(໗) ໒. ມຫາວຄ຺ໂຄ

໑. ຕິຕ຺ຖາຍຕນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໒. ທຸຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ຕິຕ຺ຖາຍຕນານີຕິ ຕິຕ຺ຖຠູຕານິ ອາຍຕນານິ, ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ວາ ອາຍຕນານິ. ຕຕ຺ຖ ຕິຕ຺ຖໍ ຊານິຕພ຺ພໍ, ຕິຕ຺ຖກຣາ ຊານິຕພ຺ພາ, ຕິຕ຺ຖິຍາ ຊານິຕພ຺ພາ, ຕິຕ຺ຖິຍສາວກາ ຊານິຕພ຺ພາ. ຕິຕ຺ຖໍ ນາມ ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິໂຍ. ຕິຕ຺ຖິກຣາ ນາມ ຕາສໍ ທິຏ຺ຐີນໍ ອຸປ຺ປາທກາ. ຕິຕ຺ຖິຍາ ນາມ ເຍສໍ ຕາ ທິຏ຺ຐິໂຍ ຣຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ຂມນ຺ຕິ. ຕິຕ຺ຖິຍສາວກາ ນາມ ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍທາຍກາ. ອາຍຕນນ຺ຕິ ‘‘ກມ຺ໂພໂຊ ອສ຺ສານໍ ອາຍຕນໍ, ຄຸນ຺ນໍ ທກ຺ຂິຓາປໂຖ ອາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຎ຺ຊາຕິຏ຺ຐານໍ ອາຍຕນໍ ນາມ.

‘‘ມໂນຣເມ ອາຍຕເນ, ເສວນ຺ຕິ ນໍ ວິຫງ຺ຄມາ;

ຉາຍໍ ຉາຍຕ຺ຖິໂນ ຍນ຺ຕິ, ຜລຕ຺ຖໍ ຜລໂຠຊິໂນ’’ຕິ. (ອ. ນິ. ໕.໓໘) –

ເອຕ຺ຖ ສໂມສຣຓຏ຺ຐານໍ. ‘‘ປຎ຺ຈິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິມຸຕ຺ຕາຍຕນານີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໒໖) ເອຕ຺ຖ ກາຣຓໍ. ຕໍ ອິຘ ສພ຺ພມ຺ປິ ລພ຺ຠຕິ. ສພ຺ເພປິ ຫິ ທິຏ຺ຐິຄຕິກາ ສຎ຺ຊາຍມານາ ອິເມສຸເຍວ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ສຎ຺ຊາຍນ຺ຕິ, ສໂມສຣຓມານາປິ ເອເຕສຸເຍວ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ສໂມສຣນ຺ຕິ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ, ທິຏ຺ຐິຄຕິກຠາເວ ຈ ເນສໍ ເອຕາເນວ ຕີຓິ ກາຣຓານີຕິ ຕິຕ຺ຖຠູຕານິ ສຎ຺ຊາຕິອາທິນາ ອຕ຺ເຖນ ອາຍຕນານີຕິປິ ຕິຕ຺ຖາຍຕນານິ. ເຕເນວຕ຺ເຖນ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ອາຍຕນານີຕິປິ ຕິຕ຺ຖາຍຕນານິ. ສມນຸຍຸຎ຺ຊິຍມານານີຕິ ກາ ນາເມຕາ ທິຏ຺ຐິໂຍຕິ ເອວໍ ປຸຈ຺ຉິຍມານານິ. ສມນຸຄາຫິຍມານານີຕິ ກິໍກາຣຓາ ເອຕາ ທິຏ຺ຐິໂຍ ອຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ເອວໍ ສມ຺ມາ ອນຸຄ຺ຄາຫິຍມານານິ. ສມນຸຠາສິຍມານານີຕິ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ເຊຖ ເອຕານິ ປາປການິ ທິຏ຺ຐິຄຕານີຕິ ເອວໍ ສມ຺ມາ ອນຸສາສິຍມານານິ. ອປິຈ ຕີຓິປິ ເອຕານິ ອນຸໂຍຄປຸຈ຺ຉາເວວຈນາເນວ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ – ‘‘ສມນຸຍຸຎ຺ຊຕີຕິ ວາ ສມນຸຄ຺ຄາຫຕີຕິ ວາ ສມນຸຠາສຕີຕິ ວາ ເອເສເສ ເອກຏ຺ເຐ ສເມ ສມຠາເຄ ຕຊ຺ຊາເຕ ຕຎ຺ເຎວາ’’ຕິ.

ປຣມ຺ປິ ຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາ ລທ຺ຘິປຣມ຺ປຣາ ອຕ຺ຕຠາວປຣມ຺ປຣາຕິ ເອເຕສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ປຣມ຺ປຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ. ອກິຣິຍາຍ ສຓ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ ອກິຣິຍມຕ຺ເຕ ສໍຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ປຸພ຺ເພກຕວາທີ, ອມ຺ຫາກໍ ປາຈຣິໂຍ ປຸພ຺ເພກຕວາທີ, ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍປາຈຣິໂຍ ປຸພ຺ເພກຕວາທີ. ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານວາທີ, ອມ຺ຫາກໍ ປາຈຣິໂຍ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານວາທີ, ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍປາຈຣິໂຍ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານວາທີ. ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ອເຫຕຸອປຈ຺ຈຍວາທີ, ອມ຺ຫາກໍ ປາຈຣິໂຍ ອເຫຕຸອປຈ຺ຈຍວາທີ, ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍປາຈຣິໂຍ ອເຫຕຸອປຈ຺ຈຍວາທີ’’ຕິ ເອວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານິ ຫິ ເອຕານິ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ນາມ. ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ປຸພ຺ເພກຕລທ຺ຘິໂກ, ອມ຺ຫາກໍ ປາຈຣິໂຍ…ເປ… ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍປາຈຣິໂຍ ອເຫຕຸອປຈ຺ຈຍລທ຺ຘິໂກ’’ຕິ ເອວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານິ ລທ຺ຘິປຣມ຺ປຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ນາມ. ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາໂວ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸ, ອມ຺ຫາກໍ ປາຈຣິຍສ຺ສ…ເປ… ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍປາຈຣິຍສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາໂວ ອເຫຕຸ ອປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ເອວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານິ ອຕ຺ຕຠາວປຣມ຺ປຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ນາມ. ເອວໍ ປນ ສຸວິທູຣມ຺ປິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານິ ອກິຣິຍມຕ຺ເຕເຍວ ສຓ຺ຐຫນ຺ຕິ, ເອໂກປິ ເອເຕສໍ ທິຏ຺ຐິຄຕິການໍ ກຕ຺ຕາ ວາ ກາເຣຕາ ວາ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ.

ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລຕິ ສຕ຺ໂຕ. ກາມຎ຺ຈ ປຸຣິໂສຕິປິ ວຸຕ຺ເຕ ປຸຄ຺ຄໂລຕິປິ ວຸຕ຺ເຕ ສຕ຺ໂຕເຍວ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ອຍໍ ປນ ສມ຺ມຸຕິກຖາ ນາມ ໂຍ ຍຖາ ຊານາຕິ, ຕສ຺ສ ຕຖາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຏິສໍເວເທຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຊານາຕິ ປຏິສໍວິທິຕໍ ກໂຣຕິ, ອນຸຠວຕິ ວາ. ປຸພ຺ເພກຕເຫຕູຕິ ປຸພ຺ເພກຕກາຣຓາ, ປຸພ຺ເພກຕກມ຺ມປຈ຺ຈເຍເນວ ປຏິສໍເວເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ກມ຺ມເວທນຎ຺ຈ ກິຣິຍເວທນຎ຺ຈ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອກໍ ວິປາກເວທນເມວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຍ ວາ ອິເມ ປິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ອາພາຘາ ເສມ຺ຫສມຸຏ຺ຐານາ ວາຕສມຸຏ຺ຐານາ ສນ຺ນິປາຕິກາ ອຸຕຸປຣິຓາມຊາ ວິສມປຣິຫາຣຊາ ໂອປກ຺ກມິກາ ອາພາຘາ ກມ຺ມວິປາກຊາ ອາພາຘາຕິ ອຏ຺ຐ ໂຣຄາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕສຸ ສຕ຺ຕ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອກໍ ວິປາກເວທນໍເຍວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຍປິເມ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍໍ ອປຣປຣິຍາຍເວທນີຍນ຺ຕິ ຕໂຍ ກມ຺ມຣາສໂຍ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕສຸປິ ທ຺ເວ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ເອກໍ ອປຣປຣິຍາຍກມ຺ມໍເຍວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຍປິເມ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີໂຍ ວິປາໂກ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີໂຍ ອປຣປຣິຍາຍເວທນີໂຍຕິ ຕໂຍ ວິປາກຣາສໂຍ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕສຸປິ ທ຺ເວ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ເອກໍ ອປຣປຣິຍາຍວິປາກເມວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຍປິເມ ກຸສລເຈຕນາ ອກຸສລເຈຕນາ ວິປາກເຈຕນາ ກິຣິຍເຈຕນາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ເຈຕນາຣາສໂຍ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕສຸປິ ຕໂຍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ເອກໍ ວິປາກເຈຕນໍເຍວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານເຫຕູຕິ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານກາຣຓາ, ອິສ຺ສເຣນ ນິມ຺ມິຕຕ຺ຕາ ປຏິສໍເວເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍໍ ຫິ ເຕສໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ອຕ຺ຕນາ ກຕມູລເກນ ວາ ອາຓຕ຺ຕິມູລເກນ ວາ ປຸພ຺ເພກເຕນ ວາ ອເຫຕຸອປຈ຺ຈຍາ ວາ ປຏິສໍເວທິຕຸໍ ນາມ ນ ສກ຺ກາ, ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານກາຣຓາເຍວ ປນ ອິມາ ປຏິສໍເວເທຕີຕິ. ເອວໍວາທິໂນ ປເນເຕ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ເຕສຸ ອຏ຺ຐສຸ ໂຣເຄສຸ ເອກມ຺ປິ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ປຏິພາຫນ຺ຕິ, ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ເຕສຸ ຈ ຕີສຸ ກມ຺ມຣາສີສຸ ຕີສຸ ວິປາກຣາສີສຸ ຈຕູສຸ ເຈຕນາຣາສີສຸ ເອກມ຺ປິ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ປຏິພາຫນ຺ຕິ.

ອເຫຕຸອປຈ຺ຈຍາຕິ ເຫຕຸຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ວິນາ, ອກາຣເຓເນວ ປຏິສໍເວເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍຎ຺ຫິ ເນສໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ອຕ຺ຕນາ ກຕມູລເກນ ວາ ອາຓຕ຺ຕິມູລເກນ ວາ ປຸພ຺ເພກເຕນ ວາ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານເຫຕຸນາ ວາ ປຏິສໍເວທິຕຸໍ ນາມ ນ ສກ຺ກາ, ອເຫຕຸອປຈ຺ຈຍາເຍວ ປນ ອິມາ ປຏິສໍເວເທຕີຕິ. ເອວໍວາທິໂນ ປເນເຕ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ເຕສຸ ໂຣຄາທີສຸ ເອກມ຺ປິ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ປຏິພາຫນ຺ຕິ.

ເອວໍ ສຕ຺ຖາ ມາຕິກໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິທານິ ຕໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ວທາມີຕິ ລທ຺ຘິປຕິຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ ເອວໍ ວທາມີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ລທ຺ຘິຎ຺ຫິ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ນິຄ຺ຄຍ຺ຫມານາ ລທ຺ຘິໂຕ ລທ຺ຘິໍ ສງ຺ກມນ຺ຕິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນ ມຍໍ ປຸພ຺ເພກຕວາທໍ ວທາມາຕິອາທີນິ ວທນ຺ຕິ. ລທ຺ຘິຍາ ປນ ປຕິຏ຺ຐາປິຕາຍ ສງ຺ກມິຕຸໍ ອລຠນ຺ຕາ ສຸນິຄ຺ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ອິຕິ ເນສໍ ລທ຺ຘິປຕິຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ ເອວໍ ວທາມີຕິ ອາຫ. ເຕນຫາຍສ຺ມນ຺ໂຕຕິ ເຕນ ຫິ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍທິ ເອຕໍ ສຈ຺ຈໍ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ເຕນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວາເທນ. ປາຓາຕິປາຕິໂນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕູຕິ ເຍ ເກຈິ ໂລເກ ປາຓໍ ອຕິປາເຕນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ເຕ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸ ປາຓາຕິປາຕິໂນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ກິໍກາຣຓາ? ນ ຫິ ປາຓາຕິປາຕກມ຺ມໍ ອຕ຺ຕນາ ກຕມູລເກນ ນ ອາຓຕ຺ຕິມູລເກນ ນ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານເຫຕຸນາ ນ ອເຫຕຸອປຈ຺ຈຍາ ສກ຺ກາ ປຏິສໍເວເທຕຸໍ, ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸເຍວ ປຏິສໍເວເທຕີຕິ ອຍໍ ໂວ ລທ຺ຘິ. ຍຖາ ຈ ປາຓາຕິປາຕິໂນ, ເອວໍ ປາຓາຕິປາຕາ ວິຣມນ຺ຕາປິ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸເຍວ ວິຣມິສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ອິຕິ ຠຄວາ ເຕສໍເຍວ ລທ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕສໍ ນິຄ຺ຄຫໍ ອາໂຣເປຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ອທິນ຺ນາທາຍິໂນຕິອາທີສຸປິ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ສາຣໂຕ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉຕນ຺ຕິ ສາຣຠາເວນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ. ຉນ຺ໂທຕິ ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາຉນ຺ໂທ. ອິທໍ ວາ ກຣຓີຍໍ ອິທໍ ວາ ອກຣຓີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ອິທໍ ວາ ກຣຓີຍນ຺ຕິ ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ກຣຓຕ຺ຖາຍ, ອິທໍ ວາ ອກຣຓີຍນ຺ຕິ ອກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ອກຣຓຕ຺ຖາຍ ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາ ວາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາໂຣ ວາ ນ ໂຫຕິ. ຉນ຺ທວາຍາເມສຸ ວາ ອສນ຺ເຕສຸ ‘‘ອິທໍ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິປິ ‘‘ອິທໍ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິປິ ນ ໂຫຕິ. ອິຕິ ກຣຓີຍາກຣຓີເຍ ໂຂ ປນ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ອນຸປລພ຺ຠິຍມາເນຕິ ເອວໍ ກຕ຺ຕພ຺ເພ ຈ ອກຕ຺ຕພ຺ເພ ຈ ຠູຕໂຕ ຖິຣໂຕ ອປຎ຺ຎາຍມາເນ ອລພ຺ຠມາເນ. ຍທິ ຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກາຕຸໍ ອກຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ຈ ວິຣມິຕຸໍ ລເຠຍ຺ຍ, ກຣຓີຍາກຣຓີຍໍ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ອຸປລພ຺ເຠຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ປນ ອຸຠຍມ຺ປິ ຕໍ ເອສ ນຸປລພ຺ຠຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ນ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ຈ ອນຸປລພ຺ຠິຍມາເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕີນນ຺ຕິ ນຏ຺ຐສ຺ສຕີນໍ ວິສ຺ສຏ຺ຐສ຺ສຕີນໍ. ອນາຣກ຺ຂານໍ ວິຫຣຕນ຺ຕິ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ນິຣາຣກ຺ຂານໍ ວິຫຣນ຺ຕານໍ. ນ ໂຫຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ສຫຘມ຺ມິໂກ ສມຓວາໂທຕິ ເອວໍ ຠູຕານໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ວາ ມຍໍ ສມຓາຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ສກາຣໂຓ ສມຓວາໂທ ນ ໂຫຕິ ນ ອິຊ຺ຌຕິ. ສມຓາປິ ຫິ ປຸພ຺ເພກຕກາຣຓາເຍວ ໂຫນ຺ຕິ, ອສ຺ສມຓາປິ ປຸພ຺ເພກຕກາຣຓາເຍວາຕິ. ສຫຘມ຺ມິໂກຕິ ສກາຣໂຓ. ນິຄ຺ຄໂຫ ໂຫຕີຕິ ມມ ນິຄ຺ຄໂຫ ໂຫຕິ, ເຕ ປນ ນິຄ຺ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

ເອວໍ ປຸພ຺ເພກຕວາທິໂນ ນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອິທານິ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານວາທິໂນ ນິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ປຸພ຺ເພກຕວາເທ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຕຖາ ອເຫຕຸກວາເທປິ.

ເອວໍ ອິເມສໍ ຕິຕ຺ຖາຍຕນານໍ ປຣມ຺ປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອກິຣິຍາຍ ສຓ຺ຐຫນຠາເວນ ຕຸຈ຺ຉຠາວໍ ອນິຍ຺ຍານິກຠາວໍ, ອສາຣຠາເວນ ຖຸສໂກຏ຺ຏນສທິສຕໍ ອາປຊ຺ຊນຠາເວນ ອຄ຺ຄິສຎ຺ຎາຍ ຘມມານຂຊ຺ຊຸປນກສຣິກ຺ຂຕໍ ຕໍທິຏ຺ຐິການໍ ປຸຣິມສ຺ສປິ ມຊ຺ຌິມສ຺ສປິ ປຈ຺ຉິມສ຺ສປິ ອຕ຺ຖທສ຺ສນຕາຍ ອຠາເວນ ອນ຺ຘເວຓູປມຕໍ ສທ຺ທມຕ຺ເຕເນວ ຕານິ ຄເຫຕ຺ວາ ສາຣທິຏ຺ຐິການໍ ປຖວິຍໍ ປຕິຕສ຺ສ ເພລຸວປກ຺ກສ຺ສ ທທ຺ທຠາຍິຕສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ປຖວີ ສໍວຏ຺ຏມານາ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ປລາຍນ຺ເຕນ ສສເກນ ສຣິກ຺ຂຠາວຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຕ຺ຕນາ ເທສິຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ສາຣຠາວຎ຺ເຈວ ນິຍ຺ຍານິກຠາວຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຍໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອນິຄ຺ຄຫິໂຕຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ອນິຄ຺ຄຫິໂຕ ນິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍ. ອສໍກິລິຏ຺ໂຐຕິ ນິກ຺ກິເລໂສ ປຣິສຸທ຺ໂຘ, ‘‘ສໍກິລິຏ຺ຐໍ ນໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປວຕ຺ເຕຫິປິ ຕຖາ ກາຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍ. ອນຸປວຊ຺ໂຊຕິ ອຸປວາທວິນິມຸຕ຺ໂຕ. ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ໂຐຕິ ‘‘ກິໍ ອິມິນາ ຫຣຖ ນ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອປ຺ປຏິພາຫິໂຕ, ອນຸປກ຺ກຸຏ຺ໂຐ ວາ. ວິຎ຺ຎູຫີຕິ ປຓ຺ຑິເຕຫິ. ອປຓ຺ຑິຕານຎ຺ຫິ ອຊານິຕ຺ວາ ກເຖນ຺ຕານໍ ວຈນໍ ອປ຺ປມາຓໍ. ຕສ຺ມາ ວິຎ຺ຎູຫີຕິ ອາຫ.

ອິທານິ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາ ຉ ຘາຕຸໂຍ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ມາຕິກໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຍຖາປຏິປາຏິຍາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ປຸນ ອິມາ ຉ ຘາຕຸໂຍຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຘາຕຸໂຍຕິ ສຠາວາ. ນິຊ຺ຊີວນິສ຺ສຕ຺ຕຠາວປ຺ປກາສໂກ ຫິ ສຠາວຏ຺ໂຐ ຘາຕ຺ວຏ຺ໂຐ ນາມ. ຜສ຺ສາຍຕນານີຕິ ວິປາກຜສ຺ສານໍ ອາກຣຏ຺ເຐນ ອາຍຕນານິ. ມໂນປວິຈາຣາຕິ ວິຕກ຺ກວິຈາຣປາເທຫິ ອຏ຺ຐາຣສສຸ ຐາເນສຸ ມນສ຺ສ ອຸປວິຈາຣາ.

ປຖວີຘາຕູຕິ ປຕິຏ຺ຐາຘາຕຸ. ອາໂປຘາຕູຕິ ອາພນ຺ຘນຘາຕຸ. ເຕໂຊຘາຕູຕິ ປຣິປາຈນຘາຕຸ. ວາໂຍຘາຕູຕິ ວິຕ຺ຖມ຺ຠນຘາຕຸ. ອາກາສຘາຕູຕິ ອສມ຺ຜຸຏ຺ຐຘາຕຸ. ວິຎ຺ຎາຓຘາຕູຕິ ວິຊານນຘາຕຸ. ເອວມິທໍ ຘາຕຸກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຄຕໍ. ຕໍ ໂຂ ປເນຕໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ສງ຺ເຂປໂຕປິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕປິ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ສງ຺ເຂປໂຕ ກເຖຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕວ ວຏ຺ຏຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຕິຕ຺ຖາຍຕນສຸຕ຺ເຕ ອິທໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ຉຘາຕຸວເສນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຄຕໍ. ຕໍ ອຸຠຍຖາປິ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ສງ຺ເຂປໂຕ ຉຘາຕຸວເສນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕປິ ເອວໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ – ປຖວີຘາຕຸ ອາໂປຘາຕຸ ເຕໂຊຘາຕຸ ວາໂຍຘາຕູຕິ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕານິ, ອາກາສຘາຕຸ ອຸປາທາຣູປໍ. ເອກສ຺ມິໍ ຈ ອຸປາທາຣູເປ ທິຏ຺ເຐ ເສສານິ ເຕວີສຕິ ທິຏ຺ຐາເນວາຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພານິ. ວິຎ຺ຎາຓຘາຕູຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ເຕນ ສຫຊາຕາ ເວທນາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ສຎ຺ຎາ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຜສ຺ໂສ ຈ ເຈຕນາ ຈ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘາ ນາມ. ຈຕ຺ຕາຣິ ປນ ມຫາຠູຕານິ ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຣູປໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘາ ນາມໍ, ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ຣູປນ຺ຕິ ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈາຕິ ທ຺ເວເຍວ ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ສຕ຺ໂຕ ວາ ຊີໂວ ວາ ນຕ຺ຖີຕິ ເອວໍ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສງ຺ເຂປໂຕ ຉຘາຕຸວເສນ ອຣຫຕ຺ຕສມ຺ປາປກໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ປນ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕານິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອາກາສຘາຕຸປຣິຄ຺ຄຫານຸສາເຣນ ເຕວີສຕິ ອຸປາທາຣູປານິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຖ ເນສໍ ປຈ຺ຈຍໍ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ໂຕ ປຸນ ຈຕ຺ຕາເຣວ ມຫາຠູຕານິ ທິສ຺ວາ ເຕສຸ ປຖວີຘາຕຸ ວີສຕິໂກຏ຺ຐາສາ, ອາໂປຘາຕຸ ທ຺ວາທສ, ເຕໂຊຘາຕຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ວາໂຍຘາຕຸ ຉໂກຏ຺ຐາສາຕິ ໂກຏ຺ຐາສວເສນ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ທ຺ວາຈຕ຺ຕາລີສ ມຫາຠູຕານິ ຈ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ເຕສຸ ເຕວີສຕິ ອຸປາທາຣູປານິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຏ຺ຐິ ຣູປານິ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ຕານິ ຈ ວຕ຺ຖຸຣູເປນ ສທ຺ຘິໍ ຉສຏ຺ຐິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຉສຏ຺ຐິ ຣູປານິ ປສ຺ສຕິ. ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ປນ ໂລກິຍຈິຕ຺ຕວເສນ ເອກາສີຕິ ຈິຕ຺ຕານິ. ຕານິ ສພ຺ພານິປິ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕຫິ ສຫຊາຕາ ເວທນາທໂຍປິ ຕຕ຺ຕກາເຍວາຕິ ເອກາສີຕິ ເວທນາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ເອກາສີຕິ ສຎ຺ຎາ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ເອກາສີຕິ ເຈຕນາ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘາ ເຕຠູມກວເສນ ຄຍ຺ຫມານາ ຈຕຸວີສາຘິການິ ຕີຓິ ຘມ຺ມສຕານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອິຕິ ອິເມ ຈ ອຣູປຘມ຺ມາ ຉສຏ຺ຐິ ຈ ຣູປຘມ຺ມາຕິ ສພ຺ເພປິ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈາຕິ ທ຺ເວວ ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ສຕ຺ໂຕ ວາ ຊີໂວ ວາ ນຕ຺ຖີຕິ ນາມຣູປວເສນ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍາ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍາ ອາຫາຣປຈ຺ຈຍາຕິ ເອວໍ ປຈ຺ຈຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຕີເຕປິ ອິເມຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອິທໍ ວຏ຺ຏໍ ປວຕ຺ຕິຕ຺ຖ, ອນາຄເຕປິ ເອເຕຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ເອຕຣຫິປິ ເອເຕຫິເຍວ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ຕີສຸ ກາເລສຸ ກງ຺ຂໍ ວິຕຣິຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ. ເອວໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕປິ ຉຘາຕຸວເສນ ອຣຫຕ຺ຕສມ຺ປາປກໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຈກ຺ຂຸ ຜສ຺ສາຍຕນນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓາທີນໍ ສຸວຓ຺ຓາທິອາກໂຣ ວິຍ ທ຺ເວ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓານິ ທ຺ເວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນານິ ຕີຓິ ສນ຺ຕີຣຓານີຕິ ອິເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ສຫຊາຕານໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຜສ຺ສານໍ ສມຸຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ອາກໂຣຕິ ອາຍຕນໍ. ໂສຕໍ ຜສ຺ສາຍຕນນ຺ຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ມໂນ ຜສ຺ສາຍຕນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ທ຺ວາວີສຕິ ວິປາກຜສ຺ສາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ອິຕິ ຫິທໍ ຉຜສ຺ສາຍຕນານໍ ວເສນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຄຕໍ. ຕໍ ສງ຺ເຂປໂຕປິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕປິ ກເຖຕພ຺ພໍ. ສງ຺ເຂປໂຕ ຕາວ – ເອຕ຺ຖ ຫິ ປຸຣິມານິ ປຎ຺ຈ ອາຍຕນານິ ອຸປາທາຣູປໍ, ເຕສຸ ທິຏ຺ເຐສຸ ອວເສສໍ ອຸປາທາຣູປໍ ທິຏ຺ຐເມວ ໂຫຕິ. ຉຏ຺ຐໍ ອາຍຕນໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ເຕນ ສຫຊາຕາ ເວທນາທໂຍ ເສສາ ຕໂຍ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສງ຺ເຂປໂຕ ຈ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຈ ອຣຫຕ຺ຕສມ຺ປາປກໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ຣູປໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ. ໂສມນສ຺ສຏ຺ຐານິຍນ຺ຕິ ໂສມນສ຺ສສ຺ສ ກາຣຓຠູຕໍ. ອຸປວິຈຣຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ມນໍ ຈາເຣນ຺ໂຕ ອຸປວິຈຣຕິ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອິຏ຺ຐໍ ວາ ໂຫຕຸ ອນິຏ຺ຐໍ ວາ, ຍໍ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ໂສມນສ຺ສຏ຺ຐານິຍໍ ນາມ. ຍໍ ທິສ຺ວາ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ໂທມນສ຺ສຏ຺ຐານິຍໍ ນາມ. ຍໍ ທິສ຺ວາ ອຸເປກ຺ຂາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ອຸເປກ຺ຂາຏ຺ຐານິຍໍ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສທ຺ທາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິຕິ ອິທໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຄຕໍ. ຕໍ ໂຂ ປເນຕໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ສງ຺ເຂປໂຕປິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕປິ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ສງ຺ເຂປໂຕ ກເຖຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຕິຕ຺ຖາຍຕນສຸຕ຺ເຕ ອິທໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ອຏ຺ຐາຣສມໂນປວິຈາຣວເສນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຄຕໍ. ຕໍ ສງ຺ເຂປໂຕປິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕປິ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປໂຕ ຕາວ – ຈກ຺ຂຸ ໂສຕໍ ຆານໍ ຊິວ຺ຫາ ກາໂຍ, ຣູປໍ ສທ຺ໂທ ຄນ຺ໂຘ ຣໂສຕິ ອິມານິ ນວ ອຸປາທາຣູປານິ, ເຕສຸ ທິຏ຺ເຐສຸ ເສສໍ ອຸປາທາຣູປໍ ທິຏ຺ຐເມວ ໂຫຕິ. ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຕີຓິ ມຫາຠູຕານິ, ເຕຫິ ທິຏ຺ເຐຫິ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ທິຏ຺ຐເມວ ໂຫຕິ. ມໂນ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ, ເຕນ ສຫຊາຕາ ເວທນາທໂຍ ຕໂຍ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສງ຺ເຂປໂຕ ຈ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຈ ອຣຫຕ຺ຕສມ຺ປາປກໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຣິຍສຈ຺ຈານີຕິ ອຣິຍຠາວກຣານິ, ອຣິຍປຏິວິທ຺ຘານິ ວາ ສຈ຺ຈານິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປເນຕໍ ປທໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໕໒໙) ປກາສິຕໍ. ຉນ຺ນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘາຕູນນ຺ຕິ ອິທໍ ກິມຕ຺ຖໍ ອາຣທ຺ຘໍ? ສຸຂາວໂພຘນຕ຺ຖໍ. ຍສ຺ສ ຫິ ຕຖາຄໂຕ ທ຺ວາທສປທໍ ປຈ຺ຈຍາວຏ຺ຏໍ ກເຖຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ ວຏ຺ຏໍ ທສ຺ເສຕິ. ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ ວຏ຺ຏສ຺ມິໍ ຫິ ທສ຺ສິເຕ ກເຖຕຸມ຺ປິ ສຸຂໍ ໂຫຕິ ປຣໍ ອວໂພເຘ ອຸຕຸມ຺ປີຕິ ສຸຂາວໂພຘນຕ຺ຖໍ ອິທມາຣທ຺ຘນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ນໍ ຘາຕູນນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕານໍເຍວ ປຖວີຘາຕຸອາທີນໍ. ອຸປາທາຍາຕິ ປຏິຈ຺ຈ. ເອເຕນ ປຈ຺ຈຍມຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ‘‘ຉຘາຕຸປຈ຺ຈຍາ ຄພ຺ຠສ຺ສາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕີ’’ຕິ. ກສ຺ສ ຉນ຺ນໍ ຘາຕູນໍ ປຈ຺ຈເຍນ, ກິໍ ມາຕຸ, ອຸທາຫຸ ປິຕູຕິ? ນ ມາຕຸ ນ ປິຕຸ, ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຓ຺ຫນກສຕ຺ຕສ຺ເສວ ປນ ຉນ຺ນໍ ຘາຕູນໍ ປຈ຺ຈເຍນ ຄພ຺ຠສ຺ສາວກ຺ກນ຺ຕິ ນາມ ໂຫຕິ. ຄພ຺ໂຠ ຈ ນາເມສ ນິຣຍຄພ຺ໂຠ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຄພ຺ໂຠ ເປຕ຺ຕິວິສຍຄພ຺ໂຠ ມນຸສ຺ສຄພ຺ໂຠ ເທວຄພ຺ໂຠຕິ ນານປ຺ປກາໂຣ ໂຫຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ມນຸສ຺ສຄພ຺ໂຠ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ອວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ໂອກ຺ກນ຺ຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ປາຕຸຠາໂວ ໂຫຕິ, ກຖໍ ໂຫຕີຕິ? ຕິຓ຺ຓໍ ສນ຺ນິປາເຕນ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສນ຺ນິປາຕາ ຄພ຺ຠສ຺ສາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ. ກຕເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ? ອິຘ ມາຕາປິຕໂຣ ຈ ສນ຺ນິປຕິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ມາຕາ ຈ ນ ອຸຕຸນີ ໂຫຕິ, ຄນ຺ຘພ຺ໂພ ຈ ນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ. ເນວ ຕາວ ຄພ຺ຠສ຺ສາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ. ອິຘ ມາຕາປິຕໂຣ ຈ ສນ຺ນິປຕິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ມາຕາ ຈ ອຸຕຸນີ ໂຫຕິ, ຄນ຺ຘພ຺ໂພ ຈ ນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ, ເນວ ຕາວ ຄພ຺ຠສ຺ສາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕາປິຕໂຣ ຈ ສນ຺ນິປຕິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ມາຕາ ຈ ອຸຕຸນີ ໂຫຕິ, ຄນ຺ຘພ຺ໂພ ຈ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຕິຓ຺ຓໍ ສນ຺ນິປາຕາ ຄພ຺ຠສ຺ສາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໐໘).

ໂອກ຺ກນ຺ຕິຍາ ສຕິ ນາມຣູປນ຺ຕິ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ວຕ຺ຖຸທສກໍ ກາຍທສກໍ ຠາວທສກໍ ຕໂຍ ອຣູປິໂນ ຂນ຺ຘາຕິ ເຕຕ຺ຕິໍສ ຘມ຺ມາ ຄຫິຕາ, ອິມສ຺ມິໍ ປນ ‘‘ໂອກ຺ກນ຺ຕິຍາ ສຕິ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘມ຺ປິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການໍ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ຈຕຸຕ຺ຕິໍສ ຘມ຺ມາ ຄຫິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ສຬາຍຕນນ຺ຕິອາທີຫິ ຍເຖວ ໂອກ຺ກນ຺ຕິຍາ ສຕິ ນາມຣູປປາຕຸຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ, ເອວໍ ນາມຣູເປ ສຕິ ສຬາຍຕນປາຕຸຠາໂວ, ສຬາຍຕເນ ສຕິ ຜສ຺ສປາຕຸຠາໂວ, ຜສ຺ເສ ສຕິ ເວທນາປາຕຸຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ.

ເວທິຍມານສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ເວທນໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕປິ ເວທິຍມາໂນຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຊານນ຺ໂຕປິ. ‘‘ເວທິຍາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເວທິຍຕີຕິ ມໍ ສງ຺ໂຆ ຘາເຣຕູ’’ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໒) ເອຕ຺ຖ ຫິ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ເວທິຍມາໂນ ນາມ, ‘‘ສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທິຍມາໂນ ສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທິຍາມີຕິ ປຊານາຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໑໓; ທີ. ນິ. ໒.໓໘໐; ວິຠ. ໓໖໓) ເອຕ຺ຖ ຊານນ຺ໂຕ. ອິຘາປິ ຊານນ຺ໂຕວ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ປຎ຺ຎເປມີຕິ ເອວໍ ຊານນ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ເອຕ຺ຕກໍ ທຸກ຺ຂໍ, ນຕ຺ຖິ ອິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຎເປມິ ໂພເຘມິ ຊານາເປມິ. ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂາທີສຸ ອຍໍ ສນ຺ນິຏ຺ຐານກຖາ – ຐເປຕ຺ວາ ຫິ ຕຓ຺ຫໍ ເຕຠູມກາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ທຸກ຺ຂໍ ນາມ, ຕສ຺ເສວ ປຠາວິກາ ປຸພ຺ພຕຓ຺ຫາ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ ນາມ, ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ສຈ຺ຈານໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິນິໂຣໂຘ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ ນາມ, ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ ນາມ. ອິຕິ ຠຄວາ ໂອກ຺ກນ຺ຕິຍາ ສຕິ ນາມຣູປນ຺ຕິ ກເຖນ຺ໂຕປິ ເວທິຍມານສ຺ສ ຊານມານສ຺ເສວ ກເຖສິ, ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ສຬາຍຕນນ຺ຕິ ກເຖນ຺ໂຕປິ, ສຬາຍຕນປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສຕິ ກເຖນ຺ໂຕປິ, ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາຕິ ກເຖນ຺ໂຕປິ, ເວທິຍມານສ຺ສ ໂຂ ປນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ປຎ຺ຎເປມີຕິ ກເຖນ຺ໂຕປິ, ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍຕິ, ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘຕິ, ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາຕິ ປຎ຺ຎເປມີຕິ ກເຖນ຺ໂຕປິ ເວທິຍມານສ຺ສ ຊານມານສ຺ເສວ ກເຖສິ.

ອິທານິ ຕານິ ປຏິປາຏິຍາ ຐປິຕານິ ສຈ຺ຈານິ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ສພ຺ພາກາເຣນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໕໓໗) ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ. ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ຕຕ຺ຖ ‘‘ທຸກ຺ຂສມຸທຍໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ຍາຍໍ ຕຓ຺ຫາ ໂປໂນພ຺ຠວິກາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໓໓; ທີ. ນິ. ໒.໔໐໐; ວິຠ. ໒໐໓) ອິມາຍ ຕນ຺ຕິຍາ ອາຄຕໍ, ອິຘ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ປຈ຺ຈຍາກາຣວເສນ. ຕຕ຺ຖ ຈ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ‘‘ໂຍ ຕສ຺ສາເຍວ ຕຓ຺ຫາຍ ອເສສວິຣາຄນິໂຣໂຘ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໓໔; ທີ. ນິ. ໒.໔໐໑; ວິຠ. ໒໐໔) ອິມາຍ ຕນ຺ຕິຍາ ອາຄຕໍ, ອິຘ ‘‘ອວິຊ຺ຊາຍຕ຺ເວວ ອເສສວິຣາຄນິໂຣຘາ’’ຕິ ປຈ຺ຈຍາກາຣນິໂຣຘວເສນ.

ຕຕ຺ຖ ອເສສວິຣາຄນິໂຣຘາຕິ ອເສສວິຣາເຄນ ຈ ອເສສນິໂຣເຘນ ຈ. ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເວວຈນເມວ. ສງ຺ຂາຣນິໂຣໂຘຕິ ສງ຺ຂາຣານໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິນິໂຣໂຘ ໂຫຕິ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິເມຫິ ປນ ປເທຫິ ຍໍ ອາຄມ຺ມ ອວິຊ຺ຊາທໂຍ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ອຕ຺ຖໂຕ ຕໍ ນິພ຺ພານໍ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ. ນິພ຺ພານຎ຺ຫິ ອວິຊ຺ຊານິໂຣໂຘຕິປິ ສງ຺ຂາຣນິໂຣໂຘຕິປິ ເອວໍ ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ນິໂຣຘນາເມນ ກຖີຍຕິ. ເກວລສ຺ສາຕິ ສກລສ຺ສ. ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສາຕິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂຣາສິສ຺ສ. ນິໂຣໂຘ ໂຫຕີຕິ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ນິໂຣໂຘ ນາມ ຂີຓາກາໂຣປິ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຣຫຕ຺ຕມ຺ປິ ນິພ຺ພານມ຺ປິ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ຂີຓາກາຣທສ຺ສນວເສນ ທ຺ວາທສສຸ ຐາເນສຸ ອຣຫຕ຺ຕໍ, ທ຺ວາທສສຸເຍວ ນິພ຺ພານໍ ກຖິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ນິພ຺ພານເມວ ສນ຺ຘາຍ ອິທນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກຕິ ນ ອຏ຺ຐຫິ ອງ຺ເຄຫິ ວິນິມຸຕ຺ໂຕ ອຎ຺ໂຎ ມຄ຺ໂຄ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ຍຖາ ປນ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກໍ ຕູຣິຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຎ຺ຈງ຺ຄມຕ຺ຕເມວ ຕູຣິຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເອວມິຘາປິ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກມຕ຺ຕເມວ ມຄ຺ໂຄ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອນິຄ຺ຄຫິໂຕຕິ ນ ນິຄ຺ຄຫິໂຕ. ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຫິ ຫາເປຕ຺ວາ ວາ ທສ຺ເສຕິ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ວາ ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ວາ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ‘‘ນ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ, ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ’’ຕິ ເອວໍ ຫາເປຕ຺ວາປິ ‘‘ປຎ຺ຈ ວາ ຉ ວາ’’ຕິ ເອວໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາປິ ‘‘ນ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ, ອຎ຺ຎາເນວ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານີ’’ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ຕສ຺ມາ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ອນິຄ຺ຄຫິໂຕ ນາມ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

໒. ຠຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໓. ທຸຕິເຍ ອມາຕາປຸຕ຺ຕິການີຕິ ມາຕາ ຈ ປຸຕ຺ໂຕ ຈ ມາຕາປຸຕ຺ຕໍ, ປຣິຕ຺ຕາຕຸໍ ສມຕ຺ຖຠາເວນ ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ມາຕາປຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອມາຕາປຸຕ຺ຕິການິ. ຍນ຺ຕິ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ. ຕຕ຺ຖ ມາຕາປິ ປຸຕ຺ຕໍ ນປ຺ປຏິລຠຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຄ຺ຄິຠເຍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ມາຕາປິ ປຸຕ຺ຕໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ນ ລຠຕິ, ປຸຕ຺ໂຕປິ ມາຕຣໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ນ ລຠຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຍໍ ໂຫຕີຕິ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາສຠຍໍ ໂຫຕິ. ອຏວິສງ຺ໂກໂປຕິ ອຏວິຍາ ສງ຺ໂກໂປ. ອຏວີຕິ ເຈຕ຺ຖ ອຏວິວາສິໂນ ໂຈຣາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍທາ ຫິ ເຕ ອຏວິໂຕ ຊນປທໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຄາມນິຄມຣາຊຘານິໂຍ ປຫຣິຕ຺ວາ ວິລຸມ຺ປນ຺ຕິ, ຕທາ ອຏວິສງ຺ໂກໂປ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈກ຺ກສມາຣູຬ຺ຫາຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຣິຍາປຖຈກ຺ກມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ ຍານຈກ຺ກມ຺ປິ. ຠຍສ຺ມິໍ ຫິ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ເຍສໍ ຍານການິ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິກ຺ຂາຣຠຓ຺ຑໍ ເຕສຸ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ປລາຍນ຺ຕິ. ເຍສໍ ນຕ຺ຖິ, ເຕ ກາເຊນ ວາ ອາທາຍ ສີເສນ ວາ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປລາຍນ຺ຕິເຍວ. ເຕ ຈກ຺ກສມາຣູຬ຺ຫາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ປຣິຍາຍນ຺ຕີຕິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ກທາຈີຕິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ກາເລ. ກຣຫຈີຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ມາຕາປິ ປຸຕ຺ຕໍ ປຏິລຠຕີຕິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິລີນໍ ວາ ປສ຺ສິຕຸໍ ລຠຕິ. ອຸທກວາຫໂກຕິ ນທີປູໂຣ. ມາຕາປິ ປຸຕ຺ຕໍ ປຏິລຠຕີຕິ ກຸລ຺ເລ ວາ ອຸຬຸມ຺ເປ ວາ ມຕ຺ຕິກາຠາຊເນ ວາ ທາຣຸກ຺ຂຓ຺ເຑ ວາ ລຄ຺ຄໍ ວຸຍ຺ຫມານໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ປຏິລຠຕິ, ໂສຕ຺ຖິນາ ວາ ປຸນ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ຄາເມ ວາ ອຣຎ຺ເຎ ວາ ຐິຕໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ລຠຕີຕິ.

ເອວໍ ປຣິຍາຍໂຕ ອມາຕາປຸຕ຺ຕິການິ ຠຍານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຕີຓິມານີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຊຣາຠຍນ຺ຕິ ຊຣໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຠຍໍ. ອິຕເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ – ‘‘ຊຣໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຠຍໍ ຠຍານກໍ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ໂລມຫໍໂສ ເຈຕໂສ ອຸຕ຺ຣາໂສ. ພ຺ຍາຘິໍ ປຏິຈ຺ຈ, ມຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຠຍໍ ຠຍານກໍ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ໂລມຫໍໂສ ເຈຕໂສ ອຸຕ຺ຣາໂສ’’ຕິ (ວິຠ. ໙໒໑). ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

໓. ເວນາຄປຸຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໔. ຕຕິເຍ ໂກສເລສູຕິ ເອວໍນາມເກ ຊນປເທ. ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນຕິ ອທ຺ຘານຄມນໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ. ຈາຣິກາ ຈ ນາເມສາ ຠຄວໂຕ ທຸວິຘາ ໂຫຕິ ຕຸຣິຕຈາຣິກາ ຈ ອຕຸຣິຕຈາຣິກາ ຈາຕິ. ຕຕ຺ຖ ທູເຣປິ ໂພຘເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ໂພຘນຕ຺ຖາຍ ສຫສາ ຄມນໍ ຕຸຣິຕຈາຣິກາ ນາມ. ສາ ມຫາກສ຺ສປປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນາທີສຸ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຍໍ ປນ ຄາມນິຄມປຏິປາຏິຍາ ເທວສິກໍ ໂຍຊນອທ຺ຘໂຍຊນວເສນ ປິຓ຺ຑປາຕຈຣິຍາທີຫິ ໂລກໍ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ຄມນໍ, ອຍໍ ອຕຸຣິຕຈາຣິກາ ນາມ. ອິມໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ’’ຕິ. ວິຕ຺ຖາເຣນ ປນ ຈາຣິກາກຖາ ສຸມງ຺ຄລວິລາສິນິຍາ ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ ອມ຺ພຏ຺ຐສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໕໔) ວຸຕ຺ຕາ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາໂມຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສໂມສຣຓຄາໂມປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາໂມຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ໂຠຄຄາໂມປິ. ອິຘ ສໂມສຣຓຄາໂມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓວສນຄາໂມຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕທວສຣີຕິ ຕຕ຺ຖ ອວສຣິ, ສມ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຫາໂຣ ປເນຕ຺ຖ ອນິຍາມິໂຕ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ອວິທູເຣ ພຸທ຺ຘານໍ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ ເອໂກ ວນສຓ຺ໂຑ ອຕ຺ຖິ, ສຕ຺ຖາ ຕໍ ວນສຓ຺ຑໍ ຄໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອສ຺ໂສສຸນ຺ຕິ ສຸຓິໍສຸ ອຸປລຠິໍສຸ, ໂສຕທ຺ວາຣສມ຺ປຕ຺ຕວຈນນິຄ຺ໂຆສານຸສາເຣນ ຊານິໍສຸ. ໂຂຕິ ອວຘາຣຓຕ຺ເຖ, ປທປູຣຓມຕ຺ເຕ ວາ ນິປາໂຕ. ຕຕ຺ຖ ອວຘາຣຓຕ຺ເຖນ ‘‘ອສ຺ໂສສຸໍ ເອວ, ນ ເຕສໍ ໂກຈິ ສວນນ຺ຕຣາໂຍ ອໂຫສີ’’ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປທປູຣເຓນ ພ຺ຍຎ຺ຊນສິລິຏ຺ຐຕາມຕ຺ຕເມວ.

ອິທານິ ຍມຕ຺ຖໍ ອສ຺ໂສສຸໍ, ຕໍ ປກາເສຕຸໍ ສມໂຓ ຂລຸ, ໂຠ, ໂຄຕໂມຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສມິຕປາປຕ຺ຕາ ສມໂຓຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຂລູຕິ ອນຸສ຺ສວຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ໂຠຕິ ເຕສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາລປນມຕ຺ຕໍ. ໂຄຕໂມຕິ ຠຄວໂຕ ໂຄຕ຺ຕວເສນ ປຣິທີປນໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສມໂຓ ຂລຸ, ໂຠ, ໂຄຕໂມ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສມໂຓ ກິຣ, ໂຠ, ໂຄຕມໂຄຕ຺ໂຕຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕຕິ ອິທໍ ປນ ຠຄວໂຕ ອຸຈ຺ຈາກຸລປຣິທີປນໍ. ສກ຺ຍກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕຕິ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິຕຠາວປຣິທີປນໍ, ເກນຈິ ປາຣິຊຸຎ຺ເຎນ ອນຠິຠູໂຕ ອປຣິກ຺ຂີຓໍເຍວ ຕໍ ກຸລໍ ປຫາຍ ສທ຺ຘາຍ ປພ຺ພຊິໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ໂຂ ປນາຕິ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕາຂ຺ຍານຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ຕສ຺ສ ໂຂ ປນ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກລ຺ຍາໂຓຕິ ກລ຺ຍາຓຄຸຓສມນ຺ນາຄໂຕ, ເສຏ຺ໂຐຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທຕິ ກິຕ຺ຕິເຍວ, ຖຸຕິໂຆໂສ ວາ. ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕຕິ ສເທວກໍ ໂລກໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄໂຕ. ກິນ຺ຕິ? ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ…ເປ… ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ປທສມ຺ພນ຺ໂຘ – ໂສ ຠຄວາ ອິຕິປິ ອຣຫໍ, ອິຕິປິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ…ເປ… ອິຕິປິ ຠຄວາຕິ. ອິມິນາ ຈ ອິມິນາ ຈ ກາຣເຓນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ອາຣກຕ຺ຕາ, ອຣີນໍ ອຣານຎ຺ຈ ຫຕຕ຺ຕາ, ປຈ຺ຈຍາທີນໍ ອຣຫຕ຺ຕາ, ປາປກຣເຓ ຣຫາຠາວາຕິ ອິເມຫິ ກາຣເຓຫິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ມາຕິກໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສພ຺ພາເນວ ເອຕານິ ປທານິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໒໕-໑໒໗) ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິນິທ຺ເທເສ ວິຕ຺ຖາຣິຕານີຕິ ຕໂຕ ເນສໍ ວິຕ຺ຖາໂຣ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ໂສ ອິມໍ ໂລກນ຺ຕິ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ອິມໍ ໂລກໍ, ອິທານິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນິທສ຺ເສຕິ. ສເທວກນ຺ຕິ ສຫ ເທເວຫິ ສເທວກໍ. ເອວໍ ສຫ ມາເຣນ ສມາຣກໍ. ສຫ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສພ຺ຣຫ຺ມກໍ. ສຫ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ. ປຊາຕຕ຺ຕາ ປຊາ, ຕໍ ປຊໍ. ສຫ ເທວມນຸສ຺ເສຫິ ສເທວມນຸສ຺ສໍ. ຕຕ຺ຖ ສເທວກວຈເນນ ປຎ຺ຈກາມາວຈຣເທວຄ຺ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ສມາຣກວຈເນນ ຉຏ຺ຐກາມາວຈຣເທວຄ຺ຄຫຓໍ, ສພ຺ຣຫ຺ມກວຈເນນ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາທິພ຺ຣຫ຺ມຄ຺ຄຫຓໍ, ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິວຈເນນ ສາສນສ຺ສ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓຄ຺ຄຫຓໍ, ສມິຕປາປພາຫິຕປາປສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ, ປຊາວຈເນນ ສຕ຺ຕໂລກຄ຺ຄຫຓໍ, ສເທວມນຸສ຺ສວຈເນນ ສມ຺ມຸຕິເທວອວເສສມນຸສ຺ສຄ຺ຄຫຓໍ. ເອວເມຕ຺ຖ ຕີຫິ ປເທຫິ ໂອກາສໂລເກນ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຕໂລໂກ, ທ຺ວີຫິ ປຊາວເສນ ສຕ຺ຕໂລໂກວ ຄຫິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ສເທວກຄ຺ຄຫເຓນ ອຣູປາວຈຣໂລໂກ ຄຫິໂຕ, ສມາຣກຄ຺ຄຫເຓນ ຉກາມາວຈຣເທວໂລໂກ, ສພ຺ຣຫ຺ມກຄ຺ຄຫເຓນ ຣູປີພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກ, ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາທິຄ຺ຄຫເຓນ ຈຕຸປຣິສວເສນ, ສມ຺ມຸຕິເທເວຫິ ວາ ສຫ ມນຸສ຺ສໂລໂກ, ອວເສສສພ຺ພສຕ຺ຕໂລໂກ ວາ. ໂປຣາຓາ ປນາຫຸ – ສເທວກນ຺ຕິ ເທວຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ອວເສສໂລກໍ. ສມາຣກນ຺ຕິ ມາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ອວເສສໂລກໍ. ສພ຺ຣຫ຺ມກນ຺ຕິ ພ຺ຣຫ຺ເມຫິ ສທ຺ຘິໍ ອວເສສໂລກໍ. ເອວໍ ສພ຺ເພປິ ຕິຠວູປເຄ ສຕ຺ເຕ ຕີຫາກາເຣຫິ ຕີສຸ ປເທສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸນ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ປຣິຍາທາຕຸໍ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ປຊໍ ສເທວມນຸສ຺ສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ປຎ຺ຈຫິ ປເທຫິ ເຕນ ເຕນາກາເຣນ ເຕຘາຕຸກເມວ ປຣິຍາທິນ຺ນນ຺ຕິ.

ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທຕີຕິ ສຍນ຺ຕິ ສາມໍ, ອປຣເນຍ຺ໂຍ ຫຸຕ຺ວາ. ອຠິຎ຺ຎາຕິ ອຠິຎ຺ຎາຍ, ອຘິເກນ ຎາເຓນ ຎຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ, ເອເຕນ ອນຸມານາທິປຏິກ຺ເຂໂປ ກໂຕ. ປເວເທຕີຕິ ໂພເຘຕິ ຎາເປຕິ ປກາເສຕິ.

ໂສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ…ເປ… ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓນ຺ຕິ ໂສ ຠຄວາ ສຕ຺ເຕສຸ ກາຣຸຎ຺ຎຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ຫິຕ຺ວາປິ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ວິເວກສຸຂໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອປ຺ປໍ ວາ ພຫຸໍ ວາ ເທເສນ຺ໂຕ ອາທິກລ຺ຍາຓາທິປ຺ປກາຣເມວ ເທເສຕິ, ອາທິມ຺ຫິປິ ກລ຺ຍາຓໍ ຠທ຺ທກໍ ອນວຊ຺ຊເມວ ກຕ຺ວາ ເທເສຕິ, ມຊ຺ເຌປິ, ປຣິໂຍສາເນປິ ກລ຺ຍາຓໍ ຠທ຺ທກໍ ອນວຊ຺ຊເມວ ກຕ຺ວາ ເທເສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ ເທສນາຍ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານໍ, ອຕ຺ຖິ ສາສນສ຺ສ. ເທສນາຍ ຕາວ ຈຕຸປ຺ປທິກາຍປິ ຄາຖາຍ ປຐມປາໂທ ອາທິ ນາມ, ຕໂຕ ທ຺ເວ ມຊ຺ຌໍ ນາມ, ອນ຺ເຕ ເອໂກ ປຣິໂຍສານໍ ນາມ. ເອການຸສນ຺ຘິກສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິທານໍ ອາທິ, ອິທມໂວຈາຕິ ປຣິໂຍສານໍ, ອຸຠິນ຺ນໍ ອນ຺ຕຣາ ມຊ຺ຌໍ. ອເນການຸສນ຺ຘິກສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຐມານຸສນ຺ຘິ ອາທິ, ອນ຺ເຕ ອນຸສນ຺ຘິ ປຣິໂຍສານໍ, ມຊ຺ເຌ ເອໂກ ວາ ທ຺ເວ ວາ ພຫູ ວາ ມຊ຺ຌເມວ.

ສາສນສ຺ສ ສີລສມາຘິວິປສ຺ສນາ ອາທິ ນາມ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ – ‘‘ໂກ ຈາທິ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ, ສີລຎ຺ຈ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ທິຏ຺ຐິ ຈ ອຸຊຸກາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໖໙). ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຊ຺ຌິມາ ປຏິປທາ ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ ປນ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ມຊ຺ຌໍ ນາມ. ຜລຎ຺ເຈວ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ປຣິໂຍສານໍ ນາມ. ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ເອຕໍປາຣໍ ເອຕໍປຣິໂຍສານ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຜລໍ ປຣິໂຍສນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ນິພ຺ພາໂນຄຘຎ຺ຫິ, ອາວຸໂສ ວິສາຂ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕິ ນິພ຺ພານປຣາຍຓໍ ນິພ຺ພານປຣິໂຍສານ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໖) ເອຕ຺ຖ ນິພ຺ພານໍ ປຣິໂຍສານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ປນ ເທສນາຍ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຠຄວາ ຫິ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອາທິມ຺ຫິ ສີລໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ມຄ຺ຄໍ ປຣິໂຍສາເນ ນິພ຺ພານໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ໂສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ອຎ຺ໂຎປິ ຘມ຺ມກຖິໂກ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ໂຕ –

‘‘ອາທິມ຺ຫິ ສີລໍ ທສ຺ເສຍ຺ຍ, ມຊ຺ເຌ ມຄ຺ຄໍ ວິຠາວເຍ;

ປຣິໂຍສານມ຺ຫິ ນິພ຺ພານໍ, ເອສາ ກຖິກສຓ຺ຐິຕີ’’ຕິ.

ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ຫິ ຍາຄຸຠຕ຺ຕອິຕ຺ຖິປຸຣິສາທິວຓ຺ຓນານິສ຺ສິຕາ ເທສນາ ໂຫຕິ, ນ ໂສ ສາຕ຺ຖໍ ເທເສຕິ. ຠຄວາ ປນ ຕຖາຣູປໍ ເທສນໍ ປຫາຍ ຈຕຸສຕິປຏ຺ຐານາທິນິສ຺ສິຕໍ ເທສນໍ ເທເສຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ສາຕ຺ຖໍ ເທເສຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ເທສນາ ເອກພ຺ຍຎ຺ຊນາທິຍຸຕ຺ຕາ ວາ ສພ຺ພນິໂຣຏ຺ຐພ຺ຍຎ຺ຊນາ ວາ ສພ຺ພວິສ຺ສຏ຺ຐພ຺ຍຎ຺ຊນາ ວາ ສພ຺ພນິຄ຺ຄຫິຕພ຺ຍຎ຺ຊນາ ວາ, ຕສ຺ສ ທມິຬກິຣາຕຍວນາທິມິລກ຺ຂານໍ ຠາສາ ວິຍ ພ຺ຍຎ຺ຊນປາຣິປູຣິຍາ ອຠາວໂຕ ອພ຺ຍຎ຺ຊນາ ນາມ ເທສນາ ໂຫຕິ. ຠຄວາ ປນ –

‘‘ສິຖິລໍ ຘນິຕຎ຺ຈ ທີຆຣສ຺ສໍ, ລຫຸກໍ ຄຣຸກຎ຺ຈ ນິຄ຺ຄຫີຕໍ;

ສມ຺ພນ຺ຘໍ ວວຕ຺ຖິຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ, ທສຘາ ພ຺ຍຎ຺ຊນພຸທ຺ຘິຍາ ປເຠໂທ’’ຕິ. –

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ທສວິຘໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອມກ຺ເຂຕ຺ວາ ປຣິປຸຓ຺ຓພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ກຕ຺ວາ ເທເສຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເກວລນ຺ຕິ ສກລາຘິວຈນໍ. ປຣິປຸຓ຺ຓນ຺ຕິ ອນູນາຘິກວຈນໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ສກລປຣິປຸຓ຺ຓເມວ ເທເສຕິ, ເອກເທສນາປິ ອປຣິປຸຓ຺ຓາ ນຕ຺ຖີຕິ. ປຣິສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ນິຣຸປກ຺ກິເລສໍ. ໂຍ ຫິ ‘‘ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ນິສ຺ສາຍ ລາຠໍ ວາ ສກ຺ກາຣໍ ວາ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເທເສຕິ, ຕສ຺ສ ອປຣິສຸທ຺ຘາ ເທສນາ ນາມ ໂຫຕິ. ຠຄວາ ປນ ໂລກາມິສນິຣເປກ຺ໂຂ ຫິຕຜຣເຓເນວ ເມຕ຺ຕາຠາວນາຍ ມຸທຸຫທໂຍ ອຸລ຺ລຸມ຺ປນສຠາວສຓ຺ຐິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ເທເສຕິ. ຕສ຺ມາ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ເທເສຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫິຕໍ ສກລໍ ສາສນໍ. ຕສ຺ມາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕີຕິ ໂສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ…ເປ… ປຣິສຸທ຺ຘໍ, ເອວໍ ເທເສນ຺ໂຕ ຈ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫິຕໍ ສກລສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ພ຺ຣຫ຺ມຠູຕໍ ຈຣິຍໍ, ພ຺ຣຫ຺ມຠູຕານໍ ວາ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ຈຣິຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ສາຘຸ ໂຂ ປນາຕິ ສຸນ຺ທຣໍ ໂຂ ປນ, ອຕ຺ຖາວຫໍ ສຸຂາວຫນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຖາຣູປານໍ ອຣຫຕນ຺ຕິ ຍຖາຣູໂປ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ, ເອວຣູປານໍ ອເນເກຫິປິ ກປ຺ປໂກຏິສຕສຫສ຺ເສຫິ ທຸລ຺ລຠທສ຺ສນານໍ ພ຺ຍາມປ຺ປຠາປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕຫິ ອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນປຏິມຓ຺ຑິເຕຫິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓວເຣຫິ ສມາກິຓ຺ຓມໂນຣມສຣີຣານໍ ອນປ຺ປກທສ຺ສນານໍ ອຕິມຘຸຣຘມ຺ມນິຄ຺ໂຆສານໍ ຍຖາຠູຕຄຸຓາຘິຄເມນ ໂລເກ ອຣຫນ຺ໂຕຕິ ລທ຺ຘສທ຺ທານໍ ອຣຫຕໍ. ທສ຺ສນໍ ໂຫຕີຕິ ປສາທໂສມ຺ມານິ ອກ຺ຂີນິ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ທສ຺ສນມຕ຺ຕມ຺ປິ ສາຘຸ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕນ ພ຺ຣຫ຺ມສ຺ສເຣນ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ເອກປທມ຺ປິ ໂສຕຸໍ ລຠິສ຺ສາມ, ສາຘຸຕຣໍເຍວ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ອຊ຺ຌາສຍໍ ກຕ຺ວາ. ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສູຕິ ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ປຫາຍ ຕຸຏ຺ຐມານສາ ອຄມໍສຸ. ອຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາຕິ ເອເຕ ອຸຠໂຕປກ຺ຂິກາ, ເຕ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສຸໍ – ‘‘ສເຈ ໂນ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ໂຈເທສ຺ສນ຺ຕິ ‘ກສ຺ມາ ຕຸມ຺ເຫ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ວນ຺ທິຕ຺ຖາ’ຕິ, ເຕສໍ ‘ກິໍ ອຎ຺ຊລິກຣຓມຕ຺ເຕນາປິ ວນ຺ທິຕໍ ໂຫຕີ’ຕິ ວກ຺ຂາມ. ສເຈ ໂນ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກາ ໂຈເທສ຺ສນ຺ຕິ ‘ກສ຺ມາ ຠຄວນ຺ຕໍ ນ ວນ຺ທິຕ຺ຖາ’ຕິ, ‘ກິໍ ສີເສນ ຠູມິໍ ປຫຣນ຺ເຕເນວ ວນ຺ທິຕໍ ໂຫຕິ. ນນຸ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມມ຺ປິ ວນ຺ທນາ ເອວາ’ຕິ ວກ຺ຂາມາ’’ຕິ.

ນາມໂຄຕ຺ຕນ຺ຕິ, ‘‘ໂຠ ໂຄຕມ, ອຫໍ ອສຸກສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ທຕ຺ໂຕ ນາມ ມິຕ຺ໂຕ ນາມ ອິຘາຄໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕາ ນາມໍ ສາເວນ຺ຕິ ນາມ. ‘‘ໂຠ ໂຄຕມ, ອຫໍ ວາເສຏ຺ໂຐ ນາມ ກຈ຺ຈາໂນ ນາມ ອິຘາຄໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕາ ໂຄຕ຺ຕໍ ສາເວນ຺ຕິ ນາມ. ເອເຕ ກິຣ ທລິທ຺ທາ ຊິຓ຺ຓກຸລປຸຕ຺ຕາ ‘‘ປຣິສມຊ຺ເຌ ນາມໂຄຕ຺ຕວເສນ ປາກຏາ ຠວິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເອວໍ ອກໍສຸ. ເຍ ປນ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາ ນິສີທິໍສຸ, ເຕ ເກຣາຏິກາ ເຈວ ອນ຺ຘພາລາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ເກຣາຏິກາ ‘‘ເອກໍ ທ຺ເວ ກຖາສລ຺ລາເປ ກໂຣນ຺ເຕ ວິສ຺ສາສິໂກ ໂຫຕິ, ອຖ ວິສ຺ສາເສ ສຕິ ເອກໍ ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂາ ອທາຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຕໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ໂມເຈນ຺ຕາ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາ ນິສີທນ຺ຕິ. ອນ຺ຘພາລາ ອຎ຺ຎາຓຕາເຍວ ອວກ຺ຂິຕ຺ຕມຕ຺ຕິກາປິຓ຺ຑາ ວິຍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາ ນິສີທນ຺ຕິ.

ເວນາຄປຸຣິໂກຕິ ເວນາຄປຸຣວາສີ. ເອຕທໂວຈາຕິ ປາທນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ເກສຄ຺ຄາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຣີຣໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນສມຸຊ຺ຊເລຫິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓຫິ ປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ສຣີຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສມນ຺ຕໂຕ ອສີຕິຫຕ຺ຖປ຺ປເທສໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຐິຕາຫິ ຉພ຺ພຓ຺ຓາຫິ ຆນພຸທ຺ຘຣໍສີຫິ ສມ຺ປຣິວາຣິຕໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຣີຣໍ ທິສ຺ວາ ສຎ຺ຊາຕວິມ຺ຫໂຍ ວຓ຺ຓໍ ຠຓນ຺ໂຕ ເອຕໍ ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ໂຠ ໂຄຕມາ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ.

ຕຕ຺ຖ ຍາວຎ຺ຈິທນ຺ຕິ ອຘິມຕ຺ຕປ຺ປມາຓປຣິຈ຺ເຉທວຈນເມຕໍ. ຕສ຺ສ ວິປ຺ປສນ຺ນປເທນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍາວຎ຺ຈ ວິປ຺ປສນ຺ນານິ ອຘິມຕ຺ຕວິປ຺ປສນ຺ນານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍານີຕິ ຈກ຺ຂາທີນິ ຉ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ຕສ຺ສ ຫິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປຕິຏ຺ຐິໂຕກາສສ຺ສ ວິປ຺ປສນ຺ນຕໍ ທິສ຺ວາ ເຕສໍ ວິປ຺ປສນ຺ນຕາ ປາກຏາ ອໂຫສິ. ຍສ຺ມາ ປນ ສາ ມເນ ວິປ຺ປສນ຺ເນເຍວ ໂຫຕິ, ອວິປ຺ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປ຺ປສາໂທ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍປ຺ປສາໂທປິ ປາກໂຏ ອໂຫສິ. ຕໍ ເອສ ວິປ຺ປສນ຺ນຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ວິປ຺ປສນ຺ນານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານີ’’ຕິ ອາຫ. ປຣິສຸທ຺ໂຘຕິ ນິມ຺ມໂລ. ປຣິໂຍທາໂຕຕິ ປຠສ຺ສໂຣ. ສາຣທໍ ພທຣປຓ຺ຑຸນ຺ຕິ ສຣທກາເລ ຊາຕໍ ນາຕິສຸປຣິປກ຺ກໍ ພທຣໍ. ຕຎ຺ຫິ ປຣິສຸທ຺ຘຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ປຣິໂຍທາຕຎ຺ຈ. ຕາລປກ຺ກນ຺ຕິ ສຸປຣິປກ຺ກຕາລຜລໍ. ສມ຺ປຕິ ພນ຺ຘນາ ປມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕໍຂຓຎ຺ເຎວ ພນ຺ຘນາ ປມຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ຫິ ພນ຺ຘນມູລໍ ອປເນຕ຺ວາ ປຣມຸຂໍ ກຕ຺ວາ ຜລເກ ຐປິຕສ຺ສ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລມຕ຺ຕໍ ຐານໍ ໂອໂລເກນ຺ຕານໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ປຣິໂຍທາຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ຂາຍຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍວມາຫ. ເນກ຺ຂໍ ຊມ຺ໂພນທນ຺ຕິ ສຸຣຕ຺ຕວຓ຺ຓສ຺ສ ຊມ຺ໂພນທສຸວຓ຺ຓສ຺ສ ຆຏິກາ. ທກ຺ຂກມ຺ມາຣປຸຕ຺ຕສຸປຣິກມ຺ມກຕນ຺ຕິ ທກ຺ເຂນ ສຸວຓ຺ຓກາຣປຸຕ຺ເຕນ ສຸຏ຺ຐຸ ກຕປຣິກມ຺ມໍ. ອຸກ຺ກາມຸເຂ ສຸກຸສລສມ຺ປຫຏ຺ຐນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓກາຣອຸທ຺ຘເນ ປຈິຕ຺ວາ ສຸກຸສເລນ ສຸວຓ຺ຓກາເຣນ ຆຏ຺ຏນປຣິມຊ຺ຊນຫໍສເນນ ສຸຏ຺ຐຸ ປຫຏ຺ຐໍ ສຸປຣິມທ຺ທິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຓ຺ຑຸກມ຺ພເລ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິນາ ປຈິຕ຺ວາ ທີປິທາຐາຍ ຆໍສິຕ຺ວາ ເຄຣຸກປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕກມ຺ພເລ ຐປິຕໍ. ຠາສເຕຕິ ສຎ຺ຊາຕໂອຠາສຕາຍ ຠາສເຕ. ຕປເຕຕິ ອນ຺ຘກາຣວິທ຺ຘໍສນຕາຍ ຕປເຕ. ວິໂຣຈຕີຕິ ວິຊ຺ໂຊຕມານໍ ຫຸຕ຺ວາ ວິໂຣຈຕິ, ໂສຠຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນານີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕິກ຺ກນ຺ຕປ຺ປມາຓໍ ອຸຈ຺ຈາສຍນໍ ນາມ, ອາຍຕວິຕ຺ຖຕໍ ອກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ມຫາສຍນໍ ນາມ. ອິທານິ ຕານິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ອາສນ຺ທີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອາສນ຺ທີຕິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕປ຺ປມາຓໍ ອາສນໍ. ປລ຺ລງ຺ໂກຕິ ປາເທສຸ ວາຬຣູປານິ ຐເປຕ຺ວາ ກໂຕ. ໂຄນໂກຕິ ທີຆໂລມໂກ ມຫາໂກຊໂວ. ຈຕຸຣງ຺ຄຸລາຘິການິ ກິຣ ຕສ຺ສ ໂລມານິ. ຈິຕ຺ຕໂກຕິ ວານຈິຕ຺ຕໍ ອຸຓ຺ຓາມຍຕ຺ຖຣຓໍ. ປຏິກາຕິ ອຸຓ຺ຓາມໂຍ ເສຕຕ຺ຖຣໂກ. ປຏລິກາຕິ ຆນປຸປ຺ໂຜ ອຸຓ຺ຓາມຍຕ຺ຖຣໂກ, ໂຍ ອາມລກປຏ຺ໂຏຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕູລິກາຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ຕູລານໍ ອຎ຺ຎຕຣປຸຓ຺ຓາ ຕູລິກາ. ວິກຕິກາຕິ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທິຣູປວິຈິຕ຺ໂຣ ອຸຓ຺ຓາມຍຕ຺ຖຣໂກ. ອຸທ຺ທໂລມີຕິ ອຸຠໂຕທສໍ ອຸຓ຺ຓາມຍຕ຺ຖຣຓໍ. ເກຈິ ເອກໂຕ ອຸຄ຺ຄຕປຸປ຺ຜນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອກນ຺ຕໂລມີຕິ ເອກໂຕທສໍ ອຸຓ຺ຓາມຍຕ຺ຖຣຓໍ. ເກຈິ ອຸຠໂຕ ອຸຄ຺ຄຕປຸປ຺ຜນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ກຏ຺ຏິສ຺ສນ຺ຕິ ຣຕນປຣິສິພ຺ພິຕໍ ໂກເສຍ຺ຍກຏ຺ຏິສ຺ສມຍໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ. ໂກເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ຣຕນປຣິສິພ຺ພິຕເມວ ໂກສິຍສຸຕ຺ຕມຍໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ. ກຸຕ຺ຕກນ຺ຕິ ໂສຬສນ຺ນໍ ນາຏກິຕ຺ຖີນໍ ຐຕ຺ວາ ນຈ຺ຈນໂຍຄ຺ຄໍ ອຸຓ຺ຓາມຍຕ຺ຖຣຓໍ. ຫຕ຺ຖຕ຺ຖຣາທໂຍ ຫຕ຺ຖິປິຏ຺ຐາທີສຸ ອຕ຺ຖຣຓກອຕ຺ຖຣກາ ເຈວ ຫຕ຺ຖິຣູປາທີນິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກຕອຕ຺ຖຣກາ ຈ. ອຊິນປ຺ປເວຓີຕິ ອຊິນຈມ຺ເມຫິ ມຎ຺ຈປ຺ປມາເຓນ ສິພ຺ພິຕ຺ວາ ກຕປ຺ປເວຓີ. ເສສໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ.

ນິກາມລາຠີຕິ ອຕິກາມລາຠີ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕລາຠີ. ອກິຈ຺ຉລາຠີຕິ ອທຸກ຺ຂລາຠີ. ອກສິຣລາຠີຕິ ວິປຸລລາຠີ ມຫນ຺ຕລາຠີ, ອຸຬາຣຸຬາຣາເນວ ລຠຕິ ມຎ຺ເຎຕິ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ອຍໍ ກິຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຍນຄຣຸໂກ, ໂສ ຠຄວໂຕ ວິປ຺ປສນ຺ນິນ຺ທ຺ຣິຍາທິຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອທ຺ຘາ ເອສ ເອວຣູເປສຸ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍເນສຸ ນິສີທຕິ ເຈວ ນິປຊ຺ຊຕິ ຈ. ເຕນສ຺ສ ວິປ຺ປສນ຺ນານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ຉວິວຓ຺ໂຓ ປຣິໂຍທາໂຕ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ອິມໍ ເສນາສນວຓ຺ຓໍ ກເຖສິ.

ລທ຺ຘາ ຈ ປນ ນ ກປ຺ປນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິ ກິຎ຺ຈິ ກປ຺ປຕິ. ສຸທ຺ຘໂກເສຍ຺ຍຎ຺ຫິ ມຎ຺ເຈປິ ອຕ຺ຖຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ໂຄນກາທໂຍ ຈ ຠູມຕ຺ຖຣຓປຣິໂຠເຄນ, ອາສນ຺ທິຍາ ປາເທ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ, ປລ຺ລງ຺ກສ຺ສ ວາເຬ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ, ຕູລິກໍ ວິຊເຏຕ຺ວາ ‘‘ພິມ຺ໂພຫນຎ຺ຈ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໙໗) ວຈນໂຕ ອິມານິປິ ເອເກນ ວິຘາເນນ ກປ຺ປນ຺ຕິ. ອກປ຺ປິຍໍ ປນ ອຸປາທາຍ ສພ຺ພາເນວ ນ ກປ຺ປນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕານິ.

ວນນ຺ຕຎ຺ເຎວ ປວິສາມີຕິ ອຣຎ຺ຎໍເຍວ ປວິສາມິ. ຍເທວາຕິ ຍານິເຍວ. ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ອູຣຸພທ຺ຘາສນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ. ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍາຕິ ອຏ຺ຐາຣສ ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏເກ ໂກຏິຍາ ໂກຏິໍ ປຏິປາເທນ຺ໂຕ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ຐເປຕ຺ວາ. ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານາຠິມຸຂໍ ສຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ, ປຣິຄ຺ຄຫິຕນິຍ຺ຍານໍ ວາ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ປຣີຕິ ປຣິຄ຺ຄຫຏ຺ໂຐ. ມຸຂນ຺ຕິ ນິຍ຺ຍານຏ຺ໂຐ. ສຕີຕິ ອຸປຏ຺ຐານຏ຺ໂຐ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໖໔). ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມີຕິ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ ວິຫຣາມິ. ເອວໍຠູໂຕຕິ ເອວໍ ປຐມຊ຺ຌານາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣສມງ຺ຄີ ຫຸຕ຺ວາ. ທິພ຺ໂພ ເມ ເອໂສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈງ຺ກໂມ ໂຫຕີຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຫິ ຣູປຊ຺ຌານານິ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈງ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ຈງ຺ກໂມ ທິພ຺ພຈງ຺ກໂມ ນາມ ໂຫຕິ, ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ຈງ຺ກມນ຺ຕສ຺ສາປິ ຈງ຺ກໂມ ທິພ຺ພຈງ຺ກໂມເຍວ. ຐານາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຖາ ອິຕເຣສຸ ທ຺ວີສຸ ວິຫາເຣສຸ.

ໂສ ເອວໍ ປຊານາມິ ‘‘ຣາໂຄ ເມ ປຫີໂນ’’ຕິ ມຫາໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ປຫີນຣາຄເມວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂສ ເອວໍ ປຊານາມິ ຣາໂຄ ເມ ປຫີໂນ’’ຕິ ອາຫ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິມິນາ ປນ ກິໍ ກຖິຕໍ ໂຫຕີຕິ? ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ກຖິຕາ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ຜລສມາປຕ຺ຕິ ກຖິຕາ. ຜລສມາປຕ຺ຕິຎ຺ຫິ ສມາປນ຺ນສ຺ສປິ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສາປິ ຈງ຺ກມາທໂຍ ອຣິຍຈງ຺ກມາທໂຍ ໂຫນ຺ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

໔. ສຣຠສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໕. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຣາຊຄເຫຕິ ເອວໍນາມເກ ນຄເຣ. ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕຕິ ຄິຊ຺ຌສທິສານິສ຺ສ ກູຏານິ, ຄິຊ຺ຌາ ວາ ຕສ຺ສ ກູເຏສຸ ວສນ຺ຕີຕິ ຄິຊ຺ຌກູໂຏ, ຕສ຺ມິໍ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ. ເອເຕນສ຺ສ ຣາຊຄຫໍ ໂຄຈຣຄາມໍ ກຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ທສ຺ສິຕໍ. ຄິຊ຺ຌກູຏສ຺ມິຎ຺ຫິ ຕຖາຄຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວິຫາໂຣ ກາຣິໂຕ, ຄິຊ຺ຌກູຏວິຫາໂຣຕ຺ເວວສ຺ສ ນາມໍ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ວິຫຣຕີຕິ. ສຣໂຠ ນາມ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ສຣໂຠຕິ ເອວໍນາມໂກ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ປກ຺ກນ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ອຘຸນາ ວິພ຺ຠນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ ຫິ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຕິຕ຺ຖິຍາ ນຏ຺ຐລາຠສກ຺ກາຣາ ອເຫສຸໍ, ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ມຫາລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ຍຖາຫ –

‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ສກ຺ກໂຕ ໂຫຕິ ຄຣຸກໂຕ ມານິໂຕ ປູຊິໂຕ ອປຈິໂຕ ລາຠີ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ. ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປນ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອສກ຺ກຕາ ໂຫນ຺ຕິ ອຄຣຸກຕາ ອມານິຕາ ອປູຊິຕາ ນ ລາຠິໂນ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານ’’ນ຺ຕິ (ອຸທາ.໑໔; ສໍ.ນິ.໑.໒.໗໐).

ເຕ ເອວໍ ປຣິຫີນລາຠສກ຺ກາຣາ ປຎ຺ຈສຕມຕ຺ຕາ ເອກສ຺ມິໍ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາເມ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ສມ຺ມນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ໂຠ, ມຍໍ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫຕລາຠສກ຺ກາຣາ ຊາຕາ, ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວການຎ຺ຈສ຺ສ ເອກໍ ອວຓ຺ຓໍ ອຸປຘາເຣຖ, ອວຓ຺ຓໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ເອຕສ຺ສ ສາສນໍ ຄຣຫິຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ລາຠສກ຺ກາຣໍ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເຕ ວຊ຺ຊໍ ໂອໂລເກນ຺ຕາ – ‘‘ຕີສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອາຊີເວ ຈາຕິ ຈຕູສຸປິ ຐາເນສຸ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ວຊ຺ຊໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຐານານິ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ໂອໂລເກຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ອນ຺ຕເຣ ເອໂກ ເອວມາຫ – ‘‘ອຫໍ ອຎ຺ຎໍ ນ ປສ຺ສາມິ, ອິເມ ອນ຺ວຑ຺ຒມາສໍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣວາຕປານານິ ປິຘາຍ ສາມເຓຣານມ຺ປິ ປເວສນໍ ນ ເທນ຺ຕິ. ຊີວິຕສທິສາປິ ອຸປຏ຺ຐາກາ ທຏ຺ຐຸໍ ນ ລຠນ຺ຕິ, ອາວຏ຺ຏນິມາຍໍ ໂອສາເຣຕ຺ວາ ໂອສາເຣຕ຺ວາ ຊນໍ ອາວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ອາວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຂາທນ຺ຕິ. ສເຈ ຕໍ ມຍໍ ອາຫຣິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມ, ເອວໍ ໂນ ລາຠສກ຺ກາຣອຸຬາໂຣ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອປໂຣປິ ເອວເມວ ວທນ຺ໂຕ ອຸຏ຺ຐາສິ. ສພ຺ເພ ເອກວາທາ ອເຫສຸໍ. ຕໂຕ ອາຫໍສຸ – ‘‘ໂຍ ຕໍ ອາຫຣິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ຕໍ ມຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ສມເຍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ.

ຕໂຕ ໂກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ຕ຺ວໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສິ, ຕ຺ວໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ອຫໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ ພຫູຫິ ວຸຕ຺ເຕ ສຣຠໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ຕ຺ວໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສິ ອາຈຣິຍາ’’ຕິ. ໂສ ອາຫ – ‘‘ອຄຣຸ ເອຕໍ ອາຫຣິຕຸໍ, ສເຈ ຕຸມ຺ເຫ ອຕ຺ຕໂນ ກຖາຍ ຐຕ຺ວາ ມໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ. ອຄຣຸ ເອຕມາຈຣິຍ ອາຫຣ, ຕ຺ວໍ ກໂຕເຍວາສິ ອມ຺ເຫຫິ ເຊຏ຺ຐໂກຕິ. ໂສ ອາຫ – ‘‘ຕໍ ອາຫຣນ຺ເຕນ ເຖເນຕ຺ວາ ວາ ວິລຸມ຺ປິຕ຺ວາ ວາ ອາຫຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ສມຓສ຺ສ ປນ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກສທິເສນ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສາວເກ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ເຕສໍ ປຕ຺ເຕ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອາຫຣິຕຸໍ ສກ຺ກາ. ຣຸຈ຺ຈຕິ ໂວ ເອຕສ຺ສ ເອຕ຺ຕກສ຺ສ ກິຣິຍາ’’ຕິ. ຍໍກິຎ຺ຈິ ກຕ຺ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຈ ໂນ ເທຫີຕິ. ເຕນ ຫິ ມໍ ທິສ຺ວາ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ວິຍ ຠເວຍ຺ຍາຖາຕິ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ສຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ ທຸຕິຍທິວເສ ປາໂຕວ ອຸຏ຺ຐາຍ ຄິຊ຺ຌກູຏມຫາວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທິຏ຺ຐທິຏ຺ຐານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ປາເທ ວນ຺ທິ. ຠິກ຺ຂູ ອາຫໍສຸ – ‘‘ອຎ຺ເຎ ປຣິພ຺ພາຊກາ ຈຓ຺ຑາ ຜຣຸສາ, ອຍໍ ປນ ສທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ ປສນ຺ໂນ’’ຕິ. ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ຎຕ຺ວາ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐານສ຺ມິໍເຍວ ປພ຺ພຊິຕາ, ມຍໍ ປນ ອນຸປຘາເຣຕ຺ວາ ອຕິຕ຺ເຖເນວ ປກ຺ຂນ຺ຕາ ອນິຍ຺ຍານິກມຄ຺ເຄ ວິຈຣາມາຕິ. ໂສ ເອວໍ ວຕ຺ວາ ທິຏ຺ເຐ ທິຏ຺ເຐ ຠິກ຺ຂູ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວນ຺ທຕິ, ນ຺ຫາໂນທກາທີນິ ປຏິຍາເທຕິ, ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣຕິ, ປາເທ ໂຘວຕິ ມກ຺ເຂຕິ, ອຕິເຣກຠຕ຺ຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ.

ຕໍ ອິມິນາ ນີຫາເຣນ ວສນ຺ຕໍ ເອໂກ ມຫາເຖໂຣ ທິສ຺ວາ, ‘‘ປຣິພ຺ພາຊກ, ຕ຺ວໍ ສທ຺ໂຘ ປສນ຺ໂນ, ກິໍ ນ ປພ຺ພຊສີ’’ຕິ. ໂກ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ປພ຺ພາເຊສ຺ສຕິ. ມຍຎ຺ຫິ ຈິຣກາລໍ ຠທນ຺ຕານໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈຣິມ຺ຫາຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ສເຈ ຕ຺ວໍ ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມ, ອຫໍ ຕໍ ປພ຺ພາເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊສິ. ໂສ ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕມກາສິ. ອຖ ນໍ ເຖໂຣ ວຕ຺ເຕ ປສີທິຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຸປສມ຺ປາເທສິ. ໂສ ອຸໂປສຖທິວເສ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສຖຄ຺ຄໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ມຫນ຺ເຕນ ອຸສ຺ສາເຫນ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ນີຫາເຣນ ໂອສາເຣຕ຺ວາ ໂອສາເຣຕ຺ວາ ໂລກໍ ຂາທນ຺ຕິ, ກຕິປາເຫນ ຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ໂສ ປຣິເວຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ໂກ ນາໂມ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ປາຕິໂມກ຺ໂຂ ນາມ, ອາວຸໂສຕິ. ອຸຕ຺ຕມຘມ຺ໂມ ເອສ, ຠນ຺ເຕ, ຠວິສ຺ສຕີຕິ. ອາມ, ອາວຸໂສ, ສກລສາສນຘາຣຓີ ອຍໍ ສິກ຺ຂາຕິ. ຠນ຺ເຕ, ສເຈ ເອສ ສິກ຺ຂາຘມ຺ໂມ ອຸຕ຺ຕໂມ, ອິມເມວ ປຐມໍ ຄຓ຺ຫາມີຕິ. ຄຓ຺ຫາວຸໂສຕິ ເຖໂຣ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ໂສ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ປຣິພ຺ພາຊເກ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ‘‘ກີທິສໍ ອາຈຣິຍາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ, ‘‘ອາວຸໂສ, ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ກຕິປາເຫນ ອາຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ອາຫ – ‘‘ເອຕ຺ຕກເມວ, ຠນ຺ເຕ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ເອຕ຺ຕກເມວ, ອາວຸໂສຕິ.

ໂສ ປຸນທິວເສ ຍຖານິວຕ຺ຖປາຣຸໂຕວ ຄຫິຕນີຫາເຣເນວ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄິຊ຺ຌກູຏາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາມໍ ອຄມາສິ. ປຣິພ຺ພາຊກາ ທິສ຺ວາ ‘‘ກີທິສໍ, ອາຈຣິຍ, ນາສກ຺ຂິຕ຺ຖ ມຎ຺ເຎ ອາວຏ຺ຏນິມາຍໍ ອາຫຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ ຕໍ ປຣິວາຣຍິໍສຸ. ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ອາວຸໂສ, ອາຫຏາ ເມ ອາວຏ຺ຏນິມາຍາ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອມ຺ຫາກໍ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ມຫາ ຠວິສ຺ສຕິ. ຕຸມ຺ເຫ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມຄ຺ຄາ ໂຫຖ, ມາ ວິວາທໍ ອກຕ຺ຖາຕິ. ສເຈ ເຕ, ອາຈຣິຍ, ສຸຄ຺ຄຫິຕາ, ອມ຺ເຫປິ ນໍ ວາເຈຫີຕິ. ໂສ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ໂອສາເຣສິ. ອຖ ເຕ ສພ຺ເພປິ – ‘‘ເອຖ, ໂຠ, ນຄເຣ ວິຈຣນ຺ຕາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ກເຖສ຺ສາມາ’’ຕິ ອນຸຄ຺ຆາຏິເຕສຸເຍວ ນຄຣທ຺ວາເຣສຸ ທ຺ວາຣສມີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິວເຏນ ທ຺ວາເຣນ ສພ຺ພປຐມໍ ປວິສິໍສຸ. ເອວໍ ສລິງ຺ເຄເນວ ອປກ຺ກນ຺ຕໍ ຕໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ສນ຺ຘາຍ – ‘‘ສຣໂຠ ນາມ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕໍ ທິວສໍ ປນ ຠຄວາ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ໂລກໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອິທໍ ອທ຺ທສ – ‘‘ອຊ຺ຊ ສຣໂຠ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ນຄເຣ ວິຈຣິຕ຺ວາ ປກາສນີຍກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ອວຓ຺ຓໍ ກເຖນ຺ໂຕ ວິສໍ ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາມໍ ຄມິສ຺ສຕິ, ອຫມ຺ປິ ຕຕ຺ເຖວ ຄມິສ຺ສາມິ, ຈຕສ຺ໂສປິ ປຣິສາ ຕຕ຺ເຖວ ໂອສຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ສມາຄເມ ຈຕຸຣາສີຕິ ປາຓສຫສ຺ສານິ ອມຕປານໍ ປິວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕໂຕ ‘‘ຕສ຺ສ ໂອກາໂສ ໂຫຕຸ, ຍຖາຣຸຈິຍາ ອວຓ຺ຓໍ ປຕ຺ຖຣຕູ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອານນ຺ທ, ອຏ຺ຐາຣສສຸ ມຫາວິຫາເຣສຸ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຍາ ສທ຺ຘິໍເຍວ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕຸໍ ອາໂຣເຈຫີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຕຖາ ອກາສິ. ຠິກ຺ຂູ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສຕ຺ຖາຣເມວ ປຣິວາຣຍິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອາທາຍ ທ຺ວາຣຄາມສມີເປເຍວ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິ. ສຣໂຠປິ ປຣິພ຺ພາຊເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ນຄຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຣິສມຊ຺ເຌ ຣາຊທ຺ວາຣວີຖິຈຕຸກ຺ກາທີສຸ ຈ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ຎາໂຕ ມຍາ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍານໍ ຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທີນິ ອຠາສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ໂສ ຣາຊຄເຫ ປຣິສຕິ ເອວໍ ວາຈໍ ຠາສຕີຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎາໂຕຕິ ຎາໂຕ ອວພຸທ຺ໂຘ, ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄຫິໂຕຕິ ທີເປຕິ. ອຎ຺ຎາຍາຕິ ຊານິຕ຺ວາ. ອປກ຺ກນ຺ໂຕຕິ ສລິງ຺ເຄເນວ ອປກ຺ກນ຺ໂຕ. ສເຈ ຫິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາສເນ ໂກຈິ ສາໂຣ ອຠວິສ຺ສ, ນາຫໍ ອປກ຺ກມິສ຺ສໍ. ຕສ຺ສ ປນ ສາສນໍ ອສາຣໍ ນິສ຺ສາຣໍ, ອາວຏ຺ຏນິມາຍໍ ໂອສາເຣຕ຺ວາ ສມຓາ ໂລກໍ ຂາທນ຺ຕີຕິ ເອວມຕ຺ຖໍ ທີເປນ຺ໂຕ ເອວມາຫ.

ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູຕິ ອຖ ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ປຣິພ຺ພາຊເກ ຠາສມາເນ ອຣຎ຺ຎວາສິໂນ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອສຸກຏ຺ຐານໍ ນາມ ສຕ຺ຖາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕຸໍ ຄໂຕ’’ຕິ ອຊານນ຺ຕາ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາຍໍ ຣາຊຄຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິໍສຸ. ເຕ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສ຺ໂສສຸນ຺ຕິ ສຸຓິໍສຸ. ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສູຕິ ‘‘ອິມໍ ກາຣຓໍ ທສພລສ຺ສ ອາໂຣເຈສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ.

ສິປ຺ປິນິກາຕີຣນ຺ຕິ ສິປ຺ປິນິກາຕິ ເອວໍນາມິກາຍ ນທິຍາ ຕີຣໍ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນາຕິ ກາຍງ຺ຄວາຈງ຺ຄານິ ອໂຈເປຕ຺ວາ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຂນ຺ຕິໍ ຘາເຣຕ຺ວາ ຈິຕ຺ເຕເນວ ອຘິວາເສສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ປຸນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຊ຺ຊ ມຍາ ສຣຠສ຺ສ ວາທໍ ມທ຺ທິຕຸໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ເອກເກນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ອຸທາຫຸ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸເຕນາ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ສຈາຫໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຄມິສ຺ສາມິ, ມຫາຊໂນ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສ຺ສຕິ – ‘‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ວາທຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປກ຺ຂໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິສພເລນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວາທໍ ມທ຺ທຕິ, ປຣວາທີນໍ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ເທຕີ’’ຕິ. ນ ໂຂ ປນ ມຍ຺ຫໍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ວາເທ ປຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມທ຺ທນກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ, ອຫເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມທ຺ທິສ຺ສາມິ. ອນຈ຺ຉຣິຍໍ ເຈຕໍ ຍ຺ວາຫໍ ອິທານິ ພຸທ຺ຘຠູໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວາທໍ ມທ຺ເທຍ຺ຍໍ, ຈຣິຍໍ ຈຣຓກາເລ ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນາປິ ຫິ ມຍາ ວຫິຕພ຺ພໍ ຘຸຣໍ ອຎ຺ໂຎ ວຫິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນາໂຫສິ. ອິມສ຺ສ ປນຕ຺ຖສ຺ສ ສາຘນຕ຺ຖໍ –

‘‘ຍໂຕ ຍໂຕ ຄຣຸ ຘຸຣໍ, ຍໂຕ ຄມ຺ຠີຣວຕ຺ຕນີ;

ຕທາສ຺ສຸ ກຓ຺ຫໍ ຍຸຎ຺ເຊນ຺ຕິ, ສ຺ວາສ຺ສຸ ຕໍ ວຫເຕ ຘຸຣ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໒໙) –

ອິທໍ ກຓ຺ຫຊາຕກໍ ອາຫຣິຕພ຺ພໍ. ອຕີເຕ ກິຣ ເອໂກ ສຕ຺ຖວາໂຫ ເອກິສ຺ສາ ມຫລ຺ລິກາຍ ເຄເຫ ນິວາສໍ ຄຓ຺ຫິ. ອຖສ຺ສ ເອກິສ຺ສາ ເຘນຸຍາ ຣຕ຺ຕິຠາຄສມນນ຺ຕເຣ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານໍ ອໂຫສິ. ສາ ເອກໍ ວຈ຺ຉກໍ ວິຊາຍິ. ມຫລ຺ລິກາຍ ວຈ຺ຉກໍ ທິຏ຺ຐກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸຕ຺ຕສິເນໂຫ ອຸທປາທິ. ປຸນທິວເສ ສຕ຺ຖວາຫປຸຕ຺ໂຕ – ‘‘ຕວ ເຄຫເວຕນໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ມຫລ຺ລິກາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອຎ຺ເຎນ ກິຈ຺ຈໍ ນ ອຕ຺ຖິ, ອິມເມວ ວຈ຺ຉກໍ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ຄຓ຺ຫ, ອມ຺ມາຕິ. ສາ ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຂີຣໍ ປາເຍຕ຺ວາ ຍາຄຸຠຕ຺ຕຕິຓາທີນິ ທທມານາ ໂປເສສິ. ໂສ ວຸທ຺ຘິມນ຺ວາຍ ປຣິປຸຓ຺ຓຣູໂປ ພລວີຣິຍສມ຺ປນ຺ໂນ ອໂຫສິ ສມ຺ປນ຺ນາຈາໂຣ, ກາຬໂກ ນາມ ນາເມນ. ອເຖກສ຺ສ ສຕ຺ຖວາຫສ຺ສ ປຎ຺ຈຫິ ສກຏສເຕຫິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອຸທກຠິນ຺ນຏ຺ຐາເນ ສກຏຈກ຺ກໍ ລຄ຺ຄິ. ໂສ ທສປິ ວີສມ຺ປິ ຕິໍສມ຺ປິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ນີຫຣາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ກາຬກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຕາຕ, ຕວ ເວຕນໍ ທສ຺ສາມິ, ສກຏໍ ເມ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເທຫີ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ຕໍ ອາທາຍ – ‘‘ອຎ຺ໂຎ ອິມິນາ ສທ຺ຘິໍ ຘຸຣໍ ວຫິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຘຸຣສກເຏ ໂຍຕ຺ຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຕໍ ເອກກໍເຍວ ໂຍເຊສິ. ໂສ ຕໍ ສກຏໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຖເລ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ເອເຕເນວ ນິຫາເຣນ ປຎ຺ຈ ສກຏສຕານິ ນີຫຣິ. ໂສ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມສກຏໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ໂມຈິຍມາໂນ ‘‘ສຸ’’ນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິ.

ສຕ຺ຖວາໂຫ ‘‘ອຍໍ ເອຕ຺ຕການິ ສກຏານິ ອຸກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ເອວໍ ນ ອກາສິ, ເວຕນຕ຺ຖໍ ມຎ຺ເຎ ກໂຣຕີ’’ຕິ ສກຏຄຓນາຍ ກຫາປເຓ ຄເຫຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຕຠຓ຺ຑິກໍ ຕສ຺ສ ຄີວາຍ ພນ຺ຘາເປສິ. ໂສ ອຎ຺ເຎສໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອລ຺ລີຍິຕຸໍ ອເທນ຺ໂຕ ອຸຊຸກໍ ເຄຫເມວ ອຄມາສິ. ມຫລ຺ລິກາ ທິສ຺ວາ ໂມເຈຕ຺ວາ ກຫາປຓຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ກສ຺ມາ, ປຸຕ຺ຕ, ເອວມກາສິ, ມາ ຕ຺ວໍ ‘ມຍາ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອາຠເຕນ ອຍໍ ຊີວິສ຺ສຕີ’ຕິ ສຎ຺ຎມກາສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ໂຄຓໍ ອຸຓ຺ໂຫທເກນ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ເຕເລນ ອພ຺ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸນ ມາ ເອວມກາສີ’’ຕິ ໂອວທິ. ເອວໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ຈຣິຍໍ ຈຣຓກາເລ ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນາປິ ຫິ ມຍາ ວຫິຕພ຺ພຘຸຣໍ ອຎ຺ໂຎ ວຫິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນາໂຫສີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອກໂກວ ອຄມາສິ. ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ປຏິສລ຺ລານາຕິ ປຸຖຸຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຏິສໍຫຣິຕ຺ວາ ສລ຺ລານໂຕ, ຜລສມາປຕ຺ຕິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ປຣິພ຺ພາຊເກສຸ ສກລນຄເຣ ປກາສນີຍກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາເມ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ, ອາວຸໂສ ສຣຠ, ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ກິໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ. ສມເຓ ໂຄຕເມ ເອກໍ ກໂຣນ຺ເຕ ອຫໍ ທ຺ເວ ກຣິສ຺ສາມິ, ທ຺ເວ ກໂຣນ຺ເຕ ຈຕ຺ຕາຣິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ກໂຣນ຺ເຕ ປຎ຺ຈ, ປຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ເຕ ທສ, ທສ ກໂຣນ຺ເຕ ວີສຕິ, ວີສຕິ ກໂຣນ຺ເຕ ຕິໍສໍ, ຕິໍສໍ ກໂຣນ຺ເຕ ຈຕ຺ຕາລີສໍ, ຈຕ຺ຕາລີສໍ ກໂຣນ຺ເຕ ປຎ຺ຎາສໍ, ປຎ຺ຎາສໍ ກໂຣນ຺ເຕ ສຕໍ, ສຕໍ ກໂຣນ຺ເຕ ສຫສ຺ສໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ເອວໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສີຫນາທກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນສຸ ອຸປສງ຺ກມິ.

ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ ປນ ຍສ຺ມາ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາມສ຺ສ ນຄຣມຊ຺ເຌເນວ ມຄ຺ໂຄ, ຕສ຺ມາ ສຸຣຕ຺ຕທຸປຏ຺ຏໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ສຸຄຕມຫາຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຏ຺ຐພໂລ ຣາຊາ ວິຍ ເອກໂກວ ນຄຣມຊ຺ເຌນ ອຄມາສິ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ທິສ຺ວາ ‘‘ປຣິພ຺ພາຊກາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ປກາສນີຍກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕາ ອວຓ຺ຓໍ ປຕ຺ຖຣິໍສຸ, ໂສ ເອເຕ ອນຸວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ ຄຈ຺ຉຕິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ອນຸພນ຺ຘິໍສຸ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກາປິ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອາທາຍ ເອກໂກວ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ອຊ຺ຊ ສຣເຠນ ສທ຺ຘິໍ ມຫາຘມ຺ມສງ຺ຄາໂມ ຠວິສ຺ສຕິ. ມຍມ຺ປິ ຕສ຺ມິໍ ສມາຄເມ ກາຍສກ຺ຂິໂນ ຠວິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອນຸພນ຺ຘິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ມຫາຊນສ຺ສ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາມໍ ອຸປສງ຺ກມິ.

ປຣິພ຺ພາຊກາ ຣຸກ຺ຂານໍ ຂນ຺ຘວິຏປສາຂນ຺ຕເຣຫິ ສມຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຉພ຺ພຓ຺ຓຆນພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ຎທາ ເອວຣູໂປ ໂອຠາໂສ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ອຸລ຺ໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາວ ສຣໂຠ ຊາຓຸກນ຺ຕເຣ ສີສໍ ຐເປຕ຺ວາ ອໂຘມຸໂຂ ນິສີທິ. ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຠຄວາ ຕໍ ອາຣາມໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ຕຖາຄໂຕ ຫິ ຊມ຺ພຸທີປຕເລ ອຄ຺ຄກຸເລ ຊາຕຕ຺ຕາ ອຄ຺ຄາສນາຣໂຫຕິສ຺ສ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອາສນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ເອວໍ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ມຫາຣເຫ ພຸທ຺ຘາສເນ ນິສີທິ.

ເຕ ປຣິພ຺ພາຊກາ ສຣຠໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ເອຕທໂວຈຸນ຺ຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ ກິຣ ສຣເຠນ ສທ຺ຘິໍ ເອຕ຺ຕກໍ ກເຖນ຺ເຕເຍວ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ສຕ຺ຖຸ ປທານຸປທິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາມໍ ສມ຺ປາປຸຓິ, ຈຕສ຺ໂສປິ ປຣິສາ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາເມເຍວ ໂອສຣິໍສຸ. ຕໂຕ ເຕ ປຣິພ຺ພາຊກາ ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ກມ຺ມໍ, ສກລນຄຣໍ ວິຈຣິຕ຺ວາ ອວຓ຺ຓໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປກາສນີຍກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອາຄຕານໍ ເວຣີນໍ ປຏິສຕ຺ຕູນໍ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຖກມ຺ປິ ວິຄ຺ຄາຫິກກຖໍ ນ ກເຖສິ, ອາຄຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕປາກເຕເລນ ມກ຺ເຂນ຺ໂຕ ວິຍ ອມຕປານໍ ປາເຍນ຺ໂຕ ວິຍ ມຘຸຣກຖໍ ກເຖຕີ’’ຕິ ສພ຺ເພປິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕາ ເອຕທໂວຈຸໍ.

ຍາເຈຍ຺ຍາສີຕິ ອາຍາເຈຍ຺ຍາສິ ປຕ຺ເຖຍ຺ຍາສິ ປິເຫຍ຺ຍາສິ. ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕຕິ ຕຸຓ຺ຫີຠາວໍ ອຸປຄໂຕ. ມງ຺ກຸຠູໂຕຕິ ນິຕ຺ເຕຊຕໍ ອາປນ຺ໂນ. ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ໂອນຕຄີໂວ. ອໂຘມຸໂຂຕິ ເຫຏ຺ຐາມຸໂຂ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ເຕ ປຏິຊານໂຕຕິ ‘‘ອຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ມຍາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ ເອວໍ ປຏິຊານໂຕ ຕວ. ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາຕິ ອິເມ ນາມ ຘມ຺ມາ ຕຍາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາຕິ ເອວໍ ທສ຺ສິຕຘມ຺ເມສຸ. ອຎ຺ເຎນ ວາ ອຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣິສ຺ສຕີຕິ ອຎ຺ເຎນ ວາ ວຈເນນ ອຎ຺ຎໍ ວຈນໍ ປຏິຈ຺ຉາເທສ຺ສຕິ, ອຎ຺ຎໍ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ອຎ຺ຎໍ ກເຖສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ພຫິທ຺ຘາ ກຖໍ ອປນາເມສ຺ສຕີຕິ ພຫິທ຺ຘາ ອຎ຺ຎໍ ອາຄນ຺ຕຸກກຖໍ ອາຫຣນ຺ໂຕ ປຸຣິມກຖໍ ອປນາເມສ຺ສຕິ. ອປ຺ປຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ອນຠິຣທ຺ຘິໍ ອຕຸຏ຺ຐາກາຣໍ ປາຕຸກຣິສ຺ສຕີຕິ ປາກຏໍ ກຣິສ຺ສຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈເຍນ ໂທມນສ຺ສໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຸຣິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ມນ຺ທພລວເຠໂທ ໂກໂຘເຍວ.

ເອວໍ ຠຄວາ ປຐມເວສາຣຊ຺ເຊນ ສີຫນາທໍ ນທິຕ຺ວາ ປຸນ ທຸຕິຍາທີຫິ ນທນ຺ໂຕ ໂຍ ໂຂ ມໍ ປຣິພ຺ພາຊກາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ ເຕ ອຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕຕິ ຍສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ວາ ຜລສ຺ສ ວາ ອຕ຺ຖາຍ ຕຍາ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ. ໂສ ນ ນິຍ຺ຍາຕີຕິ ໂສ ຘມ຺ໂມ ນ ນິຍ຺ຍາຕິ ນ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ສາເຘຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕກ຺ກຣສ຺ສາຕິ ໂຍ ນໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ປຏິປຕ຺ຕິປູຣກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍາຕິ ເຫຕຸນາ ນເຍນ ກາຣເຓນ ສກລສ຺ສ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ຂຍາຍ. ອຖ ວາ ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ ເຕ ອຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕຕິ ຍສ຺ສ ເຕ ອຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຣາຄປຏິຆາຕຕ຺ຖາຍ ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານໍ, ໂທສປຏິຆາຕຕ຺ຖາຍ ເມຕ຺ຕາຠາວນາ, ໂມຫປຏິຆາຕຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ, ວິຕກ຺ກຸປຈ຺ເຉທາຍ ອານາປານສ຺ສຕິ. ໂສ ນ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍາຕິ ໂສ ຘມ຺ໂມ ໂຍ ນໍ ຍຖາເທສິຕໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ເຫຕຸນາ ນເຍນ ກາຣເຓນ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍ ນ ນິຍ຺ຍາຕິ ນ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ນ ສາເຘຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ສຣໂຠ ປຣິພ຺ພາຊໂກຕິ ຍຖາ ອຍໍ ສຣໂຠ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ປຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ອປ຺ປຏິຠາໂນ ນິສິນ຺ໂນ, ເອວໍ ນິສີທິສ຺ສຕີຕິ.

ເອວໍ ຕີຫິ ປເທຫິ ສີຫນາທໍ ນທິຕ຺ວາ ເທສນໍ ນິວຕ຺ເຕນ຺ຕສ຺ເສວ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ສນ຺ນິປຕິຕາ ຈຕຸຣາສີຕິປາຓສຫສ຺ສປຣິມາຓາ ປຣິສາ ອມຕປານໍ ປິວິ, ສຕ຺ຖາ ປຣິສາຍ ອມຕປານສ຺ສ ປີຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຖ ໂຂ ຠຄວາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສີຫນາທນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐນາທໍ ອຠີຕນາທໍ ອປ຺ປຏິນາທໍ. ເວຫາສໍ ປກ຺ກາມີຕິ ອຠິຎ຺ຎາປາທກໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ອາກາສໍ ປກ຺ຂນ຺ທິ. ເອວໍ ປກ຺ຂນ຺ໂທ ຈ ປນ ຕໍຂຓຎ຺ເຎວ ຄິຊ຺ຌກູຏມຫາວິຫາເຣ ປຕິຏ຺ຐາສິ.

ວາຈາຍ ສນ຺ນິໂຕທເກນາຕິ ວຈນປໂຕເທນ. ສຎ຺ຊມ຺ຠຣິມກໍສູຕິ ສມ຺ຠຣິຕໍ ນິຣນ຺ຕຣຜຸຏໍ ອກໍສຸ, ອຸປຣິ ວິຊ຺ຌິໍສູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ພ຺ຣຫາຣຎ຺ເຎຕິ ມຫາຣຎ຺ເຎ. ສີຫນາທໍ ນທິສ຺ສາມີຕິ ສີຫສ຺ສ ນທໂຕ ອາກາຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍມ຺ປິ ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ, ອຫມ຺ປິ, ອິມສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາທາ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ, ອຫມ຺ປິ ເອວເມວ ສີຫນາທໍ ນທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ໂສ ສີຫສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາ ນທິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ໂຄຈຣາຍ ປກ຺ກນ຺ເຕ ເອກໂກ ນທິຕຸໍ ອາຣຠິ. ອຖສ຺ສ ສິງ຺ຄາລສທ຺ໂທເຍວ ນິຈ຺ຉຣິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ສິງ຺ຄາລກໍເຍວ ນທຕີຕິ. ເຠຣຓ຺ຑກນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ອປິຈ ຠິນ຺ນສ຺ສຣໍ ອມນາປສທ຺ທໍ ນທຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອວເມວ ໂຂ ຕ຺ວນ຺ຕິ ອິມິນາ ໂອປມ຺ເມນ ປຣິພ຺ພາຊກາ ຕຖາຄຕໍ ສີຫສທິສໍ ກຕ຺ວາ ສຣຠໍ ສິງ຺ຄາລສທິສໍ ອກໍສຸ. ອມ຺ພຸກສຎ຺ຈຣີຕິ ຂຸທ຺ທກກຸກ຺ກຸຏິກາ. ປຸຣິສກຣວິຕໍ ຣວິສ຺ສາມີຕິ ມຫາກຸກ຺ກຸຏໍ ຣວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ສປິ ທ຺ເວ ປາທາ ທ຺ເວ ປກ຺ຂາ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຕເຖວ, ອຫມ຺ປິ ເອວຣູປໍ ຣວິຕໍ ຣວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສາ ຕສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາ ຣວິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ຕສ຺ມິໍ ປກ຺ກນ຺ເຕ ຣວມານາ ກຸກ຺ກຸຏິກາຣວໍເຍວ ຣວິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ອມ຺ພຸກສຎ຺ຈຣິຣວິຕໍເຍວ ຣວຕີຕິ. ອຸສໂຠຕິ ໂຄໂຓ. ສຸຎ຺ຎາຍາຕິ ຕຸຈ຺ຉາຍ ເຊຏ຺ຐກວສເຠຫິ ວິຣຫິຕາຍ. ຄມ຺ຠີຣໍ ນທິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎຕີຕິ ເຊຏ຺ຐກວສຠສ຺ສ ນາທສທິສໍ ຄມ຺ຠີຣນາທໍ ນທິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎຕິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

໕. ເກສມຸຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໖. ປຎ຺ຈເມ ກາລາມານໍ ນິຄໂມຕິ ກາລາມາ ນາມ ຂຕ຺ຕິຍາ, ເຕສໍ ນິຄໂມ. ເກສມຸຕ຺ຕິຍາຕິ ເກສມຸຕ຺ຕນິຄມວາສິໂນ. ອຸປສງ຺ກມິໍສູຕິ ສປ຺ປິນວນີຕາທິເຠສຊ຺ຊານິ ເຈວ ອຏ຺ຐວິຘປານການິ ຈ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ສກໍເຍວ ວາທໍ ທີເປນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນເຍວ ລທ຺ຘິໍ ກເຖນ຺ຕິ. ໂຊເຕນ຺ຕີຕິ ປກາເສນ຺ຕິ. ຂຸໍເສນ຺ຕີຕິ ຆຏ຺ເຏນ຺ຕິ. ວມ຺ເຠນ຺ຕີຕິ ອວຊານນ຺ຕິ. ປຣິຠວນ຺ຕີຕິ ລາມກໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ໂອມກ຺ຂິໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕກໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຉຑ຺ເຑນ຺ຕິ. ອປເຣປິ, ຠນ຺ເຕຕິ ໂສ ກິຣ ອຏວິມຸເຂ ຄາໂມ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ອຏວິໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ ຈ ອຕິກ຺ກມິຕຸກາມາ ຈ ວາສໍ ກປ຺ເປນ຺ຕິ. ເຕສຸປິ ປຐມໍ ອາຄຕາ ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິໍ ທີເປຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ, ປຈ຺ຉາ ອາຄຕາ ‘‘ກິໍ ເຕ ຊານນ຺ຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ອນ຺ເຕວາສິກາ ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ກິຎ຺ຈິ ກິຎ຺ຈິ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິໍສູ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິໍ ທີເປຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ກາລາມາ ເອກລທ຺ຘິຍມ຺ປິ ສຓ຺ຐຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິໍສຸ. ເຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ທີເປຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ເອວມາໂຣເຈຕ຺ວາ ເຕສໍ ໂນ, ຠນ຺ເຕຕິອາທິມາຫໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ໂຫເຕວ ກງ຺ຂາຕິ ໂຫຕິເຍວ ກງ຺ຂາ. ວິຈິກິຈ຺ຉາຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ອລນ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ.

ມາ ອນຸສ຺ສເວນາຕິ ອນຸສ຺ສວກຖາຍປິ ມາ ຄຓ຺ຫິຕ຺ຖ. ມາ ປຣມ຺ປຣາຍາຕິ ປຣມ຺ປຣກຖາຍປິ ມາ ຄຓ຺ຫິຕ຺ຖ. ມາ ອິຕິກິຣາຍາຕິ ເອວໍ ກິຣ ເອຕນ຺ຕິ ມາ ຄຓ຺ຫິຕ຺ຖ. ມາ ປິຏກສມ຺ປທາເນນາຕິ ອມ຺ຫາກໍ ປິຏກຕນ຺ຕິຍາ ສທ຺ຘິໍ ສເມຕີຕິ ມາ ຄຓ຺ຫິຕ຺ຖ. ມາ ຕກ຺ກເຫຕູຕິ ຕກ຺ກຄ຺ຄາເຫນປິ ມາ ຄຓ຺ຫິຕ຺ຖ. ມາ ນຍເຫຕູຕິ ນຍຄ຺ຄາເຫນປິ ມາ ຄຓ຺ຫິຕ຺ຖ. ມາ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ເກນາຕິ ສຸນ຺ທຣມິທໍ ກາຣຓນ຺ຕິ ເອວໍ ກາຣຓປຣິວິຕກ຺ເກນປິ ມາ ຄຓ຺ຫິຕ຺ຖ. ມາ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາຕິ ອມ຺ຫາກໍ ນິຊ຺ຌາຍິຕ຺ວາ ຂມິຕ຺ວາ ຄຫິຕທິຏ຺ຐິຍາ ສທ຺ຘິໍ ສເມຕີຕິປິ ມາ ຄຓ຺ຫິຕ຺ຖ. ມາ ຠພ຺ພຣູປຕາຍາຕິ ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ຠພ຺ພຣູໂປ, ອິມສ຺ສ ກຖໍ ຄເຫຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິປິ ມາ ຄຓ຺ຫິຕ຺ຖ. ມາ ສມໂຓ ໂນ ຄຣູຕິ ອຍໍ ສມໂຓ ອມ຺ຫາກໍ ຄຣຸ, ອິມສ຺ສ ກຖໍ ຄເຫຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິປິ ມາ ຄຓ຺ຫິຕ຺ຖ. ສມຕ຺ຕາຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓາ. ສມາທິນ຺ນາຕິ ຄຫິຕາ ປຣາມຏ຺ຐາ. ຍໍສ ໂຫຕີຕິ ຍໍ ກາຣຓໍ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ໂຫຕິ. ອໂລຠາທໂຍ ໂລຠາທິປຏິປກ຺ຂວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ. ວິຄຕາຠິຊ຺ໂຌຕິອາທີຫິ ເມຕ຺ຕາຍ ປຸພ຺ພຠາໂຄ ກຖິໂຕ.

ອິທານິ ເມຕ຺ຕາທິກໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖນ຺ໂຕ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມຏ຺ຐານກຖາຍ ວາ ຠາວນານເຍ ວາ ປາຬິວຓ຺ຓນາຍ ວາ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໔໐) ວຸຕ຺ຕເມວ. ເອວໍ ອເວຣຈິຕ຺ໂຕຕິ ເອວໍ ອກຸສລເວຣສ຺ສ ຈ ປຸຄ຺ຄລເວຣິໂນ ຈ ນຕ຺ຖິຕາຍ ອເວຣຈິຕ຺ໂຕ. ອພ຺ຍາພຊ຺ຌຈິຕ຺ໂຕຕິ ໂກຘຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາເວນ ນິທ຺ທຸກ຺ຂຈິຕ຺ໂຕ. ອສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕຕິ ກິເລສສ຺ສ ນຕ຺ຖິຕາຍ ອສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ. ວິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕຕິ ກິເລສມລາຠາເວນ ວິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ເອວຣູປສ຺ສ ອຣິຍສາວກສ຺ສ. ອສ຺ສາສາຕິ ອວສ຺ສຍາ ປຕິຏ຺ຐາ. ສເຈ ໂຂ ປນ ອຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກຕິ ຍທິ ອິມມ຺ຫາ ໂລກາ ປຣໂລໂກ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ອຖາຫໍ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣມ຺ມຣຓາ…ເປ… ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ເຖຕໍ ກາຣຓໍ, ເຍນາຫໍ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣມ຺ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສາມີຕິ ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ນໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອນີຆນ຺ຕິ ນິທ຺ທຸກ຺ຂໍ. ສຸຂິນ຺ຕິ ສຸຂິຕໍ. ອຸຠເຍເນວ ວິສຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕານໍ ສມນຸປສ຺ສາມີຕິ ຍຎ຺ຈ ປາປໍ ນ ກໂຣມິ, ຍຎ຺ຈ ກໂຣໂຕປິ ນ ກຣີຍຕິ, ອິມິນາ ອຸຠເຍນາປິ ວິສຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕານໍ ສມນຸປສ຺ສາມິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

໖. ສາຬ຺ຫສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໗. ຉຏ຺ເຐ ມິຄາຣນຕ຺ຕາຕິ ມິຄາຣເສຏ຺ຐິໂນ ນຕ຺ຕາ. ເສຂຸນິຍນຕ຺ຕາຕິ ເສຂຸນິຍເສຏ຺ຐິໂນ ນຕ຺ຕາ. ອຸປສງ຺ກມິໍສູຕິ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາສາ ທາສກມ຺ມກຣປຣິວຸຕາ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ເຕສໍ ກິຣ ປຸເຣຠຕ຺ເຕ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມເຍເຍວ ເຄເຫ ເອໂກ ປຎ຺ໂຫ ສມຸຏ຺ຐິໂຕ, ຕໍ ປນ ກເຖຕຸໍ ໂອກາໂສ ນາໂຫສິ. ເຕ ‘‘ຕໍ ປຎ຺ຫໍ ໂສສ຺ສາມາ’’ຕິ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ນິສີທິໍສຸ. ເຖໂຣ ‘‘ຄາເມ ຕໍ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ປຎ຺ຫໍ ໂສຕຸໍ ອາຄຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ເຕສໍ ມນໍ ຎຕ຺ວາ ຕເມວ ປຎ຺ຫໍ ອາຣຠນ຺ໂຕ ເອຖ ຕຸມ຺ເຫ ສາຬ຺ຫາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ ໂລໂຠຕິ ລຸພ຺ຠນສຠາໂວ ໂລໂຠ ນາມ ອຕ຺ຖີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອຠິຊ຺ຌາຕິ ໂຂ ອຫໍ ສາຬ຺ຫາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມີຕິ ເອຕໍ ໂລຠສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ອຫໍ ‘‘ອຠິຊ຺ຌາ’’ຕິ ວທາມິ, ‘‘ຕຓ຺ຫາ’’ຕິ ວທາມີຕິ ສມຸຏ຺ຐິຕປຎ຺ຫສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທີເປນ຺ໂຕ ອາຫ. ເອວໍ ສພ຺ພວາເຣສຸ ນໂຍ ເນຕພ຺ໂພ.

ໂສ ເອວໍ ປຊານາຕີຕິ ໂສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣ ຠາເວຕ຺ວາ ຐິໂຕ ອຣິຍສາວໂກ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠນ຺ໂຕ ເອວໍ ປຊານາຕິ. ອຕ຺ຖິ ອິທນ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈສງ຺ຂາຕໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ນາມຣູປວເສນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຊານນ຺ໂຕ ເອສ ‘‘ເອວໍ ປຊານາຕິ ອຕ຺ຖິ ອິທ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຫີນນ຺ຕິ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ. ປຓີຕນ຺ຕິ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ. ອິມສ຺ສ ສຎ຺ຎາຄຕສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິ ນິສ຺ສຣຓນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ວິປສ຺ສນາສຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສຎ຺ຎາຄຕສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິ ນິສ຺ສຣຓໍ ນາມ ນິພ຺ພານໍ, ຕມຕ຺ຖີຕິ ອິມິນາ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ ທສ຺ເສຕິ. ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓນ຺ຕິ ເອກູນວີສຕິວິຘໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ ກຖິຕໍ. ອຫຸ ປຸພ຺ເພ ໂລໂຠຕິ ປຸພ຺ເພ ເມ ໂລໂຠ ອໂຫສິ. ຕທຫຸ ອກຸສລນ຺ຕິ ຕໍ ອກຸສລໍ ນາມ ອໂຫສິ, ຕທາ ວາ ອກຸສລໍ ນາມ ອໂຫສິ. ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລນ຺ຕິ ອິຕິ ເອຕໍ ກຸສລໍ, ຕສ຺ເສວ ອກຸສລສ຺ສ ນຕ຺ຖິຠາວໍ ກຸສລໍ ເຂມນ຺ຕິ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ນິຈ຺ຉາໂຕຕິ ນິຕ຺ຕຓ຺ໂຫ. ນິພ຺ພຸໂຕຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສນ຺ຕາປກຣານໍ ກິເລສານໍ ອຠາເວນ ນິພ຺ພຸໂຕ. ສີຕິຠູໂຕຕິ ສີຕລີຠູໂຕ. ສຸຂປ຺ປຏິສໍເວທີຕິ ກາຍິກເຈຕສິກສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ປຏິສໍເວທິຕາ. ພ຺ຣຫ຺ມຠູເຕນາຕິ ເສຏ຺ຐຠູເຕນ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

໗. ກຖາວຕ຺ຖຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໘. ສຕ຺ຕເມ ກຖາວຕ຺ຖູນີຕິ ກຖາກາຣຓານິ, ກຖາຍ ຠູມິໂຍ ປຕິຏ຺ຐາໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕີຕໍ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອທ຺ຘານນ຺ຕິ ອຕີຕມທ຺ຘານໍ ນາມ ກາໂລປິ ວຏ຺ຏຕິ ຂນ຺ຘາປິ. ອນາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖ ອຕີເຕ ກສ຺ສໂປ ນາມ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອໂຫສິ, ຕສ຺ສ ກິກີ ນາມ ກາສິກຣາຊາ ອຄ຺ຄຸປຏ຺ຐາໂກ ອໂຫສິ, ວີສຕິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ອາຍຸ ອໂຫສີຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ກເຖນ຺ໂຕ ອຕີຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກຖໍ ກເຖຕິ ນາມ. ອນາຄເຕ ເມຕ຺ເຕຍ຺ໂຍ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ສງ຺ໂຂ ນາມ ຣາຊາ ອຄ຺ຄຸປຏ຺ຐາໂກ ຠວິສ຺ສຕິ, ອສີຕິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ອາຍຸ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ກເຖນ຺ໂຕ ອນາຄຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກຖໍ ກເຖຕິ ນາມ. ເອຕຣຫິ ອສຸໂກ ນາມ ຣາຊາ ຘມ຺ມິໂກຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ກເຖນ຺ໂຕ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອາຣພ຺ຠ ກຖໍ ກເຖຕິ ນາມ.

ກຖາສມ຺ປໂຍເຄນາຕິ ກຖາສມາຄເມນ. ກຈ຺ໂຉຕິ ກເຖຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕ. ອກຈ຺ໂຉຕິ ກເຖຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ໂຕ. ເອກໍສພ຺ຍາກຣຓີຍໍ ປຎ຺ຫນ຺ຕິອາທີສຸ, ‘‘ຈກ຺ຂຸ, ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ປຸຏ຺ເຐນ, ‘‘ອາມ, ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ເອກໍເສເນວ ພ຺ຍາກາຕພ຺ພໍ. ເອເສວ ນໂຍ ໂສຕາທີສຸ. ອຍໍ ເອກໍສພ຺ຍາກຣຓີໂຍ ປຎ຺ໂຫ. ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ນາມ ຈກ຺ຂູ’’ຕິ ປຸຏ຺ເຐນ ປນ ‘‘ນ ຈກ຺ຂຸເມວ, ໂສຕມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈໍ, ຆານມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ພ຺ຍາກາຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ວິຠຊ຺ຊພ຺ຍາກຣຓີໂຍ ປຎ຺ໂຫ. ‘‘ຍຖາ ຈກ຺ຂຸ, ຕຖາ ໂສຕໍ. ຍຖາ ໂສຕໍ, ຕຖາ ຈກ຺ຂູ’’ຕິ ປຸຏ຺ເຐນ ‘‘ເກນຏ຺ເຐນ ປຸຈ຺ຉສີ’’ຕິ ປຏິປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ທສ຺ສນຏ຺ເຐນ ປຸຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິ ພ຺ຍາກາຕພ຺ພໍ. ‘‘ອນິຈ຺ຈຏ຺ເຐນ ປຸຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ອາມາ’’ຕິ ພ຺ຍາກາຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ປຏິປຸຈ຺ຉາພ຺ຍາກຣຓີໂຍ ປຎ຺ໂຫ. ‘‘ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ປຸຏ຺ເຐນ ປນ ‘‘ອພ຺ຍາກຕເມຕໍ ຠຄວຕາ’’ຕິ ຐເປຕພ຺ໂພ, ເອສ ປຎ຺ໂຫ ນ ພ຺ຍາກາຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ຐປນີໂຍ ປຎ຺ໂຫ.

ຐານາຐາເນ ນ ສຓ຺ຐາຕີຕິ ກາຣຓາກາຣເຓ ນ ສຓ຺ຐາຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ນໂຍ – ສສ຺ສຕວາທີ ຍຸຕ຺ເຕນ ກາຣເຓນ ປໂຫຕິ ອຸຈ຺ເຉທວາທິໍ ນິຄ຺ຄເຫຕຸໍ, ອຸຈ຺ເຉທວາທີ ເຕນ ນິຄ຺ຄຍ຺ຫມາໂນ ‘‘ກິໍ ປນາຫໍ ອຸຈ຺ເຉທໍ ວທາມີ’’ຕິ ສສ຺ສຕວາທິຠາວເມວ ທີເປຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ວາເທ ປຕິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ເອວໍ ອຸຈ຺ເຉທວາທິມ຺ຫິ ປໂຫນ຺ເຕ ສສ຺ສຕວາທີ, ປຸຄ຺ຄລວາທິມ຺ຫິ ປໂຫນ຺ເຕ ສຸຎ຺ຎຕວາທີ, ສຸຎ຺ຎຕວາທິມ຺ຫິ ປໂຫນ຺ເຕ ປຸຄ຺ຄລວາທີຕິ ເອວໍ ຐານາຐາເນ ນ ສຓ຺ຐາຕິ ນາມ.

ປຣິກປ຺ເປ ນ ສຓ຺ຐາຕີຕິ ອິທໍ ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉເນປິ ປຎ຺ຫກຖເນປິ ລພ຺ຠຕິ. ກຖໍ? ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ‘‘ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ກຓ຺ຐໍ ໂສເຘຕິ, ໂສ ອິຕເຣນ ‘‘ອິທໍ ນາມ ຕ຺ວໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຎາຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ນ ເອຕໍ, ອຎ຺ຎໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທຕິ. ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐປິ ‘‘ປຎ຺ຫໍ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ ຫນຸໍ ສໍໂສເຘຕິ, ໂສ ອິຕເຣນ ‘‘ອິທໍ ນາມ ກເຖສ຺ສສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຎາຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ນ ເອຕໍ, ອຎ຺ຎໍ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທຕິ. ເອວໍ ປຣິກປ຺ເປ ນ ສຓ຺ຐາຕິ ນາມ.

ອຎ຺ຎາຕວາເທ ນ ສຓ຺ຐາຕີຕິ ອຎ຺ຎາຕວາເທ ຊານິຕວາເທ ນ ສຓ຺ຐາຕິ. ກຖໍ? ເອກຈ຺ໂຈ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ອິຕໂຣ ‘‘ມນາໂປ ຕຍາ ປຎ຺ໂຫ ປຸຈ຺ຉິໂຕ, ກຫໍ ເຕ ເອສ ອຸຄ຺ຄຫິໂຕ’’ຕິ ວທຕິ. ອິຕໂຣ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພນິຍາເມເນວ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາປິ ຕສ຺ສ ກຖາຍ ‘‘ອປຎ຺ຫໍ ນຸ ໂຂ ປຸຈ຺ຉິຕ’’ນ຺ຕິ ວິມຕິໍ ກໂຣຕິ. ອປໂຣ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ກເຖຕິ, ຕມຎ຺ໂຎ ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ ເຕ ປຎ຺ໂຫ ກຖິໂຕ, ກຕ຺ຖ ເຕ ອຸຄ຺ຄຫິໂຕ, ປຎ຺ຫໍ ກເຖນ຺ເຕນ ນາມ ເອວໍ ກເຖຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວທຕິ. ອິຕໂຣ ກເຖຕພ຺ພນິຍາເມເນວ ປຎ຺ຫໍ ກເຖຕ຺ວາປິ ຕສ຺ສ ກຖາຍ ‘‘ອປຎ຺ໂຫ ນຸ ໂຂ ມຍາ ກຖິໂຕ’’ຕິ ວິມຕິໍ ກໂຣຕິ.

ປຏິປທາຍ ນ ສຓ຺ຐາຕີຕິ ປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ວຕ຺ຕໍ ອຊານິຕ຺ວາ ອປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຏ຺ຐາເນ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍໍ ປຎ຺ໂຫ ນາມ ເຈຕິຍງ຺ຄເຓ ປຸຈ຺ຉິເຕນ ນ ກເຖຕພ຺ໂພ, ຕຖາ ຠິກ຺ຂາຈາຣມຄ຺ເຄ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຓກາເລ. ອາສນສາລາຍ ນິສິນ຺ນກາເລ ຍາຄຸໍ ວາ ຠຕ຺ຕໍ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນກາເລ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນກາເລ ທິວາວິຫາຣຏ຺ຐານຄມນກາເລປິ. ທິວາຏ຺ຐາເນ ນິສິນ຺ນກາເລ ປນ ໂອກາສໍ ກາເຣຕ຺ວາວ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ກເຖຕພ຺ໂພ, ອກາເຣຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ນ ກເຖຕພ຺ໂພ. ອິທໍ ວຕ຺ຕໍ ອຊານິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຏິປທາຍ ນ ສຓ຺ຐາຕິ ນາມ. ເອວໍ ສນ຺ຕາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອກຈ຺ໂຉ ໂຫຕີຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕໍ ອິມສ຺ມິໍ ຈ ກາຣເຓ ສຕິ ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ນ ກເຖຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ.

ຐານາຐາເນ ສຓ຺ຐາຕີຕິ ສສ຺ສຕວາທີ ຍຸຕ຺ເຕນ ກາຣເຓນ ປໂຫຕິ ອຸຈ຺ເຉທວາທິໍ ນິຄ຺ຄເຫຕຸໍ, ອຸຈ຺ເຉທວາທີ ເຕນ ນິຄ຺ຄຍ຺ຫມາໂນປິ ‘‘ອຫໍ ຕຍາ ສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ນິຄ຺ຄຍ຺ຫມາໂນປິ ອຸຈ຺ເຉທວາທີເຍວາ’’ຕິ ວທຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ສສ຺ສຕປຸຄ຺ຄລສຸຎ຺ຎຕວາທາທີສຸປິ ນໂຍ ເນຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ຐານາຐາເນ ສຓ຺ຐາຕິ ນາມ. ປຣິກປ຺ເປ ສຓ຺ຐາຕີຕິ ‘‘ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ກຓ຺ຐໍ ໂສເຘນ຺ໂຕ ‘‘ຕ຺ວໍ ອິມໍ ນາມ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ອາມ, ເອຕໍເຍວ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທຕິ. ປຎ຺ຫໍ ກເຖສ຺ສາມີຕິ ຫນຸໍ ສໍໂສເຘນ຺ໂຕປິ ‘‘ຕ຺ວໍ ອິມໍ ນາມ ກເຖສ຺ສສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ອາມ, ເອຕໍເຍວ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທຕິ. ເອວໍ ປຣິກປ຺ເປ ສຓ຺ຐາຕິ ນາມ.

ອຎ຺ຎາຕວາເທ ສຓ຺ຐາຕີຕິ ອິມໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ ເຕ ປຎ຺ໂຫ ປຸຈ຺ຉິໂຕ, ປຸຈ຺ຉນ຺ເຕນ ນາມ ເອວໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕິ, ວິມຕິໍ ນ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ປຎ຺ຫໍ ກເຖຕ຺ວາປິ ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ ເຕ ປຎ຺ໂຫ ກຖິໂຕ, ກເຖນ຺ເຕນ ນາມ ເອວໍ ກເຖຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕິ, ວິມຕິໍ ນ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ປຏິປທາຍ ສຓ຺ຐາຕີຕິ ເຄເຫ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກາທີນິ ທຕ຺ວາ ຍາວ ຠຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐາຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ນິສິນ຺ໂນ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ສປ຺ປິອາທີນິ ເຠສຊ຺ຊານິ ອຏ຺ຐວິຘານິ ປານການິ ວຕ຺ຖຈ຺ຉາທນມາລາຄນ຺ຘາທີນິ ວາ ອາທາຍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕານິ ທຕ຺ວາ ທິວາຏ຺ຐານໍ ປວິສິຕ຺ວາ ໂອກາສໍ ກາເຣຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ວຕ຺ຕໍ ຎຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຏິປທາຍ ສຓ຺ຐາຕິ ນາມ. ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫໍ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕີຕິ ອຎ຺ເຎນ ວຈເນນ ອຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ອຎ຺ຎໍ ກເຖຕິ. ພຫິທ຺ຘາ ກຖໍ ອປນາເມຕີຕິ ອາຄນ຺ຕຸກກຖໍ ໂອຕາເຣນ຺ໂຕ ປຸຣິມກຖໍ ພຫິທ຺ຘາ ອປນາເມຕິ. ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ຠິກ຺ຂູ ກິຣ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ເອກໍ ທຫຣໍ, ‘‘ອາວຸໂສ, ຕ຺ວໍ ອິມຎ຺ຈິມຎ຺ຈ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂສ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ນາຄທີປໍ ຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ. ອາວຸໂສ, ນ ມຍໍ ຕວ ນາຄທີປຄມເນນ ອຕ຺ຖິກາ, ອາປຕ຺ຕິໍ ປນ ອາປນ຺ໂນຕິ ປຸຈ຺ຉາມາຕິ. ຠນ຺ເຕ, ນາຄທີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຈ຺ເຉ ຂາທິນ຺ຕິ. ອາວຸໂສ, ຕວ ມຈ຺ຉຂາທເນນ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ, ອາປຕ຺ຕິໍ ກິຣສິ ອາປນ຺ໂນຕິ. ໂສ ‘‘ນາຕິສຸປກ຺ໂກ ມຈ຺ໂຉ ມຍ຺ຫໍ ອຜາສຸກມກາສິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ອາວຸໂສ, ຕຸຍ຺ຫໍ ຜາສຸເກນ ວາ ອຜາສຸເກນ ວາ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ, ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນສີຕິ. ຠນ຺ເຕ, ຍາວ ຕຕ຺ຖ ວສິໍ, ຕາວ ເມ ອຜາສຸກເມວ ຊາຕນ຺ຕິ. ເອວໍ ອາຄນ຺ຕຸກກຖາວເສນ ພຫິທ຺ຘາ ກຖໍ ອປນາເມຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຠິຫຣຕີຕິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອວຕ຺ຖຣຕິ. ເຕປິຏກຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ. ປຸພ຺ເພ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ ມຫາເຈຕິຍງ຺ຄເຓ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ສງ຺ຆກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຫສາກຈ຺ຉໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ເຖໂຣ ຕີຫິ ປິຏເກຫິ ຕໂຕ ຕໂຕ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທິວສຠາເຄ ເອກມ຺ປິ ປຎ຺ຫໍ ນິຏ຺ຐາເປຕຸໍ ນ ເທຕິ. ອຠິມທ຺ທຕີຕິ ກາຣຓໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ມທ຺ທຕິ. ອນຸປຊຄ຺ຆຕີຕິ ປເຣນ ປຎ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉິເຕປິ ກຖິເຕປິ ປາຓິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ມຫາຫສິຕໍ ຫສຕິ, ເຍນ ປຣສ຺ສ ‘‘ອປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ນຸ ໂຂ ປຸຈ຺ຉິໍ, ອກເຖຕພ຺ພໍ ນຸ ໂຂ ກເຖສິ’’ນ຺ຕິ ວິມຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຂລິຕໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ມຸຂໂທສມຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອກ຺ຂເຣ ວາ ປເທ ວາ ພ຺ຍຎ຺ຊເນ ວາ ທຸຣຸຕ຺ເຕ ‘‘ເອວໍ ນາເມຕໍ ວຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຸຊ຺ຌາຍມາໂນ ວິຈຣຕິ. ສອຸປນິໂສຕິ ສອຸປນິສ຺ສໂຍ ສປຈ຺ຈໂຍ.

ໂອຫິຕໂສໂຕຕິ ຐປິຕໂສໂຕ. ອຠິຊານາຕິ ເອກໍ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ເອກໍ ກຸສລຘມ຺ມໍ ອຠິຊານາຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ. ປຣິຊານາຕິ ເອກໍ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ເອກໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຍ ປຣິຊານາຕິ. ປຊຫຕິ ເອກໍ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ເອກໍ ສພ຺ພາກຸສລຘມ຺ມໍ ປຊຫຕິ ວິໂນເທຕິ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ. ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ ເອກໍ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ເອກໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລຘມ຺ມໍ ນິໂຣຘເມວ ວາ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກໂຣຕິ. ສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕິໍ ຜຸສຕີຕິ ສມ຺ມາ ເຫຕຸນາ ນເຍນ ກາຣເຓນ ອຣຫຕ຺ຕຜລວິໂມກ຺ຂໍ ຎາຓຜສ຺ເສນ ຜຸສຕິ.

ເອຕທຕ຺ຖາ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຖາຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາ ເອສາ ກຖາສມ຺ປໂຍເຄນາຕິ ກຖາ ທສ຺ສິຕາ, ສາ ເອຕທຕ຺ຖາ, ອຍໍ ຕສ຺ສາ ກຖາຍ ຠູມິ ປຕິຏ຺ຐາ. ອິທໍ ວຕ຺ຖຸ ຍທິທໍ ອນຸປາທາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິໂມກ຺ໂຂຕິ ເອວໍ ສພ຺ພປເທສຸ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອຕທຕ຺ຖາ ມນ຺ຕນາຕິ ຍາ ອຍໍ ກຈ຺ຉາກຈ຺ເຉສຸ ປຸຄ຺ຄເລສຸ ກຈ຺ເຉນ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ຕນາ, ສາປິ ເອຕທຕ຺ຖາເຍວ. ເອຕທຕ຺ຖາ ອຸປນິສາຕິ ໂອຫິຕໂສໂຕ ສອຸປນິໂສຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ອຸປນິສາປິ ເອຕທຕ຺ຖາເຍວ. ເອຕທຕ຺ຖໍ ໂສຕາວຘານນ຺ຕິ ຕສ຺ສາ ອຸປນິສາຍ ໂສຕາວຘານໍ, ຕມ຺ປິ ເອຕທຕ຺ຖເມວ. ອນຸປາທາຕິ ຈຕູຫິ ອຸປາທາເນຫິ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິໂມກ຺ໂຂຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລວິໂມກ຺ໂຂ. ອຣຫຕ຺ຕຜລຕ຺ຖາຍ ຫິ ສພ຺ພເມຕນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ວິນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປຣິ ຄາຖາຫິ ກູຏໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ເຍ ວິຣຸທ຺ຘາຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ວິຣຸທ຺ຘາຕິ ວິໂຣຘສງ຺ຂາເຕນ ໂກເປນ ວິຣຸທ຺ຘາ. ສລ຺ລປນ຺ຕີຕິ ສລ຺ລາປໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ວິນິວິຏ຺ຐາຕິ ອຠິນິວິຏ຺ຐາ ຫຸຕ຺ວາ. ສມຸສ຺ສິຕາຕິ ມານຸສ຺ສເຍນ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸສ຺ສິຕາ. ອນຣິຍຄຸຓມາສຊ຺ຊາຕິ ອນຣິຍຄຸຓກຖໍ ຄຸຓມາສຊ຺ຊ ກເຖນ຺ຕິ. ຄຸຓໍ ຆຏ຺ເຏຕ຺ວາ ກຖາ ຫິ ອນຣິຍກຖາ ນາມ, ນ ອຣິຍກຖາ, ຕໍ ກເຖນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ໂຎຎ຺ຎວິວເຣສິໂນຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ຉິທ຺ທໍ ອປຣາຘໍ ຄເວສມານາ. ທຸພ຺ຠາສິຕນ຺ຕິ ທຸກ຺ກຖິຕໍ. ວິກ຺ຂລິຕນ຺ຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ມຸຂໂທສຂລິຕໍ. ສມ຺ປໂມຫໍ ປຣາຊຍນ຺ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອປ຺ປມຕ຺ເຕນ ມຸຂໂທເສນ ສມ຺ປໂມຫຎ຺ຈ ປຣາຊຍຎ຺ຈ. ອຠິນນ຺ທນ຺ຕີຕິ ຕຸສ຺ສນ຺ຕິ. ນາຈເຣຕິ ນ ຈຣຕິ ນ ກເຖຕິ. ຘມ຺ມຏ຺ຐປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຕິ ຍາ ຈ ຘມ຺ເມ ຐິເຕນ ກຖິຕກຖາ, ສາ ຘມ຺ມຏ຺ຐາ ເຈວ ໂຫຕິ ເຕນ ຈ ຘມ຺ເມນ ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຕິ ຘມ຺ມຏ຺ຐປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ. ອນຸນ຺ນເຕນ ມນສາຕິ ອນຸທ຺ຘເຕນ ເຈຕສາ. ອປຬາໂສຕິ ຍຸຄຄ຺ຄາຫປຬາສວເສນ ອປຬາໂສ ຫຸຕ຺ວາ. ອສາຫໂສຕິ ຣາຄໂທສໂມຫສາຫສານໍ ວເສນ ອສາຫໂສ ຫຸຕ຺ວາ.

ອນຸສູຍາຍມາໂນຕິ ນ ອຸສູຍມາໂນ. ທຸພ຺ຠຏ຺ເຐ ນາປສາທເຍຕິ ທຸກ຺ກຖິຕສ຺ມິໍ ນ ອປສາເທຍ຺ຍ. ອຸປາຣມ຺ຠໍ ນ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ກາຣຓຸຕ຺ຕຣິຍລກ຺ຂຓໍ ອຸປາຣມ຺ຠໍ ນ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍ. ຂລິຕຎ຺ຈ ນ ຄາຫເຍຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ມຸຂຂລິຕໍ ‘‘ອຍໍ ເຕ ໂທໂສ’’ຕິ ນ ຄາຫເຍຍ຺ຍ. ນາຠິຫເຣຕິ ນາວຕ຺ຖເຣຍ຺ຍ. ນາຠິມທ຺ເທຕິ ເອກໍ ກາຣຓໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ນ ມທ຺ເທຍ຺ຍ. ນ ວາຈໍ ປຍຸຕໍ ຠເຓຕິ ສຈ຺ຈາລິກປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ວາຈໍ ນ ຠເຓຍ຺ຍ. ອຎ຺ຎາຕຕ຺ຖນ຺ຕິ ຊານນຕ຺ຖໍ. ປສາທຕ຺ຖນ຺ຕິ ປສາທຊນນຕ຺ຖໍ. ນ ສມຸສ຺ເສຍ຺ຍ ມນ຺ຕເຍຕິ ນ ມານຸສ຺ສເຍນ ສມຸສ຺ສິໂຕ ຠເວຍ຺ຍ. ນ ຫິ ມານຸສ຺ສິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ປຓ຺ຑິຕາ ກຖຍນ຺ຕິ, ມາເນນ ປນ ອນຸສ຺ສິໂຕວ ຫຸຕ຺ວາ ມນ຺ຕເຍ ກເຖຍ຺ຍ ຠາເສຍ຺ຍາຕິ.

໘. ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໙. ອຏ຺ຐເມ ຠຄວໍມູລກາຕິ ຠຄວາ ມູລໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ຠຄວໍມູລກາ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອິເມ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ຘມ຺ມາ ປຸພ຺ເພ ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ອຸປ຺ປາທິຕາ, ຕສ຺ມິໍ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ອຎ຺ໂຎ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ອິເມ ຘມ຺ເມ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນາໂຫສິ, ຠຄວໂຕ ປນ ໂນ ອິເມ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປາທິຕາ. ຠຄວນ຺ຕຎ຺ຫິ ນິສ຺ສາຍ ມຍໍ ອິເມ ຘມ຺ເມ ອາຊານາມ ປຏິວິຊ຺ຌາມາຕິ ເອວໍ ຠຄວໍມູລກາ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ມາຕິ. ຠຄວໍເນຕ຺ຕິກາຕິ ຠຄວາ ຘມ຺ມານໍ ເນຕາ ວິເນຕາ ອນຸເນຕາ ຍຖາສຠາວໂຕ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ທສ຺ເສຕາຕິ ຘມ຺ມາ ຠຄວໍເນຕ຺ຕິກາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ຠຄວໍປຏິສຣຓາຕິ ຈຕຸຠູມກຘມ຺ມາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉມານາ ຠຄວຕິ ປຏິສຣນ຺ຕິ ນາມາຕິ ຠຄວໍປຏິສຣຓາ. ປຏິສຣນ຺ຕີຕິ ໂອສຣນ຺ຕິ ສໂມສຣນ຺ຕິ. ອປິຈ ມຫາໂພຘິມຓ຺ເຑ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປຏິເວຘວເສນ ຜສ຺ໂສ ອາຄຈ຺ຉຕິ – ‘‘ອຫໍ ຠຄວາ ກິນ຺ນາໂມ’’ຕິ. ຕ຺ວໍ ຜຸສນຏ຺ເຐນ ຜສ຺ໂສ ນາມ. ເວທນາ, ສຎ຺ຎາ, ສງ຺ຂາຣາ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ – ‘‘ອຫໍ ຠຄວາ ກິນ຺ນາມ’’ນ຺ຕິ. ຕ຺ວໍ ວິຊານນຏ຺ເຐນ ວິຎ຺ຎາຓໍ ນາມາຕິ. ເອວໍ ຈຕຸຠູມກຘມ຺ມານໍ ຍຖາສຠາວໂຕ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ນາມໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຠຄວາ ຘມ຺ເມ ປຏິສຣຕີຕິ ຠຄວໍປຏິສຣຓາ. ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ປຏິຠາຕູຕິ ຠຄວໂຕວ ເອຕສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ອຸປຏ຺ຐາຕຸ, ຕຸມ຺ເຫເຍວ ໂນ ກເຖຕ຺ວາ ເທຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຣາໂຄ ໂຂຕິ ຣຊ຺ຊນວເສນ ປວຕ຺ຕຣາໂຄ. ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊຕິ ໂລກວຊ຺ຊວເສນປິ ວິປາກວຊ຺ຊວເສນປີຕິ ທ຺ວີຫິປິ ວຊ຺ເຊຫິ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ອປ຺ປໂທໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຖໍ? ມາຕາປິຕໂຣ ຫິ ຠາຕິຠຄິນິອາທໂຍ ຈ ປຸຕ຺ຕຠາຕິການໍ ອາວາຫວິວາຫມງ຺ຄລໍ ນາມ ກາເຣນ຺ຕິ. ເອວໍ ຕາເວໂສ ໂລກວຊ຺ຊວເສນ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ. ສທາຣສນ຺ໂຕສມູລິກາ ປນ ອປາເຍ ປຏິສນ຺ຘິ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ວິປາກວຊ຺ຊວເສນ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ. ທນ຺ຘວິຣາຄີຕິ ວິຣຊ຺ຊມາໂນ ປເນສ ສຓິກໍ ວິຣຊ຺ຊຕິ, ນ ສີຆໍ ມຸຈ຺ຈຕິ. ເຕລມສິຣາໂຄ ວິຍ ຈິຣໍ ອນຸພນ຺ຘຕິ, ທ຺ເວ ຕີຓິ ຠວນ຺ຕຣານິ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ ນາປຄຈ຺ຉຕີຕິ ທນ຺ຘວິຣາຄີ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ເອໂກ ກິຣ ປຸຣິໂສ ຠາຕຸ ຊາຍາຍ ມິຈ຺ຉາຈາຣໍ ຈຣຕິ. ຕສ຺ສາປິ ອິຕ຺ຖິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ສາມິກໂຕ ໂສເຍວ ປິຍຕໂຣ ອໂຫສິ. ສາ ຕມາຫ – ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ກາຣເຓ ປາກເຏ ຊາເຕ ມຫຕີ ຄຣຫາ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕວ ຠາຕິກໍ ຆາເຕຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ນສ຺ສ, ວສລິ, ມາ ເອວໍ ປຸນ ອວຈາ’’ຕິ ອປສາເທສິ. ສາ ຕຸຓ຺ຫີ ຫຸຕ຺ວາ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ປຸນ ກເຖສິ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ທ຺ວຊ຺ຌຠາວໍ ອຄມາສິ. ຕໂຕ ຕຕິຍວາຣໍ ກຖິໂຕ ‘‘ກິນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ໂອກາສໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖສ຺ສ ສາ ອຸປາຍໍ ກເຖນ຺ຕີ ‘‘ຕ຺ວໍ ມຍາ ວຸຕ຺ຕເມວ ກໂຣຫິ, ອສຸກຏ຺ຐາເນ ມຫາກກຸຘສມີເປ ຕິຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ຕິຂິຓໍ ທຓ຺ຑກວາສິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐາຫີ’’ຕິ. ໂສ ຕຖາ ອກາສິ. ເຊຏ຺ຐຠາຕາປິສ຺ສ ອຣຎ຺ເຎ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຆຣໍ ອາຄໂຕ. ສາ ຕສ຺ມິໍ ມຸທຸຈິຕ຺ຕາ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ ສາມິ, ສີເສ ເຕ ໂອລິຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂອລິຂນ຺ຕີ ‘‘ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐໍ ເຕ ສີສ’’ນ຺ຕິ ອາມລກປິຓ຺ຑໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ ອສຸກຏ຺ຐາເນ ສີສໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ເປເສສິ. ໂສ ຕາຍ ວຸຕ຺ຕຕິຕ຺ຖເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາມລກກກ຺ເກນ ສີສໍ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ອຸທກໍ ໂອຣຸຍ຺ຫ ໂອນມິຕ຺ວາ ສີສໍ ໂຘວິ. ອຖ ນໍ ອິຕໂຣ ຣຸກ຺ຂນ຺ຕຣໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຂນ຺ຘຏ຺ຐິເກ ປຫຣິຕ຺ວາ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕ຺ວາ ເຄຫໍ ອຄມາສິ.

ອິຕໂຣ ຠຣິຍາຍ ສິເນຫໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕຸມສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍເຍວ ເຄເຫ ມຫາຘມ຺ມນິ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ຐິຕາຍປິ ນິສິນ຺ນາຍປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຣີເຣ ປຕຕິ. ອຖ ນໍ ສາ ‘‘ໂສເຍວ ອຍໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຆາຕາເປສິ. ໂສ ປຸນ ຕສ຺ສາ ສິເນເຫນ ຕສ຺ມິໍເຍວ ເຄເຫ ກຸກ຺ກຸໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ໂສ ປທສາ ຄມນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕສ຺ສາ ປຈ຺ຉໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ ຈຣຕິ. ອຣຎ຺ຎໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາປິ ສທ຺ຘິໍເຍວ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ສຸນຂລຸທ຺ທໂກ, ກຕຣຏ຺ຐານໍ ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸປ຺ປຓ຺ເຑນ຺ຕິ. ສາ ປຸນ ຕໍ ຆາຕາເປສິ.

ໂສປິ ປຸນ ຕສ຺ມິໍເຍວ ເຄເຫ ວຈ຺ຉໂກ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕເຖວ ຕສ຺ສາ ປຈ຺ຉໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ ຈຣຕິ. ຕທາປິ ນໍ ມນຸສ຺ສາ ທິສ຺ວາ ‘‘ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ໂຄປາລໂກ, ກຕ຺ຖ ຄາວິໂຍ ຈຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອຸປ຺ປຓ຺ເຑນ຺ຕິ. ສາ ຕສ຺ມິມ຺ປິ ຐາເນ ຕໍ ຆາຕາເປສິ. ໂສ ຕທາປິ ຕສ຺ສາ ອຸປຣິ ສິເນຫໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຈຕຸຕ຺ເຖ ວາເຣ ຕສ຺ສາເຍວ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ຊາຕິສ຺ສໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ໂສ ປຏິປາຏິຍາ ຈຕູສຸ ອຕ຺ຕຠາເວສຸ ຕາຍ ຆາຕິຕຠາວໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອວຣູປາຍ ນາມ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາຍ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕສ຺ມີ’’ຕິ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕສ຺ສາ ຫຕ຺ເຖນ ອຕ຺ຕານໍ ຜຸສິຕຸໍ ນ ເທຕິ. ສເຈ ນໍ ສາ ຜຸສຕິ, ກນ຺ທຕິ ໂຣທຕິ. ອຖ ນໍ ອຍ຺ຍໂກວ ປຏິຊຄ຺ຄຕິ. ຕໍ ອປຣຠາເຄ ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ຕໍ ອຍ຺ຍໂກ ອາຫ – ‘‘ຕາຕ, ກສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ມາຕຸ ຫຕ຺ເຖນ ອຕ຺ຕານໍ ຜຸສິຕຸໍ ນ ເທສິ. ສເຈປິ ຕໍ ຜຸສຕິ, ມຫາສທ຺ເທນ ໂຣທສິ ກນ຺ທສີ’’ຕິ. ອຍ຺ຍເກນ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ນ ເອສາ ມຍ຺ຫໍ ມາຕາ, ປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕາ ເອສາ’’ຕິ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສພ຺ພໍ ອາໂຣເຈສິ. ໂສ ຕໍ ອາລິງ຺ຄິຕ຺ວາ ໂຣທິຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ, ຕາຕ, ກິໍ ອມ຺ຫາກໍ ອີທິເສ ຐາເນ ນິວາສກິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ຕໍ ອາທາຍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເອກໍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຸໂຠປິ ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ຕາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ.

ມຫາສາວຊ຺ໂຊຕິ ໂລກວຊ຺ຊວເສນປິ ວິປາກວຊ຺ຊວເສນປີຕິ ທ຺ວີຫິປິ ກາຣເຓຫິ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ກຖໍ? ໂທເສນ ຫິ ທຸຏ຺ໂຐ ຫຸຕ຺ວາ ມາຕຣິປິ ອປຣຊ຺ຌຕິ, ປິຕຣິປິ ຠາຕິຠຄິນິອາທີສຸປິ ປພ຺ພຊິເຕສຸປິ. ໂສ ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນສຸ ‘‘ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ມາຕາປິຕູສຸປິ ອປຣຊ຺ຌຕິ, ຠາຕິຠຄິນິອາທີສຸປິ, ປພ຺ພຊິເຕສຸປີ’’ຕິ ມຫຕິໍ ຄຣຫໍ ລຠຕິ. ເອວໍ ຕາວ ໂລກວຊ຺ຊວເສນ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ໂທສວເສນ ປນ ກເຕນ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ເມນ ກປ຺ປໍ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ວິປາກວຊ຺ຊວເສນ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ຂິປ຺ປວິຣາຄີຕິ ຂິປ຺ປໍ ວິຣຊ຺ຊຕິ. ໂທເສນ ຫິ ທຸຏ຺ໂຐ ມາຕາປິຕູສຸປິ ເຈຕິເຍປິ ໂພຘິມ຺ຫິປິ ປພ຺ພຊິເຕສຸປິ ອປຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຂມຖາ’’ຕິ. ອຈ຺ຈຍໍ ເທເສຕິ. ຕສ຺ສ ສຫ ຂມາປເນນ ຕໍ ກມ຺ມໍ ປາກຕິກເມວ ໂຫຕິ.

ໂມໂຫປິ ທ຺ວີເຫວ ກາຣເຓຫິ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ໂມເຫນ ຫິ ມູຬ຺ໂຫ ຫຸຕ຺ວາ ມາຕາປິຕູສຸປິ ເຈຕິເຍປິ ໂພຘິມ຺ຫິປິ ປພ຺ພຊິເຕສຸປິ ອປຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ຄຣຫໍ ລຠຕິ. ເອວໍ ຕາວ ໂລກວຊ຺ຊວເສນ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ໂມຫວເສນ ປນ ກເຕນ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ເມນ ກປ຺ປໍ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ວິປາກວຊ຺ຊວເສນປິ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ທນ຺ຘວິຣາຄີຕິ ສຓິກໍ ວິຣຊ຺ຊຕິ. ໂມເຫນ ມູຬ຺ເຫນ ຫິ ກຕກມ຺ມໍ ສຓິກໍ ມຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາ ຫິ ອຈ຺ຉຈມ຺ມໍ ສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸມ຺ປິ ໂຘວິຍມານໍ ນ ປຓ຺ຑຣໍ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ໂມເຫນ ມູຬ຺ເຫນ ກຕກມ຺ມໍ ສີຆໍ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ, ສຓິກເມວ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

໙. ອກຸສລມູລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໐. ນວເມ ອກຸສລມູລານີຕິ ອກຸສລານໍ ມູລານິ, ອກຸສລານິ ຈ ຕານິ ມູລານິ ຈາຕິ ວາ ອກຸສລມູລານິ. ຍທປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລໂຠຕິ ໂຍປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລໂຠ. ຕທປິ ອກຸສລມູລນ຺ຕິ ໂສປິ ອກຸສລມູລໍ. ອກຸສລມູລໍ ວາ ສນ຺ຘາຍ ອິຘ ຕມ຺ປີຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ເອເຕນຸປາເຍນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ນໂຍ ເນຕພ຺ໂພ. ອຠິສງ຺ຂໂຣຕີຕິ ອາຍູຫຕິ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ ຣາສິໍ ກໂຣຕິ. ອສຕາ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາທຍຕີຕິ ອຠູເຕນ ອວິຊ຺ຊມາເນນ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຕສ຺ສ ອຠູຕໍ ໂທສໍ ວຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ວເຘນ ວາຕິອາທິ ເຍນາກາເຣນ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຊານິຍາຕິ ຘນຊານິຍາ. ປພ຺ພາຊນາຍາຕິ ຄາມໂຕ ວາ ຣຏ຺ຐໂຕ ວາ ປພ຺ພາຊນີຍກມ຺ເມນ. ພລວມ຺ຫີຕິ ອຫມສ຺ມິ ພລວາ. ພລຕ຺ໂຖ ອິຕິປີຕິ ພເລນ ເມ ອຕ຺ໂຖ ອິຕິປິ, ພເລ ວາ ຐິໂຕມ຺ຫີຕິປິ ວທຕິ.

ອກາລວາທີຕິ ກາລສ຺ມິໍ ນ ວທຕິ, ອກາລສ຺ມິໍ ວທຕິ ນາມ. ອຠູຕວາທີຕິ ຠູຕໍ ນ ວທຕິ, ອຠູຕໍ ວທຕິ ນາມ. ອນຕ຺ຖວາທີຕິ ອຕ຺ຖໍ ນ ວທຕິ, ອນຕ຺ຖໍ ວທຕິ ນາມ. ອຘມ຺ມວາທີຕິ ຘມ຺ມໍ ນ ວທຕິ, ອຘມ຺ມໍ ວທຕິ ນາມ. ອວິນຍວາທີຕິ ວິນຍໍ ນ ວທຕິ, ອວິນຍໍ ວທຕິ ນາມ.

ຕຖາ ຫາຍນ຺ຕິ ຕຖາ ຫິ ອຍໍ. ນ ອາຕປ຺ປໍ ກໂຣຕິ ຕສ຺ສ ນິພ຺ເພຐນາຍາຕິ ຕສ຺ສ ອຠູຕສ຺ສ ນິພ຺ເພຐນຕ຺ຖາຍ ວີຣິຍໍ ນ ກໂຣຕິ. ອິຕິເປຕໍ ອຕຈ຺ຉນ຺ຕິ ອິມິນາປິ ກາຣເຓນ ເອຕໍ ອຕຈ຺ຉໍ. ອິຕຣໍ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ.

ທຸຄ຺ຄຕິ ປາຏິກງ຺ຂາຕິ ນິຣຍາທິກາ ທຸຄ຺ຄຕິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ, ສາ ອສ຺ສ ອວສ຺ສຠາວິນີ, ຕຕ຺ຖາເນນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸທ຺ຘສ຺ໂຕຕິ ອຸປຣິ ຘໍສິໂຕ. ປຣິໂຍນທ຺ໂຘຕິ ສມນ຺ຕາ ໂອນທ຺ໂຘ. ອນຍໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອວຸຑ຺ຒິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ພ຺ຍສນໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ວິນາສໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຄິມ຺ຫກາລສ຺ມິຎ຺ຫິ ມາລຸວາສິປາຏິກາຍ ຜລິຕາຍ ພີຊານິ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ວຏຣຸກ຺ຂາທີນໍ ມູເລ ປຕນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ມູເລ ຕີສຸ ທິສາສຸ ຕີຓິ ພີຊານິ ປຕິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ເຂ ປາວຸສ຺ສເກນ ເມເຆນ ອຠິວຏ຺ເຐ ຕີຫິ ພີເຊຫິ ຕໂຍ ອງ຺ກຸຣາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ອລ຺ລີຍນ຺ຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຣຸກ຺ຂເທວຕາໂຍ ສກຠາເວນ ສຓ຺ຐາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ເຕປິ ອງ຺ກຸຣາ ວຑ຺ຒມານາ ລຕາຠາວໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ສພ຺ພວິຏປສາຂາປສາຂາ ສໍສິພ຺ພິຕ຺ວາ ຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ອຸປຣິ ປຣິໂຍນນ຺ຘນ຺ຕິ. ໂສ ມາລຸວາລຕາຫິ ສໍສິພ຺ພິໂຕ ຆເນຫິ ມຫນ຺ເຕຫິ ມາລຸວາປຕ຺ເຕຫິ ສຎ຺ຉນ຺ໂນ ເທເວ ວາ ວສ຺ສນ຺ເຕ ວາເຕ ວາ ວາຍນ຺ເຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປລຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຂາຓຸມຕ຺ຕເມວ ອວສິສ຺ສຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອວເມວ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອິທໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ – ສາລາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ ຫິ ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ຕິສ຺ໂສ ມາລຸວາລຕາ ວິຍ ຕີຓິ ອກຸສລມູລານິ, ຍາວ ຣຸກ຺ຂສາຂາ ອສມ຺ປຕ຺ຕາ, ຕາວ ຕາສໍ ລຕານໍ ອຸຊຸກໍ ຣຸກ຺ຂາໂຣຫນໍ ວິຍ ໂລຠາທີນໍ ທ຺ວາຣໍ ອສມ຺ປຕ຺ຕກາໂລ, ສາຂານຸສາເຣນ ຄມນກາໂລ ວິຍ ທ຺ວາຣວເສນ ຄມນກາໂລ, ປຣິໂຍນທ຺ຘກາໂລ ວິຍ ໂລຠາທີຫິ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕກາໂລ, ຂຸທ຺ທກສາຂານໍ ປລຸຊ຺ຊນກາໂລ ວິຍ ທ຺ວາຣປ຺ປຕ຺ຕານໍ ກິເລສານໍ ວເສນ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທກາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປນ຺ນກາໂລ, ມຫາສາຂານໍ ປລຸຊ຺ຊນກາໂລ ວິຍ ຄຣຸກາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ນກາໂລ, ລຕານຸສາເຣນ ໂອຕິຓ຺ເຓນ ອຸທເກນ ມູເລສຸ ຕິນ຺ເຕສຸ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຠູມິຍໍ ປຕນກາໂລ ວິຍ ກເມນ ຈຕ຺ຕາຣິ ປາຣາຊິການິ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕນກາໂລ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ສຸກ຺ກປກ຺ໂຂ ວຸຕ຺ຕວິປລ຺ລາເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວເມວ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອິທໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ – ສາລາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ຕິສ຺ໂສ ມາລຸວາລຕາ ວິຍ ຕີຓິ ອກຸສລມູລານິ, ຕາສໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ກາຕຸໍ ອາຄຕປຸຣິໂສ ວິຍ ໂຍຄາວຈໂຣ, ກຸທ຺ທາໂລ ວິຍ ປຎ຺ຎາ, ກຸທ຺ທາລປິຏກໍ ວິຍ ສທ຺ຘາປິຏກໍ, ປລິຂນນຂຓິຕ຺ຕິ ວິຍ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາ, ຂຓິຕ຺ຕິຍາ ມູລຈ຺ເຉທນໍ ວິຍ ວິປສ຺ສນາຎາເຓນ ອວິຊ຺ຊາມູລສ຺ສ ຉິນ຺ທນກາໂລ, ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ຉິນ຺ທນກາໂລ ວິຍ ຂນ຺ຘວເສນ ທິຏ຺ຐກາໂລ, ຜາລນກາໂລ ວິຍ ມຄ຺ຄຎາເຓນ ກິເລສານໍ ສມຸຄ຺ຆາຕິຕກາໂລ, ມສິກຣຓກາໂລ ວິຍ ຘຣມານກປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘກາໂລ, ມຫາວາເຕ ໂອປຸຓິຕ຺ວາ ອປ຺ປວຕ຺ຕນກາໂລ ວິຍ ອຸປາທິນ຺ນກກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກນິໂຣເຘນ ນິຣຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຸນພ຺ຠເວ ປຏິສນ຺ຘິອຄ຺ຄຫຓກາໂລ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏໍ ກຖິຕໍ.

໑໐. ອຸໂປສຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໑. ທສເມ ຕທຫຸໂປສເຖຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຫຸ ອຸໂປສເຖ ຕໍ ທິວສໍ ອຸໂປສເຖ, ປນ຺ນຣສິກອຸໂປສຖທິວເສຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸປສງ຺ກມີຕິ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ອຘິຏ຺ຐາຍ ຄນ຺ຘມາລາທິຫຕ຺ຖາ ອຸປສງ຺ກມິ. ຫນ຺ທາຕິ ວວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ທິວາ ທິວສ຺ສາຕິ ທິວສສ຺ສ ທິວາ ນາມ ມຊ຺ຌນ຺ໂຫ, ອິມສ຺ມິໍ ຐິເຕ ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ກາເລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຸໂຕ ນຸ ຕ຺ວໍ ອາຄຈ຺ຉສີຕິ ກິໍ ກໂຣນ຺ຕີ ວິຈຣສີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ໂຄປາລກຸໂປສໂຖຕິ ໂຄປາລເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸປວສນອຸໂປສໂຖ. ນິຄຓ຺ຐຸໂປສໂຖຕິ ນິຄຓ຺ຐານໍ ອຸປວສນອຸໂປສໂຖ. ອຣິຍຸໂປສໂຖຕິ ອຣິຍານໍ ອຸປວສນອຸໂປສໂຖ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ວິສາເຂຕິ ຍຖາ ນາມ, ວິສາເຂ. ສາຍນ຺ຫສມເຍ ສາມິການໍ ຄາໂວ ນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາຕິ ໂຄປາລກາ ຫິ ເທວສິກເວຕເນນ ວາ ປຎ຺ຈາຫທສາຫອທ຺ຘມາສມາສຉມາສສໍວຈ຺ຉຣປຣິຈ຺ເຉເທນ ວາ ຄາໂວ ຄເຫຕ຺ວາ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ. ອິຘ ປນ ເທວສິກເວຕເນນ ຣກ຺ຂນ຺ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ – ນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາຕິ ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ‘‘ເອຕາ ໂວ ຄາໂວ’’ຕິ ທຕ຺ວາ. ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ມຎ຺ເຈ ນິປນ຺ໂນ ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ. ອຠິຊ຺ຌາສຫຄເຕນາຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ. ເອວໍ ໂຂ, ວິສາເຂ, ໂຄປາລກຸໂປສໂຖ ໂຫຕີຕິ ອຣິຍຸໂປສໂຖວ ອຍໍ, ອປຣິສຸທ຺ຘວິຕກ຺ກຕາຍ ປນ ໂຄປາລກອຸໂປສຖຏ຺ຐາເນ ຐິໂຕ. ນ ມຫປ຺ຜໂລຕິ ວິປາກຜເລນ ນ ມຫປ຺ຜໂລ. ນ ມຫານິສໍໂສຕິ ວິປາການິສໍເສນ ນ ມຫານິສໍໂສ. ນ ມຫາຊຸຕິໂກຕິ ວິປາໂກຠາເສນ ນ ມຫາໂອຠາໂສ. ນ ມຫາວິປ຺ຜາໂຣຕິ ວິປາກວິປ຺ຜາຣສ຺ສ ອມຫນ຺ຕຕາຍ ນ ມຫາວິປ຺ຜາໂຣ.

ສມຓຊາຕິກາຕິ ສມຓາເຍວ. ປຣໍ ໂຍຊນສຕນ຺ຕິ ໂຍຊນສຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ. ເຕສຸ ທຓ຺ຑໍ ນິກ຺ຂິປາຫີຕິ ເຕສຸ ໂຍຊນສຕໂຕ ປຣຠາເຄສຸ ຐິເຕສຸ ສຕ຺ເຕສຸ ທຓ຺ຑໍ ນິກ຺ຂິປ, ນິກ຺ຂິຕ຺ຕທຓ຺ໂຑ ໂຫຫິ. ນາຫໍ ກ຺ວຈນິ ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈນຕສ຺ມິນ຺ຕິ ອຫໍ ກຕ຺ຖຈິ ກສ຺ສຈິ ປຣສ຺ສ ກິຎ຺ຈນຕສ຺ມິໍ ນ ໂຫມິ. ກິຎ຺ຈນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປລິໂພໂຘ, ປລິໂພໂຘ ນ ໂຫມີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນ ຈ ມມ ກ຺ວຈນິ ກຕ຺ຖຈິ ກິຎ຺ຈນຕຕ຺ຖີຕິ ມມາປິ ກ຺ວຈນິ ອນ຺ໂຕ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ກຕ຺ຖຈິ ເອກປຣິກ຺ຂາເຣປິ ກິຎ຺ຈນຕາ ນຕ຺ຖິ, ປລິໂພໂຘ ນຕ຺ຖິ, ຉິນ຺ນປລິໂພໂຘຫມສ຺ມີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂຠເຄຕິ ມຎ຺ຈປີຐຍາຄຸຠຕ຺ຕາທໂຍ. ອທິນ຺ນໍເຍວ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ປຸນທິວເສ ມຎ຺ເຈ ນິປຊ຺ຊນ຺ໂຕປິ ປີເຐ ນິສີທນ຺ໂຕປິ ຍາຄຸໍ ປິວນ຺ໂຕປິ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕປິ ເຕ ໂຠເຄ ອທິນ຺ເນເຍວ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ. ນ ມຫປ຺ຜໂລຕິ ນິປ຺ຜໂລ. ພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ຫິ ເອຕ຺ຖ ສາວເສສໍ, ອຕ຺ໂຖ ປນ ນິຣວເສໂສ. ເອວໍ ອຸປວຸຕ຺ຖສ຺ສ ຫິ ອຸໂປສຖສ຺ສ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ວິປາກຜລໍ ອິຏ຺ຐໍ ກນ຺ຕໍ ມນາປໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ນິປ຺ຜໂລຕ຺ເວວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອິທໍ ກສ຺ມາ ອາຫ? ສໍກິລິຏ຺ເຐນ ຫິ ຈິຕ຺ເຕນ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ອຸໂປສໂຖ ນ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ວິສຸທ຺ເຘນ ຈິຕ຺ເຕນ ອຸປວຸຕ຺ຖສ຺ສ ມຫປ຺ຜລຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ເຍນ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນນ ຈິຕ຺ຕໍ ວິສຸຊ຺ຌຕິ, ຕໍ ຈິຕ຺ຕວິໂສຘນກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິທມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຸປກ຺ກເມນາຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາເຣນ, ອຸປາເຍນ ວາ. ຕຖາຄຕໍ ອນຸສ຺ສຣຕີຕິ ອຏ຺ຐຫິ ກາຣເຓຫິ ຕຖາຄຕຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣຕິ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາຕິ ໂສ ຠຄວາ ອິຕິປິ ສີເລນ, ອິຕິປິ ສມາຘິນາຕິ ສພ຺ເພ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ ສງ຺ຄຫິຕາ. ອຣຫນ຺ຕິອາທີຫິ ປາຏິເຍກ຺ກຄຸຓາວ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ. ຕຖາຄຕໍ ອນຸສ຺ສຣໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທຕີຕິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕເຣ ຕຖາຄຕຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ປສນ຺ໂນ ໂຫຕິ.

ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສາຕິ ປຎ຺ຈ ນີວຣຓາ. ກກ຺ກນ຺ຕິ ອາມລກກກ຺ກໍ. ຕຊ຺ຊໍ ວາຍາມນ຺ຕິ ຕຊ຺ຊາຕິກໍ ຕທນຸຈ຺ຉວິກໍ ກກ຺ເກນ ມກ຺ຂນຆໍສນໂຘວນວາຍາມໍ. ປຣິໂຍທປນາ ໂຫຕີຕິ ສຸທ຺ຘຠາວກຣຓໍ ໂຫຕິ. ກິລິຏ຺ຐສ຺ມິໍ ຫິ ສີເສ ປສາຘນໍ ປສາເຘຕ຺ວາ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬມາໂນ ນ ໂສຠຕິ, ປຣິສຸທ຺ເຘ ປນ ຕສ຺ມິໍ ປສາຘນໍ ປສາເຘຕ຺ວາ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬມາໂນ ໂສຠຕິ, ເອວເມວ ກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ເຕນ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ອຘິຏ຺ຐາຍ ອຸໂປສໂຖ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ນ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ, ປຣິສຸທ຺ເຘນ ປນ ຈິຕ຺ເຕນ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ອຘິຏ຺ຐາຍ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ອຸໂປສໂຖ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ເອວມາຫ. ພ຺ຣຫ຺ມຸໂປສຖໍ ອຸປວສຕີຕິ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວຸຈ຺ຈຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ຕສ຺ສ ຄຸຓານຸສ຺ສຣຓວເສນ ອຍໍ ອຸໂປສໂຖ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂປສໂຖ ນາມ, ຕໍ ອຸປວສຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສທ຺ຘິໍ ສໍວສຕີຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ສທ຺ຘິໍ ສໍວສຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຈສ຺ສ ອາຣພ຺ຠາຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອາຣພ຺ຠ.

ຘມ຺ມໍ ອນຸສ຺ສຣຕີຕິ ສຫຕນ຺ຕິກໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ. ໂສຕ຺ຕິນ຺ຕິ ກຸຣຸວິນ຺ທກໂສຕ຺ຕິໍ. ກຸຣຸວິນ຺ທກປາສາຓຈຸຓ຺ເຓນ ຫິ ສທ຺ຘິໍ ລາຂໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ມຓິເກ ກຕ຺ວາ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສຸຕ຺ເຕນ ອາວຸຓິຕ຺ວາ ຕໍ ມຓິ ກລາປປນ຺ຕິໍ ອຸຠໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິໍ ຆໍເສນ຺ຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ໂສຕ຺ຕິຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິ. ຈຸຓ຺ຓນ຺ຕິ ນ຺ຫານີຍຈຸຓ຺ຓໍ. ຕຊ຺ຊໍ ວາຍາມນ຺ຕິ ອຸພ຺ພຏ຺ຏນຆໍສນໂຘວນາທິກໍ ຕທນຸຣູປວາຍາມໍ. ຘມ຺ມຸໂປສຖນ຺ຕິ ສຫຕນ຺ຕິກໍ ນວໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປວຸຕ຺ຖຕ຺ຕາ ອຍໍ ອຸໂປສໂຖ ‘‘ຘມ຺ມຸໂປສໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິຘາປິ ປຣິໂຍທປນາຕິ ປເທ ຐຕ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ.

ສງ຺ຆໍ ອນຸສ຺ສຣຕີຕິ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລານໍ ຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣຕິ. ອຸສ຺ມຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ທ຺ເວ ຕໂຍ ວາເຣ ຄາຫາປິຕໍ ອຸສຸມໍ ປຏິຈ຺ຈ. ອຸສຎ຺ຈາຕິປິ ປາໂຐ, ອຍເມວຕ຺ໂຖ. ຂາຣນ຺ຕິ ຉາຣິກໍ. ໂຄມຍນ຺ຕິ ໂຄມຸຕ຺ຕໍ ວາ ອຊລຓ຺ຑິກາ ວາ. ປຣິໂຍທປນາຕິ ອິຘາປິ ປຸຣິມນເຍເນວ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ສງ຺ຆຸໂປສຖນ຺ຕິ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລານໍ ຄຸເຓ ອາຣພ຺ຠ ອຸປວຸຕ຺ຖຕ຺ຕາ ອຍໍ ອຸໂປສໂຖ ‘‘ສງ຺ຆຸໂປສໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

ສີລານີຕິ ຄຫຏ຺ໂຐ ຄຫຏ຺ຐສີລານິ, ປພ຺ພຊິໂຕ ປພ຺ພຊິຕສີລານິ. ອຂຓ຺ຑານີຕິອາທີນໍ ອຕ຺ໂຖ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໑) ວິຕ຺ຖາຣິໂຕວ. ວາລຓ຺ຑຸປກນ຺ຕິ ອສ຺ສວາເລຫິ ວາ ມກຈິວາລາທີຫິ ວາ ກຕໍ ອຓ຺ຑຸປກໍ. ຕຊ຺ຊໍ ວາຍາມນ຺ຕິ ເຕເລນ ເຕເມຕ຺ວາ ມລສ຺ສ ຕິນ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຉາຣິກໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວາລຓ຺ຑຸປເກນ ຆໍສນວາຍາໂມ. ອິຘ ປຣິໂຍທປນາຕິ ປເທ ຐຕ຺ວາ ເອວໍ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ ກິລິຏ຺ຐສ຺ມິຎ຺ຫິ ອາທາເສ ມຓ຺ຑິຕປສາຘິໂຕປິ ອຕ຺ຕຠາໂວ ໂອໂລກິຍມາໂນ ນ ໂສຠຕິ, ປຣິສຸທ຺ເຘ ໂສຠຕິ. ເອວເມວ ກິລິຏ຺ເຐນ ຈິຕ຺ເຕນ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ອຸໂປສໂຖ ນ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ, ປຣິສຸທ຺ເຘນ ປນ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕີຕິ. ສີລຸໂປສຖນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສີລານຸສ຺ສຣຓວເສນ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ອຸໂປສໂຖ ສີລຸໂປສໂຖ ນາມ. ສີເລນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຈສີລທສສີເລນ ສທ຺ຘິໍ. ສີລຎ຺ຈສ຺ສ ອາຣພ຺ຠາຕິ ປຎ຺ຈສີລໍ ທສສີລຎ຺ຈ ອາຣພ຺ຠ.

ເທວຕາ ອນຸສ຺ສຣຕີຕິ ເທວຕາ ສກ຺ຂິຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສທ຺ຘາທິຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣຕິ. ອຸກ຺ກນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘນໍ. ໂລຓນ຺ຕິ ໂລຓມຕ຺ຕິກາ. ເຄຣຸກນ຺ຕິ ເຄຣຸກຈຸຓ຺ຓໍ. ນາຬິກສຓ຺ຑາສນ຺ຕິ ຘມນນາຬິກຎ຺ເຈວ ປຣິວຕ຺ຕນສຓ຺ຑາສຎ຺ຈ. ຕຊ຺ຊໍ ວາຍາມນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘເນ ປກ຺ຂິປນຘມນປຣິວຕ຺ຕນາທິກໍ ອນຸຣູປໍ ວາຍາມໍ. ອິຘ ປຣິໂຍທປນາຕິ ປເທ ຐຕ຺ວາ ເອວໍ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ – ສໍກິລິຏ຺ຐສຸວຓ຺ຓມເຍນ ຫິ ປສາຘນຠຓ຺ເຑນ ປສາຘິຕາ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬມານາ ນ ໂສຠນ຺ຕິ, ປຣິສຸທ຺ຘສຸວຓ຺ຓມເຍນ ໂສຠນ຺ຕິ. ເອວເມວ ສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸໂປສໂຖ ນ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ, ປຣິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕສ຺ສ ມຫປ຺ຜໂລ. ເທວຕຸໂປສຖນ຺ຕິ ເທວຕາ ສກ຺ຂິຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣນ຺ເຕນ ອຸປວຸຕ຺ຖອຸໂປສໂຖ ເທວຕຸໂປສໂຖ ນາມ. ເສສໍ ອິເມສຸ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິອາທີສຸ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໒໓ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕເມວ.

ປາຓາຕິປາຕນ຺ຕິ ປາຓວຘໍ. ປຫາຍາຕິ ຕໍ ປາຓາຕິປາຕເຈຕນາສງ຺ຂາຕໍ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ປຊຫິຕ຺ວາ. ປຏິວິຣຕາຕິ ປຫີນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕໂຕ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໂຕ ໂອຣຕາ ວິຣຕາວ. ນິຫິຕທຓ຺ຑາ ນິຫິຕສຕ຺ຖາຕິ ປຣູປຆາຕຕ຺ຖາຍ ທຓ຺ຑໍ ວາ ສຕ຺ຖໍ ວາ ອາທາຍ ອວຕ຺ຕນໂຕ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕທຓ຺ຑາ ເຈວ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕສຕ຺ຖາ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຐເປຕ຺ວາ ທຓ຺ຑໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ອວເສສໍ ອຸປກຣຓໍ ສຕ຺ຕານໍ ວິຫິໍສນຠາວໂຕ ສຕ຺ຖນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍໍ ປນ ຠິກ຺ຂູ ກຕ຺ຕຣທຓ຺ຑໍ ວາ ທນ຺ຕກຏ຺ຐວາສິໍ ວາ ປິປ຺ຜລກໍ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕິ, ນ ຕໍ ປຣູປຆາຕຕ຺ຖາຍ. ຕສ຺ມາ ນິຫິຕທຓ຺ຑາ ນິຫິຕສຕ຺ຖາຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ລຊ຺ຊີຕິ ປາປຊິຄຸຈ຺ຉນລກ຺ຂຓາຍ ລຊ຺ຊາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ. ທຍາປນ຺ນາຕິ ທຍໍ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕໍ ອາປນ຺ນາ. ສພ຺ພປາຓຠູຕຫິຕານຸກມ຺ປີຕິ ສພ຺ເພ ປາຓຠູເຕ ຫິເຕນ ອນຸກມ຺ປກາ, ຕາຍ ເອວ ທຍາປນ຺ນຕາຍ ສພ຺ເພສໍ ປາຓຠູຕານໍ ຫິຕຈິຕ຺ຕກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຫມ຺ປຊ຺ຊາຕິ ອຫມ຺ປິ ອຊ຺ຊ. ອິມິນາປິ ອງ຺ເຄນາຕິ ອິມິນາປິ ຄຸຓງ຺ເຄນ. ອຣຫຕໍ ອນຸກໂຣມີຕິ ຍຖາ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ປຈ຺ຉໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນຸຄຈ຺ຉຕິ ນາມ, ເອວໍ ອຫມ຺ປິ ອຣຫນ຺ເຕຫິ ປຐມໍ ກຕໍ ອິມໍ ຄຸຓໍ ປຈ຺ຉາ ກໂຣນ຺ໂຕ ເຕສໍ ອຣຫນ຺ຕານໍ ອນຸກໂຣມິ. ອຸໂປສໂຖ ຈ ເມ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ມຍາ ອຣຫຕຎ຺ຈ ອນຸກຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຸໂປສໂຖ ຈ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ຠວິສ຺ສຕິ.

ອທິນ຺ນາທານນ຺ຕິ ອທິນ຺ນສ຺ສ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ອາທານໍ, ເຖຍ຺ຍໍ ໂຈຣິກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິນ຺ນເມວ ອາທິຍນ຺ຕີຕິ ທິນ຺ນາທາຍີ. ຈິຕ຺ເຕນປິ ທິນ຺ນເມວ ປຏິກງ຺ຂນ຺ຕີຕິ ທິນ຺ນປາຏິກງ຺ຂີ. ເຖເນຕີຕິ ເຖໂນ, ນ ເຖເນນ ອເຖເນນ. ອເຖນຕ຺ຕາເຍວ ສຸຈິຠູເຕນ. ອຕ຺ຕນາຕິ ອຕ຺ຕຠາເວນ, ອເຖນໍ ສຸຈິຠູຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ກຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ອເສຏ຺ຐຈຣິຍໍ. ພ຺ຣຫ຺ມໍ ເສຏ຺ຐໍ ອາຈາຣໍ ຈຣນ຺ຕີຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ. ອາຣາຈາຣີຕິ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໂຕ ທູຣາຈາຣີ. ເມຖຸນາຕິ ຣາຄປຣິຍຸຏ຺ຐານວເສນ ສທິສຕ຺ຕາ ເມຖຸນກາຕິ ລທ຺ຘໂວຫາເຣຫິ ປຏິເສວິຕພ຺ພໂຕ ເມຖຸໂນຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຕາ ອສທ຺ຘມ຺ມາ. ຄາມຘມ຺ມາຕິ ຄາມວາສີນໍ ຘມ຺ມາ.

ມຸສາວາທາຕິ ອລິກວຈນາ ຕຸຈ຺ຉວຈນາ. ສຈ຺ຈໍ ວທນ຺ຕີຕິ ສຈ຺ຈວາທີ. ສຈ຺ເຈນ ສຈ຺ຈໍ ສໍທຫນ຺ຕິ ຆຏ຺ເຏນ຺ຕີຕິ ສຈ຺ຈສນ຺ຘາ, ນ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ມຸສາ ວທນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ຫິ ປຸຣິໂສ ກທາຈິ ມຸສາວາທໍ ວທຕິ, ກທາຈິ ສຈ຺ຈໍ. ຕສ຺ສ ມຸສາວາເທນ ອນ຺ຕຣິຕຕ຺ຕາ ສຈ຺ຈໍ ສຈ຺ເຈນ ນ ຆຏີຍຕິ. ຕສ຺ມາ ນ ໂສ ສຈ຺ຈສນ຺ໂຘ. ອິເມ ປນ ນ ຕາທິສາ, ຊີວິຕເຫຕຸປິ ມຸສາ ອວຕ຺ວາ ສຈ຺ເຈນ ສຈ຺ຈໍ ສໍທຫນ຺ຕິເຍວາຕິ ສຈ຺ຈສນ຺ຘາ. ເຖຕາຕິ ຖິຣາ, ຐິຕກຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອໂກ ປຸຄ຺ຄໂລ ຫລິທ຺ທິຣາໂຄ ວິຍ ຖຸສຣາສິມ຺ຫິ ນິຂາຕຂາຓຸ ວິຍ ອສ຺ສປິຏ຺ເຐ ຐປິຕກຸມ຺ຠຓ຺ຑມິວ ຈ ນ ຐິຕກໂຖ ໂຫຕິ. ເອໂກ ປາສາຓເລຂາ ວິຍ ອິນ຺ທຂີໂລ ວິຍ ຈ ຐິຕກໂຖ ໂຫຕິ, ອສິນາ ສີສໍ ຉິນ຺ທນ຺ເຕປິ ທ຺ເວ ກຖາ ນ ກເຖຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເຖໂຕ. ປຈ຺ຈຍິກາຕິ ປຕ຺ຕິຍາຍິຕພ຺ພກາ, ສທ຺ຘາຍິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ນ ປຈ຺ຈຍິໂກ ໂຫຕິ, ‘‘ອິທໍ ເກນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອສຸເກນ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສທ຺ທຫຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເອໂກ ປຈ຺ຈຍິໂກ ໂຫຕິ, ‘‘ອິທໍ ເກນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອສຸເກນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຍທິ ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທເມວ ປມາຓໍ, ອິທານິ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ, ເອວເມວໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຈ຺ຈຍິໂກ. ອວິສໍວາທກາ ໂລກສ຺ສາຕິ ຕາຍ ສຈ຺ຈວາທິຕາຍ ໂລກໍ ນ ວິສໍວາເທນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານນ຺ຕິ ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊານໍ ປານເຈຕນາສງ຺ຂາຕໍ ປມາທກາຣຓໍ. ເອກຠຕ຺ຕິກາຕິ ປາຕຣາສຠຕ຺ຕໍ ສາຍມາສຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ທ຺ເວ ຠຕ຺ຕານິ. ເຕສຸ ປາຕຣາສຠຕ຺ຕໍ ອນ຺ໂຕມຊ຺ຌນ຺ຫິເກນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ອິຕຣໍ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອນ຺ໂຕອຣຸເຓນ. ຕສ຺ມາ ອນ຺ໂຕມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ທສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຠຸຎ຺ຊມານາປິ ເອກຠຕ຺ຕິກາວ ໂຫນ຺ຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເອກຠຕ຺ຕິກາ’’ຕິ. ຣຕ຺ຕິໂຠຊນໍ ຣຕ຺ຕິ, ຕໂຕ ອຸປຣຕາຕິ ຣຕ຺ຕູປຣຕາ. ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ຍາວ ສູຣິຍຕ຺ຖງ຺ຄມນາ ໂຠຊນໍ ວິກາລໂຠຊນໍ ນາມ, ຕໂຕ ວິຣຕຕ຺ຕາ ວິຣຕາ ວິກາລໂຠຊນາ.

ສາສນສ຺ສ ອນນຸໂລມຕ຺ຕາ ວິສູກໍ ປຏາຓິຠູຕໍ ທສ຺ສນນ຺ຕິ ວິສູກທສ຺ສນໍ, ອຕ຺ຕນາ ນຈ຺ຈນນຈ຺ຈາປນາທິວເສນ ນຈ຺ຈຎ຺ຈ ຄີຕຎ຺ຈ ວາທິຕຎ຺ຈ, ອນ຺ຕມໂສ ມຍູຣນຈ຺ຈນາທິວເສນາປິ ປວຕ຺ຕານໍ ນຈ຺ຈາທີນໍ ວິສູກຠູຕໍ ທສ຺ສນຎ຺ຈາຕິ ນຈ຺ຈຄີຕວາທິຕວິສູກທສ຺ສນໍ. ນຈ຺ຈາທີນິ ຫິ ອຕ຺ຕນາ ປໂຍເຊຕຸໍ ວາ ປເຣຫິ ປໂຍຊາເປຕຸໍ ວາ ປຍຸຕ຺ຕານິ ປສ຺ສິຕຸໍ ວາ ເນວ ຠິກ຺ຂູນໍ, ນ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ.

ມາລາທີສຸ ມາລາຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ປຸປ຺ຜໍ. ຄນ຺ຘນ຺ຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຄນ຺ຘຊາຕໍ. ວິເລປນນ຺ຕິ ຉວິຣາຄກຣຓໍ. ຕຕ຺ຖ ປິຬນ຺ຘນ຺ໂຕ ຘາເຣຕິ ນາມ, ອູນຏ຺ຐານໍ ປູເຣນ຺ໂຕ ມຓ຺ເຑຕິ ນາມ, ຄນ຺ຘວເສນ ຉວິຣາຄວເສນ ຈ ສາທິຍນ຺ໂຕ ວິຠູເສຕິ ນາມ. ຐານໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ກາຣຓໍ, ຕສ຺ມາ ຍາຍ ທຸສ຺ສີລ຺ຍເຈຕນາຍ ຕານິ ມາລາຘາຣຓາທີນິ ມຫາຊໂນ ກໂຣຕິ, ຕໂຕ ປຏິວິຣຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຈ຺ຈາສຍນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ, ມຫາສຍນໍ ອກປ຺ປິຍຕ຺ຖຣຓໍ, ຕໂຕ ປຏິວິຣຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກີວມຫປ຺ຜໂລຕິ ກິຕ຺ຕກໍ ມຫປ຺ຜໂລ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຫູຕຣຕ຺ຕຣຕນານນ຺ຕິ ປຫູເຕນ ຣຕ຺ຕສງ຺ຂາເຕນ ຣຕເນນ ສມນ຺ນາຄຕານໍ, ສກລຊມ຺ພຸທີປຕລໍ ເຠຣິຕລສທິສໍ ກຕ຺ວາ ກຏິປ຺ປມາເຓຫິ ສຕ຺ຕຫິ ຣຕເນຫິ ປູຣິຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິສ຺ສຣິຍາຘິປຈ຺ຈນ຺ຕິ ອິສ຺ສຣຠາເວນ ວາ ອິສ຺ສຣິຍເມວ ວາ ອາຘິປຈ຺ຈໍ, ນ ເອຕ຺ຖ ສາຫສິກກມ຺ມນ຺ຕິປິ ອິສ຺ສຣິຍາຘິປຈ຺ຈໍ. ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຍ຺ຍາຕິ ເອວຣູປໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຍ຺ຍ. ອງ຺ຄານນ຺ຕິອາທີນິ ເຕສໍ ຊນປທານໍ ນາມານິ. ກລໍ ນາຄ຺ຆຕິ ໂສຬສິນ຺ຕິ ເອກໍ ອໂຫຣຕ຺ຕໍ ອຸປວຸຕ຺ຖອຸໂປສເຖ ປຸຎ຺ຎໍ ໂສຬສຠາເຄ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ເອກໍ ຠາຄຎ຺ຈ ນ ອຄ຺ຆຕິ. ເອກຣຕ຺ຕຸໂປສຖສ຺ສ ໂສຬສິຍາ ກລາຍ ຍໍ ວິປາກຜລໍ, ຕໍເຍວ ຕໂຕ ພຫຸຕຣໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກປຓນ຺ຕິ ປຣິຕ຺ຕກໍ.

ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາຕິ ອເສຏ຺ຐຈຣິຍໂຕ. ຣຕ຺ຕິໍ ນ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ວິກາລໂຠຊນນ຺ຕິ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສນ຺ໂຕ ຣຕ຺ຕິໂຠຊນຎ຺ຈ ທິວາວິກາລໂຠຊນຎ຺ຈ ນ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ. ມຎ຺ເຈ ຉມາຍໍວ ສເຍຖ ສນ຺ຖເຕຕິ ມຸຏ຺ຐິຫຕ຺ຖປາທເກ ກປ຺ປິຍມຎ຺ເຈ ວາ ສຸຘາທິປຣິກມ຺ມກຕາຍ ຠູມິຍໍ ວາ ຕິຓປຓ຺ຓປລາລາທີນິ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ກເຕ ສນ຺ຖເຕ ວາ ສເຍຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕໍ ຫິ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກມາຫຸໂປສຖນ຺ຕິ ເອວໍ ປາຓາຕິປາຕາທີນິ ອສມາຈຣນ຺ເຕນ ອຸປວຸຕ຺ຖໍ ອຸໂປສຖໍ ອຏ຺ຐຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕໍ ປນ ອຸປວສນ຺ເຕນ ‘‘ສ຺ເວ ອຸໂປສຖິໂກ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຊ຺ເຊວ ‘‘ອິທຎ຺ຈ ອິທຎ຺ຈ ກເຣຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ອາຫາຣາທິວິຘານໍ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ. ອຸໂປສຖທິວເສ ປາໂຕວ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວາ ທສສີລລກ຺ຂຓຎ຺ຎຸໂນ ອຸປາສກສ຺ສ ວາ ອຸປາສິກາຍ ວາ ສນ຺ຕິເກ ວາຈໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ສມາທາຕພ຺ພານິ. ປາຬິໍ ອຊານນ຺ເຕນ ປນ ‘‘ພຸທ຺ຘປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ອຸໂປສຖໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎໍ ອລຠນ຺ເຕນ ອຕ຺ຕນາປິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ວຈີເຠໂທ ປນ ກາຕພ຺ໂພເຍວ. ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສນ຺ເຕນ ປຣູປໂຣຘປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ກມ຺ມນ຺ຕາ ນ ວິຈາເຣຕພ຺ພາ, ອາຍວຍຄຓນໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ນ ວີຕິນາເມຕພ຺ພໍ, ເຄເຫ ປນ ອາຫາຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕິກຠິກ຺ຂຸນາ ວິຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ໂມ ວາ ໂສຕພ຺ໂພ, ອຏ຺ຐຕິໍສາຍ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາ ມນສິກາຕພ຺ພໍ.

ສຸທສ຺ສນາຕິ ສຸນ຺ທຣທສ຺ສນາ. ໂອຠາສຍນ຺ຕິ ໂອຠາສຍມານາ. ອນຸປຣິຍນ຺ຕີຕິ ວິຈຣນ຺ຕິ. ຍາວຕາຕິ ຍຕ຺ຕກໍ ຐານໍ. ອນ຺ຕລິກ຺ຂຄາຕິ ອາກາສງ຺ຄມາ. ປຠາສນ຺ຕີຕິ ໂຊຕນ຺ຕິ ປຠາ ມຸຎ຺ຈນ຺ຕິ. ທິສາວິໂຣຈນາຕິ ສພ຺ພທິສາສຸ ວິໂຣຈມານາ. ອຖ ວາ ປຠາສນ຺ຕີຕິ ທິສາຫິ ທິສາ ໂອຠາສນ຺ຕິ. ວິໂຣຈນາຕິ ວິໂຣຈມານາ. ເວຬຸຣິຍນ຺ຕິ ມຓີຕິ ວຕ຺ວາປິ ອິມິນາ ຊາຕິມຓິຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອກວສ຺ສິກເວຬຸວຓ຺ຓຎ຺ຫິ ເວຬຸຣິຍໍ ຊາຕິມຓິ ນາມ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍວມາຫ. ຠທ຺ທກນ຺ຕິ ລທ຺ຘກໍ. ສິງ຺ຄີສຸວຓ຺ຓນ຺ຕິ ໂຄສິງ຺ຄສທິສໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ເອວໍ ນາມກໍ ສຸວຓ຺ຓໍ. ກຎ຺ຈນນ຺ຕິ ປພ຺ພເຕຍ຺ຍໍ ປພ຺ພເຕ ຊາຕສຸວຓ຺ຓໍ. ຊາຕຣູປນ຺ຕິ ສຕ຺ຖຸວຓ຺ຓສຸວຓ຺ຓໍ. ຫຏກນ຺ຕິ ກິປິລ຺ລິກາຫິ ນີຫຏສຸວຓ຺ຓໍ. ນານຸຠວນ຺ຕີຕິ ນ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ຈນ຺ທປ຺ປຠາຕິ ສາມິອຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ, ຈນ຺ທປ຺ປຠາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປວສ຺ສຸໂປສຖນ຺ຕິ ອຸປວສິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ. ສຸຂຸທ຺ຣຍານີຕິ ສຸຂຜລານິ ສຸຂເວທນີຍານິ. ສຄ຺ຄມຸເປນ຺ຕິ ຐານນ຺ຕິ ສຄ຺ຄສງ຺ຂາຕໍ ຐານໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເກນຈິ ອນິນ຺ທິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສເມຕ຺ຖ ຍໍ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ວຸຕ຺ຕານຸສາເຣເນວ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ມຫາວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.