຕມຄ຺ໂຄ ວິຍ ໂຫຕິ, ຌາມຏ຺ຐານມຕ຺ຕເມວ ອງ຺ຄາຣມສິຉາຣິກາສມາກຸລໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ປຓ຺ຑິເຕນ ຄຕມຄ຺ໂຄ ກຸໂສພ຺ຠາທໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ວິວິຘສສ຺ສສມ຺ປທໍ ອາວຫມາເນນ ຈຕຸທີປິກເມເຆນ ຄຕມຄ຺ໂຄ ວິຍ ໂຫຕິ. ຍຖາ ເຕນ ຄຕມຄ຺ເຄ ອຸທກປູຣານິ ເຈວ ວິວິຘສສ຺ສຜລາຜລານິ ຈ ຕານິ ຕານິ ຐານານິ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ເອວໍ ປຓ຺ຑິເຕນ ຄຕມຄ຺ເຄ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍວ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ ໂນ ວິປຕ຺ຕິໂຍຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

໓. ຈິນ຺ຕີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓. ຕຕິເຍ ພາລລກ຺ຂຓານີຕິ ‘‘ພາໂລ ອຍ’’ນ຺ຕິ ເອເຕຫິ ລກ຺ຂີຍຕິ ຎາຍຕີຕິ ພາລລກ຺ຂຓານິ. ຕາເນວສ຺ສ ສຎ຺ຊານນກາຣຓານີຕິ ພາລນິມິຕ຺ຕານິ. ພາລາປທານານີຕິ ພາລສ຺ສ ອປທານານິ. ທຸຈ຺ຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕີຕິ ຈິນ຺ຕຍນ຺ໂຕ ອຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາທມິຈ຺ຉາທສ຺ສນວເສນ ທຸຈ຺ຈິນ຺ຕິຕເມວ ຈິນ຺ເຕຕິ. ທຸພ຺ຠາສິຕຠາສີຕິ ຠາສມາໂນປິ ມຸສາວາທາທິເຠທໍ ທຸພ຺ຠາສິຕເມວ ຠາສຕິ. ທຸກ຺ກຏກມ຺ມກາຣີຕິ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ປາຓາຕິປາຕາທິວເສນ ທຸກ຺ກຏກມ຺ມເມວ ກໂຣຕິ. ປຓ຺ຑິຕລກ຺ຂຓານີຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕານຸສາເຣເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສຸຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕີຕິອາທີນິ ເຈຕ຺ຖ ມໂນສຸຈຣິຕາທີນໍ ວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ.

໔. ອຈ຺ຈຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອປຣາຘໍ ອປຣາຘໂຕ ນ ປສ຺ສຕິ. ອຈ຺ຈຍໂຕ ທິສ຺ວາ ຍຖາຘມ຺ມໍ ນປ຺ປຏິກໂຣຕີຕິ ‘‘ອປຣທ຺ຘໍ ມຍາ’’ຕິ ຎຕ຺ວາປິ ໂຍ ຘມ຺ໂມ, ຕໍ ນ ກໂຣຕິ, ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຈ຺ຈຍໍ ນ ເທເສຕິ ນກ຺ຂມາເປຕິ. ອຈ຺ຈຍໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ຍຖາຘມ຺ມໍ ນປ຺ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ປຣສ຺ສ ‘‘ວິຣທ຺ຘໍ ມຍາ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຂມາເປນ຺ຕສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ. ສຸກ຺ກປກ຺ໂຂ ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໕. ອໂຍນິໂສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕. ປຎ຺ຈເມ ອໂຍນິໂສ ປຎ຺ຫໍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕີຕິ ‘‘ກຕິ ນຸ ໂຂ, ອຸທາຍິ, ອນຸສ຺ສຕິຏ຺ຐານານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ປຸພ຺ເພນິວາໂສ ອນຸສ຺ສຕິຏ຺ຐານໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ລາຬຸທາຍິຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ອນຸປາຍຈິນ຺ຕາຍ ອປຎ຺ຫເມວ ປຎ຺ຫນ຺ຕິ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ອໂຍນິໂສ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕາ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ຈິນ຺ຕິຕໍ ປນ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕປິ ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ເອກມ຺ປິ ຊາຕິ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ໂສເຍວ ເຖໂຣ ວິຍ ອໂຍນິໂສ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕາ ໂຫຕິ, ອປຎ຺ຫເມວ ປຎ຺ຫນ຺ຕິ ກເຖຕິ. ປຣິມຓ຺ຑເລຫິ ປທພ຺ຍຎ຺ຊເນຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ປທເມວ ອຕ຺ຖສ຺ສ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ປທພ຺ຍຎ຺ຊນໍ. ຕໍ ອກ຺ຂຣປາຣິປູຣິໍ ກຕ຺ວາ ທສວິຘໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນພຸທ຺ຘິໍ ອປຣິຫາເປຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ປຣິມຓ຺ຑລໍ ນາມ ໂຫຕິ, ເອວຣູເປຫິ ປທພ຺ຍຎ຺ຊເນຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສິລິຏ຺ເຐຫີຕິ ປທສິລິຏ຺ຐຕາຍ ສິລິຏ຺ເຐຫິ. ອຸປຄເຕຫີຕິ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ກາຣຓຎ຺ຈ ອຸປຄເຕຫິ. ນາພ຺ຠນຸໂມທິຕາຕິ ເອວໍ ໂຍນິໂສ ສພ຺ພໍ ກາຣຓສມ຺ປນ຺ນໍ ກຕ຺ວາປິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕໍ ປຣສ຺ສ ປຎ຺ຫໍ ນາຠິນຸໂມທຕິ ນາຠິນນ຺ທຕິ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປຎ຺ຫໍ ລາຬຸທາຍິຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ. ຍຖາຫ –

‘‘ອຏ຺ຐານໍ ໂຂ ເອຕໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອນວກາໂສ, ຍໍ ໂສ ອຕິກ຺ກມ຺ເມວ ກພຬີກາຣາຫາຣຠກ຺ຂານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ມໂນມຍໍ ກາຍໍ ອຸປປນ຺ໂນ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາປິ ວຸຏ຺ຐເຫຍ຺ຍາປິ, ນຕ຺ເຖຕໍ ຐານ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໑໖໖).

ໂຍນິໂສ ປຎ຺ຫໍ ກຕ຺ຕາຕິອາທີສຸ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ໂຍນິໂສວ ປຎ຺ຫໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ໂຍນິໂສ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕາ ໂຫຕິ. ເຖໂຣ ຫິ ‘‘ກຕິ ນຸ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ອນຸສ຺ສຕິຏ຺ຐານານີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ‘‘ອຍໍ ປຎ຺ໂຫ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ໂຍນິໂສ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ໂຍນິໂສ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ອນຸສ຺ສຕິຏ຺ຐານໍ ເອວໍຠາວິຕໍ ເອວໍພຫຸລີກຕໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. ອພ຺ຠນຸໂມທິຕາ ໂຫຕີຕິ ຕຖາຄໂຕ ວິຍ ໂຍນິໂສ ອພ຺ຠນຸໂມທິຕາ ໂຫຕິ. ຕຖາຄໂຕ ຫິ ອານນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ປຎ຺ເຫ ວິສ຺ສຊ຺ຊິເຕ ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອານນ຺ທ, ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ອານນ຺ທ, ອິມມ຺ປິ ຉຏ຺ຐໍ ອນຸສ຺ສຕິຏ຺ຐານໍ ຘາເຣຫິ. ອິຘານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ສໂຕວ ອຠິກ຺ກມຕິ ສໂຕວ ປຏິກ຺ກມຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຉຏ຺ຐາທີນິ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖາເນວ.

໙. ຂຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙. ນວເມ ສຸກ຺ກປກ຺ໂຂ ປຸພ຺ພຠາເຄ ທສຫິປິ ກຸສລກມ຺ມປເຖຫິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ, ອຸປຣິ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ລພ຺ຠຕິ. ພຫຸຎ຺ຈ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສກປຸຎ຺ຎໍ ກຖິຕໍ.

໑໐. ມລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໐. ທສເມ ທຸສ຺ສີລຠາໂວ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ, ທຸສ຺ສີລ຺ຍເມວ ມລໍ ທຸສ຺ສີລ຺ຍມລໍ. ເກນຏ຺ເຐນ ມລນ຺ຕິ? ອນຸທຫນຏ຺ເຐນ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘຏ຺ເຐນ ກິລິຏ຺ຐກຣຓຏ຺ເຐນ ຈ. ຕຎ຺ຫິ ນິຣຍາທີສຸ ອປາເຍສຸ ອນຸທຫຕີຕິ ອນຸທຫນຏ຺ເຐນປິ ມລໍ. ເຕນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ມາຕາປິຕູນມ຺ປິ ສນ຺ຕິເກ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສາປິ ອນ຺ຕເຣ ໂພຘິເຈຕິຍຏ຺ຐາເນສຸປິ ຊິຄຸຈ຺ຉນີໂຍ ໂຫຕິ, ສພ຺ພທິສາສຸ ຈສ຺ສ ‘‘ເອວຣູປໍ ກິຣ ເຕນ ປາປກມ຺ມໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ອວຓ຺ຓຄນ຺ໂຘ ວາຍຕີຕິ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘຏ຺ເຐນປິ ມລໍ. ເຕນ ຈ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ອຸປຕາປຎ຺ເຈວ ລຠຕິ, ກາຍກມ຺ມາທີນິ ຈສ຺ສ ອສຸຈີນິ ໂຫນ຺ຕິ ອປຠສ຺ສຣານີຕິ ກິລິຏ຺ຐກຣຓຏ຺ເຐນປິ ມລໍ. ອປິຈ ຕໍ ເທວມນຸສ຺ສສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ເຈວ ນິພ຺ພານສມ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ມິລາເປຕີຕິ ມິລາປນຏ຺ເຐນປິ ມລນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິສ຺ສາມລມຈ຺ເຉຣມເລສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ພາລວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.

໒. ຣຖກາຣວຄ຺ໂຄ

໑. ຎາຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑. ທຸຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ຎາໂຕຕິ ປຎ຺ຎາໂຕ ປາກໂຏ. ອນນຸໂລມິເກຕິ ສາສນສ຺ສ ນ ອນຸໂລເມຕີຕິ ອນນຸໂລມິກໍ, ຕສ຺ມິໍ ອນນຸໂລມິເກ. ກາຍກມ຺ເມຕິ ປາຓາຕິປາຕາທິມ຺ຫິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕ. ໂອຬາຣິກໍ ວາ ເອຕໍ, ນ ເອວຣູເປ ສມາທເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ທິສາ ນມສ຺ສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຠູຕພລິໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອວຣູເປ ສມາທເປຕິ ຄຓ຺ຫາເປຕິ. ວຈີກມ຺ເມປິ ມຸສາວາທາທີນິ ໂອຬາຣິການິ, ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ປຣສ຺ສ ອທາຕຸກາເມນ ‘‘ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອຍໍ ວຎ຺ຈນມຸສາວາໂທ ນາມ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອວຣູເປ ສມາທເປຕິ. ມໂນກມ຺ເມປິ ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ ໂອຬາຣິກາ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວິສໍວາເທຕ຺ວາ ກເຖນ຺ໂຕ ປນ ອນນຸໂລມິເກສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມາທເປຕິ ນາມ ທກ຺ຂິຓວິຫາຣວາສິຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ. ຕໍ ກິຣ ເຖຣໍ ເອໂກ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ອມຈ຺ຈປຸຕ຺ໂຕ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ເມຕ຺ຕາຍນ຺ເຕນ ປຐມໍ ກີທິເສ ປຸຄ຺ຄເລ ເມຕ຺ຕາຍິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເຖໂຣ ສຠາຄວິສຠາຄໍ ອນາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ປິຍປຸຄ຺ຄເລ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສ ຈ ຠຣິຍາ ປິຍາ ໂຫຕິ ມນາປາ, ໂສ ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ເມຕ຺ຕາຍນ຺ໂຕ ອຸມ຺ມາທໍ ປາປຸຓິ. ກຖໍ ປເນສ ພຫຸຊນອຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ? ເອວຣູປສ຺ສ ຫິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທໂຍ ເຈວ ອຸປຏ຺ຐາກາທໂຍ ຈ ເຕສໍ ອາຣກ຺ຂເທວຕາ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຕາສໍ ຕາສໍ ມິຕ຺ຕຠູຕາ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ເສສເທວຕາ ຈ ‘‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ນ ອຊານິຕ຺ວາ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເຕນ ກຕເມວ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອວເມສ ພຫຸຊນອຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ.

ສຸກ຺ກປກ຺ເຂ ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓິອາທີນໍເຍວ ວເສນ ກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມານິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປນ ອວິສໍວາເທຕ຺ວາ ກເຖນ຺ໂຕ ອນຸໂລມິເກສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມາທເປຕິ ນາມ ໂກຬິຕວິຫາຣວາສີ ຈຕຸນິກາຍິກຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ. ຕສ຺ສ ກິຣ ເຊຏ຺ຐຠາຕາ ນນ຺ທາຠຍຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ໂປຕລິຍວິຫາເຣ ວສນ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ໂຣເຄ ສມຸຏ຺ຐິເຕ ກນິຏ຺ຐໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ອາວຸໂສ, ມຍ຺ຫໍ ສລ຺ລຫຸກໍ ກຕ຺ວາ ເອກໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖຫີ’’ຕິ. ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ເຎນ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນນ, ກພຬີກາຣາຫາຣໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ? ກິມຕ຺ຖິໂກ ເອສ, ອາວຸໂສຕິ? ຠນ຺ເຕ, ກພຬີກາຣາຫາໂຣ ອຸປາທາຣູປໍ, ເອກສ຺ມິຎ຺ຈ ອຸປາທາຣູເປ ທິຏ຺ເຐ ເຕວີສຕິ ອຸປາທາຣູປານິ ປາກຏານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ໂສ ‘‘ວຏ຺ຏິສ຺ສຕິ, ອາວຸໂສ, ເອຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ຕໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ກພຬີກາຣາຫາຣໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຸປາທາຣູປໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ວິວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອຖ ນໍ ເຖຣໍ ພຫິວິຫາຣາ ອນິກ຺ຂນ຺ຕເມວ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ, ‘‘ອາວຸໂສ, ມຫາອວສ຺ສໂຍສິ ມຍ຺ຫໍ ຊາໂຕ’’ຕິ ກນິຏ຺ຐຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຕ຺ຕນາ ປຏິລທ຺ຘຄຸຓໍ ອາໂຣເຈສິ. ພຫຸຊນຫິຕາຍາຕິ ເອຕສ຺ສປິ ຫິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທໂຍ ‘‘ອຍໍ ນ ອຊານິຕ຺ວາ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເຕນ ກຕເມວ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ນາມ ໂຫຕີຕິ.

໒. ສາຣຓີຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒. ທຸຕິເຍ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສາຕິ ຊາຕິຍາ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ຣາຊາຠິເສເກນ ມຸທ຺ຘນິ ອຠິສິຕ຺ຕສ຺ສ. ສາຣຓີຍານິ ຠວນ຺ຕີຕິ ສຣິຕພ຺ພານິ ອສມ຺ມຸສ຺ສນີຍານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຊາໂຕຕິ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ຍາວຊີວໍ ສາຣຓີຍນ຺ຕິ ທຫຣກາເລ ຊານິຕຸມ຺ປິ ນ ສກ຺ກາ, ອປຣຠາເຄ ປນ ມາຕາປິຕຸອາທີຫິ ຎາຕເກຫິ ວາ ທາສາທີຫິ ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ອສຸກຊນປເທ ອສຸກນຄເຣ ອສຸກທິວເສ ອສຸກນກ຺ຂຕ຺ເຕ ຊາໂຕ’’ຕິ ອາຈິກ຺ຂິເຕ ສຸຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວຊີວໍ ສຣຕິ ນ ສມ຺ມຸສ຺ສຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຍາວຊີວໍ ສາຣຓີຍໍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຕິຍນ຺ຕິ ອຠິເສກຏ຺ຐານໍ ນາມ ຣຎ຺ໂຎ ພລວຕຸຏ຺ຐິກຣໍ ໂຫຕິ, ເຕນສ຺ສ ຕໍ ຍາວຊີວໍ ສາຣຓີຍໍ. ສງ຺ຄາມວິຊຍຏ຺ຐາເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ສງ຺ຄາມນ຺ຕິ ຍຸທ຺ຘໍ. ອຠິວິຊິນິຕ຺ວາຕິ ຊິນິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕຸມທ຺ທນໍ ກຕ຺ວາ. ຕເມວ ສງ຺ຄາມສີສນ຺ຕິ ຕເມວ ສງ຺ຄາມຏ຺ຐານໍ. ອຊ຺ຌາວສຕີຕິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອາວສຕິ.

ອິທານິ ຍສ຺ມາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ຊາຕິຏ຺ຐານາທີຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ອິມສ຺ມິໍ ປນ ສາສເນ ຕປ຺ປຏິຠາເຄ ຕໂຍ ປຸຄ຺ຄເລ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິທໍ ກາຣຓໍ ອາຠຕໍ, ຕສ຺ມາ ເຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລມ຺ປິ ປພ຺ພຊ຺ຊານິສ຺ສິຕເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສາຣຓີຍໍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອຫໍ ອສຸກຣຏ຺ເຐ ອສຸກຊນປເທ ອສຸກວິຫາເຣ ອສຸກມາຬເກ ອສຸກທິວາຏ຺ຐາເນ ອສຸກຈງ຺ກເມ ອສຸກຣຸກ຺ຂມູເລ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ ເອວໍ ຍາວຊີວໍ ສຣິຕພ຺ພເມວ ໂຫຕິ ນ ສມ຺ມຸສ຺ສິຕພ຺ພໍ.

ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ທຸກ຺ຂໍ, ນ ອິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຕ຺ຖິ. ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍຕິ ເອຕ຺ຕໂກ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ, ນ ອິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ ອຕ຺ຖີຕິ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອວເມຕ຺ຖ ຈຕູຫິ ສຈ຺ເຈຫິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄ ກຖິໂຕ. ກສິຓປຣິກມ຺ມວິປສ຺ສນາຎາຓານິ ປນ ມຄ຺ຄສນ຺ນິສ຺ສິຕາເນວ ໂຫນ຺ຕິ. ສາຣຓີຍໍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອຫໍ ອສຸກຣຏ຺ເຐ…ເປ… ອສຸກຣຸກ຺ຂມູເລ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຊາໂຕ’’ຕິ ຍາວຊີວໍ ສາຣຓີຍໍ ໂຫຕິ ອສມ຺ມຸສ຺ສນີຍໍ.

ອາສວານໍ ຂຍາຕິ ອາສວານໍ ຂເຍນ. ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຜລສມາຘິໍ. ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຜລປຎ຺ຎໍ. ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕນາວ ອຠິວິສິຏ຺ຐາຍ ປຎ຺ຎາຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ. ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີຕິ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ສາຣຓີຍນ຺ຕິ ‘‘ມຍາ ອສຸກຣຏ຺ເຐ…ເປ… ອສຸກຣຸກ຺ຂມູເລ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຣຫຕ຺ຕປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ ນາມ ຍາວຊີວໍ ສາຣຓີຍໍ ໂຫຕິ ອສມ຺ມຸສ຺ສນີຍນ຺ຕິ ຍຖານຸສນ຺ຘິນາວ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐເປສິ.

໓. ອາສໍສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓. ຕຕິເຍ ສນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ຖິ ອຸປລພ຺ຠນ຺ຕິ. ສໍວິຊ຺ຊມານາຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ໂລກສ຺ມິນ຺ຕິ ສຕ຺ຕໂລເກ. ນິຣາໂສຕິ ອນາໂສ ອປຕ຺ຖໂນ. ອາສໍໂສຕິ ອາສໍສມາໂນ ປຕ຺ຖຍມາໂນ. ວິຄຕາໂສຕິ ອປຄຕາໂສ. ຈຓ຺ຑາລກຸເລຕິ ຈຓ຺ຑາລານໍ ກຸເລ. ເວນກຸເລຕິ ວິລີວກາຣກຸເລ. ເນສາທກຸເລຕິ ມິຄລຸທ຺ທການໍ ກຸເລ. ຣຖກາຣກຸເລຕິ ຈມ຺ມກາຣກຸເລ. ປຸກ຺ກຸສກຸເລຕິ ປຸປ຺ຜຈ຺ຉຑ຺ຑກກຸເລ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ກຸລວິປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຍສ຺ມາ ນີຈກຸເລ ຊາໂຕປິ ເອກຈ຺ໂຈ ອຑ຺ໂຒ ໂຫຕິ ມຫທ຺ຘໂນ, ອຍໍ ປນ ນ ຕາທິໂສ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ໂຠຄວິປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ທລິທ຺ເທຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ທລິທ຺ເທຕິ ທາລິທ຺ທິເຍນ ສມນ຺ນາຄເຕ. ອປ຺ປນ຺ນປານໂຠຊເນຕິ ປຣິຕ຺ຕກອນ຺ນປານໂຠຊເນ. ກສິຣວຸຕ຺ຕິເກຕິ ທຸກ຺ຂຊີວິເກ, ຍຕ຺ຖ ວາຍາເມນ ປໂຍເຄນ ຊີວິຕວຸຕ຺ຕິໍ ສາເຘນ຺ຕິ, ຕຖາຣູເປຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຕ຺ຖ ກສິເຣນ ຆາສຈ຺ຉາໂທ ລພ຺ຠຕີຕິ ຍສ຺ມິໍ ກຸເລ ທຸກ຺ເຂນ ຍາຄຸຠຕ຺ຕຆາໂສ ຈ ໂກປີນມຕ຺ຕໍ ອຈ຺ຉາທນຎ຺ຈ ລພ຺ຠຕິ.

ອິທານິ ຍສ຺ມາ ເອກຈ຺ໂຈ ນີຈກຸເລ ຊາໂຕປິ ອຸປຘິສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອຕ຺ຕຠາວສມິທ຺ຘິຍໍ ຐິໂຕ, ອຍຎ຺ຈ ນ ຕາທິໂສ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ສຣີຣວິປຕ຺ຕິມ຺ປິ ທສ຺ເສຕຸໍ ໂສ ຈ ໂຫຕິ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓຕິ ປໍສຸປິສາຈໂກ ວິຍ ຌາມຂາຓຸວຓ຺ໂຓ. ທຸທ຺ທສິໂກຕິ ວິຊາຕມາຕຸຍາປິ ອມນາປທສ຺ສໂນ. ໂອໂກຏິມໂກຕິ ລກຸຓ຺ຑໂກ. ກາໂຓຕິ ເອກກ຺ຂິກາໂຓ ວາ ອຸຠຍກ຺ຂິກາໂຓ ວາ. ກຸຓີຕິ ເອກຫຕ຺ຖກຸຓີ ວາ ອຸຠຍຫຕ຺ຖກຸຓີ ວາ. ຂຎ຺ໂຊຕິ ເອກປາທຂຎ຺ໂຊ ວາ ອຸຠຍປາທຂຎ຺ໂຊ ວາ. ປກ຺ຂຫໂຕຕິ ຫຕປກ຺ໂຂ ປີຐສປ຺ປີ. ປທີເປຍ຺ຍສ຺ສາຕິ ວຏ຺ຏິເຕລກປລ຺ລກາທິໂນ ປທີປອຸປກຣຓສ຺ສ. ຕສ຺ສ ນ ເອວໍ ໂຫຕີຕິ. ກສ຺ມາ ນ ໂຫຕິ? ນີຈກຸເລ ຊາຕຕ຺ຕາ.

ເຊຏ຺ໂຐຕິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ເຊຏ຺ເຐ ສຕິ ກນິຏ຺ໂຐ ອາສໍ ນ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ເຊຏ຺ໂຐຕິ ອາຫ. ອາຠິເສໂກຕິ ເຊຏ຺ໂຐປິ ນ ອຠິເສກາຣໂຫ ອາສໍ ນ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ອາຠິເສໂກຕິ ອາຫ. ອນຠິສິຕ຺ໂຕຕິ ອຠິເສກາຣໂຫປິ ກາຓກຸຓິອາທິໂທສຣຫິໂຕ ສກິໍ ອຠິສິຕ຺ໂຕ ປຸນ ອຠິເສເກ ອາສໍ ນ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ອນຠິສິຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ. ອຈລປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ເຊຏ຺ໂຐປິ ອາຠິເສໂກ ອນຠິສິຕ຺ໂຕ ມນ຺ໂທ ອຸຕ຺ຕານເສຍ຺ຍໂກ, ໂສປິ ອຠິເສເກ ອາສໍ ນ ກໂຣຕິ. ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິໂກ ປນ ປຎ຺ຎາຍມານມສ຺ສຸເຠໂທ ອຈລປ຺ປຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ມຫນ຺ຕມ຺ປິ ຣຊ຺ຊໍ ວິຈາເຣຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຈລປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕີຕິ ກສ຺ມາ ໂຫຕິ? ມຫາຊາຕິຕາຍ.

ທຸສ຺ສີໂລຕິ ນິສ຺ສີໂລ. ປາປຘມ຺ໂມຕິ ລາມກຘມ຺ໂມ. ອສຸຈີຕິ ອສຸຈີຫິ ກາຍກມ຺ມາທີຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ສງ຺ກສ຺ສຣສມາຈາໂຣຕິ ສງ຺ກາຫິ ສຣິຕພ຺ພສມາຈາໂຣ, ກິຎ຺ຈິເທວ ອສາຣຸປ຺ປໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ອິມິນາ ກຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປເຣສໍ ອາສງ຺ກນີຍສມາຈາໂຣ, ອຕ຺ຕນາເຍວ ວາ ສງ຺ກາຫິ ສຣິຕພ຺ພສມາຈາໂຣ, ສາສງ຺ກສມາຈາໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສ ຫິ ທິວາຏ຺ຐານາທີສຸ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິເທວ ມນ຺ຕຍນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິເມ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ມນ຺ເຕນ຺ຕິ, ກຈ຺ຈິ ນຸ ໂຂ ມຍາ ກຕກມ຺ມໍ ຊານິຕ຺ວາ ມນ຺ເຕນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ສາສງ຺ກສມາຈາໂຣ ໂຫຕິ. ປຏິຈ຺ຉນ຺ນກມ຺ມນ຺ໂຕຕິ ປຏິຈ຺ຉາເທຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕເກນ ປາປກມ຺ເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອສ຺ສມໂຓ ສມຓປຏິຎ຺ໂຎຕິ ອສ຺ສມໂຓ ຫຸຕ຺ວາວ ສມຓປຕິຣູປກຕາຍ ‘‘ສມໂຓ ອຫ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຏິຎ຺ໂຎ. ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິປຏິຎ຺ໂຎຕິ ອຎ຺ເຎ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ສຸນິວຕ຺ເຖ ສຸປາຣຸເຕ ສຸມ຺ຠກປຕ຺ຕຘເຣ ຄາມນິຄມຣາຊຘານີສຸ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ຕາທິເສນ ອາກາເຣນ ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊນໂຕ ‘‘ອຫໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ເທນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ. ‘‘ອຫໍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸໂປສຖຄ຺ຄາທີນິ ປວິສນ຺ໂຕ ປນ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິປຏິຎ຺ໂຎ ໂຫຕິເຍວ, ຕຖາ ສງ຺ຆິກໍ ລາຠໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ. ອນ຺ໂຕປູຕີຕິ ປູຕິນາ ກມ຺ເມນ ອນ຺ໂຕ ອນຸປວິຏ຺ໂຐ. ອວສ຺ສຸໂຕຕິ ຣາຄາທີຫິ ຕິນ຺ໂຕ. ກສມ຺ພຸຊາໂຕຕິ ສຎ຺ຊາຕຣາຄາທິກຈວໂຣ. ຕສ຺ສ ນ ເອວໍ ໂຫຕີຕິ. ກສ຺ມາ ນ ໂຫຕິ? ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມອຸປນິສ຺ສຍສ຺ສ ນຕ຺ຖິຕາຍ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕີຕິ. ກສ຺ມາ ໂຫຕິ? ມຫາສີລສ຺ມິໍ ປຣິປູຣກາຣິຕາຍ.

໔. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຈຕູຫິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ ຊນໍ ຣຎ຺ເຊຕີຕິ ຣາຊາ. ຈກ຺ກໍ ວຕ຺ເຕຕີຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ. ວຕ຺ຕິຕໍ ວາ ອເນນ ຈກ຺ກນ຺ຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ. ຘມ຺ໂມ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຘມ຺ມິໂກ. ຘມ຺ເມເນວ ທສວິເຘນ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ເຕນ ຣາຊາ ຊາໂຕຕິ ຘມ຺ມຣາຊາ. ໂສປິ ນ ອຣາຊກນ຺ຕິ ໂສປິ ອຎ຺ຎໍ ນິສ຺ສຍຣາຊານໍ ອລຠິຕ຺ວາ ຈກ຺ກໍ ນາມ ວຕ຺ເຕຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕິ ສຕ຺ຖາ ເທສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຍຖານຸສນ຺ຘິໍ ອປາເປຕ຺ວາວ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ກສ຺ມາ? ອນຸສນ຺ຘິກຸສລາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ, ພຫູ ຫິ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຕຖາຣູປາ ຠິກ຺ຂູ, ອຖາຫໍ ເຕຫິ ປຸຏ຺ໂຐ ເທສນໍ ວຑ຺ເຒສ຺ສາມີຕິ. ອເຖໂກ ອນຸສນ຺ຘິກຸສໂລ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ໂກ ປນ, ຠນ຺ເຕຕິອາທິມາຫ. ຠຄວາປິສ຺ສ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ໂມ ຠິກ຺ຂູຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ໂມຕິ ທສກຸສລກມ຺ມປຖຘມ຺ໂມ. ຘມ຺ມນ຺ຕິ ຕເມວ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ຘມ຺ມໍ. ນິສ຺ສາຍາຕິ ຕທຘິຏ຺ຐາເນນ ເຈຕສາ ຕເມວ ນິສ຺ສຍໍ ກຕ຺ວາ. ຘມ຺ມໍ ສກ຺ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ຍຖາ ກໂຕ ໂສ ຘມ຺ໂມ ສຸຏ຺ຐຸ ກໂຕ ໂຫຕິ, ເອວເມຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ຘມ຺ມໍ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ຕສ຺ມິໍ ຄາຣວຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຕໍ ຄຣຸກໂຣນ຺ໂຕ. ຘມ຺ມໍ ອປຈາຍມາໂນຕິ ຕສ຺ເສວ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຎ຺ຊລິກຣຓາທີຫິ ນີຈວຸຕ຺ຕິຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ຘມ຺ມທ຺ຘໂຊ ຘມ຺ມເກຕູຕິ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ຘຊມິວ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ເກຕຸມິວ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຍາ ຘມ຺ມທ຺ຘໂຊ ຘມ຺ມເກຕຸ ຈ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ມາຘິປເຕຍ຺ໂຍຕິ ຘມ຺ມາຘິປຕິຠູຕາຄຕຠາເວນ ຘມ຺ມວເສເນວ ຈ ສພ຺ພກິຣິຍານໍ ກຣເຓນ ຘມ຺ມາຘິປເຕຍ຺ໂຍ ຫຸຕ຺ວາ. ຘມ຺ມິກໍ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິໍ ສໍວິທຫຕີຕິ ຘມ຺ໂມ ອສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ຘມ຺ມິກາ, ຣກ຺ຂາ ຈ ອາວຣຓຎ຺ຈ ຄຸຕ຺ຕິ ຈ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຣໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຂນ຺ຕິອາທໂຍ ຣກ຺ຂາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂຕິ. ຂນ຺ຕິຍາ ອວິຫິໍສາຍ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາຍ ອນຸທ຺ທຍາຍາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໘໕). ນິວາສນປາຣຸປນເຄຫາທີນິ ອາວຣຓໍ. ໂຈຣາທິອຸປທ຺ທວນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ໂຄປາຍນາ ຄຸຕ຺ຕິ. ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ສຸຏ຺ຐຸ ວິທຫຕິ ປວຕ຺ເຕຕິ ຐເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ຍຕ຺ຖ ສາ ສໍວິທຫິຕພ຺ພາ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອນ຺ໂຕຊນສ຺ມິນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ອນ຺ໂຕຊນສງ຺ຂາຕໍ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ສີລສໍວເຣ ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ວຕ຺ຖຄນ຺ຘມາລາທີນິ ຈສ຺ສ ທທມາໂນ ສພ຺ໂພປທ຺ທເວ ຈສ຺ສ ນິວາຣຍມາໂນ ຘມ຺ມິກໍ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິໍ ສໍວິທຫຕິ ນາມ. ຂຕ຺ຕິຍາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ອຠິສິຕ຺ຕຂຕ຺ຕິຍາ ຠທ຺ຣອສ຺ສາຊານີຍາທິຣຕນສມ຺ປທາເນນປິ ອຸປຄຓ຺ຫິຕພ຺ພາ, ອນຸຍນ຺ຕາ ຂຕ຺ຕິຍາ ເຕສໍ ອນຸຣູປຍານວາຫນສມ຺ປທາເນນປິ ປຣິໂຕເສຕພ຺ພາ, ພລກາໂຍ ກາລໍ ອນຕິກ຺ກເມຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕເວຕນສມ຺ປທາເນນປິ ອນຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອນ຺ນປານວຕ຺ຖາທິນາ ເທຍ຺ຍຘມ຺ເມນ, ຄຫປຕິກາ ຠຕ຺ຕພີຊນງ຺ຄລພລິພທ຺ທາທິສມ຺ປທາເນນ, ຕຖາ ນິຄມວາສິໂນ ເນຄມາ ຊນປທວາສິໂນ ຈ ຊານປທາ. ສມິຕປາປພາຫິຕປາປາ ປນ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສມຓປຣິກ຺ຂາຣສມ຺ປທາເນນ ສກ຺ກາຕພ຺ພາ, ມິຄປກ຺ຂິໂນ ອຠຍທາເນນ ສມສ຺ສາເສຕພ຺ພາ.

ຘມ຺ເມເນວ ຈກ຺ກໍ ວຕ຺ເຕຕີຕິ ທສກຸສລກມ຺ມປຖຘມ຺ເມເນວ ຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ຕໍ ໂຫຕິ ຈກ຺ກໍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ຕໍ ເຕນ ເອວໍ ປວຕ຺ຕິຕໍ ອາຓາຈກ຺ກໍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍໍ ໂຫຕິ. ເກນຈິ ມນຸສ຺ສຠູເຕນາຕິ ເທວຕາ ນາມ ອຕ຺ຕນາ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕເມວ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕາ ອຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ‘‘ມນຸສ຺ສຠູເຕນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກນາຕິ ປຏິອຕ຺ຖິເກນ, ປຏິສຕ຺ຕຸນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ມິໂກຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ທສກຸສລກມ຺ມປຖວເສນ ຘມ຺ມິໂກ, ຕຖາຄໂຕ ປນ ນວໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມວເສນ. ຘມ຺ມຣາຊາຕິ ນວຫິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມຫິ ມຫາຊນໍ ຣຎ຺ເຊຕີຕິ ຘມ຺ມຣາຊາ. ຘມ຺ມໍເຍວາຕິ ນວໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມເມວ ນິສ຺ສາຍ ຕເມວ ສກ຺ກໂຣນ຺ໂຕ ຕໍ ຄຣຸກໂຣນ຺ໂຕ ຕໍ ອປຈາຍມາໂນ. ໂສວສ຺ສ ຘມ຺ໂມ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຕຏ຺ເຐນ ຘໂຊຕິ ຘມ຺ມທ຺ຘໂຊ. ໂສວສ຺ສ ເກຕູຕິ ຘມ຺ມເກຕຸ. ຕເມວ ອຘິປຕິໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ວິຫຣຕີຕິ ຘມ຺ມາຘິປເຕຍ຺ໂຍ. ຘມ຺ມິກໍ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມທາຍິກຣກ຺ຂຎ຺ຈ ອາວຣຓຎ຺ຈ ຄຸຕ຺ຕິຎ຺ຈ. ສໍວິທຫຕີຕິ ຐເປຕິ ປຎ຺ຎເປຕິ. ເອວຣູປນ຺ຕິ ຕິວິຘໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ນ ເສວິຕພ຺ພໍ, ສຸຈຣິຕໍ ເສວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສໍວິທຫິຕ຺ວາຕິ ຐເປຕ຺ວາ ກເຖຕ຺ວາ. ຘມ຺ເມເນວ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ນວໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມເນວ ອສທິສໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ຕໍ ໂຫຕິ ຈກ຺ກໍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ຕໍ ເອວໍ ປວຕ຺ຕິຕໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ເອເຕສຸ ສມຓາທີສຸ ເອເກນປິ ປຏິວຕ຺ເຕຕຸໍ ປຏິພາຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

໕. ສເຈຕນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕. ປຎ຺ຈເມ ອິສິປຕເນຕິ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສງ຺ຂາຕານໍ ອິສີນໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນຕ຺ຖາຍ ເຈວ ອຸໂປສຖກຣຓຕ຺ຖາຍ ຈ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕເນ, ສນ຺ນິປາຕຏ຺ຐາເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປທເນຕິປິ ປາໂຐ, ອຍເມວ ອຕ຺ໂຖ. ມິຄທາເຍຕິ ມິຄານໍ ອຠຍຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ເນ. ຉຫິ ມາເສຫິ ຉາຣຕ຺ຕູເນຫີຕິ ໂສ ກິຣ ຣຎ຺ຎາ ອາຓຕ຺ຕທິວເສເຍວ ສພ຺ພູປກຣຓານິ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອນ຺ເຕວາສິເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຄາມທ຺ວາຣຄາມມຊ຺ຌເທວກຸລສຸສານາທີສຸ ຐິຕຣຸກ຺ເຂ ເຈວ ຌາມປຕິຕສຸກ຺ຂຣຸກ຺ເຂ ຈ ວິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປນ຺ນປເທເສ ຐິເຕ ສພ຺ພໂທສວິວຊ຺ຊິເຕ ນາຠິອຣເນມີນໍ ອນຸຣູເປ ຣຸກ຺ເຂ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ຈກ຺ກໍ ອກາສິ. ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ເຂ ວິຈິນິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ເຈວ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ເອຕ຺ຕໂກ ກາໂລ ວີຕິວຕ຺ໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຉຫິ ມາເສຫິ ຉາຣຕ຺ຕູເນຫີ’’ຕິ. ນານາກຣຓນ຺ຕິ ນານຕ຺ຕໍ. ເນສນ຺ຕິ ນ ເອສໍ. ອຕ຺ເຖສນ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ ເອສໍ. ອຠິສງ຺ຂາຣສ຺ສ ຄຕີຕິ ປໂຍຄສ຺ສ ຄມນໍ. ຈິງ຺ຄຸລາຍິຕ຺ວາຕິ ປຣິພ຺ຠມິຕ຺ວາ. ອກ຺ຂາຫຕໍ ມຎ຺ເຎຕິ ອກ຺ເຂ ປເວເສຕ຺ວາ ຐປິຕມິວ.

ສໂທສາຕິ ສຄຓ຺ຑາ ອຸຓ຺ຓໂຕຓຕຏ຺ຐານຍຸຕ຺ຕາ. ສກສາວາຕິ ປູຕິສາເຣນ ເຈວ ເຜຄ຺ຄຸນາ ຈ ຍຸຕ຺ຕາ. ກາຍວງ຺ກາຕິອາທີນິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນໍ ນາມານິ. ເອວໍ ປປຕິຕາຕິ ເອວໍ ຄຸຓປຕເນນ ປຕິຕາ. ເອວໍ ປຕິຏ຺ຐິຕາຕິ ເອວໍ ຄຸເຓຫິ ປຕິຏ຺ຐິຕາ. ຕຕ຺ຖ ໂລກິຍມຫາຊນາ ປປຕິຕາ ນາມ, ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ນາມ. ເຕສຸປິ ປຸຣິມາ ຕໂຍ ກິເລສານໍ ສມຸທາຈາຣກ຺ຂເຓ ປປຕິຕາ ນາມ, ຂີຓາສວາ ປນ ເອກນ຺ເຕເນວ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ນາມ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອປ຺ປຫີນກາຍວງ຺ກາທໂຍ ປປຕນ຺ຕິ, ປຫີນກາຍວງ຺ກາທໂຍ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ. ກາຍວງ຺ກາທີນໍ ປນ ເອວໍ ປຫານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ປາຓາຕິປາໂຕ ອທິນ຺ນາທານໍ ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ມຸສາວາໂທ ປິສຸຓາວາຈາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີຕິ ອິເມ ຕາວ ຉ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ ປຫີຍນ຺ຕິ, ຜຣຸສາວາຈາ ພ຺ຍາປາໂທຕິ ທ຺ເວ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ, ອຠິຊ຺ຌາ ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປຕິ ທ຺ເວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນາຕິ.

໖. ອປຓ຺ຓກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໖. ຉຏ຺ເຐ ອປຓ຺ຓກປຏິປທນ຺ຕິ ອວິຣທ຺ຘປຏິປທໍ ເອກໍສປຏິປທໍ ນິຍ຺ຍານິກປຏິປທໍ ກາຣຓປຏິປທໍ ສາຣປຏິປທໍ ມຓ຺ຑປຏິປທໍ ອປຈ຺ຈນີກປຏິປທໍ ອນຸໂລມປຏິປທໍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ນ ຕກ຺ກຄ຺ຄາເຫນ ວາ ນຍຄ຺ຄາເຫນ ວາ. ເອວໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຏິປນ຺ໂນ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ວາ ຠິກ຺ຂຸນີ ວາ ອຸປາສໂກ ວາ ອຸປາສິກາ ວາ ມນຸສ຺ສເທວນິພ຺ພານສມ຺ປຕ຺ຕີຫິ ຫາຍຕິ ປຣິຫາຍຕິ, ອປຓ຺ຓກປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ໂນ ປນ ຕາຫິ ສມ຺ປຕ຺ຕີຫິ ນ ປຣິຫາຍຕິ. ອຕີເຕ ກນ຺ຕາຣທ຺ຘານມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ເນສຸ ທ຺ວີສຸ ສຕ຺ຖວາເຫສຸ ຍກ຺ຂສ຺ສ ວຈນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ພາລສຕ຺ຖວາໂຫ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ເຖນ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປຕ຺ໂຕ, ຍກ຺ຂສ຺ສ ວຈນໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຸທກທິຏ຺ຐຏ຺ຐາເນ ອຸທກໍ ຉຑ຺ເຑສ຺ສາມາ’’ຕິ ສຕ຺ຖເກ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ໂນ ປຓ຺ຑິຕສຕ຺ຖວາໂຫ ວິຍ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ອປຓ຺ຓກໍ ຐານເມເກ, ທຸຕິຍໍ ອາຫຸ ຕກ຺ກິກາ;

ເອຕທຎ຺ຎາຍ ເມຘາວີ, ຕໍ ຄຓ຺ເຫ ຍທປຓ຺ຓກ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໑);

ໂຍນິ ຈສ຺ສ ອາຣທ຺ຘາ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍນີຕິ ຂນ຺ຘໂກຏ຺ຐາສສ຺ສປິ ກາຣຓສ຺ສປິ ປສ຺ສາວມຄ຺ຄສ຺ສປິ ນາມໍ. ‘‘ຈຕສ຺ໂສ ໂຂ ອິມາ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ໂຍນິໂຍ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໑໕໒) ຫິ ຂນ຺ຘໂກຏ຺ຐາໂສ ໂຍນິ ນາມ. ‘‘ໂຍນິ ເຫສາ ຠູມິຊ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໒໒໖) ກາຣຓໍ. ‘‘ນ ຈາຫໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ພ຺ຣູມິ, ໂຍນິຊໍ ມຕ຺ຕິສມ຺ຠວ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໔໕໗; ຘ. ປ. ໓໙໖) ຈ ‘‘ຕເມນໍ ກມ຺ມຊວາຕາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘໍປາທໍ ອໂຘສິຣໍ ສມ຺ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ມາຕຸ ໂຍນິມຸເຂ ສມ຺ປຏິປາເທນ຺ຕີ’’ຕິ ຈ ອາທີສຸ ປສ຺ສາວມຄ຺ໂຄ. ອິຘ ປນ ກາຣຓໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອາຣທ຺ຘາຕິ ປຄ຺ຄຫິຕາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ.

ອາສວານໍ ຂຍາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາສວນ຺ຕີຕິ ອາສວາ, ຈກ຺ຂຸໂຕປິ…ເປ… ມນໂຕປິ ສນ຺ທນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຘມ຺ມໂຕ ຍາວ ໂຄຕ຺ຣຠຸ, ໂອກາສໂຕ ຍາວ ຠວຄ຺ຄາ ສວນ຺ຕີຕິ ວາ ອາສວາ, ເອເຕ ຘມ຺ເມ ເອຕຎ຺ຈ ໂອກາສໍ ອນ຺ໂຕກຣິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ໂຕກຣຓຕ຺ໂຖ ຫິ ອຍໍ ອາກາໂຣ. ຈິຣປາຣິວາສິຍຏ຺ເຐນ ມທິຣາທໂຍ ອາສວາ, ອາສວາ ວິຍາຕິປິ ອາສວາ. ໂລກສ຺ມິມ຺ປິ ຫິ ຈິຣປາຣິວາສິກາ ມທິຣາທໂຍ ອາສວາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຍທິ ຈ ຈິຣປາຣິວາສິຍຏ຺ເຐນ ອາສວາ, ເອເຕເຍວ ຠວິຕຸມຣຫນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ປຸຣິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກຏິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ, ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ອວິຊ຺ຊາ ນາໂຫສີ’’ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໑໐.໖໑). ອາຍຕໍ ວາ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໍ ສວນ຺ຕິ ປສວນ຺ຕີຕິປິ ອາສວາ. ປຸຣິມານິ ເຈຕ຺ຖ ນິພ຺ພຈນານິ ຍຕ຺ຖ ກິເລສາ ອາສວາຕິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ, ປຈ຺ຉິມໍ ກມ຺ເມປິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ກມ຺ມກິເລສາເຍວ ອາສວາ, ອປິຈ ໂຂ ນານປ຺ປກາຣາ ອຸປທ຺ທວາປິ. ສຸຕ຺ເຕສຸ ຫິ ‘‘ນາຫໍ, ຈຸນ຺ທ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິການໍເຍວ ອາສວານໍ ສໍວຣາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສມີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໘໒) ເອຕ຺ຖ ວິວາທມູລຠູຕາ ກິເລສາ ອາສວາຕິ ອາຄຕາ.

‘‘ເຍນ ເທວູປປຕ຺ຍສ຺ສ, ຄນ຺ຘພ຺ໂພ ວາ ວິຫງ຺ຄໂມ;

ຍກ຺ຂຕ຺ຕໍ ເຍນ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ, ມນຸສ຺ສຕ຺ຕຎ຺ຈ ອພ຺ພເຊ;

ເຕ ມຍ຺ຫໍ ອາສວາ ຂີຓາ, ວິທ຺ຘສ຺ຕາ ວິນຬີກຕາ’’ຕິ. (ອ. ນິ. ໔.໓໖) –

ເອຕ຺ຖ ເຕຠູມກໍ ຈ ກມ຺ມໍ ອວເສສາ ຈ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ. ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິການໍ ອາສວານໍ ສໍວຣາຍ ສມ຺ປຣາຍິການໍ ອາສວານໍ ປຏິຆາຕາຍາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໙; ອ. ນິ. ໒.໒໐໒-໒໓໐) ເອຕ຺ຖ ປຣູປວາທວິປ຺ປຏິສາຣວຘພນ຺ຘາທໂຍ ເຈວ ອປາຍທຸກ຺ຂຠູຕາ ຈ ນານປ຺ປກາຣາ ອຸປທ຺ທວາ.

ເຕ ປເນເຕ ອາສວາ ຍຕ຺ຖ ຍຖາ ອາຄຕາ, ຕຕ຺ຖ ຕຖາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອເຕ ຫິ ວິນເຍ ຕາວ ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິການໍ ອາສວານໍ ສໍວຣາຍ, ສມ຺ປຣາຍິການໍ ອາສວານໍ ປຏິຆາຕາຍາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໙; ອ. ນິ. ໒.໒໐໒-໒໓໐) ທ຺ເວຘາ ອາຄຕາ. ສຬາຍຕເນ ‘‘ຕໂຍ ເມ, ອາວຸໂສ, ອາສວາ ກາມາສໂວ ຠວາສໂວ ອວິຊ຺ຊາສໂວ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໒໑) ຕິຘາ ອາຄຕາ. ອຎ຺ເຎສຸ ຈ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ (ຈູຬນິ. ຊຕຸກຓ຺ຓິມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທໂສ ໖໙; ປຏິ. ມ. ໑.໑໐໗) ອຠິຘມ຺ເມ (ຘ. ສ. ໑໑໐໒-໑໑໐໖; ວິຠ. ໙໓໗) ຈ ເຕເຍວ ທິຏ຺ຐາສເວນ ສຫ ຈຕຸຘາ ອາຄຕາ. ນິພ຺ເພຘິກປຣິຍາເຍນ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວາ ນິຣຍຄາມິນິຍາ, ອຕ຺ຖິ ອາສວາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຄາມິນິຍາ, ອຕ຺ຖິ ອາສວາ ເປຕ຺ຕິວິສຍຄາມິນິຍາ, ອຕ຺ຖິ ອາສວາ ມນຸສ຺ສໂລກຄາມິນິຍາ, ອຕ຺ຖິ ອາສວາ ເທວໂລກຄາມິນິຍາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໖.໖໓) ປຎ຺ຈຘາ ອາຄຕາ. ກມ຺ມເມວ ເຈຕ຺ຖ ອາສວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຉກ຺ກນິປາເຕ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວາ ສໍວຣາປຫາຕພ຺ພາ’’ຕິອາທິນາ (ອ. ນິ. ໖.໕໘) ນເຍນ ຉຘາ ອາຄຕາ. ສພ຺ພາສວປຣິຍາເຍ (ມ. ນິ. ໑.໑໔ ອາທໂຍ) ເຕເຍວ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ເພຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຕຘາ ອາຄຕາ. ອິຘ ປນ ອຠິຘມ຺ມນເຍນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາສວາ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຂຍາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອາສວານໍ ສຣສເຠໂທປິ ຂີຓາກາໂຣປິ ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານານິປິ ‘‘ອາສວກ຺ຂໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ໂຍ ອາສວານໍ ຂໂຍ ວໂຍ ເຠໂທ ປຣິເຠໂທ ອນິຈ຺ຈຕາ ອນ຺ຕຣຘານ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຫິ ອາສວານໍ ສຣສເຠໂທ ‘‘ອາສວກ຺ຂໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ຊານໂຕ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປສ຺ສໂຕ ອາສວານໍ ຂຍໍ ວທາມີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໕; ສໍ. ນິ. ໒.໒໓; ອິຕິວຸ. ໑໐໒) ເອຕ຺ຖ ອາສວປ຺ປຫານໍ ອາສວານໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕກ຺ຂໂຍ ອສມຸປ຺ປາໂທ ຂີຓາກາໂຣ ນຕ຺ຖິຠາໂວ ‘‘ອາສວກ຺ຂໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

‘‘ເສຂສ຺ສ ສິກ຺ຂມານສ຺ສ, ອຸຊຸມຄ຺ຄານຸສາຣິໂນ;

ຂຍສ຺ມິໍ ປຐມໍ ຎາຓໍ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎາ ອນນ຺ຕຣາ’’ຕິ. (ອິຕິວຸ. ໖໒) –

ເອຕ຺ຖ ມຄ຺ໂຄ ‘‘ອາສວກ຺ຂໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ອາສວານໍ ຂຍາ ສມໂຓ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໓໘) ເອຕ຺ຖ ຜລໍ.

‘‘ປຣວຊ຺ຊານຸປສ຺ສິສ຺ສ, ນິຈ຺ຈໍ ອຸຊ຺ຌານສຎ຺ຎິໂນ;

ອາສວາ ຕສ຺ສ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ອາຣາ ໂສ ອາສວກ຺ຂຍາ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໒໕໓) –

ເອຕ຺ຖ ນິພ຺ພານໍ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ສຸຕ຺ເຕ ຜລໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອາສວານໍ ຂຍາຍາ’’ຕິ ອາຫ, ອຣຫຕ຺ຕຜລຕ຺ຖາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣຕິ ມນຈ຺ຉຏ຺ເຐສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ປິຫິຕທ຺ວາໂຣ. ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູຕິ ໂຠຊນສ຺ມິໍ ປມາຓຎ຺ຎູ, ປຏິຄ຺ຄຫຓປຣິໂຠຄປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓມຕ຺ຕໍ ຊານາຕິ ປຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕຕິ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ຉ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຸ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ ຊາຄຣຓຠາວໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ, ຊາຄຣເຓເຍວ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ມາຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ອິທານິ ຕເມວ ຐປິຕປຏິປາຏິຍາ ວິຠຊນ຺ໂຕ ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາຕິອາທີນໍ ອຕ຺ໂຖ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໕) ວິຕ຺ຖາຣິໂຕ, ຕຖາ ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕິ ເນວ ທວາຍາຕິອາທີນໍ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໘). ອາວຣຓີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫີຕິ ປຎ຺ຈຫິ ນີວຣເຓຫິ ຘມ຺ເມຫິ. ນີວຣຓານິ ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ອາວຣິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອາວຣຓີຍາ ຘມ຺ມາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕີຕິ ສີໂຫ ວິຍ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ. ປາເທ ປາທໍ ອຈ຺ຈາຘາຍາຕິ ວາມປາທໍ ທກ຺ຂິຓປາເທ ອຕິອາຘາຍ. ສມໍ ຐປິເຕ ຫິ ປາເທ ຊາຓຸເກນ ຊາຓຸກໍ ໂຄປ຺ຜເກນ ຈ ໂຄປ຺ຜກໍ ຆຏີຍຕິ, ຕໂຕ ເວທນາ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ໂທສສ຺ສ ປຣິວຊ຺ຊນຕ຺ຖໍ ໂຖກໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ເອສ ປາທໍ ຐເປຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ປາເທ ປາທໍ ອຈ຺ຈາຘາຍາ’’ຕິ.

ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນຕິ ສຕິຍາ ເຈວ ສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ຈ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ກຖໍ ປເນສ ນິທ຺ທາຍນ຺ໂຕ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ນາມ ໂຫຕີຕິ? ປຸຣິມປ຺ປວຕ຺ຕິວເສນ. ອຍໍ ຫິ ຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ ນິທ຺ທາຍ ໂອກ຺ກມນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມານໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຐເປຕ຺ວາ ມຎ຺ເຈ ວາ ຜລເກ ວາ ນິປນ຺ໂນ ນິທ຺ທໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນ ປພຸຊ຺ຌມາໂນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຐິຕຏ຺ຐາເນ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕເຍວ ປພຸຊ຺ຌຕິ. ຕສ຺ມາ ນິທ຺ທາຍນ຺ໂຕປິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ນາມ ໂຫຕິ. ອຍໍ ຕາວ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ນໂຍວ. ປຣິຄ຺ຄຫກມ຺ມຏ຺ຐານວເສນາປິ ປເນສ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ນາມ ໂຫຕິ. ກຖໍ? ອຍໍ ຫິ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ ນິທ຺ທາຍ ໂອກ຺ກມນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ປາສາຓຜລເກ ວາ ມຎ຺ເຈ ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ – ‘‘ອເຈຕໂນ ກາໂຍ ອເຈຕເນ ມຎ຺ເຈ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ອເຈຕໂນ ມຎ຺ໂຈ ອເຈຕນາຍ ປຖວິຍາ, ອເຈຕນາ ປຖວີ ອເຈຕເນ ອຸທເກ, ອເຈຕນໍ ອຸທກໍ ອເຈຕເນ ວາເຕ, ອເຈຕໂນ ວາໂຕ ອເຈຕເນ ອາກາເສ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ. ຕຕ຺ຖ ອາກາສມ຺ປິ ‘ອຫໍ ວາຕໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐິຕ’ນ຺ຕິ ນ ຊານາຕິ, ວາໂຕປິ ‘ອຫໍ ອາກາເສ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ’ຕິ ນ ຊານາຕິ. ຕຖາ ວາໂຕ ນ ຊານາຕິ. ‘ອຫໍ ອຸທກໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐິໂຕ’ຕິ…ເປ… ມຎ຺ໂຈ ນ ຊານາຕິ, ‘ອຫໍ ກາຍໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐິໂຕ’ຕິ, ກາໂຍ ນ ຊານາຕິ ‘ອຫໍ ມຎ຺ເຈ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ’ຕິ. ນ ຫິ ເຕສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາໂຠໂຄ ວາ ສມນ຺ນາຫາໂຣ ວາ ມນສິກາໂຣ ວາ ເຈຕນາ ວາ ປຕ຺ຖນາ ວາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຈິຕ຺ຕໍ ຠວງ຺ເຄ ໂອຕຣຕິ. ເອວໍ ນິທ຺ທາຍນ຺ໂຕປິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ນາມ ໂຫຕີຕິ.

ອຸຏ຺ຐານສຎ຺ຎໍ ມນສິກຣິຕ຺ວາຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ຐານໍ ຄເຕ ຈນ຺ເທ ວາ ຕາຣກາຍ ວາ ອຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸຏ຺ຐານກາລປຣິຈ຺ເຉທິກໍ ສຎ຺ຎໍ ມນສິກຣິຕ຺ວາ, ຈິຕ຺ເຕ ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ກຣິຕ຺ວາ ສຍິໂຕ ຫິ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນເຍວ ກາເລ ອຸຏ຺ຐຫຕິ.

໗. ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗. ສຕ຺ຕເມ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍາຕິ ອຕ຺ຕທຸກ຺ຂາຍ. ປຣພ຺ຍາພາຘາຍາຕິ ປຣທຸກ຺ຂາຍ. ກາຍສຸຈຣິຕນ຺ຕິອາທີນິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ທສກຸສລກມ຺ມປຖວເສນ ອາຄຕານິ, ອຸປຣິ ປນ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ອວາຣິຕາເນວ.

໘. ເທວໂລກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘. ອຏ຺ຐເມ ອຏ຺ຏີເຍຍ຺ຍາຖາຕິ ອຏ຺ຏາ ປີຬິຕາ ຠເວຍ຺ຍາຖ. ຫຣາເຍຍ຺ຍາຖາຕິ ລຊ຺ເຊຍ຺ຍາຖ. ຊິຄຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖາຕິ ຄູເຖ ວິຍ ຕສ຺ມິໍ ວຈເນ ສຎ຺ຊາຕຊິຄຸຈ຺ຉາ ຠເວຍ຺ຍາຖ. ອິຕິ ກິຣາຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕີຕິ ປທສນ຺ຘິພ຺ຍຎ຺ຊນສິລິຏ຺ຐຕາ, ກິຣາຕິ ອນຸສ຺ສວຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ທິພ຺ເພນ ກິຣ ອາຍຸນາ ອຏ຺ຏີຍຖາຕິ ເອວມສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປເຄວ ໂຂ ປນາຕິ ປຐມຕຣໍເຍວ.

໙. ປຐມປາປຓິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙. ນວເມ ປາປຓິໂກຕິ ອາປຓິໂກ, ອາປຓໍ ອຸຄ຺ຆາເຏຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑວິກ຺ກາຍກສ຺ສ ວາຓິຊສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຠພ຺ໂພຕິ ອຠາຊນຠູໂຕ. ນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຕີຕິ ຍຖາ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ສຸອຘິຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສຍໍ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນາຘິຏ຺ຐາຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈູສກາເລ ປທສທ຺ເທນ ອຸຏ຺ຐາຍ ທີປໍ ຊາເລຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ອນິສີທນ຺ໂຕ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ ນາມ. ອຍໍ ຫິ ຍໍ ໂຈຣາ ຣຕ຺ຕິໍ ຠຓ຺ຑໍ ຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ອມ຺ຫາກໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາປຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອປ຺ເປນ ອຄ຺ເຆນ ເທນ຺ຕິ, ຍມ຺ປິ ພຫຸເວຣິໂນ ມນຸສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິໍ ນຄເຣ ວສິຕ຺ວາ ປາໂຕວ ອາປຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຍໍ ວາ ປນ ຊນປທໍ ຄນ຺ຕຸກາມາ ມນຸສ຺ສາ ປາໂຕວ ອາປຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑໍ ກິຓນ຺ຕິ, ຕປ຺ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ລາຠສ຺ສ ອສ຺ສາມິໂກ ໂຫຕິ.

ອຎ຺ເຎສໍ ໂຠຊນເວລາຍ ປນ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປາໂຕວ ຠຓ຺ຑໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ສາຍໍ ປຸນ ອາປຓໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມຍໍ ນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ ນາມ. ໂສ ຫິ ຍໍ ໂຈຣາ ປາໂຕວ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ ນ ສມ຺ປາປຸຓິໍສຸ, ທິວາກາເລ ປນ ປເຣສໍ ອສຎ຺ຈາຣກ຺ຂເຓ ອາປຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອປ຺ປຄ຺ເຆນ ເທນ຺ຕິ, ຍຎ຺ຈ ໂຠຊນເວລາຍ ປຸຎ຺ຎວນ຺ໂຕ ອິສ຺ສຣາ ‘‘ອາປຓໂຕ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປຫິຓິຕ຺ວາ ອາຫຣາເປນ຺ຕິ, ຕປ຺ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ລາຠສ຺ສ ອສ຺ສາມິໂກ ໂຫຕິ.

ຍາວ ຍາມເຠຣິນິກ຺ຂມນາ ປນ ອນ຺ໂຕອາປເຓ ທີປໍ ຊາລາເປຕ຺ວາ ອນິສີທນ຺ໂຕ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ ນາມ. ໂສ ຫິ ຍໍ ໂຈຣາ ປາໂຕປິ ທິວາປິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ ນ ສມ຺ປາປຸຓິໍສຸ, ສາຍໍ ປນ ອາປຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອປ຺ປຄ຺ເຆນ ເທນ຺ຕິ, ຕປ຺ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ລາຠສ຺ສ ອສ຺ສາມິໂກ ໂຫຕິ.

ນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຕີຕິ ສກ຺ກຈ຺ຈກິຣິຍາຍ ສມາຘິໍ ນ ສມາປຊ຺ຊຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປາໂຕວ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໂພຘິຍງ຺ຄເຓສຸ ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຍາວ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາ, ຕາວ ສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ອນິສີທນ຺ໂຕ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ ນາມ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປນ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຍາວ ສາຍນ຺ຫສມຍາ ສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ອນິສີທນ຺ໂຕ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມຍໍ ນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ ນາມ. ສາຍໍ ປນ ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເຖຣູປຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຐມຍາມໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອນິສີທນ຺ໂຕ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ ນາມ. ສຸກ຺ກປກ຺ໂຂ ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອປິເຈຕ຺ຖ ‘‘ສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ອສຕິ ວິປສ຺ສນາປິ ວຏ຺ຏຕິ, ສມາຘິນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈ ສມາຘິອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ – ‘‘ສມາຘິປິ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕໍ, ສມາຘາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

໑໐. ທຸຕິຍປາປຓິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐. ທສເມ ຈກ຺ຂຸມາຕິ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ຈກ຺ຂຸມາ ໂຫຕິ. ວິຘຸໂຣຕິ ວິສິຏ຺ຐຘຸໂຣ ອຸຕ຺ຕມຘຸໂຣ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ ວີຣິເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ອວສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນ ປຕິຏ຺ຐານສມ຺ປນ຺ໂນ. ປຓິຍນ຺ຕິ ວິກ຺ກາຍິກຠຓ຺ຑໍ. ເອຕ຺ຕກໍ ມູລໍ ຠວິສ຺ສຕິ ເອຕ຺ຕໂກ ອຸທໂຍຕິ ຕສ຺ມິໍ ‘‘ເອວໍ ກີຕໍ ເອວໍ ວິກ຺ກາຍມານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປຓິເຍ ເຍນ ກເຍນ ຕໍ ກີຕໍ, ຕໍ ກຍສງ຺ຂາຕໍ ມູລໍ ເອຕ຺ຕກໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ໂຍ ຈ ຕສ຺ມິໍ ວິກ຺ກຍມາເນ ວິກ຺ກໂຍ, ຕສ຺ມິໍ ວິກ຺ກເຍ ເອຕ຺ຕໂກ ອຸທໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອຕ຺ຕິກາ ວຑ຺ຒີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກຸສໂລ ໂຫຕິ ປຓິຍໍ ເກຕຸຎ຺ຈ ວິກ຺ເກຕຸຎ຺ຈາຕິ ສຸລຠຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກິຓນ຺ໂຕ ທຸລ຺ລຠຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິກ຺ກິຓນ຺ໂຕ ຈ ເອຕ຺ຖ ກຸສໂລ ນາມ ໂຫຕິ, ທສຄຸຓມ຺ປິ ວີສຕິຄຸຓມ຺ປິ ລາຠໍ ລຠຕິ.

ອຑ຺ຒາຕິ ອິສ຺ສຣາ ພຫຸນາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘເນນ ສມນ຺ນາຄຕາ. ມຫທ຺ຘນາຕິ ວຬຎ຺ຊນກວເສນ ມຫທ຺ຘນາ. ມຫາໂຠຄາຕິ ອຸປໂຠຄປຣິໂຠຄຠຓ຺ເຑນ ມຫາໂຠຄາ. ປຏິພໂລຕິ ກາຍພເລນ ເຈວ ຎາຓພເລນ ຈ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ສມຕ຺ໂຖ. ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ກາເລນ ກາລໍ ອນຸປ຺ປທາຕຸນ຺ຕິ ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ຄຫິຕຘນມູລິກໍ ວຑ຺ຒິໍ ກາເລນ ກາລໍ ອນຸປ຺ປທາຕຸໍ. ນິປຕນ຺ຕີຕິ ນິມນ຺ເຕນ຺ຕິ. ນິປາເຕນ຺ຕີຕິປິ ປາໂຐ, ອຍເມວ ອຕ຺ໂຖ.

ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທາຍາຕິ ກຸສລຘມ຺ມານໍ ສມ຺ປາທນຕ຺ຖາຍ ປຏິລາຠຕ຺ຖາຍ. ຖາມວາຕິ ຎາຓຖາເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ທຬ຺ຫປຣກ຺ກໂມຕິ ຖິເຣນ ຎາຓປຣກ຺ກເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣຕິ ‘‘ອຄ຺ຄມຄ຺ຄໍ ອປາປຸຓິຕ຺ວາ ອິມໍ ວີຣິຍຘຸຣໍ ນ ຐເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ອຏ຺ຐປິຕຘຸໂຣ.

ພຫຸສ຺ສຸຕາຕິ ເອກນິກາຍາທິວເສນ ພຫຸ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ສຸຕໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ພຫຸສ຺ສຸຕາ. ອາຄຕາຄມາຕິ ເອໂກ ນິກາໂຍ ເອໂກ ອາຄໂມ ນາມ, ທ຺ເວ ນິກາຍາ ທ຺ເວ ອາຄມາ ນາມ, ປຎ຺ຈ ນິກາຍາ ປຎ຺ຈ ອາຄມາ ນາມ, ເອເຕສຸ ອາຄເມສຸ ເຍສໍ ເອໂກປິ ອາຄໂມ ອາຄໂຕ ປຄຸໂຓ ປວຕ຺ຕິໂຕ, ເຕ ອາຄຕາຄມາ ນາມ. ຘມ຺ມຘຣາຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏກຘຣາ. ວິນຍຘຣາຕິ ວິນຍປິຏກຘຣາ. ມາຕິກາຘຣາຕິ ທ຺ເວມາຕິກາຘຣາ. ປຣິປຸຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ຖານຕ຺ຖໍ ກາຣຓາກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ປຣິປຎ຺ຫຕີຕິ ‘‘ອິມໍ ນາມ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຎ຺ຎາຕິ ຕຸເລຕິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ອິມສ຺ມິໍ ປນ ສຸຕ຺ເຕ ປຐມໍ ປຎ຺ຎາ ອາຄຕາ, ປຈ຺ຉາ ວີຣິຍຎ຺ຈ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕເສວນາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ປຐມໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ວີຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕາ ເສວິຕພ຺ພາຕິ ນ ເອວໍ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເທສນາຍ ນາມ ເຫຏ຺ຐິເມນ ວາ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕິ ອຸປຣິເມນ ວາ ທ຺ວີຫິປິ ວາ ໂກຏີຫິ. ອິຘ ປນ ອຸປຣິເມນ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາ ກເຖນ຺ເຕນ ປຐມໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕອຸປນິສ຺ສຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ວີຣິຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ກເຖຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ຣຖກາຣວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.

໓. ປຸຄ຺ຄລວຄ຺ໂຄ

໑. ສມິທ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໑. ຕຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ຌານຜສ຺ສໍ ປຐມໍ ຜຸສຕິ, ປຈ຺ຉາ ນິໂຣຘໍ ນິພ຺ພານໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີຕິ ກາຍສກ຺ຂິ. ທິຏ຺ຐນ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ. ສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ. ຂມຕີຕິ ຣຸຈ຺ຈຕິ. ອຠິກ຺ກນ຺ຕຕໂຣຕິ ອຕິສຸນ຺ທຣຕໂຣ. ປຓີຕຕໂຣຕິ ອຕິປຓີຕຕໂຣ. ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຘິມຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ສມິທ຺ຘຕ຺ເຖຣສ຺ສ ກິຣ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຘຸຣໍ ອໂຫສິ, ເສສານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຫຊາຕິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຕສ຺ເສວ ປຣິວາຣານິ ອເຫສຸໍ. ອິຕິ ເຖໂຣ ອຕ຺ຕນາ ປຏິວິທ຺ຘມຄ຺ຄໍ ກເຖນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ມຫາໂກຏ຺ຐິກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປນ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຘຸຣໍ ອໂຫສິ, ເສສານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຕສ຺ເສວ ປຣິວາຣານິ ອເຫສຸໍ. ຕສ຺ມາ ໂສປິ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຘິມຕ຺ຕນ຺ຕິ ກເຖນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕນາ ປຏິວິທ຺ຘມຄ຺ຄເມວ ກເຖສິ. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປນ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຘຸຣໍ ອໂຫສິ. ເສສານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຕສ຺ເສວ ປຣິວາຣານິ ອເຫສຸໍ. ຕສ຺ມາ ໂສປິ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຘິມຕ຺ຕນ຺ຕິ ກເຖນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕນາ ປຏິວິທ຺ຘມຄ຺ຄເມວ ກເຖສິ.

ນ ຂ຺ເວຕ຺ຖາຕິ ນ ໂຂ ເອຕ຺ຖ. ເອກໍເສນ ພ຺ຍາກາຕຸນ຺ຕິ ເອກນ຺ເຕນ ພ຺ຍາກຣິຕຸໍ. ອຣຫຕ຺ຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄສມງ຺ຄິໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອວເມຕສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ຕີຫິປິ ເຖເຣຫິ ອຕ຺ຕນາ ປຏິວິທ຺ຘມຄ຺ໂຄວ ກຖິໂຕ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ປນ ຠຸມ຺ມນ຺ຕເຣເນວ ກເຖສິ.

໒. ຄິລານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໒. ທຸຕິເຍ ສປ຺ປາຍານີຕິ ຫິຕານິ ວຸທ຺ຘິກຣານິ. ປຕິຣູປນ຺ຕິ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ. ເນວ ວຸຏ຺ຐາຕິ ຕມ຺ຫາ ອາພາຘາຕິ ອິມິນາ ອເຕກິຈ຺ເຉນ ວາຕາປມາຣາທິນາ ໂຣເຄນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ນິຏ຺ຐາປຕ຺ຕຄິລາໂນ ກຖິໂຕ. ວຸຏ຺ຐາຕິ ຕມ຺ຫາ ອາພາຘາຕິ ອິມິນາ ຂິປິຕກກຈ຺ຉຸຕິຓປຸປ຺ຜກຊຣາທິເຠໂທ ອປ຺ປມຕ຺ຕອາພາໂຘ ກຖິໂຕ. ລຠນ຺ໂຕ ສປ຺ປາຍານິ ໂຠຊນານິ ໂນ ອລຠນ຺ໂຕຕິ ອິມິນາ ປນ ເຍສໍ ປຏິຊຄ຺ຄເນນ ຜາສຸກໍ ໂຫຕິ, ສພ຺ເພປິ ເຕ ອາພາຘາ ກຖິຕາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຕິຣູໂປ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ນາມ ຄິລານຸປຏ຺ຐາກອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຓ຺ຑິໂຕ ທກ຺ໂຂ ອນລໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຄິລານຸປຏ຺ຐາໂກ ອນຸຎ຺ຎາໂຕຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ທາຕພ຺ໂພຕິ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ຄິລາເນ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ຍາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ຈ ສາມເຓໂຣ ຈ ‘‘ອິມໍ ປຏິຊຄ຺ຄຖາ’’ຕິ ອປໂລເກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພາ. ຍາວ ປນ ເຕ ຕໍ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ຕິ, ຕາວ ຄິລານສ຺ສ ຈ ເຕສຎ຺ຈ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເຍນຕ຺ໂຖ, ສພ຺ພໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ເສວ ຠາໂຣ.

ອຎ຺ເຎປິ ຄິລານາ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ພາຕິ ອິຕເຣປິ ທ຺ເວ ຄິລານາ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ພາ. ກິໍ ກາຣຓາ? ໂຍປິ ຫິ ນິຏ຺ຐປຕ຺ຕຄິລາໂນ, ໂສ ອນຸປຏ຺ຐິຍມາໂນ ‘‘ສເຈ ມໍ ປຏິຊຄ຺ເຄຍ຺ຍຸໍ, ຜາສຸກໍ ເມ ຠເວຍ຺ຍ. ນ ໂຂ ປນ ມໍ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ຕີ’’ຕິ ມໂນປໂທສໍ ກຕ຺ວາ ອປາເຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ປຏິຊຄ຺ຄິຍມານສ຺ສ ປນສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ຍໍ ກາຕພ຺ພໍ, ຕໍ ກຕໍ. ມຍ຺ຫໍ ປນ ກມ຺ມວິປາໂກ ອີທິໂສ’’ຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ເມຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕິ. ໂຍ ປນ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກນ ພ຺ຍາຘິນາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ລຠນ຺ໂຕປິ ອລຠນ຺ໂຕປິ ວຸຏ຺ຐາຕິເຍວ, ຕສ຺ສ ວິນາປິ ເຠສຊ຺ເຊນ ວູປສມນພ຺ຍາຘິ ເຠສຊ຺ເຊ ກເຕ ຂິປ຺ປຕຣໍ ວູປສມ຺ມຕິ. ໂສ ຕໂຕ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ວາ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ສມຓຘມ຺ມໍ ວາ ກາຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ. ອິມິນາ ກາຣເຓນ ‘‘ອຎ຺ເຎປິ ຄິລານາ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເນວ ໂອກ຺ກມຕີຕິ ເນວ ປວິສຕິ. ນິຍາມໍ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ມຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ມຄ຺ຄນິຍາມສງ຺ຂາຕໍ ສມ຺ມຕ຺ຕໍ. ອິມິນາ ປທປຣໂມ ປຸຄ຺ຄໂລ ກຖິໂຕ. ທຸຕິຍວາເຣນ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູ ຄຫິໂຕ ສາສເນ ນາລກຕ຺ເຖຣສທິໂສ ພຸທ຺ຘນ຺ຕເຣ ເອກວາຣໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ສນ຺ຕິເກ ໂອວາທໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຏິວິທ຺ຘປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາໂຓ ຈ. ຕຕິຍວາເຣນ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ ປຸຄ຺ຄໂລ ກຖິໂຕ, ເນຍ຺ໂຍ ປນ ຕນ຺ນິສ຺ສິໂຕວ ໂຫຕິ.

ຘມ຺ມເທສນາ ອນຸຎ຺ຎາຕາຕິ ມາສສ຺ສ ອຏ຺ຐ ວາເຣ ຘມ຺ມກຖາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ. ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ເທເສຕພ຺ໂພຕິ ອິຕເຣສມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ກເຖຕພ຺ໂພ. ກິໍ ກາຣຓາ? ປທປຣມສ຺ສ ຫິ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ຘມ຺ມໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສາປິ ອນາຄເຕ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ໂຍ ປນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຣູປທສ຺ສນໍ ລຠນ຺ໂຕປິ ອລຠນ຺ໂຕປິ ຘມ຺ມວິນຍຎ຺ຈ ສວນາຍ ລຠນ຺ໂຕປິ ອລຠນ຺ໂຕປິ ຘມ຺ມໍ ອຠິສເມຕິ, ໂສ ອລຠນ຺ໂຕ ຕາວ ອຠິສເມຕິ. ລຠນ຺ໂຕ ປນ ຂິປ຺ປເມວ ອຠິສເມສ຺ສຕີຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ເຕສໍ ຘມ຺ໂມ ເທເສຕພ຺ໂພ. ຕຕິຍສ຺ສ ປນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ເທເສຕພ຺ໂພວ.

໓. ສງ຺ຂາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓. ຕຕິເຍ ສພ຺ຍາພຊ຺ຌນ຺ຕິ ສທຸກ຺ຂໍ. ກາຍສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ກາຍທ຺ວາເຣ ເຈຕນາຣາສິໍ. ອຠິສງ຺ຂໂຣຕີຕິ ອາຍູຫຕິ ຣາສິໍ ກໂຣຕິ ປິຓ຺ຑໍ ກໂຣຕິ. ວຈີມໂນທ຺ວາເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສພ຺ຍາພຊ຺ຌໍ ໂລກນ຺ຕິ ສທຸກ຺ຂໍ ໂລກໍ. ສພ຺ຍາພຊ຺ຌາ ຜສ຺ສາ ຜຸສນ຺ຕີຕິ ສທຸກ຺ຂາ ວິປາກຜສ຺ສາ ຜຸສນ຺ຕິ. ສພ຺ຍາພຊ຺ຌໍ ເວທນໍ ເວທິຍຕີຕິ ສທຸກ຺ຂໍ ວິປາກເວທນໍ ເວທິຍຕິ, ສາພາຘໍ ນິຣສ຺ສາທນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ສຕ຺ຕາ ເນຣຍິກາຕິ ຍຖາ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕສຕ຺ຕາ ເອກນ຺ຕທຸກ຺ຂໍ ເວທນໍ ເວທິຍນ຺ຕິ, ເອວໍ ເວທິຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິໍ ປນ ຕຕ຺ຖ ອຸເປກ຺ຂາເວທນາ ນຕ຺ຖີຕິ? ອຕ຺ຖິ, ທຸກ຺ຂເວທນາຍ ປນ ພລວຠາເວນ ສາ ອພ຺ໂພຫາຣິກຏ຺ຐາເນ ຐິຕາ. ອິຕິ ນິຣໂຍວ ນິຣຍສ຺ສ ອຸປມໍ ກຕ຺ວາ ອາຫໂຏ. ຕຕ຺ຣ ປຏິຠາຄອຸປມາ ນາມ ກິຣ ເອສາ.

ເສຍ຺ຍຖາປິ ເທວາ ສຸຠກິຓ຺ຫາຕິ ອິຘາປິ ເທວໂລໂກວ ເທວໂລກສ຺ສ ອຸປມໍ ກຕ຺ວາ ອາຫໂຏ. ຍສ຺ມາ ປນ ເຫຏ຺ຐິເມສຸ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກສຸ ສປ຺ປີຕິກຊ຺ຌານວິປາໂກ ວຕ຺ຕຕິ, ສຸຠກິຓ຺ເຫສຸ ນິປ຺ປີຕິໂກ ເອກນ຺ຕສຸໂຂວ, ຕສ຺ມາ ເຕ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສຸຠກິຓ຺ຫາວ ກຖິຕາ. ອິຕິ ອຍມ຺ປິ ຕຕ຺ຣ ປຏິຠາຄອຸປມາ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ໂວກິຓ຺ຓສຸຂທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ໂວມິສ຺ສກສຸຂທຸກ຺ຂໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ມນຸສ຺ສາຕິ ມນຸສ຺ສານໍ ຫິ ກາເລນ ສຸຂໍ ໂຫຕິ, ກາເລນ ທຸກ຺ຂໍ. ເອກຈ຺ເຈ ຈ ເທວາຕິ ກາມາວຈຣເທວາ. ເຕສມ຺ປິ ກາເລນ ສຸຂໍ ໂຫຕິ, ກາເລນ ທຸກ຺ຂໍ. ເຕສໍ ຫິ ຫີນຕຣານໍ ມເຫສກ຺ຂຕຣາ ເທວຕາ ທິສ຺ວາ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ມຄ຺ຄາ ອຸກ຺ກມິຕພ຺ພໍ, ປາຣຸຕວຕ຺ຖໍ ອປເນຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຊລິກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ຈ ວິນິປາຕິກາຕິ ເວມານິກເປຕາ. ເຕ ຫິ ກາເລນ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວນ຺ຕິ ກາເລນ ກມ຺ມນ຺ຕິ ໂວກິຓ຺ຓສຸຂທຸກ຺ຂາວ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ຕີຓິ ສຸຈຣິຕານິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສການິ ກຖິຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

໔. ພຫຸກາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຕໂຍເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລາຕິ ຕໂຍ ອາຈຣິຍປຸຄ຺ຄລາ. ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ພຫຸກາຣາຕິ ອນ຺ເຕວາສິກປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ພຫູປກາຣາ. ພຸທ຺ຘນ຺ຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘໍ. ສຣຓໍ ຄໂຕ ໂຫຕີຕິ ອວສ຺ສຍໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ. ຘມ຺ມນ຺ຕິ ສຕນ຺ຕິກໍ ນວໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ. ສງ຺ຆນ຺ຕິ ອຏ຺ຐອຣິຍປຸຄ຺ຄລສມູຫໍ. ອິທຎ຺ຈ ປນ ສຣຓຄມນໍ ອຄ຺ຄຫິຕສຣຓປຸພ຺ພສ຺ສ ອກຕາຠິນິເວສສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ສຣຓທາຍໂກ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສມ຺ປາປໂກ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄສມ຺ປາປໂກຕິ ຕໂຍ ອາຈຣິຍາ ພຫຸກາຣາຕິ ອາຄຕາ, ປພ຺ພຊ຺ຊາທາຍໂກ ພຸທ຺ຘວຈນທາຍໂກ ກມ຺ມວາຈາຈຣິໂຍ ສກທາຄາມິມຄ຺ຄສມ຺ປາປໂກ ອນາຄາມິມຄ຺ຄສມ຺ປາປໂກຕິ ອິເມ ອາຈຣິຍາ ນ ອາຄຕາ, ກິໍ ເອເຕ ນ ພຫຸກາຣາຕິ? ໂນ, ນ ພຫຸກາຣາ. ອຍໍ ປນ ເທສນາ ທຸວິເຘນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພເປເຕ ພຫຸກາຣາ. ເຕສຸ ສຣຓຄມນສ຺ມິໍເຍວ ອກຕາຠິນິເວໂສ ວຏ຺ຏຕິ, ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລກສິຓປຣິກມ຺ມວິປສ຺ສນາຎາຓານິ ປນ ປຐມມຄ຺ຄສນ຺ນິສ຺ສິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອຸປຣິ ທ຺ເວ ມຄ຺ຄາ ຈ ຜລານິ ຈ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄສນ຺ນິສ຺ສິຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ອິມິນາ ປຸຄ຺ຄເລນາຕິ ອິມິນາ ອນ຺ເຕວາສິກປຸຄ຺ຄເລນ. ນ ສຸປ຺ປຕິກາຣໍ ວທາມີຕິ ປຕິກາຣໍ ກາຕຸໍ ນ ສຸກຣນ຺ຕິ ວທາມິ. ອຠິວາທນາທີສຸ ອເນກສຕວາຣໍ ອເນກສຫສ຺ສວາຣມ຺ປິ ຫິ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ນິປຕິຕ຺ວາ ວນ຺ທນ຺ໂຕ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐາຍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ທິຏ຺ຐທິຏ຺ຐກ຺ຂເຓ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ສາມີຈິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ທິວເສ ທິວເສ ຈີວຣສຕໍ ຈີວຣສຫສ຺ສໍ ປິຓ຺ຑປາຕສຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕສຫສ຺ສໍ ທທມາໂນ ຈກ຺ກວາຬປຣິຍນ຺ເຕນ ສພ຺ພຣຕນມຍໍ ອາວາສໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສປ຺ປິນວນີຕາທິນານປ຺ປກາຣໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ອນຸປ຺ປທຊ຺ຊມາໂນ ເນວ ສກ຺ໂກຕິ ອາຈຣິເຍນ ກຕສ຺ສ ປຕິກາຣໍ ນາມ ກາຕຸນ຺ຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໕. ວຊິຣູປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໕. ປຎ຺ຈເມ ອຣຸກູປມຈິຕ຺ໂຕຕິ ປຸຣາຓວຓສທິສຈິຕ຺ໂຕ. ວິຊ຺ຊູປມຈິຕ຺ໂຕຕິ ອິຕ຺ຕຣກາໂລຠາສເນນ ວິຊ຺ຊຸສທິສຈິຕ຺ໂຕ. ວຊິຣູປມຈິຕ຺ໂຕຕິ ກິເລສານໍ ມູລຆາຕກຣຓສມຕ຺ຖຕາຍ ວຊິເຣນ ສທິສຈິຕ຺ໂຕ. ອຠິສຊ຺ຊຕີຕິ ລຄ຺ຄຕິ. ກຸປ຺ປຕີຕິ ໂກປວເສນ ກຸປ຺ປຕິ. ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕີຕິ ປກຕິຠາວໍ ປຊຫຕິ, ປູຕິໂກ ໂຫຕິ. ປຕິຕ຺ຖີຍຕີຕິ ຖິນຠາວໍ ຖທ຺ຘຠາວໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ໂກປນ຺ຕິ ທຸພ຺ພລໂກຘໍ. ໂທສນ຺ຕິ ທຸສ຺ສນວເສນ ຕໂຕ ພລວຕຣໍ. ອປ຺ປຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ອຕຸຏ຺ຐາກາຣໍ ໂທມນສ຺ສໍ. ທຸຏ຺ຐາຣຸໂກຕິ ປຸຣາຓວໂຓ. ກຏ຺ເຐນາຕິ ທຓ຺ຑກໂກຏິຍາ. ກຐເລນາຕິ ກປາເລນ. ອາສວໍ ເທຕີຕິ ອປຣາປຣໍ ສວຕິ. ປຸຣາຓວໂຓ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາເຍວ ປຸພ຺ພໍ ໂລຫິຕໍ ຍູສນ຺ຕິ ອິມານິ ຕີຓິ ສວຕິ, ຆຏ຺ຏິໂຕ ປນ ຕານິ ອຘິກຕຣໍ ສວຕິ.

ເອວເມວ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ – ທຸຏ຺ຐາຣຸໂກ ວິຍ ຫິ ໂກຘນປຸຄ຺ຄໂລ, ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ສວນໍ ວິຍ ໂກຘນສ຺ສປິ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ອຸທ຺ຘຸມາຕສ຺ສ ວິຍ ຈຓ຺ຑິກຕສ຺ສ ຈຣຓໍ, ກຏ຺ເຐນ ວາ ກຐລາຍ ວາ ຆຏ຺ຏນໍ ວິຍ ອປ຺ປມຕ຺ຕໍ ວຈນໍ, ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ສວນໍ ວິຍ ‘‘ມາທິສໍ ນາມ ເອສ ເອວໍ ວທຕີ’’ຕິ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ອຸທ຺ຘຸມາຍນຠາໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຣຕ຺ຕນ຺ຘກາຣຕິມິສາຍນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕິໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິນິວາຣເຓນ ອນ຺ຘຠາວກຣເຓ ພຫລຕເມ. ວິຊ຺ຊນ຺ຕຣິກາຍາຕິ ວິຊ຺ຊຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ. ອິຘາປິ ອິທໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ – ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ວິຍ ຫິ ໂຍຄາວຈໂຣ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ອນ຺ຘກາຣໍ ວິຍ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ ກິເລສາ, ວິຊ຺ຊຸສຎ຺ຈຣຓໍ ວິຍ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາໂລ, ວິຊ຺ຊນ຺ຕຣິກາຍ ຈກ຺ຂຸມໂຕ ປຸຣິສສ຺ສ ສມນ຺ຕາ ຣູປທສ຺ສນໍ ວິຍ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ນິພ຺ພານທສ຺ສນໍ, ປຸນ ອນ຺ຘກາຣາວຕ຺ຖຣຓໍ ວິຍ ສກທາຄາມິມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ ກິເລສາ, ປຸນ ວິຊ຺ຊຸສຎ຺ຈຣຓໍ ວິຍ ສກທາຄາມິມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທ, ວິຊ຺ຊນ຺ຕຣິກາຍ ຈກ຺ຂຸມໂຕ ປຸຣິສສ຺ສ ສມນ຺ຕາ ຣູປທສ຺ສນໍ ວິຍ ສກທາຄາມິມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ນິພ຺ພານທສ຺ສນໍ, ປຸນ ອນ຺ຘກາຣາວຕ຺ຖຣຓໍ ວິຍ ອນາຄາມິມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ ກິເລສາ, ປຸນ ວິຊ຺ຊຸສຎ຺ຈຣຓໍ ວິຍ ອນາຄາມິມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທ, ວິຊ຺ຊນ຺ຕຣິກາຍ ຈກ຺ຂຸມໂຕ ປຸຣິສສ຺ສ ສມນ຺ຕາ ຣູປທສ຺ສນໍ ວິຍ ອນາຄາມິມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ນິພ຺ພານທສ຺ສນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ວຊິຣູປມຈິຕ຺ຕຕາຍປິ ອິທໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ – ວຊິຣໍ ວິຍ ຫິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ມຓິຄຓ຺ຐິປາສາຓຄຓ຺ຐິ ວິຍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ ກິເລສາ, ວຊິຣສ຺ສ ມຓິຄຓ຺ຐິມ຺ປິ ວາ ປາສາຓຄຓ຺ຐິມ຺ປິ ວາ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຄມນຠາວສ຺ສ ນຕ຺ຖິຕາ ວິຍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາເຓນ ອຈ຺ເຉຊ຺ຊານໍ ກິເລສານໍ ນຕ຺ຖິຠາໂວ, ວຊິເຣນ ນິພ຺ພິທ຺ຘເວຘສ຺ສ ປຸນ ອປຕິປູຣຓໍ ວິຍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ຉິນ຺ນານໍ ກິເລສານໍ ປຸນ ອນຸປ຺ປາໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ.

໖. ເສວິຕພ຺ພສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໖. ຉຏ຺ເຐ ເສວິຕພ຺ໂພຕິ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ໂພ. ຠຊິຕພ຺ໂພຕິ ອລ຺ລີຍິຕພ຺ໂພ. ປຍິຣຸປາສິຕພ຺ໂພຕິ ສນ຺ຕິເກ ນິສີທນວເສນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປາສິຕພ຺ໂພ. ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາຕິ ສກ຺ກາຣຎ຺ເຈວ ຄຣຸກາຣຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ. ຫີໂນ ໂຫຕິ ສີເລນາຕິອາທີສຸ ອຸປາທາຍຸປາທາຍ ຫີນຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຫິ ປຎ຺ຈ ສີລານິ ຣກ຺ຂຕິ, ໂສ ທສ ສີລານິ ຣກ຺ຂນ຺ເຕນ ນ ເສວິຕພ຺ໂພ. ໂຍ ທສ ສີລານິ ຣກ຺ຂຕິ, ໂສ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ຣກ຺ຂນ຺ເຕນ ນ ເສວິຕພ຺ໂພ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນຸທ຺ທຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນຸກມ຺ປາຕິ ຐເປຕ຺ວາ ອນຸທ຺ທຍຎ຺ຈ ອນຸກມ຺ປຎ຺ຈ. ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາເຍວ ຫິ ເອວຣູໂປ ປຸຄ຺ຄໂລ ນ ເສວິຕພ຺ໂພ, ອນຸທ຺ທຍານຸກມ຺ປາວເສນ ປນ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ສີລສາມຎ຺ຎຄຕານໍ ສຕນ຺ຕິ ສີເລນ ສມານຠາວໍ ຄຕານໍ ສນ຺ຕານໍ. ສີລກຖາ ຈ ໂນ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ສມານສີລານໍ ອມ຺ຫາກໍ ສີລເມວ ອາຣພ຺ຠ ກຖາ ຠວິສ຺ສຕິ. ສາ ຈ ໂນ ປວຕ຺ຕິນີ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ສາ ຈ ອມ຺ຫາກໍ ກຖາ ທິວສມ຺ປິ ກເຖນ຺ຕານໍ ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ ນ ປຏິຫຎ຺ຎິສ຺ສຕິ. ສາ ຈ ໂນ ຜາສຸ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ສາ ຈ ທິວສມ຺ປິ ປວຕ຺ຕມານາ ສີລກຖາ ອມ຺ຫາກໍ ຜາສຸວິຫາໂຣ ສຸຂວິຫາໂຣ ຠວິສ຺ສຕິ. ສມາຘິປຎ຺ຎາກຖາສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ສີລກ຺ຂນ຺ຘນ຺ຕິ ສີລຣາສິໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາຍ ອນຸຄ຺ຄເຫສ຺ສາມີຕິ ເອຕ຺ຖ ສີລສ຺ສ ອສປ຺ປາເຍ ອນຸປກາຣຘມ຺ເມ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສປ຺ປາເຍ ອຸປກາຣຘມ຺ເມ ເສວນ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ສີລກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຎ຺ຎາຍ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ນາມ. ສມາຘິປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ເຘສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ນິຫີຍຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຫີນຕຣໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເສວນ຺ໂຕ ຂາຣປຣິສ຺ສາວເນ ອາສິຕ຺ຕອຸທກໍ ວິຍ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ຫາຍຕິ ປຣິຫາຍຕິ. ຕຸລ຺ຍເສວີຕິ ອຕ຺ຕນາ ສມານເສວີ. ເສຏ຺ຐມຸປນມນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ໂອຓມນ຺ໂຕ. ອຸເທຕິ ຂິປ຺ປນ຺ຕິ ຂິປ຺ປເມວ ວຑ຺ຒຕິ. ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ຠເຊຖາຕິ ຍສ຺ມາ ເສຏ຺ຐໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອຸປນມນ຺ໂຕ ອຸເທຕິ ຂິປ຺ປໍ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ວິສິຏ຺ຐຕຣໍ ຠເຊຖ.

໗. ຊິຄຸຈ຺ຉິຕພ຺ພສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໗. ສຕ຺ຕເມ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພຕິ ຄູຖໍ ວິຍ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ອຖ ໂຂ ນນ຺ຕິ ອຖ ໂຂ ອສ຺ສ. ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທຕິ ກຖາສທ຺ໂທ. ເອວເມວ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ຄູຖກູໂປ ວິຍ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຄູຖກູເປ ປຕິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ຘມ຺ມນິອຫິ ວິຍ ທຸສ຺ສີລປຸຄ຺ຄໂລ. ຄູຖກູປໂຕ ອຸທ຺ຘຣິຍມາເນນ ເຕນ ອຫິນາ ປຸຣິສສ຺ສ ສຣີຣໍ ອາຣຸຬ຺ເຫນາປິ ອທຏ຺ຐຠາໂວ ວິຍ ທຸສ຺ສີລໍ ເສວມານສ຺ສາປິ ຕສ຺ສ ກິຣິຍາຍ ອກຣຓຠາໂວ. ສຣີຣໍ ຄູເຖນ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ອຫິນາ ຄຕກາໂລ ວິຍ ທຸສ຺ສີລໍ ເສວມານສ຺ສ ປາປກິຕ຺ຕິສທ຺ທອພ຺ຠຸຄ຺ຄມນກາໂລ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕິນ຺ທຸກາລາຕນ຺ຕິ ຕິນ຺ທຸກຣຸກ຺ຂອລາຕໍ. ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ຈິຈ຺ຈິຏາຍຕີຕິ ຕໍ ຫິ ຌາຍມານໍ ປກຕິຍາປິ ປປຏິກາໂຍ ມຸຎ຺ຈນ຺ຕໍ ຈິຈ຺ຈິຏາຕິ ‘‘ຈິຏິຈິຏາ’’ຕິ ສທ຺ທໍ ກໂຣຕິ, ຆຏ຺ຏິຕໍ ປນ ອຘິມຕ຺ຕໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວເມວ ໂຂຕິ ເອວເມວໍ ໂກຘໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍປິ ອຸທ຺ຘໂຕ ຈຓ຺ຑິກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຈຣຕິ, ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ປນ ວຈນໍ ສຸຕກາເລ ‘‘ມາທິສໍ ນາມ ເອວໍ ວທຕິ ເອວໍ ວທຕີ’’ຕິ ອຕິເຣກຕຣໍ ອຸທ຺ຘໂຕ ຈຓ຺ຑິກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຈຣຕິ. ຄູຖກູໂປຕິ ຄູຖປຸຓ຺ຓກູໂປ, ຄູຖຣາສິເຍວ ວາ. ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ ປເນຕ຺ຖ ປຸຣິມນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາ ເອວຣູໂປ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕພ຺ໂພ ນ ເສວິຕພ຺ໂພຕິ ຍສ຺ມາ ໂກຘໂນ ອຕິເສວິຍມາໂນ ອຕິອຸປສງ຺ກມິຍມາໂນປິ ກຸຊ຺ຌຕິເຍວ, ‘‘ກິໍ ອິມິນາ’’ຕິ ປຏິກ຺ກມນ຺ເຕປິ ກຸຊ຺ຌຕິເຍວ. ຕສ຺ມາ ປລາລຄ຺ຄິ ວິຍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕພ຺ໂພ ນ ເສວິຕພ຺ໂພ ນ ຠຊິຕພ຺ໂພ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ໂຍ ຫິ ປລາລຄ຺ຄິໍ ອຕິອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕປ຺ປຕິ, ຕສ຺ສ ສຣີຣໍ ຌາຍຕິ. ໂຍ ອຕິປຏິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຕປ຺ປຕິ, ຕສ຺ສ ສີຕໍ ນ ວູປສມ຺ມຕິ. ອນຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອປຏິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປນ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠາເວນ ຕປ຺ປນ຺ຕສ຺ສ ສີຕໍ ວູປສມ຺ມຕິ, ຕສ຺ມາ ປລາລຄ຺ຄິ ວິຍ ໂກຘໂນ ປຸຄ຺ຄໂລ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠາເວນ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕພ຺ໂພ, ນ ເສວິຕພ຺ໂພ ນ ຠຊິຕພ຺ໂພ ນ ປຍິຣຸປາສິຕພ຺ໂພ.

ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕຕິ ສຸຈິມິຕ຺ໂຕ. ກລ຺ຍາຓສຫາໂຍຕິ ສຸຈິສຫາໂຍ. ສຫາຍາ ນາມ ສຫຄາມິໂນ ສທ຺ຘິໍຈຣາ. ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ໂກຕິ ກລ຺ຍາເຓສຸ ສຸຈິປຸຄ຺ຄເລສຸ ສມ຺ປວງ຺ໂກ, ຕນ຺ນິນ຺ນຕປ຺ໂປຓຕປ຺ປພ຺ຠາຣມານໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໘. ຄູຖຠາຓີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໘. ອຏ຺ຐເມ ຄູຖຠາຓີຕິ ໂຍ ຄູຖໍ ວິຍ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘກຖໍ ກເຖຕິ. ປຸປ຺ຜຠາຓີຕິ ໂຍ ປຸປ຺ຜານິ ວິຍ ສຸຄນ຺ຘກຖໍ ກເຖຕິ. ມຘຸຠາຓີຕິ ໂຍ ມຘຸ ວິຍ ມຘຸຣກຖໍ ກເຖຕິ. ສຠຄ຺ຄໂຕຕິ ສຠາຍ ຐິໂຕ. ປຣິສຄ຺ຄໂຕຕິ ຄາມປຣິສາຍ ຐິໂຕ. ຎາຕິມຊ຺ຌຄໂຕຕິ ຎາຕີນໍ ມຊ຺ເຌ ຐິໂຕ. ປູຄມຊ຺ຌຄໂຕຕິ ເສຓີນໍ ມຊ຺ເຌ ຐິໂຕ. ຣາຊກຸລມຊ຺ຌຄໂຕຕິ ຣາຊກຸລສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ມຫາວິນິຈ຺ຉເຍ ຐິໂຕ. ອຠິນີໂຕຕິ ປຸຈ຺ຉນຕ຺ຖາຍານີໂຕ. ສກ຺ຂິປຸຏ຺ໂຐຕິ ສກ຺ຂິໍ ກຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິໂຕ. ເອຫມ຺ໂຠ ປຸຣິສາຕິ ອາລປນເມຕໍ. ອຕ຺ຕເຫຕຸ ວາ ປຣເຫຕຸ ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ປຣສ຺ສ ວາ ຫຕ຺ຖປາທາທິເຫຕຸ ວາ ຘນເຫຕຸ ວາ. ອາມິສກິຎ຺ຈິກ຺ຂເຫຕຸ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາມິສນ຺ຕິ ລຎ຺ໂຊ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ກິຎ຺ຈິກ຺ຂນ຺ຕິ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ອນ຺ຕມໂສ ຕິຕ຺ຕິຣິຍວຏ຺ຏກສປ຺ປິປິຓ຺ຑນວນີຕປິຓ຺ຑາທິມຕ຺ຕກສ຺ສ ລຎ຺ຊສ຺ສ ເຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ປຊານມຸສາ ຠາສິຕາ ໂຫຕີຕິ ຊານນ຺ໂຕເຍວ ມຸສາວາທໍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ.

ເນລາຕິ ເອລໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂທໂສ, ນາສ຺ສ ເອລນ຺ຕິ ເນລາ, ນິທ຺ໂທສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ເນລງ຺ໂຄ ເສຕປຈ຺ຉາໂທ’’ຕິ (ອຸທາ. ໖໕) ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕສີລໍ ວິຍ. ກຓ຺ຓສຸຂາຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນມຘຸຣຕາຍ ກຓ຺ຓານໍ ສຸຂາ, ສູຈິວິຊ຺ຌນໍ ວິຍ ກຓ຺ຓສູລໍ ນ ຊເນຕິ. ອຕ຺ຖມຘຸຣຕາຍ ສກລສຣີເຣ ໂກປໍ ອຊເນຕ຺ວາ ເປມໍ ຊເນຕີຕິ ເປມນີຍາ. ຫທຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ ອປ຺ປຏິຫຎ຺ຎມານາ ສຸເຂນ ຈິຕ຺ຕໍ ປວິສຕີຕິ ຫທຍງ຺ຄມາ. ຄຸຓປຣິປຸຓ຺ຓຕາຍ ປຸເຣ ຠວາຕິ ໂປຣີ. ປຸເຣ ສໍວຑ຺ຒນາຣີ ວິຍ ສຸກຸມາຣາຕິປິ ໂປຣີ. ປຸຣສ຺ສ ເອສາຕິປິ ໂປຣີ. ປຸຣສ຺ສ ເອສາຕິ ນຄຣວາສີນໍ ກຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນຄຣວາສິໂນ ຫິ ຍຸຕ຺ຕກຖາ ໂຫນ຺ຕິ, ປິຕິມຕ຺ຕໍ ປິຕາຕິ, ມາຕິມຕ຺ຕໍ ມາຕາຕິ, ຠາຕິມຕ຺ຕໍ ຠາຕາຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອວຣູປີ ກຖາ ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ກນ຺ຕາ ໂຫຕີຕິ ພຫຸຊນກນ຺ຕາ. ກນ຺ຕຠາເວເນວ ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ມນາປາ ຈິຕ຺ຕວຸທ຺ຘິກຣາຕິ ພຫຸຊນມນາປາ.

໙. ອນ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໙. ນວເມ ຈກ຺ຂຸ ນ ໂຫຕີຕິ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸ ນ ໂຫຕິ. ຜາຕິໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ຜີຕໍ ວຑ຺ຒິຕໍ ກເຣຍ຺ຍ. ສາວຊ຺ຊານວຊ຺ເຊຕິ ສໂທສນິທ຺ໂທເສ. ຫີນປ຺ປຓີເຕຕິ ອຘມຸຕ຺ຕເມ. ກຓ຺ຫສຸກ຺ກສປ຺ປຏິຠາເຄຕິ ກຓ຺ຫສຸກ຺ກາເຍວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຏິພາຫນໂຕ ປຏິປກ຺ຂວເສນ ສປ຺ປຏິຠາຄາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ – ກຸສເລ ຘມ຺ເມ ‘‘ກຸສລາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ຊາເນຍ຺ຍ, ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ ‘‘ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ຊາເນຍ຺ຍ. ສາວຊ຺ຊາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ກຓ຺ຫສຸກ຺ກສປ຺ປຏິຠາເຄສຸ ປນ ກຓ຺ຫຘມ຺ເມ ‘‘ສຸກ຺ກສປ຺ປຏິຠາຄາ’’ຕິ ຊາເນຍ຺ຍ, ສຸກ຺ກຘມ຺ເມ ‘‘ກຓ຺ຫສປ຺ປຏິຠາຄາ’’ຕິ ເຍນ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ຊາເນຍ຺ຍ, ຕຖາຣູປມ຺ປິສ຺ສ ຈກ຺ຂຸ ນ ໂຫຕີຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ເສສວາເຣສຸປິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ນ ເຈວ ໂຠຄາ ຕຖາຣູປາຕິ ຕຖາຊາຕິກາ ໂຠຄາປິສ຺ສ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ນ ຈ ປຸຎ຺ຎານິ ກຸພ຺ພຕີຕິ ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ນ ກໂຣຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຠຄຸປ຺ປາທນຈກ຺ຂຸໂນ ຈ ປຸຎ຺ຎກຣຓຈກ຺ຂຸໂນ ຈ ອຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຸຠຍຕ຺ຖ ກລິຄ຺ຄາໂຫຕິ ອິຘໂລເກ ຈ ປຣໂລເກ ຈາຕິ ອຸຠຍສ຺ມິມ຺ປິ ອປຣທ຺ຘຄ຺ຄາໂຫ, ປຣາຊຍຄ຺ຄາໂຫ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ອຸຠຍຕ຺ຖ ກລິຄ຺ຄາໂຫຕິ ອຸຠເຍສມ຺ປິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິການໍ ອຕ຺ຖານໍ ກລິຄ຺ຄາໂຫ, ປຣາຊຍຄ຺ຄາໂຫຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ມາຘມ຺ເມນາຕິ ທສກຸສລກມ຺ມປຖຘມ຺ເມນປິ ທສອກຸສລກມ຺ມປຖອຘມ຺ເມນປິ. ສໂຐຕິ ເກຣາຏິໂກ. ໂຠຄານິ ປຣິເຍສຕີຕິ ໂຠເຄ ຄເວສຕິ. ເຖຍ຺ເຍນ ກູຏກມ຺ເມນ, ມຸສາວາເທນ ຈູຠຍນ຺ຕິ ເຖຍ຺ຍາທີສຸ ອຸຠເຍນ ປຣິເຍສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຖໍ? ເຖຍ຺ເຍນ ກູຏກມ຺ເມນ ຈ ປຣິເຍສຕິ, ເຖຍ຺ເຍນ ມຸສາວາເທນ ຈ ປຣິເຍສຕິ, ກູຏກມ຺ເມນ ມຸສາວາເທນ ຈ ປຣິເຍສຕິ. ສງ຺ຆາຕຸນ຺ຕິ ສງ຺ຆຣິຕຸໍ. ຘມ຺ມລທ຺ເຘຫີຕິ ທສກຸສລກມ຺ມປຖຘມ຺ມໍ ອໂກເປຕ຺ວາ ລທ຺ເຘຫິ. ອຸຏ຺ຐານາຘິຄຕນ຺ຕິ ວີຣິເຍນ ອຘິຄຕໍ. ອພ຺ຍຄ຺ຆມານໂສຕິ ນິພ຺ພິຈິກິຈ຺ຉຈິຕ຺ໂຕ. ຠທ຺ທກໍ ຐານນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐໍ ເທວຏ຺ຐານໍ. ນ ໂສຈຕີຕິ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ອນ຺ໂຕໂສເກນ ນ ໂສຈຕິ.

໑໐. ອວກຸຊ຺ຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໐. ທສເມ ອວກຸຊ຺ຊປຎ຺ໂຎຕິ ອໂຘມຸຂປຎ຺ໂຎ. ອຸຈ຺ຉງ຺ຄປຎ຺ໂຎຕິ ອຸຈ຺ຉງ຺ຄສທິສປຎ຺ໂຎ. ປຸຖຸປຎ຺ໂຎຕິ ວິຕ຺ຖາຣິກປຎ຺ໂຎ. ອາທິກລ຺ຍາຓນ຺ຕິອາທີສຸ ອາທີຕິ ປຸພ຺ພປຏ຺ຐປນາ. ມຊ຺ຌນ຺ຕິ ກຖາເວມຊ຺ຌໍ. ປຣິໂຍສານນ຺ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ. ອິຕິສ຺ສ ເຕ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ຕາ ປຸພ຺ພປຏ຺ຐປເນປິ ກລ຺ຍາຓໍ ຠທ຺ທກໍ ອນວຊ຺ຊເມວ ກຕ຺ວາ ກເຖນ຺ຕິ, ເວມຊ຺ເຌປິ ປຣິໂຍສາເນປິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຕ຺ຖິ ເທສນາຍ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານານິ, ອຕ຺ຖິ ສາສນສ຺ສ. ຕຕ຺ຖ ເທສນາຍ ຕາວ ຈຕຸປ຺ປທິກຄາຖາຍ ປຐມປທໍ ອາທິ, ທ຺ເວ ປທານິ ມຊ຺ຌໍ, ອວສານປທໍ ປຣິໂຍສານໍ. ເອການຸສນ຺ຘິກສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິທານໍ ອາທິ, ອນຸສນ຺ຘິ ມຊ຺ຌໍ, ອິທມໂວຈາຕິ ອປ຺ປນາ ປຣິໂຍສານໍ. ອເນການຸສນ຺ຘິກສ຺ສ ປຐໂມ ອນຸສນ຺ຘິ ອາທິ, ຕໂຕ ປຣໍ ເອໂກ ວາ ອເນເກ ວາ ມຊ຺ຌໍ, ປຈ຺ຉິໂມ ປຣິໂຍສານໍ. ອຍໍ ຕາວ ເທສນາຍ ນໂຍ. ສາສນສ຺ສ ປນ ສີລໍ ອາທິ, ສມາຘິ ມຊ຺ຌໍ, ວິປສ຺ສນາ ປຣິໂຍສານໍ. ສມາຘິ ວາ ອາທິ, ວິປສ຺ສນາ ມຊ຺ຌໍ, ມຄ຺ໂຄ ປຣິໂຍສານໍ. ວິປສ຺ສນາ ວາ ອາທິ, ມຄ຺ໂຄ ມຊ຺ຌໍ, ຜລໍ ປຣິໂຍສານໍ. ມຄ຺ໂຄ ວາ ອາທິ, ຜລໍ ມຊ຺ຌໍ, ນິພ຺ພານໍ ປຣິໂຍສານໍ. ທ຺ເວ ທ຺ເວ ວາ ກຍິຣມາເນ ສີລສມາຘໂຍ ອາທິ, ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄາ ມຊ຺ຌໍ, ຜລນິພ຺ພານານິ ປຣິໂຍສານໍ.

ສາຕ຺ຖນ຺ຕິ ສາຕ຺ຖກໍ ກຕ຺ວາ ເທເສນ຺ຕິ. ສພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ອກ຺ຂຣປາຣິປູຣິໍ ກຕ຺ວາ ເທເສນ຺ຕິ. ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓນ຺ຕິ ສກລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ອນູນໍ ກຕ຺ວາ ເທເສນ຺ຕິ. ປຣິສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ນິຊ຺ຊຏໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ເທເສນ຺ຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ເທເສນ຺ຕາ ຈ ເສຏ຺ຐຈຣິຍຠູຕໍ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫິຕໍ ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ປກາເສນ຺ຕິ. ເນວ ອາທິໍ ມນສິ ກໂຣຕີຕິ ເນວ ປຸພ຺ພປຏ຺ຐປນໍ ມນສິ ກໂຣຕິ.

ກຸມ຺ໂຠຕິ ຆໂຏ. ນິກຸຊ຺ໂຊຕິ ອໂຘມຸໂຂ ຐປິໂຕ. ເອວເມວ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ກຸມ຺ໂຠ ນິກຸຊ຺ໂຊ ວິຍ ອວກຸຊ຺ຊປຎ຺ໂຎ ປຸຄ຺ຄໂລ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ອຸທກາສິຎ຺ຈນກາໂລ ວິຍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ລທ຺ຘກາໂລ, ອຸທກສ຺ສ ວິວຏ຺ຏນກາໂລ ວິຍ ຕສ຺ມິໍ ອາສເນ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ອຸຄ຺ຄເຫຕຸໍ ອສມຕ຺ຖກາໂລ, ອຸທກສ຺ສ ອສຓ຺ຐານກາໂລ ວິຍ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອສລ຺ລກ຺ຂຓກາໂລ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອາກິຓ຺ຓານີຕິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕານິ. ສຕິສມ຺ໂມສາຍ ປກິເຣຍ຺ຍາຕິ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິຕາຍ ວິກິເຣຍ຺ຍ. ເອວເມວ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸຈ຺ຉງ຺ໂຄ ວິຍ ອຸຈ຺ຉງ຺ຄປຎ຺ໂຎ ປຸຄ຺ຄໂລ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ນານາຂຊ຺ຊການິ ວິຍ ນານປ຺ປກາຣໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ, ອຸຈ຺ຉງ຺ເຄ ນານາຂຊ຺ຊການິ ຂາທນ຺ຕສ຺ສ ນິສິນ຺ນກາໂລ ວິຍ ຕສ຺ມິໍ ອາສເນ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນກາໂລ, ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ສຕິສມ຺ໂມສາ ປກິຣຓກາໂລ ວິຍ ຕສ຺ມາ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອສລ຺ລກ຺ຂຓກາໂລ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຸກ຺ກຸຊ຺ໂຊຕິ ອຸປຣິມຸໂຂ ຐປິໂຕ. ສຓ຺ຐາຕີຕິ ປຕິຏ຺ຐຫຕິ. ເອວເມວ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸປຣິມຸໂຂ ຐປິໂຕ ກຸມ຺ໂຠ ວິຍ ປຸຖຸປຎ຺ໂຎ ປຸຄ຺ຄໂລ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ອຸທກສ຺ສ ອາສິຕ຺ຕກາໂລ ວິຍ ເທສນາຍ ລທ຺ຘກາໂລ, ອຸທກສ຺ສ ສຓ຺ຐານກາໂລ ວິຍ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນກາໂລ, ໂນ ວິວຏ຺ຏນກາໂລ ວິຍ ວຸຏ຺ຐາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ສລ຺ລກ຺ຂຓກາໂລ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ທຸມ຺ເມໂຘຕິ ນິປ຺ປຎ຺ໂຎ. ອວິຈກ຺ຂໂຓຕິ ສໍວິທຫນປຎ຺ຎາຍ ຣຫິໂຕ. ຄນ຺ຕາຕິ ຄມນສີໂລ. ເສຍ຺ໂຍ ເອເຕນ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ເອຕສ຺ມາ ປຸຄ຺ຄລາ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນຕິ ນວໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸຘມ຺ມໍ ສຫ ສີເລນ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ໂນ. ທຸກ຺ຂສ຺ສາຕິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ. ອນ຺ຕກໂຣ ສິຍາຕິ ໂກຏິກໂຣ ປຣິຈ຺ເຉທກໂຣ ປຣິວຏຸມກໂຣ ຠເວຍ຺ຍາຕິ.

ປຸຄ຺ຄລວຄ຺ໂຄ ຕຕິໂຍ.

໔. ເທວທູຕວຄ຺ໂຄ

໑. ສພ຺ຣຫ຺ມກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໑. ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ປຐເມ ອຊ຺ຌາຄາເຣຕິ ສເກ ຆເຣ. ປູຊິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຍໍ ຆເຣ ອຕ຺ຖິ, ເຕນ ປຏິຊຄ຺ຄິຕາ ໂຄປິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຕິ ມາຕາປິຕຸປູຊການິ ກຸລານິ ມາຕາປິຕູຫິ ສພ຺ຣຫ຺ມການີຕິ ປກາເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເນສໍ ສປຸພ຺ພາຈຣິຍກາທິຠາວໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ສປຸພ຺ພາຈຣິຍການີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມາຕິອາທີນິ ເຕສໍ ພ຺ຣຫ຺ມາທິຠາວສາຘນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕານິ. ພຫຸກາຣາຕິ ປຸຕ຺ຕານໍ ພຫູປກາຣາ. ອາປາທກາຕິ ຊີວິຕສ຺ສ ອາປາທກາ. ປຸຕ຺ຕການໍ ຫິ ມາຕາປິຕູຫິ ຊີວິຕໍ ອາປາທິຕໍ ປາລິຕໍ ຆຏິຕໍ ອນຸປ຺ປພນ຺ເຘນ ປວຕ຺ຕິຕໍ. ໂປສກາຕິ ຫຕ຺ຖປາເທ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຫທຍໂລຫິຕໍ ປາເຍຕ຺ວາ ໂປເສຕາໂຣ. ອິມສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ທສ຺ເສຕາໂຣຕິ ປຸຕ຺ຕານໍ ຫິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓສ຺ສ ທສ຺ສນໍ ນາມ ມາຕາປິຕໂຣ ນິສ຺ສາຍ ຊາຕນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ທສ຺ເສຕາໂຣ ນາມ.

ພ຺ຣຫ຺ມາຕິ ມາຕາປິຕໂຣຕິ ເສຏ຺ຐາຘິວຈນໍ. ຍຖາ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ຈຕສ຺ໂສ ຠາວນາ ອວິຊຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ ເມຕ຺ຕາ ກຣຸຓາ ມຸທິຕາ ອຸເປກ຺ຂາຕິ, ເອວເມວ ມາຕາປິຕູນໍ ປຸຕ຺ຕເກສຸ ຈຕສ຺ໂສ ຠາວນາ ອວິຊຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕາ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ເວທິຕພ຺ພາ – ກຸຈ຺ຉິຄຕສ຺ມິໍ ຫິ ທາຣເກ ‘‘ກທາ ນຸ ໂຂ ປຸຕ຺ຕກໍ ອໂຣຄໍ ປຣິປຸຓ຺ຓງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ມາຕາປິຕູນໍ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍທາ ປເນສ ມນ຺ໂທ ອຸຕ຺ຕານເສຍ຺ຍໂກ ອູກາຫິ ວາ ມງ຺ກຸລາທີຫິ ປາຓເກຫິ ທຏ຺ໂຐ ທຸກ຺ຂເສຍ຺ຍາຍ ວາ ປນ ປີຬິໂຕ ປໂຣທຕິ ວິຣວຕິ, ຕທາສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ມາຕາປິຕູນໍ ກາຣຸຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອາຘາວິຕ຺ວາ ວິຘາວິຕ຺ວາ ກີຬນກາເລ ປນ ໂລຠນີຍວຍສ຺ມິໍ ວາ ຐິຕກາເລ ທາຣກໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ມາຕາປິຕູນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສປ຺ປິມຓ຺ເຑ ປກ຺ຂິຕ຺ຕສຕວິຫຕກປ຺ປາສປິຈຸປຏລໍ ວິຍ ມຸທຸກໍ ໂຫຕິ ອາໂມທິຕໍ ປໂມທິຕໍ, ຕທາ ເຕສໍ ມຸທິຕາ ລພ຺ຠຕິ. ຍທາ ປເນສ ປຸຕ຺ໂຕ ທາຣາຠຣຓໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ, ຕທາ ມາຕາປິຕູນໍ ‘‘ສກ຺ໂກຕິ ທານິ ໂນ ປຸຕ຺ຕໂກ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ຍາເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠາໂວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ອຸເປກ຺ຂາ ລພ຺ຠຕີຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມາຕິ ມາຕາປິຕໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຸພ຺ພາຈຣິຍາຕິ ວຸຈ຺ຈເຣຕິ ມາຕາປິຕໂຣ ຫິ ຊາຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ເອວໍ ນິສີທ, ເອວໍ ຕິຏ຺ຐ, ເອວໍ ຄຈ຺ຉ, ເອວໍ ສຍ, ເອວໍ ຂາທ, ເອວໍ ຠຸຎ຺ຊ, ອຍໍ ເຕ, ຕາຕາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ອຍໍ ຠາຕິກາຕິ, ອຍໍ ຠຄິນີຕິ, ອິທໍ ນາມ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອິທໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອສຸກໍ ນາມ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອສຸກໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຄາຫາເປນ຺ຕິ ສິກ຺ຂາເປນ຺ຕິ. ອຖາປຣຠາເຄ ອຎ຺ເຎ ອາຈຣິຍາ ຫຕ຺ຖິສິປ຺ປອສ຺ສສິປ຺ປຣຖສິປ຺ປຘນຸສິປ຺ປຖຣຸສິປ຺ປມຸທ຺ທາຄຓນາທີນິ ສິກ຺ຂາເປນ຺ຕິ. ອຎ຺ໂຎ ສຣຓານິ ເທຕິ, ອຎ຺ໂຎ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ, ອຎ຺ໂຎ ປພ຺ພາເຊຕິ, ອຎ຺ໂຎ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຕິ, ອຎ຺ໂຎ ອຸປສມ຺ປາເທຕິ, ອຎ຺ໂຎ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄາທີນິ ປາເປຕິ. ອິຕິ ສພ຺ເພປິ ເຕ ປຈ຺ຉາຈຣິຍາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ມາຕາປິຕໂຣ ປນ ສພ຺ພປຐມາ, ເຕນາຫ – ‘‘ປຸພ຺ພາຈຣິຍາຕິ ວຸຈ຺ຈເຣ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ວຸຈ຺ຈເຣຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ກຖິຍນ຺ຕິ. ອາຫຸເນຍ຺ຍາ ຈ ປຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ປຸຕ຺ຕານໍ ອາຫຸຕໍ ປາຫຸຕໍ ອຠິສງ຺ຂຕໍ ອນ຺ນປານາທິໍ ອຣຫນ຺ຕິ, ອນຸຈ຺ຉວິກາ ຕໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕຸໍ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອາຫຸເນຍ຺ຍາ ຈ ປຸຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຊາຍ ອນຸກມ຺ປກາຕິ ປເຣສໍ ປາເຓ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາປິ ອຕ຺ຕໂນ ປຊໍ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ຕິ ໂຄປາຍນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ປຊາຍ ອນຸກມ຺ປກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ນມສ຺ເສຍ຺ຍາຕິ ນໂມ ກເຣຍ຺ຍ. ສກ຺ກເຣຍ຺ຍາຕິ ສກ຺ກາເຣນ ປຏິມາເນຍ຺ຍ. ອິທານິ ຕໍ ສກ຺ກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອນ຺ເນນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອນ຺ເນນາຕິ ຍາຄຸຠຕ຺ຕຂາທນີເຍນ. ປາເນນາຕິ ອຏ຺ຐວິຘປາເນນ. ວຕ຺ເຖນາຕິ ນິວາສນປາຣຸປນເກນ ວຕ຺ເຖນ. ສຍເນນາຕິ ມຎ຺ຈປີຐານຸປ຺ປທາເນນ. ອຸຈ຺ຉາທເນນາຕິ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ ປຏິວິໂນເທຕ຺ວາ ສຸຄນ຺ຘກຣຓຸຈ຺ຉາທເນນ. ນ຺ຫາປເນນາຕິ ສີເຕ ອຸຓ຺ໂຫທເກນ, ອຸຓ຺ເຫ ສີໂຕທເກນ ຄຕ຺ຕານິ ປຣິສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ນ຺ຫາປເນນ. ປາທານໍ ໂຘວເນນາຕິ ອຸຓ຺ໂຫທກສີໂຕທເກຫິ ປາທໂຘວເນນ ເຈວ ເຕລມກ຺ຂເນນ ຈ. ເປຈ຺ຈາຕິ ປຣໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ. ສຄ຺ເຄ ປໂມທຕີຕິ ອິຘ ຕາວ ມາຕາປິຕູສຸ ປາຣິຈຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ປາຣິຈຣິຍກາຣຓາ ຕໍ ປຓ຺ຑິຕມນຸສ຺ສາ ອິເຘວ ປສໍສນ຺ຕິ, ປຣໂລກໍ ປນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຄ຺ເຄ ຐິໂຕ ໂສ ມາຕາປິຕຸອຸປຏ຺ຐາໂກ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕີຫິ ອາໂມທຕິ ປໂມທຕີຕິ.

໒. ອານນ຺ທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໒. ທຸຕິເຍ ຕຖາຣູໂປຕິ ຕຖາຊາຕິໂກ. ສມາຘິປຏິລາໂຠຕິ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາລາໂຠ. ອິມສ຺ມິໍ ຈ ສວິຎ຺ຎາຓເກຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປຣສ຺ສ ຈາຕິ ອຸຠເຍສມ຺ປິ ກາໂຍ ສວິຎ຺ຎາຓກຏ຺ເຐນ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຫງ຺ກາຣມມງ຺ກາຣມານານຸສຍາຕິ ອຫງ຺ກາຣທິຏ຺ຐິ ຈ ມມງ຺ກາຣຕຓ຺ຫາ ຈ ມານານຸສໂຍ ຈາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປຣສ຺ສ ຈ ກິເລສາ. ນາສ຺ສູຕິ ນ ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ພຫິທ຺ຘາ ຈ ສພ຺ພນິມິຕ຺ເຕສູຕິ ຣູປນິມິຕ຺ຕໍ, ສທ຺ທນິມິຕ຺ຕໍ, ຄນ຺ຘນິມິຕ຺ຕໍ, ຣສນິມິຕ຺ຕໍ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ສສ຺ສຕາທິນິມິຕ຺ຕໍ, ປຸຄ຺ຄລນິມິຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວຣູເປສຸ ຈ ພຫິທ຺ຘາ ສພ຺ພນິມິຕ຺ເຕສຸ. ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຜລສມາຘິຎ຺ເຈວ ຜລຎາຓຎ຺ຈ. ສິຍາຕິ ຠເວຍ຺ຍ.

ອິຘານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸໂນຕິ, ອານນ຺ທ, ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ຠິກ຺ຂຸໂນ. ເອຕໍ ສນ຺ຕໍ ເອຕໍ ປຓີຕນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ. ນິພ຺ພານໍ ຫິ ກິເລສານໍ ສນ຺ຕຕາຍ ສນ຺ຕໍ ນາມ, ນິພ຺ພານໍ ສນ຺ຕນ຺ຕິ ສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາວ ທິວສມ຺ປິ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ສນ຺ຕນ຺ເຕວ ປວຕ຺ຕຕີຕິປິ ສນ຺ຕໍ. ປຓີຕນ຺ຕິ ສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສາປິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ປຓີຕນ຺ເຕວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ນິພ຺ພານໍ ປຓີຕໍ ນາມ. ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖຕິອາທີນິປິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນານິ. ‘‘ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖ’’ຕິ ສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຫິ ທິວສຠາຄມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖເຕວ ປວຕ຺ຕຕິ…ເປ… ຕຖາ ຕີສຸ ຠເວສຸ ວານສງ຺ຂາຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ອຠາເວນ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາເມ ຕສ຺ມິໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ນິພ຺ພານໍ ນິພ຺ພານນ຺ເຕວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖຕິອາທີນິ ນາມານິ ລຠຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ອຏ຺ຐວິເຘ ອາໂຠຄສມນ຺ນາຫາເຣ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ເອໂກປິ ລພ຺ຠຕິ, ທ຺ເວປິ ສພ຺ເພປິ ລພ຺ຠນ຺ເຕວ.

ສງ຺ຂາຍາຕິ ຎາເຓນ ຊານິຕ຺ວາ. ປໂຣປຣານີຕິ ປຣານິ ຈ ໂອປຣານິ ຈ. ປຣອຕ຺ຕຠາວສກອຕ຺ຕຠາວານິ ຫິ ປຣານິ ຈ ໂອປຣານິ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສາຕິ ຍສ຺ສ ອຣຫໂຕ. ອິຎ຺ຊິຕນ຺ຕິ ຣາຄິຎ຺ຊິຕໍ ໂທສໂມຫມານທິຏ຺ຐິກິເລສທຸຈ຺ຈຣິຕິຎ຺ຊິຕນ຺ຕິ ອິມານິ ສຕ຺ຕ ອິຎ຺ຊິຕານິ ຈລິຕານິ ຜນ຺ທິຕານິ. ນຕ຺ຖິ ກຸຫິຎ຺ຈີຕິ ກຕ຺ຖຈິ ເອກາຣມ຺ມເຓປິ ນຕ຺ຖິ. ສນ຺ໂຕຕິ ປຈ຺ຈນີກກິເລສານໍ ສນ຺ຕຕາຍ ສນ຺ໂຕ. ວິຘູໂມຕິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິຘູມວິຣຫິໂຕ. ອນີໂຆຕິ ຣາຄາທິອີຆວິຣຫິໂຕ. ນິຣາໂສຕິ ນິຕ຺ຕຓ຺ໂຫ. ອຕາຣີຕິ ຕິຓ຺ໂຓ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ໂຓ ສມຕິກ຺ກນ຺ໂຕ. ໂສຕິ ໂສ ອຣຫໍ ຂີຓາສໂວ. ຊາຕິຊຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຊາຕິຊຣາຄຫເຓເນວ ພ຺ຍາຘິມຣຓມ຺ປິ ຄຫິຕເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕປິ ຄາຖາຍປິ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕິເຍວ ກຖິຕາຕິ.

໓. ສາຣິປຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໓. ຕຕິເຍ ສໍຂິຕ຺ເຕນາຕິ ມາຕິກາຐປເນນ. ວິຕ຺ຖາເຣນາຕິ ຐປິຕມາຕິກາວິຠຊເນນ. ສໍຂິຕ຺ຕວິຕ຺ຖາເຣນາຕິ ກາເລ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ກາເລ ວິຕ຺ຖາເຣນ. ອຎ຺ຎາຕາໂຣ ຈ ທຸລ຺ລຠາຕິ ປຏິວິຊ຺ຌນກປຸຄ຺ຄລາ ປນ ທຸລ຺ລຠາ. ອິທໍ ຠຄວາ ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຎາຓໍ ຆຏ຺ເຏມີ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ກເຖສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຖໂຣ ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອາຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນ ວທຕິ, ອຘິປ຺ປາເຍນ ປນ ‘‘ວິສ຺ສຕ຺ຖາ ຕຸມ຺ເຫ, ຠນ຺ເຕ, ເທເສຖ, ອຫໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ເທສິຕໍ ຘມ຺ມໍ ນຍສເຕນ ນຍສຫສ຺ເສນ ປຏິວິຊ຺ຌິສ຺ສາມິ, ມເມສ ຠາໂຣ ໂຫຕູ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ເທສນາຍ ອຸສ຺ສາເຫນ຺ໂຕ ເອຕສ຺ສ ຠຄວາ ກາໂລຕິອາທິມາຫ.

ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ມາຕິຫາຕິ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ສວິຎ຺ຎາຓເກຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ອຈ຺ເຉຈ຺ຉິ ຕຓ຺ຫນ຺ຕິ ມຄ຺ຄຎາຓສຕ຺ເຖນ ຕຓ຺ຫໍ ຉິນ຺ທິ. ວິວຕ຺ຕຍິ ສໍໂຍຊນນ຺ຕິ ທສວິຘມ຺ປິ ສໍໂຍຊນໍ ສມູລກໍ ອຸພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຉຑ຺ເຑສິ. ສມ຺ມາ ມານາຠິສມຍາ ອນ຺ຕມກາສິ ທຸກ຺ຂສ຺ສາຕິ ສມ຺ມາ ອຸປາເຍນ ສມ຺ມາ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ນວວິຘສ຺ສ ມານສ຺ສ ປຫານາຠິສມເຍນ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕມກາສິ. ອິທຎ຺ຈ ປນ ເມຕໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕນ຺ຕິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ມຍາ ປາຣາຍເນ ອຸທຍປຎ຺ເຫ ອິທໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິເມວ ສນ຺ຘາຍ ເອຕໍ ຠາສິຕໍ.

ອິທານິ ຍໍ ຕໍ ຠຄວຕາ ຠາສິຕໍ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ປຫານໍ ກາມສຎ຺ຎານນ຺ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ອຸທຍປຎ຺ເຫ ຈ ເອຕໍ ປທໍ ‘‘ປຫານໍ ກາມຈ຺ຉນ຺ທານ’’ນ຺ຕິ (ສຸ. ນິ. ໑໑໑໒; ຈູຬນິ. ອຸທຍມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທໂສ ໗໕) ອາຄຕໍ, ອິຘ ປນ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣຠາຓເກຫິ ‘‘ກາມສຎ຺ຎານ’’ນ຺ຕິ ອາໂຣປິຕໍ. ຕຕ຺ຖ ພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ນານໍ, ອຕ຺ໂຖ ປນ ເອໂກເຍວ. ກາມສຎ຺ຎານນ຺ຕິ ກາເມ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນສຎ຺ຎານໍ, ອຏ຺ຐຫິ ວາ ໂລຠສຫຄຕຈິຕ຺ເຕຫິ ສຫຊາຕສຎ຺ຎານໍ. ໂທມນສ຺ສານ ຈູຠຍນ຺ຕິ ເອຕາສຎ຺ຈ ກາມສຎ຺ຎານໍ ເຈຕສິກໂທມນສ຺ສານຎ຺ຈາຕິ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ປຫານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປຫານສງ຺ຂາຕໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ອຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ ປພ຺ຣູມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິທ຺ເທເສ ປນ ‘‘ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ຈ ໂທມນສ຺ສສ຺ສ ຈ ອຸຠິນ຺ນໍ ປຫານໍ ວູປສມໍ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິໍ ອມຕໍ ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬນິ. ອຸທຍມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທໂສ ໗໕) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຫານນ຺ຕິ ຫິ ຂີຓາກາຣສງ຺ຂາໂຕ ວູປສໂມປິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ກິເລເສ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ໂຕ ມຄ຺ໂຄປິ, ກິເລສປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິສງ຺ຂາຕໍ ຜລມ຺ປິ, ຍໍ ອາຄມ຺ມ ກິເລສາ ປຫີຍນ຺ຕິ, ຕໍ ອມຕໍ ນິພ຺ພານມ຺ປິ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຕານິ ປທານິ ອາຄຕານິ. ‘‘ອຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ ປພ຺ຣູມີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ປນ ອຣຫຕ຺ຕຜລເມວ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຖິນສ຺ສ ຈ ປນູທນນ຺ຕິປິ ຖິນສ຺ສ ຈ ປນູທນນ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ອຣຫຕ຺ຕຜລເມວ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈານໍ ນິວາຣຓນ຺ຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈນິວາຣຓສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ຜລເມວ ອຘິປ຺ເປຕໍ.

ອຸເປກ຺ຂາສຕິສໍສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິເກ ຜເລ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ອຸເປກ຺ຂາຍ ຈ ສຕິຍາ ຈ ສໍສຸທ຺ຘໍ. ຘມ຺ມຕກ຺ກປຸເຣຊວນ຺ຕິ ຘມ຺ມຕກ຺ໂກ ວຸຈ຺ຈຕິ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ, ໂສ ອາທິໂຕ ໂຫຕິ, ປຸຣໂຕ ໂຫຕິ, ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ໂຫຕິ ອຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂສ຺ສາຕິ ຘມ຺ມຕກ຺ກປຸເຣຊໂວ. ຕໍ ຘມ຺ມຕກ຺ກປຸເຣຊວໍ. ອຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍປຣິໂຍສາເນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິໂມກ຺ຂໍ, ອຎ຺ຎາຍ ວາ ວິໂມກ຺ຂໍ ອຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວິຊ຺ຊາຍ ປເຠທນນ຺ຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ປເຠທນນ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ, ອວິຊ຺ຊາຍ ປເຠທນສງ຺ຂາຕໍ ວາ ນິພ຺ພານໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ເອວໍລທ຺ຘນາມໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລເມວ. ອິຕິ ສພ຺ເພຫິປິ ອິເມຫິ ປຫານນ຺ຕິອາທີຫິ ປເທຫິ ອຣຫຕ຺ຕຜລເມວ ປກາສິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໔. ນິທານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ນິທານານີຕິ ກາຣຓານິ. ກມ຺ມານນ຺ຕິ ວຏ຺ຏຄາມິກມ຺ມານໍ. ໂລໂຠ ນິທານໍ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍາຕິ ລຸພ຺ຠນປລຸພ຺ຠນສຠາໂວ ໂລໂຠ ວຏ຺ຏຄາມິກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍ ປິຓ຺ຑກຣຓຕ຺ຖາຍ ນິທານໍ ກາຣຓໍ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂທໂສຕິ ທຸສ຺ສນປທຸສ຺ສນສຠາໂວ ໂທໂສ. ໂມໂຫຕິ ມຸຍ຺ຫນປມຸຍ຺ຫນສຠາໂວ ໂມໂຫ.

ໂລຠປກຕນ຺ຕິ ໂລເຠນ ປກຕໍ, ໂລຠາຠິຠູເຕນ ລຸທ຺ເຘນ ຫຸຕ຺ວາ ກຕກມ຺ມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂລຠໂຕ ຊາຕນ຺ຕິ ໂລຠຊໍ. ໂລໂຠ ນິທານມສ຺ສາຕິ ໂລຠນິທານໍ. ໂລໂຠ ສມຸທໂຍ ອສ຺ສາຕິ ໂລຠສມຸທຍໍ. ສມຸທໂຍຕິ ປຈ຺ຈໂຍ, ໂລຠປຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຕ຺ຖສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາໂວ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີຕິ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ອສ຺ສ ໂລຠຊກມ຺ມວໂຕ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາໂວ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ຂນ຺ຘາ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕໍ ກມ຺ມໍ ວິປຈ຺ຈຕີຕິ ເຕສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຕໍ ກມ຺ມໍ ວິປຈ຺ຈຕິ. ທິຏ຺ເຐ ວາ ຘມ຺ເມຕິອາທິ ຍສ຺ມາ ຕໍ ກມ຺ມໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ວາ ໂຫຕິ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍໍ ວາ ອປຣປຣິຍາຍເວທນີຍໍ ວາ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ປເຠທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອຂຓ຺ຑານີຕິ ອຠິນ຺ນານິ. ອປູຕີນີຕິ ປູຕິຠາເວນ ອພີຊຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຕ຺ຕານິ. ອວາຕາຕປຫຕານີຕິ ນ ວາເຕນ ນ ຈ ອາຕເປນ ຫຕານິ. ສາຣາທານີຕິ ຄຫິຕສາຣານິ ສາຣວນ຺ຕານິ ນ ນິສ຺ສາຣານິ. ສຸຂສຍິຕານີຕິ ສນ຺ນິຈຍຠາເວນ ສຸຂໍ ສຍິຕານິ. ສຸເຂຕ຺ເຕຕິ ມຓ຺ຑເຂຕ຺ເຕ. ສຸປຣິກມ຺ມກຕາຍ ຠູມິຍາຕິ ນງ຺ຄລກສເນນ ເຈວ ອຏ຺ຐທນ຺ຕເກນ ຈ ສຸຏ຺ຐຸ ປຣິກມ຺ມກຕາຍ ເຂຕ຺ຕຠູມິຍາ. ນິກ຺ຂິຕ຺ຕານີຕິ ຐປິຕານິ ໂຣປິຕານິ. ອນຸປ຺ປເວຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ອນຸປ຺ປເວເສຍ຺ຍ. ວຸທ຺ຘິນ຺ຕິອາທີສຸ ອຸທ຺ຘຄ຺ຄມເນນ ວຸທ຺ຘິໍ, ເຫຏ຺ຐາ ມູລປ຺ປຕິຏ຺ຐາເນນ ວິຣູຬ຺ຫິໍ, ສມນ຺ຕາ ວິຕ຺ຖາຣິກຠາເວນ ເວປຸລ຺ລໍ.