໔. ນິທານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ນິທານານີຕິ ກາຣຓານິ. ກມ຺ມານນ຺ຕິ ວຏ຺ຏຄາມິກມ຺ມານໍ. ໂລໂຠ ນິທານໍ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍາຕິ ລຸພ຺ຠນປລຸພ຺ຠນສຠາໂວ ໂລໂຠ ວຏ຺ຏຄາມິກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍ ປິຓ຺ຑກຣຓຕ຺ຖາຍ ນິທານໍ ກາຣຓໍ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂທໂສຕິ ທຸສ຺ສນປທຸສ຺ສນສຠາໂວ ໂທໂສ. ໂມໂຫຕິ ມຸຍ຺ຫນປມຸຍ຺ຫນສຠາໂວ ໂມໂຫ.

ໂລຠປກຕນ຺ຕິ ໂລເຠນ ປກຕໍ, ໂລຠາຠິຠູເຕນ ລຸທ຺ເຘນ ຫຸຕ຺ວາ ກຕກມ຺ມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂລຠໂຕ ຊາຕນ຺ຕິ ໂລຠຊໍ. ໂລໂຠ ນິທານມສ຺ສາຕິ ໂລຠນິທານໍ. ໂລໂຠ ສມຸທໂຍ ອສ຺ສາຕິ ໂລຠສມຸທຍໍ. ສມຸທໂຍຕິ ປຈ຺ຈໂຍ, ໂລຠປຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຕ຺ຖສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາໂວ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີຕິ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ອສ຺ສ ໂລຠຊກມ຺ມວໂຕ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາໂວ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ຂນ຺ຘາ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕໍ ກມ຺ມໍ ວິປຈ຺ຈຕີຕິ ເຕສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຕໍ ກມ຺ມໍ ວິປຈ຺ຈຕິ. ທິຏ຺ເຐ ວາ ຘມ຺ເມຕິອາທິ ຍສ຺ມາ ຕໍ ກມ຺ມໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ວາ ໂຫຕິ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍໍ ວາ ອປຣປຣິຍາຍເວທນີຍໍ ວາ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ປເຠທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອຂຓ຺ຑານີຕິ ອຠິນ຺ນານິ. ອປູຕີນີຕິ ປູຕິຠາເວນ ອພີຊຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຕ຺ຕານິ. ອວາຕາຕປຫຕານີຕິ ນ ວາເຕນ ນ ຈ ອາຕເປນ ຫຕານິ. ສາຣາທານີຕິ ຄຫິຕສາຣານິ ສາຣວນ຺ຕານິ ນ ນິສ຺ສາຣານິ. ສຸຂສຍິຕານີຕິ ສນ຺ນິຈຍຠາເວນ ສຸຂໍ ສຍິຕານິ. ສຸເຂຕ຺ເຕຕິ ມຓ຺ຑເຂຕ຺ເຕ. ສຸປຣິກມ຺ມກຕາຍ ຠູມິຍາຕິ ນງ຺ຄລກສເນນ ເຈວ ອຏ຺ຐທນ຺ຕເກນ ຈ ສຸຏ຺ຐຸ ປຣິກມ຺ມກຕາຍ ເຂຕ຺ຕຠູມິຍາ. ນິກ຺ຂິຕ຺ຕານີຕິ ຐປິຕານິ ໂຣປິຕານິ. ອນຸປ຺ປເວຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ອນຸປ຺ປເວເສຍ຺ຍ. ວຸທ຺ຘິນ຺ຕິອາທີສຸ ອຸທ຺ຘຄ຺ຄມເນນ ວຸທ຺ຘິໍ, ເຫຏ຺ຐາ ມູລປ຺ປຕິຏ຺ຐາເນນ ວິຣູຬ຺ຫິໍ, ສມນ຺ຕາ ວິຕ຺ຖາຣິກຠາເວນ ເວປຸລ຺ລໍ.

ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ທິຏ຺ເຐ ວາ ຘມ຺ເມຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ອສມ຺ໂມຫຕ຺ຖໍ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ກມ຺ມວິຠຕ຺ຕິ ນາມ ກເຖຕພ຺ພາ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກປຣິຍາເຍນ ຫິ ເອກາທສ ກມ຺ມານິ ວິຠຕ຺ຕານິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍໍ ອປຣປຣິຍາຍເວທນີຍໍ, ຍຄ຺ຄຣຸກໍ ຍພ຺ພຫຸລໍ ຍທາສນ຺ນໍ ກຏຕ຺ຕາ ວາ ປນ ກມ຺ມໍ, ຊນກໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ ອຸປປີຬກໍ ອຸປຆາຕກນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອກຊວນວີຖິຍໍ ສຕ຺ຕສຸ ຈິຕ຺ເຕສຸ ກຸສລາ ວາ ອກຸສລາ ວາ ປຐມຊວນເຈຕນາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍກມ຺ມໍ ນາມ. ຕໍ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປາກໍ ເທຕິ ກາກວຬິຍປຸຓ຺ຓເສຏ຺ຐີນໍ ວິຍ ກຸສລໍ, ນນ຺ທຍກ຺ຂນນ຺ທມາຓວກນນ຺ທໂຄຆາຕກໂກກາລິຍສຸປ຺ປພຸທ຺ຘເທວທຕ຺ຕຈິຎ຺ຈມາຓວິການໍ ວິຍ ຈ ອກຸສລໍ. ຕຖາ ອສກ຺ໂກນ຺ຕໍ ປນ ອໂຫສິກມ຺ມໍ ນາມ ໂຫຕິ, ອວິປາກໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕໍ ມິຄລຸທ຺ທໂກປມາຍ ສາເຘຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ຫິ ມິຄລຸທ຺ທເກນ ມິຄໍ ທິສ຺ວາ ຘນຸໍ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຂິຕ຺ໂຕ ສໂຣ ສເຈ ນ ວິຣຊ຺ຌຕິ, ຕໍ ມິຄໍ ຕຕ຺ເຖວ ປາເຕຕິ, ອຖ ນໍ ມິຄລຸທ຺ທໂກ ນິຈ຺ຈມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ເຉຕ຺ວາ ມໍສໍ ອາທາຍ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ໂຕເສນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ. ສເຈ ປນ ວິຣຊ຺ຌຕິ, ມິໂຄ ປລາຍິຕ຺ວາ ປຸນ ຕໍ ທິສໍ ນ ໂອໂລເກຕິ. ເອວໍ ສມ຺ປທມິທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສຣສ຺ສ ອວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ມິຄວິຊ຺ຌນໍ ວິຍ ຫິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກວາຣປຏິລາໂຠ, ອວິຊ຺ຌນໍ ວິຍ ອວິປາກຠາວາຍ ສມ຺ປຊ຺ຊນນ຺ຕິ.

ອຕ຺ຖສາຘິກາ ປນ ສຕ຺ຕມຊວນເຈຕນາ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍກມ຺ມໍ ນາມ. ຕໍ ອນນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປາກໍ ເທຕິ. ຕໍ ປເນຕໍ ກຸສລປກ຺ເຂ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິວເສນ, ອກຸສລປກ຺ເຂ ປຎ຺ຈານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິລາຠີ ເອກາຍ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ປຎ຺ຈນ຺ນມ຺ປິ ອານນ຺ຕຣິຍານໍ ກຕ຺ຕາ ເອເກນ ກມ຺ເມນ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ເສສສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ກມ຺ມານິ ຈ ອໂຫສິກມ຺ມຠາວໍເຍວ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອວິປາການິ ໂຫນ຺ຕິ. ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ປຸຣິມອຸປມາຍເຍວ ທີເປຕພ຺ໂພ.

ອຸຠິນ຺ນໍ ອນ຺ຕເຣ ປນ ປຎ຺ຈຊວນເຈຕນາ ອປຣປຣິຍາຍເວທນີຍກມ຺ມໍ ນາມ. ຕໍ ອນາຄເຕ ຍທາ ໂອກາສໍ ລຠຕິ, ຕທາ ວິປາກໍ ເທຕິ. ສຕິ ສໍສາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອໂຫສິກມ຺ມໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ສຸນຂລຸທ຺ທເກນ ທີເປຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ຫິ ສຸນຂລຸທ຺ທເກນ ມິຄໍ ທິສ຺ວາ ສຸນໂຂ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໂຕ ມິຄໍ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ປາປຸຓາຕິ, ຕສ຺ມິໍ ເຍວ ຑໍສຕິ; ເອວເມວໍ ອິທໍ ກມ຺ມໍ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ໂອກາສໍ ລຠຕິ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ວິປາກໍ ເທຕິ, ເຕນ ມຸຕ຺ໂຕ ສຕ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ກຸສລາກຸສເລສຸ ປນ ຄຣຸກາຄຣຸເກສຸ ຍໍ ຄຣຸກໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ຍຄ຺ຄຣຸກໍ ນາມ. ຕເທຕໍ ກຸສລປກ຺ເຂ ມຫຄ຺ຄຕກມ຺ມໍ, ອກຸສລປກ຺ເຂ ປຎ຺ຈານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ເສສານິ ກຸສລານິ ວາ ອກຸສລານິ ວາ ວິປຈ຺ຈິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຕເທວ ທຸວິຘມ຺ປິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ເທຕິ. ຍຖາ ຫິ ສາສປປ຺ປມາຓາປິ ສກ຺ຂຣາ ວາ ອຍຄຸຬິກາ ວາ ອຸທກຣຫເທ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາ ອຸທກປິຏ຺ເຐ ອຸປ຺ລວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເຫຏ຺ຐາວ ປວິສຕິ; ເອວເມວ ກຸສເລປິ ອກຸສເລປິ ຍໍ ຄຣຸກໍ, ຕເທວ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ.

ກຸສລາກຸສເລສຸ ປນ ຍໍ ພຫຸລໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ຍພ຺ພຫຸລໍ ນາມ. ຕໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ລທ຺ຘາເສວນວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍໍ ວາ ພລວກຸສລກມ຺ເມສຸ ໂສມນສ຺ສກຣໍ, ອກຸສລກມ຺ເມສຸ ສນ຺ຕາປກຣໍ, ເອຕໍ ຍພ຺ພຫຸລໍ ນາມ. ຕເທຕໍ ຍຖາ ນາມ ທ຺ວີສຸ ມລ຺ເລສຸ ຍຸທ຺ຘຠູມິໍ ໂອຕິຓ຺ເຓສຸ ໂຍ ພລວາ, ໂສ ອິຕຣໍ ປາເຕຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ; ເອວເມວ ອິຕຣໍ ທຸພ຺ພລກມ຺ມໍ ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຍໍ ອາເສວນວເສນ ວາ ພຫຸລໍ, ອາສນ຺ນວເສນ ວາ ພລວໍ, ຕໍ ວິປາກໍ ເທຕິ, ທຸຏ຺ຐຄາມຓິອຠຍຣຎ຺ໂຎ ກມ຺ມໍ ວິຍ.

ໂສ ກິຣ ຈູຬງ຺ຄຓິຍຍຸທ຺ເຘ ປຣາຊິໂຕ ວຬວໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ປລາຍິ. ຕສ຺ສ ຈູຬຸປຏ຺ຐາໂກ ຕິສ຺ສາມຈ຺ໂຈ ນາມ ເອກໂກວ ປຈ຺ຉໂຕ ອໂຫສິ. ໂສ ເອກໍ ອຏວິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ຊິຆຈ຺ຉາຍ ພາຘຍມານາຍ – ‘‘ຠາຕິກ ຕິສ຺ສ, ອຕິວິຍ ໂນ ຊິຆຈ຺ຉາ ພາຘຕິ, ກິໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫ. ອຕ຺ຖິ, ເທວ, ມຍາ ສາຏກນ຺ຕເຣ ຐເປຕ຺ວາ ເອກໍ ສຸວຓ຺ຓສຣກຠຕ຺ຕໍ ອາຠຕນ຺ຕິ. ເຕນ ຫິ ອາຫຣາຕິ. ໂສ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ປຸຣໂຕ ຐເປສິ. ຣາຊາ ທິສ຺ວາ, ‘‘ຕາຕ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂກຏ຺ຐາເສ ກໂຣຫີ’’ຕິ ອາຫ. ມຍໍ ຕໂຍ ຊນາ, ກສ຺ມາ ເທໂວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂກຏ຺ຐາເສ ກາຣຍຕີຕິ? ຠາຕິກ ຕິສ຺ສ, ຍໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຫໍ ອຕ຺ຕານໍ ສຣາມິ, ນ ເມ ອຍ຺ຍານໍ ອທຕ຺ວາ ອາຫາໂຣ ປຣິຠຸຕ຺ຕປຸພ຺ໂພ ອຕ຺ຖິ, ສ຺ວາຫໍ ອຊ຺ຊປິ ອທຕ຺ວາ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີຕິ. ໂສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂກຏ຺ຐາເສ ອກາສິ. ຣາຊາ ‘‘ກາລໍ ໂຆເສຫີ’’ຕິ ອາຫ. ຉຑ຺ຑິຕາຣຎ຺ເຎ ກຸໂຕ, ອຍ຺ເຍ, ລຠິສ຺ສາມ ເທວາຕິ. ‘‘ນາຍໍ ຕວ ຠາໂຣ. ສເຈ ມມ ສທ຺ຘາ ອຕ຺ຖິ, ອຍ຺ເຍ, ລຠິສ຺ສາມ, ວິສ຺ສຕ຺ໂຖ ກາລໍ ໂຆເສຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ກາໂລ, ຠນ຺ເຕ, ກາໂລ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຆເສສິ.

ອຖສ຺ສ ໂພຘິມາຕຸມຫາຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ຕໍ ສທ຺ທໍ ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ສຸຕ຺ວາ ‘ກຕ຺ຖາຍໍ ສທ຺ໂທ’ຕິ ຕໍ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ‘‘ອຊ຺ຊ ທຸຏ຺ຐຄາມຓິອຠຍມຫາຣາຊາ ຍຸທ຺ຘປຣາຊິໂຕ ອຏວິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ເອກໍ ສຣກຠຕ຺ຕໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂກຏ຺ຐາເສ ກາເຣຕ຺ວາ ‘ເອກໂກວ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີ’ຕິ ກາລໍ ໂຆສາເປສີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ມຍາ ຣຎ຺ໂຎ ສງ຺ຄຫໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ມໂນຄຕິຍາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ປຸຣໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ຣາຊາ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ‘‘ປສ຺ສ, ຠາຕິກ, ຕິສ຺ສາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ປຕ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ເທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ປຕ຺ຕໍ ນີຫຣິ. ຣາຊາ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາເສນ ສທ຺ຘິໍ ເຖຣສ຺ສ ໂກຏ຺ຐາສໍ ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອາຫາຣປຣິສ຺ສໂຍ ນາມ ມາ ກທາຈິ ໂຫຕູ’’ຕິ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ຕິສ຺ສາມຈ຺ໂຈປິ ‘‘ມມ ອຍ຺ຍປຸຕ຺ເຕ ປສ຺ສນ຺ເຕ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາສໍ ເຖຣສ຺ເສວ ປຕ຺ເຕ ອາກິຣິ. ວຬວາປິ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍ຺ຫມ຺ປິ ໂກຏ຺ຐາສໍ ເຖຣສ຺ເສວ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ຣາຊາ ວຬວໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາສໍ ເຖຣສ຺ເສວ ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປນໍ ປຈ຺ຈາສີສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຕມ຺ປິ ຕຕ຺ເຖວ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ເຖໂຣ ຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອາໂລປສງ຺ເຂເປນ ອທາສິ.

ຣາຊາປິ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຕິວິຍມ຺ຫາ ຊິຆຈ຺ຉິຕາ, ສາຘຸ ວຕສ຺ສ ສເຈ ອຕິເຣກຠຕ຺ຕສິຕ຺ຖານິ ປຫິເຓຍ຺ຍາ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຣຎ຺ໂຎ ຈິຕ຺ຕໍ ຎຕ຺ວາ ອຕິເຣກຠຕ຺ຕໍ ເອເຕສໍ ຍາປນມຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ອາກາເສ ຂິປິ, ປຕ຺ໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ຫຕ຺ເຖ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ຠຕ຺ຕໍ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ຊນານໍ ຍາວທຕ຺ຖໍ ອໂຫສິ. ອຖ ຣາຊາ ປຕ຺ຕໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ‘‘ຕຸຈ຺ຉປຕ຺ຕໍ ນ ເປສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸຕ຺ຕຣິສາຏກໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ອຸທກໍ ປຸຎ຺ຉິຕ຺ວາ ສາຏກໍ ປຕ຺ເຕ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ປຕ຺ໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມມ ອຍ຺ຍສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ປຕິຏ຺ຐາຕູ’’ຕິ ອາກາເສ ຂິປິ. ປຕ຺ໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ປຕິຏ຺ຐາສິ.

ອປຣຠາເຄ ຣຎ຺ໂຎ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຣີຣຘາຕູນໍ ອຏ຺ຐມຠາຄໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ວີສຣຕນສຕິກໍ ມຫາເຈຕິຍໍ ກາເຣນ຺ຕສ຺ສ ອປຣິນິຏ຺ຐິເຕເຍວ ເຈຕິເຍ ກາລກິຣິຍາສມໂຍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ອຖສ຺ສ ມຫາເຈຕິຍສ຺ສ ທກ຺ຂິຓປສ຺ເສ ນິປນ຺ນສ຺ສ ປຎ຺ຈນິກາຍວເສນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣນ຺ເຕ ຉຫິ ເທວໂລເກຫິ ຉ ຣຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ອາກາເສ ອຏ຺ຐໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ປຸຎ຺ຎໂປຕ຺ຖກໍ ອາຫຣຖາ’’ຕິ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸຎ຺ຎໂປຕ຺ຖກໍ ວາຈາເປສິ. ອຖ ນໍ ກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມໍ ນ ປຣິໂຕເສສິ. ໂສ ‘‘ປຣໂຕ ວາເຈຖາ’’ຕິ ອາຫ. ໂປຕ຺ຖກວາຈໂກ ‘‘ຈູຬງ຺ຄຓິຍຍຸທ຺ເຘ ປຣາຊິເຕນ ເຕ ເທວ ອຏວິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນນ ເອກໍ ສຣກຠຕ຺ຕໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂກຏ຺ຐາເສ ກາເຣຕ຺ວາ ໂພຘິມາຕຸມຫາຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂາ ທິນ຺ນາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ‘‘ຐເປຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຸຈ຺ຉິ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກຕໂຣ ເທວໂລໂກ ຣມຓີໂຍ’’ຕິ? ສພ຺ພໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ຕຸສິຕຠວນໍ ມຫາຣາຊາຕິ. ຣາຊາ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕຸສິຕຠວນໂຕ ອາຄຕຣເຖວ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຕຸສິຕຠວນໍ ອຄມາສິ. ອິທໍ ພລວກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກທາເນ ວຕ຺ຖຸ.

ຍໍ ປນ ກຸສລາກຸສເລສຸ ອາສນ຺ນມຣເຓ ອນຸສ຺ສຣິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕໍ ຍທາສນ຺ນໍ ນາມ. ຕເທຕໍ ຍຖາ ນາມ ໂຄຄຓປຣິປຸຓ຺ຓສ຺ສ ວຊສ຺ສ ທ຺ວາເຣ ວິວເຏ ປຣຠາເຄ ທມ຺ມຄວພລວຄເວສຸ ສນ຺ເຕສຸປິ ໂຍ ວຊທ຺ວາຣສ຺ສ ອາສນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອນ຺ຕມໂສ ທຸພ຺ພລຊຣຄ຺ຄໂວປິ, ໂສ ເອວ ປຐມຕຣໍ ນິກ຺ຂມຕິ, ເອວເມວ ອຎ຺ເຎສຸ ກຸສລາກຸສເລສຸ ສນ຺ເຕສຸປິ ມຣຓກາລສ຺ສ ອາສນ຺ນຕ຺ຕາ ວິປາກໍ ເທຕິ.

ຕຕ຺ຣິມານິ ວຕ຺ຖູນິ – ມຘຸອງ຺ຄຓຄາເມ ກິຣ ເອໂກ ທມິຬໂທວາຣິໂກ ປາໂຕວ ພຬິສໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຈ຺ເຉ ວຘິຕ຺ວາ ຕໂຍ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ເອເກນ ຕຓ຺ຑຸລໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອເກນ ທຘິໍ, ເອກໍ ປຈຕິ. ອິມິນາ ນີຫາເຣນ ປຎ຺ຎາສ ວສ຺ສານິ ປາຓາຕິປາຕກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ມຫລ຺ລໂກ ອນຸຏ຺ຐານເສຍ຺ຍໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຄິຣິວິຫາຣວາສີ ຈູຬປິຓ຺ຑປາຕິກຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ມາ ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ ມຍິ ປສ຺ສນ຺ເຕ ນສ຺ສຕູ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ເຄຫທ຺ວາເຣ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖສ຺ສ ຠຣິຍາ, ‘‘ສາມິ, ເຖໂຣ ອາຄໂຕ’’ຕິ ອາໂຣເຈສິ. ອຫໍ ປຎ຺ຎາສ ວສ຺ສານິ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ນ ຄຕປຸພ຺ໂພ, ກຕເຣນ ເມ ຄຸເຓນ ເຖໂຣ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ຄຈ຺ຉາຕິ ນໍ ວທຖາຕິ. ສາ ‘‘ອຕິຈ຺ຉຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ‘‘ອຸປາສກສ຺ສ ກາ ສຣີຣປ຺ປວຕ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ທຸພ຺ພໂລ, ຠນ຺ເຕຕິ. ເຖໂຣ ຆຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ‘‘ສີລໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ. ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ເທຖາຕິ. ເຖໂຣ ຕີຓິ ສຣຓານິ ທຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ສີລານິ ທາຕຸໍ ອາຣຠິ. ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈ ສີລານີຕິ ວຈນກາເລເຍວ ຊິວ຺ຫາ ປປຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ວຏ຺ຏິສ຺ສຕິ ເອຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄໂຕ. ໂສປິ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກຠວເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ນິພ຺ພຕ຺ຕກ຺ຂເຓເຍວ ຈ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ມຍາ ອິທໍ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ເຖຣໍ ນິສ຺ສາຍ ລທ຺ຘຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ເທວໂລກໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ‘‘ໂກ ເອໂສ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທມິຬໂທວາຣິໂກ’’ຕິ ອາຫ. ກຸຫິໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕສີຕິ? ຈາຕຸມຫາຣາຊິເກສຸ, ຠນ຺ເຕ, ສເຈ ເມ ອຍ຺ໂຍ ປຎ຺ຈ ສີລານິ ອທສ຺ສ, ອຸປຣິ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ອສ຺ສໍ. ອຫໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ຕ຺ວໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ປຸຕ຺ຕກາຕິ. ໂສ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເທວໂລກເມວ ຄໂຕ. ອິທໍ ຕາວ ກຸສລກມ຺ເມ ວຕ຺ຖຸ.

ອນ຺ຕຣຄງ຺ຄາຍ ປນ ມຫາວາຈກາລອຸປາສໂກ ນາມ ອໂຫສິ. ໂສ ຕິໍສ ວສ຺ສານິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣໍ ສຊ຺ຌາຍິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ເອວໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣໍ ສຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ໂອຠາສມຕ຺ຕມ຺ປິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍ, ພຸທ຺ຘສາສນໍ ອນິຍ຺ຍານິກໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ທິຏ຺ຐິວິປລ຺ລາສໍ ປຕ຺ວາ ກາລກິຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ມຫາຄງ຺ຄາຍ ນວອຸສຠິໂກ ສຸສຸມາຣເປໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ເອກໍ ສມຍໍ ກຈ຺ຉກຕິຕ຺ເຖນ ສຏ຺ຐິ ປາສາຓຕ຺ຖມ຺ຠສກຏານິ ອຄມໍສຸ. ໂສ ສພ຺ເພປິ ເຕ ໂຄເຓ ຈ ປາສາເຓ ຈ ຂາທິ. ອິທໍ ອກຸສລກມ຺ເມ ວຕ຺ຖຸ.

ເອເຕຫິ ປນ ຕີຫິ ມຸຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎາຓວເສນ ກຕໍ ກຏຕ຺ຕາ ວາ ປນ ກມ຺ມໍ ນາມ. ຕໍ ຍຖາ ນາມ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ຂິຕ຺ຕທຓ຺ຑໍ ຍຕ຺ຖ ວາ ຕຕ຺ຖ ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວເມວ ເຕສໍ ອຠາເວ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ວິປາກໍ ເທຕິ.

ຊນກໍ ນາມ ເອກໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຊເນຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິໍ ນ ຊເນຕິ, ປວຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎໍ ກມ຺ມໍ ວິປາກໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ. ຍຖາ ຫິ ມາຕາ ຊເນຕິເຍວ, ຘາຕິເຍວ ປນ ຊຄ຺ຄຕິ; ເອວເມວໍ ມາຕາ ວິຍ ປຏິສນ຺ຘິນິພ຺ພຕ຺ຕກໍ ຊນກກມ຺ມໍ, ຘາຕິ ວິຍ ປວຕ຺ເຕ ສມ຺ປຕ຺ຕກມ຺ມໍ. ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ ນາມ ກຸສເລປິ ລພ຺ຠຕິ ອກຸສເລປິ. ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ສຸຄຕິຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ກມ຺ມໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕ຺ວາ ອເນການິ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ ສຸຄຕິຠວສ຺ມິໍເຍວ ວິຈຣຕິ. ເອກຈ຺ໂຈ ອກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ທຸຄ຺ຄຕິຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ກມ຺ມໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕ຺ວາ ພຫູນິ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ ທຸຄ຺ຄຕິຠວສ຺ມິໍເຍວ ວິຈຣຕິ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ຊນກໍ ນາມ ກຸສລມ຺ປິ ໂຫຕິ ອກຸສລມ຺ປິ. ຕໍ ປຏິສນ຺ຘິຍມ຺ປິ ປວຕ຺ເຕປິ ຣູປາຣູປວິປາກກ຺ຂນ຺ເຘ ຊເນຕິ. ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ ປນ ວິປາກໍ ຊເນຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອຎ຺ເຎນ ກມ຺ເມນ ທິນ຺ນາຍ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ຊນິເຕ ວິປາເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສຸຂທຸກ຺ຂໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕິ, ອທ຺ຘານໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ອຸປປີຬກໍ ນາມ ອຎ຺ເຎນ ກມ຺ເມນ ທິນ຺ນາຍ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ຊນິເຕ ວິປາເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປີເຬຕິ ພາເຘຕິ, ອທ຺ຘານໍ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ນ ເທຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ນໂຍ – ກຸສລກມ຺ເມ ວິປຈ຺ຈມາເນ ອກຸສລກມ຺ມໍ ອຸປປີຬກໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວິປຈ຺ຈິຕຸໍ ນ ເທຕິ. ອກຸສລກມ຺ເມ ວິປຈ຺ຈມາເນ ກຸສລກມ຺ມໍ ອຸປປີຬກໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວິປຈ຺ຈິຕຸໍ ນ ເທຕິ. ຍຖາ ວຑ຺ຒມານກໍ ຣຸກ຺ຂໍ ວາ ຄຈ຺ຉໍ ວາ ລຕໍ ວາ ໂກຈິເທວ ທຓ຺ເຑນ ວາ ສຕ຺ເຖນ ວາ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ ວາ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ ວາ, ອຖ ໂສ ຣຸກ຺ໂຂ ວາ ຄຈ຺ໂຉ ວາ ລຕາ ວາ ວຑ຺ຒິຕຸໍ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ; ເອວເມວໍ ກຸສລໍ ວິປຈ຺ຈມານໍ ອກຸສເລນ ອຸປປີຬິຕໍ, ອກຸສລໍ ວາ ປນ ວິປຈ຺ຈມານໍ ກຸສເລນ ອຸປປີຬິຕໍ ວິປຈ຺ຈິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ຕຕ຺ຖ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕສ຺ສ ອກຸສລກມ຺ມໍ ກຸສລໍ ອຸປປີເຬສິ, ໂຈຣຆາຕກສ຺ສ ກຸສລກມ຺ມໍ ອກຸສລໍ ອຸປປີເຬສິ.

ຣາຊຄເຫ ກິຣ ວາຕກາຬໂກ ປຎ຺ຎາສ ວສ຺ສານິ ໂຈຣຆາຕກມ຺ມໍ ອກາສິ. ອຖ ນໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ – ‘‘ເທວ, ວາຕກາຬໂກ ມຫລ຺ລໂກ ໂຈເຣ ຆາເຕຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ. ‘‘ອປເນຖ ນໍ ຕສ຺ມາ ຐານນ຺ຕຣາຕິ. ອມຈ຺ຈາ ນໍ ອປເນຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ຐປຍິໍສຸ. ວາຕກາຬໂກປິ ຍາວ ຕໍ ກມ຺ມໍ ອກາສິ, ຕາວ ອຫຕວຕ຺ຖານິ ວາ ອຈ຺ຉາທິຕຸໍ ສຸຣຠິປຸປ຺ຜານິ ວາ ປິຬນ຺ຘິຕຸໍ ປາຍາສໍ ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອຸຈ຺ຉາທນນ຺ຫາປນໍ ວາ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕຸໍ ນາລຕ຺ຖ. ໂສ ‘‘ທີຆຣຕ຺ຕໍ ເມ ກິລິຏ຺ຐເວເສນ ຈຣິຕ’’ນ຺ຕິ ‘‘ປາຍາສໍ ເມ ປຈາຫີ’’ຕິ ຠຣິຍໍ ອາຓາເປຕ຺ວາ ນ຺ຫານີຍສມ຺ຠາຣານິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ນ຺ຫານຕິຕ຺ຖໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສີສໍ ນ຺ຫຕ຺ວາ ອຫຕວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຄນ຺ເຘ ວິລິມ຺ປິຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜານິ ປິຬນ຺ຘິຕ຺ວາ ຆຣໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສໍກິລິຏ຺ຐກມ຺ມໂຕ ຈມ຺ຫິ ອປຄໂຕ, ອຍ຺ໂຍ ຈ ເມ ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ຕຸຏ຺ຐມານໂສ ເຖຣໍ ຆຣໍ ເນຕ຺ວາ ນວສປ຺ປິສກ຺ກຣຈຸຓ຺ຓາຠິສງ຺ຂເຕນ ປາຍາເສນ ປຣິວິສິ. ເຖໂຣ ຕສ຺ສ ອນຸໂມທນມກາສິ. ໂສ ອນຸໂມທນໍ ສຸຕ຺ວາ ອນຸໂລມິກຂນ຺ຕິໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕມາໂນ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຕຣຸຓວຈ຺ຉາຍ ຄາວິຍາ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາປິໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕາວຕິໍສຠວເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຕຖາຄຕໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ໂຈຣຆາຕໂກ ອຊ຺ເຊວ ກິລິຏ຺ຐກມ຺ມໂຕ ອປນີໂຕ, ອຊ຺ເຊວ ກາລງ຺ກໂຕ, ກຫໍ ນຸ ໂຂ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ? ຕາວຕິໍສຠວເນ, ຠິກ຺ຂເວຕິ. ຠນ຺ເຕ, ໂຈຣຆາຕໂກ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ປຸຣິເສ ຆາເຕສິ, ຕຸມ຺ເຫ ຈ ເອວໍ ວເທຖ, ນຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ປາປກມ຺ມສ຺ສ ຜລນ຺ຕິ. ມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ອວຈຸຕ຺ຖ, ພລວກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕູປນິສ຺ສຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ຘມ຺ມເສນາປຕິສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ທຕ຺ວາ ອນຸໂມທນໍ ສຸຕ຺ວາ ອນຸໂລມິກຂນ຺ຕິໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ໂສ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕຕິ.

‘‘ສຸຠາສິຕໍ ສຸຓິຕ຺ວານ, ນາຄຣິໂຍ ໂຈຣຆາຕໂກ;

ອນຸໂລມຂນ຺ຕິໍ ລທ຺ຘານ, ໂມທຕີ ຕິທິວໍ ຄໂຕ’’ຕິ.

ອຸປຆາຕກໍ ປນ ສຍໍ ກຸສລມ຺ປິ ອກຸສລມ຺ປິ ສມານໍ ອຎ຺ຎໍ ທຸພ຺ພລກມ຺ມໍ ຆາເຕຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວິປາກໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກສ຺ສ ໂອກາສໍ ກໂຣຕິ. ເອວໍ ປນ ກມ຺ເມນ ກເຕ ໂອກາເສ ຕໍ ວິປາກໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸປຈ຺ເຉທກນ຺ຕິປິ ເອຕສ຺ເສວ ນາມໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ນໂຍ – ກຸສລກມ຺ມສ຺ສ ວິປຈ຺ຈນກາເລ ເອກໍ ອກຸສລກມ຺ມໍ ອຸຏ຺ຐາຍ ຕໍ ກມ຺ມໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປາເຕຕິ. ອກຸສລກມ຺ມສ຺ສປິ ວິປຈ຺ຈນກາເລ ເອກໍ ກຸສລກມ຺ມໍ ອຸຏ຺ຐາຍ ຕໍ ກມ຺ມໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປາເຕຕິ. ອິທໍ ອຸປຈ຺ເຉທກໍ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໂນ ກມ຺ມໍ ກຸສລຈ຺ເຉທກໍ ອໂຫສິ, ອງ຺ຄຸລິມາລຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອກຸສລຈ຺ເຉທກນ຺ຕິ. ເອວໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກປຣິຍາເຍນ ເອກາທສ ກມ຺ມານິ ວິຠຕ຺ຕານິ.

ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາເຍນ ປນ ໂສຬສ ກມ຺ມານິ ວິຠຕ຺ຕານິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ‘‘ອຕ຺ເຖກຈ຺ຈານິ ປາປການິ ກມ຺ມສມາທານານິ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫານິ ນ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕິ, ອຕ຺ເຖກຈ຺ຈານິ ປາປການິ ກມ຺ມສມາທານານິ ອຸປຘິສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫານິ ນ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕິ, ອຕ຺ເຖກຈ຺ຈານິ ປາປການິ ກມ຺ມສມາທານານິ ກາລສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫານິ ນ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕິ, ອຕ຺ເຖກຈ຺ຈານິ ປາປການິ ກມ຺ມສມາທານານິ ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫານິ ນ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອຕ຺ເຖກຈ຺ຈານິ ປາປການິ ກມ຺ມສມາທານານິ ຄຕິວິປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕິ, ອຸປຘິວິປຕ຺ຕິໍ, ກາລວິປຕ຺ຕິໍ, ປໂຍຄວິປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອຕ຺ເຖກຈ຺ຈານິ ກລ຺ຍາຓານິ ກມ຺ມສມາທານານິ ຄຕິວິປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫານິ ນ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕິ, ອຸປຘິວິປຕ຺ຕິ, ກາລວິປຕ຺ຕິ, ປໂຍຄວິປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫານິ ນ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອຕ຺ເຖກຈ຺ຈານິ ກລ຺ຍາຓານິ ກມ຺ມສມາທານານິ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕິ, ອຸປຘິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ, ກາລສມ຺ປຕ຺ຕິໍ, ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໘໑໐).

ຕຕ຺ຖ ປາປການີຕິ ລາມການິ. ກມ຺ມສມາທານານີຕິ ກມ຺ມຄ຺ຄຫຓານິ. ຄຫິຕສມາທິນ຺ນານໍ ກມ຺ມານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫານິ ນ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕີຕິອາທີສຸ ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓານຸຠວນາຣເຫ ກມ຺ເມ ວິຊ຺ຊມາເນເຍວ ສຸຄຕິຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ຕໍ ກມ຺ມໍ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫໍ ນ ວິປຈ຺ຈຕິ ນາມ. ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຕິພາຫິຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ນ ວິປຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ປນ ປາປກມ຺ເມນ ທາສິຍາ ວາ ກມ຺ມກາຣິຍາ ວາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຸປຘິສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕຠາວສມິທ຺ຘິຍໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອຖສ຺ສ ສາມິກາ ຕສ຺ສ ຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ນາຍໍ ກິລິຏ຺ຐກມ຺ມສ຺ສານຸຈ຺ຉວິໂກ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຊາຕປຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ຠຓ຺ຑາຄາຣິກາທິຏ຺ຐາເນສຸ ຐເປຕ຺ວາ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ປຣິຫຣນ຺ຕິ. ເອວຣູປສ຺ສ ກມ຺ມໍ ອຸປຘິສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫໍ ນ ວິປຈ຺ຈຕິ ນາມ. ໂຍ ປນ ປຐມກປ຺ປິກກາລສທິເສ ສຸລຠສມ຺ປນ຺ນຣສໂຠຊເນ ສຸຠິກ຺ຂກາເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ປາປກມ຺ມໍ ກາລສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫໍ ນ ວິປຈ຺ຈຕິ ນາມ. ໂຍ ປນ ສມ຺ມາປໂຍຄໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວຕິ, ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກາເລ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ປຏິກ຺ກມິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກາເລ ປຏິກ຺ກມຕິ, ປລາຍິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກາເລ ປລາຍຕິ. ລຎ຺ຊທານຍຸຕ຺ຕກາເລ ລຎ຺ຊໍ ເທຕິ, ໂຈຣິກຍຸຕ຺ຕກາເລ ໂຈຣິກໍ ກໂຣຕິ, ເອວຣູປສ຺ສ ປາປກມ຺ມໍ ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫໍ ນ ວິປຈ຺ຈຕິ ນາມ.

ທຸຄ຺ຄຕິຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ປາປກມ຺ມໍ ຄຕິວິປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ວິປຈ຺ຈຕິ ນາມ. ໂຍ ປນ ທາສິຍາ ວາ ກມ຺ມກາຣິຍາ ວາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ ທຸສ຺ສຓ຺ຐາໂນ, ‘‘ຍກ຺ໂຂ ນຸ ໂຂ ມນຸສ຺ໂສ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ວິມຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ໂສ ສເຈ ປຸຣິໂສ ໂຫຕິ, ອຖ ນໍ ‘‘ນາຍໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ’’ຕິ ຫຕ຺ຖິໍ ວາ ຣກ຺ຂາເປນ຺ຕິ ອສ຺ສໍ ວາ ໂຄເຓ ວາ, ຕິຓກຏ຺ຐາທີນິ ວາ ອາຫຣາເປນ຺ຕິ, ເຂຬສຣກໍ ວາ ຄຓ຺ຫາເປນ຺ຕິ. ສເຈ ອິຕ຺ຖີ ໂຫຕິ, ອຖ ນໍ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທີນໍ ຠຕ຺ຕມາສາທີນິ ວາ ປຈາເປນ຺ຕິ, ກຈວຣໍ ວາ ຉຑ຺ຑາເປນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ປນ ຊິຄຸຈ຺ຉນີຍກມ຺ມໍ ກາເຣນ຺ຕິ. ເອວຣູປສ຺ສ ປາປກມ຺ມໍ ອຸປຘິວິປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ວິປຈ຺ຈຕິ ນາມ. ໂຍ ປນ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂກາເລ ວາ ປຣິຫີນສມ຺ປຕ຺ຕິກາເລ ວາ ອນ຺ຕຣກປ຺ເປ ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ສ ປາປກມ຺ມໍ ກາລວິປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ວິປຈ຺ຈຕິ ນາມ. ໂຍ ປນ ປໂຍຄໍ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ນ ຊານາຕິ, ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກາເລ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ນ ຊານາຕິ…ເປ… ໂຈຣິກຍຸຕ຺ຕກາເລ ໂຈຣິກໍ ກາຕຸໍ ນ ຊານາຕິ, ຕສ຺ສ ປາປກມ຺ມໍ ປໂຍຄວິປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ວິປຈ຺ຈຕິ ນາມ.

ໂຍ ປນ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓານຸຠວນາຣເຫ ກມ຺ເມ ວິຊ຺ຊມາເນເຍວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທຸຄ຺ຄຕິຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ກມ຺ມໍ ຄຕິວິປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫໍ ນ ວິປຈ຺ຈຕິ ນາມ. ໂຍ ປນ ປຸຎ຺ຎານຸຠາເວນ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕາທີນໍ ເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ກາໂຓ ວາ ໂຫຕິ ກຸຓີ ວາ ຂຎ຺ໂຊ ວາ ປກ຺ຂຫໂຕ ວາ, ຕສ຺ສ ໂອປຣຊ຺ຊເສນາປຕິຠຓ຺ຑາຄາຣິກຏ຺ຐານາທີນິ ນ ອນຸຈ຺ຉວິການີຕິ ນ ເທນ຺ຕິ. ອິຈ຺ຈສ຺ສ ຕໍ ປຸຎ຺ຎໍ ອຸປຘິວິປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫໍ ນ ວິປຈ຺ຈຕິ ນາມ. ໂຍ ປນ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂກາເລ ວາ ປຣິຫີນສມ຺ປຕ຺ຕິກາເລ ວາ ອນ຺ຕຣກປ຺ເປ ວາ ມນຸສ຺ເສສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ກາລວິປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫໍ ນ ວິປຈ຺ຈຕິ ນາມ. ໂຍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປໂຍຄໍ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ນ ຊານາຕິ, ຕສ຺ສ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ປໂຍຄວິປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫໍ ນ ວິປຈ຺ຈຕິ ນາມ.

ກລ຺ຍາຓກມ຺ເມນ ປນ ສຸຄຕິຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ຕໍ ກມ຺ມໍ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ວິປຈ຺ຈຕິ ນາມ. ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕາທີນໍ ກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຸປຘິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາວສມິທ຺ຘິຍໍ ຐິຕສ຺ສ ເທວນຄເຣ ສມຸສ຺ສິຕຣຕນໂຕຣຓສທິສໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ສ ໂອປຣຊ຺ຊເສນາປຕິຠຓ຺ຑາຄາຣິກຏ຺ຐານາທີນິ ອນຸຈ຺ຉວິການີ’’ຕິ ທຫຣສ຺ເສວ ສໂຕ ຕານິ ຐານນ຺ຕຣານິ ເທນ຺ຕິ, ເອວຣູປສ຺ສ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ອຸປຘິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ວິປຈ຺ຈຕິ ນາມ. ໂຍ ປຐມກປ຺ປິເກສຸ ວາ ສຸລຠນ຺ນປານກາເລ ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ສ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ກາລສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ວິປຈ຺ຈຕິ ນາມ. ໂຍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປໂຍຄໍ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ຊານາຕິ, ຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ວິປຈ຺ຈຕິ ນາມ. ເອວໍ ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາເຍນ ໂສຬສ ກມ຺ມານິ ວິຠຕ຺ຕານິ.

ອປຣານິປິ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ຄປຣິຍາເຍນ ທ຺ວາທສ ກມ຺ມານິ ວິຠຕ຺ຕານິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ‘‘ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ອໂຫສິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ນາໂຫສິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມໍ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມໍ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໓໔).

ຕຕ຺ຖ ຍໍ ກມ຺ມໍ ອຕີເຕ ອາຍູຫິຕໍ ອຕີເຕເຍວ ວິປາກວາຣໍ ລຠິ, ປຏິສນ຺ຘິຊນກໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຊເນສິ, ຣູປຊນກໍ ຣູປໍ, ຕໍ ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ອໂຫສິ ກມ຺ມວິປາໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນ ວິປາກວາຣໍ ນ ລຠິ, ປຏິສນ຺ຘິຊນກໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຣູປຊນກໍ ວາ ຣູປໍ ຊເນຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ຕໍ ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ນາໂຫສິ ກມ຺ມວິປາໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນ ອຕີເຕ ອາຍູຫິຕໍ ເອຕຣຫິ ລທ຺ຘວິປາກວາຣໍ ປຏິສນ຺ຘິຊນກໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຊເນຕ຺ວາ ຣູປຊນກໍ ຣູປໍ ຊເນຕ຺ວາ ຐິຕໍ, ຕໍ ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ອລທ຺ຘວິປາກວາຣໍ ປຏິສນ຺ຘິຊນກໍ ວາ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຣູປຊນກໍ ວາ ຣູປໍ ຊເນຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ຕໍ ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນ ອຕີເຕ ອາຍູຫິຕໍ ອນາຄເຕ ວິປາກວາຣໍ ລຠິສ຺ສຕິ, ປຏິສນ຺ຘິຊນກໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຣູປຊນກໍ ຣູປໍ ຊເນຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ຕໍ ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ອນາຄເຕ ວິປາກວາຣໍ ນ ລຠິສ຺ສຕິ, ປຏິສນ຺ຘິຊນກໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຣູປຊນກໍ ວາ ຣູປໍ ຊເນຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ຕໍ ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍໍ ປນ ເອຕຣຫິ ອາຍູຫິຕໍ ເອຕຣຫິເຍວ ວິປາກວາຣໍ ລຠຕິ, ຕໍ ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນ ເອຕຣຫິ ວິປາກວາຣໍ ນ ລຠຕິ, ຕໍ ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນ ເອຕຣຫິ ອາຍູຫິຕໍ ອນາຄເຕ ວິປາກວາຣໍ ລຠິສ຺ສຕິ, ປຏິສນ຺ຘິຊນກໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຣູປຊນກໍ ຣູປໍ ຊເນຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ຕໍ ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມໍ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນ ວິປາກວາຣໍ ນ ລຠິສ຺ສຕິ, ປຏິສນ຺ຘິຊນກໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຣູປຊນກໍ ວາ ຣູປໍ ຊເນຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ຕໍ ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍໍ ປນານາຄເຕ ອາຍູຫິສ຺ສຕິ, ອນາຄເຕເຍວ ວິປາກວາຣໍ ລຠິສ຺ສຕິ, ປຏິສນ຺ຘິຊນກໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຣູປຊນກໍ ວາ ຣູປໍ ຊເນສ຺ສຕິ, ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມໍ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນ ວິປາກວາຣໍ ນ ລຠິສ຺ສຕິ, ປຏິສນ຺ຘິຊນກໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຣູປຊນກໍ ວາ ຣູປໍ ຊເນຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ຄປຣິຍາເຍນ ທ຺ວາທສ ກມ຺ມານິ ວິຠຕ຺ຕານິ.

ອິຕິ ອິມານິ ເຈວ ທ຺ວາທສ ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາເຍນ ວິຠຕ຺ຕານິ ຈ ໂສຬສ ກມ຺ມານິ ອຕ຺ຕໂນ ຐານາ ໂອສກ຺ກິຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕານິ ເອກາທສ ກມ຺ມານິເຍວ ຠວນ຺ຕິ. ຕານິປິ ຕໂຕ ໂອສກ຺ກິຕ຺ວາ ຕີຓິເຍວ ກມ຺ມານິ ໂຫນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ, ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍໍ, ອປຣປຣິຍາຍເວທນີຍນ຺ຕິ. ເຕສໍ ສງ຺ກມນໍ ນຕ຺ຖິ, ຍຖາຐາເນເຍວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ຍທິ ຫິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ກມ຺ມໍ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍໍ ວາ ອປຣປຣິຍາຍເວທນີຍໍ ວາ ຠເວຍ຺ຍ, ‘‘ທິຏ຺ເຐ ວາ ຘມ຺ເມ’’ຕິ ສຕ຺ຖາ ນ ວເທຍ຺ຍ. ສເຈປິ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ວາ ອປຣປຣິຍາຍເວທນີຍໍ ວາ ຠເວຍ຺ຍ, ‘‘ອຸປປຊ຺ຊ ວາ’’ຕິ ສຕ຺ຖາ ນ ວເທຍ຺ຍ. ອຖາປິ ອປຣປຣິຍາຍເວທນີຍໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ວາ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍໍ ວາ ຠເວຍ຺ຍ, ‘‘ອປເຣ ວາ ປຣິຍາເຍ’’ຕິ ສຕ຺ຖາ ນ ວເທຍ຺ຍ.

ສຸກ຺ກປກ຺ເຂປິ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ປນ ໂລເຠ ວິຄເຕຕິ ໂລເຠ ອປຄເຕ ນິຣຸທ຺ເຘ. ຕາລວຕ຺ຖຸກຕນ຺ຕິ ຕາລວຕ຺ຖຸ ວິຍ ກຕໍ, ມຕ຺ຖກຈ຺ຉິນ຺ນຕາໂລ ວິຍ ປຸນ ອວິຣຸຬ຺ຫິສຠາວໍ ກຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຠາວໍ ກຕນ຺ຕິ ອນຸອຠາວໍ ກຕໍ, ຍຖາ ປຸນ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ກຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວສ຺ສູຕິ ເອວໍ ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ເອວເມວ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ພີຊານິ ວິຍ ກຸສລາກຸສລໍ ກມ຺ມໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ຕານິ ອຄ຺ຄິນາ ຑຫນປຸຣິໂສ ວິຍ ໂຍຄາວຈໂຣ, ອຄ຺ຄິ ວິຍ ມຄ຺ຄຎາຓໍ, ອຄ຺ຄິໍ ທຕ຺ວາ ພີຊານໍ ຑຫນກາໂລ ວິຍ ມຄ຺ຄຎາເຓນ ກິເລສານໍ ທຑ຺ຒກາໂລ, ມສິກຕກາໂລ ວິຍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ຉິນ຺ນມູລເກ ກຕ຺ວາ ຐປິຕກາໂລ, ມຫາວາເຕ ໂອປຸນິຕ຺ວາ ນທິຍາ ວາ ປວາເຫຕ຺ວາ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຕກາໂລ ວິຍ ອຸປາທິນ຺ນກສນ຺ຕານສ຺ສ ນິໂຣເຘນ ຉິນ຺ນມູລການໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກຠາເວນ ນິຣຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຸນ ຠວສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອຄ຺ຄຫິຕກາໂລ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ໂມຫຊຎ຺ຈາປວິທ຺ທສູຕິ ໂມຫຊຎ຺ຈາປິ ອວິທ຺ທສຸ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍໍ ໂສ ອວິທູ ອນ຺ຘພາໂລ ໂລຠຊຎ຺ຈ ໂທສຊຎ຺ຈ ໂມຫຊຎ຺ຈາຕິ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ເອວໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ຍໍ ເຕນ ປກຕໍ ກມ຺ມໍ ອປ຺ປໍ ວາ ຍທິ ວາ ພຫຸໍ. ອິເຘວ ຕໍ ເວທນິຍນ຺ຕິ ຕໍ ກມ຺ມໍ ເຕນ ພາເລນ ອິຘ ສເກ ອຕ຺ຕຠາເວເຍວ ເວທນີຍໍ, ຕສ຺ເສວ ຕໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຕ຺ຖຸໍ ອຎ຺ຎໍ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປຈ຺ຈນຕ຺ຖາຍ ອຎ຺ຎໍ ວຕ຺ຖຸ ນຕ຺ຖິ. ນ ຫິ ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ ກມ຺ມໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມາ ໂລຠຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ, ໂມຫຊຎ຺ຈາປິ ວິທ຺ທສູຕິ ຕສ຺ມາ ໂຍ ວິທູ ເມຘາວີ ປຓ຺ຑິໂຕ ຕໍ ໂລຠຊາທິເຠທໍ ກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ, ໂສ ວິຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປາທຍໍ ຠິກ຺ຂຸ, ສພ຺ພາ ທຸຄ຺ຄຕິໂຍ ຊເຫ, ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄວິຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕໍ ວາ ປນ ວິຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ ສພ຺ພາ ທຸຄ຺ຄຕິໂຍ ຊຫຕິ. ເທສນາສີສເມເວຕໍ, ສຸຄຕິໂຍປິ ປນ ໂສ ຂີຓາສໂວ ຊຫຕິເຍວ. ຍມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ຕສ຺ມາ ໂລຠຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອຕ຺ຖາປິ ໂລຠໂທສສີເສນ ໂລຠຊຎ຺ຈ ໂທສຊຎ຺ຈ ກມ຺ມເມວ ນິທ຺ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸປິ ຄາຖາຍປິ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏເມວ ກຖິຕນ຺ຕິ.