໔. ເທວທູຕວຄ຺ໂຄ

໑. ສພ຺ຣຫ຺ມກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໑. ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ປຐເມ ອຊ຺ຌາຄາເຣຕິ ສເກ ຆເຣ. ປູຊິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຍໍ ຆເຣ ອຕ຺ຖິ, ເຕນ ປຏິຊຄ຺ຄິຕາ ໂຄປິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຕິ ມາຕາປິຕຸປູຊການິ ກຸລານິ ມາຕາປິຕູຫິ ສພ຺ຣຫ຺ມການີຕິ ປກາເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເນສໍ ສປຸພ຺ພາຈຣິຍກາທິຠາວໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ສປຸພ຺ພາຈຣິຍການີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມາຕິອາທີນິ ເຕສໍ ພ຺ຣຫ຺ມາທິຠາວສາຘນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕານິ. ພຫຸກາຣາຕິ ປຸຕ຺ຕານໍ ພຫູປກາຣາ. ອາປາທກາຕິ ຊີວິຕສ຺ສ ອາປາທກາ. ປຸຕ຺ຕການໍ ຫິ ມາຕາປິຕູຫິ ຊີວິຕໍ ອາປາທິຕໍ ປາລິຕໍ ຆຏິຕໍ ອນຸປ຺ປພນ຺ເຘນ ປວຕ຺ຕິຕໍ. ໂປສກາຕິ ຫຕ຺ຖປາເທ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຫທຍໂລຫິຕໍ ປາເຍຕ຺ວາ ໂປເສຕາໂຣ. ອິມສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ທສ຺ເສຕາໂຣຕິ ປຸຕ຺ຕານໍ ຫິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓສ຺ສ ທສ຺ສນໍ ນາມ ມາຕາປິຕໂຣ ນິສ຺ສາຍ ຊາຕນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ທສ຺ເສຕາໂຣ ນາມ.

ພ຺ຣຫ຺ມາຕິ ມາຕາປິຕໂຣຕິ ເສຏ຺ຐາຘິວຈນໍ. ຍຖາ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ຈຕສ຺ໂສ ຠາວນາ ອວິຊຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ ເມຕ຺ຕາ ກຣຸຓາ ມຸທິຕາ ອຸເປກ຺ຂາຕິ, ເອວເມວ ມາຕາປິຕູນໍ ປຸຕ຺ຕເກສຸ ຈຕສ຺ໂສ ຠາວນາ ອວິຊຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕາ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ເວທິຕພ຺ພາ – ກຸຈ຺ຉິຄຕສ຺ມິໍ ຫິ ທາຣເກ ‘‘ກທາ ນຸ ໂຂ ປຸຕ຺ຕກໍ ອໂຣຄໍ ປຣິປຸຓ຺ຓງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ມາຕາປິຕູນໍ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍທາ ປເນສ ມນ຺ໂທ ອຸຕ຺ຕານເສຍ຺ຍໂກ ອູກາຫິ ວາ ມງ຺ກຸລາທີຫິ ປາຓເກຫິ ທຏ຺ໂຐ ທຸກ຺ຂເສຍ຺ຍາຍ ວາ ປນ ປີຬິໂຕ ປໂຣທຕິ ວິຣວຕິ, ຕທາສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ມາຕາປິຕູນໍ ກາຣຸຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອາຘາວິຕ຺ວາ ວິຘາວິຕ຺ວາ ກີຬນກາເລ ປນ ໂລຠນີຍວຍສ຺ມິໍ ວາ ຐິຕກາເລ ທາຣກໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ມາຕາປິຕູນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສປ຺ປິມຓ຺ເຑ ປກ຺ຂິຕ຺ຕສຕວິຫຕກປ຺ປາສປິຈຸປຏລໍ ວິຍ ມຸທຸກໍ ໂຫຕິ ອາໂມທິຕໍ ປໂມທິຕໍ, ຕທາ ເຕສໍ ມຸທິຕາ ລພ຺ຠຕິ. ຍທາ ປເນສ ປຸຕ຺ໂຕ ທາຣາຠຣຓໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ, ຕທາ ມາຕາປິຕູນໍ ‘‘ສກ຺ໂກຕິ ທານິ ໂນ ປຸຕ຺ຕໂກ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ຍາເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠາໂວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ອຸເປກ຺ຂາ ລພ຺ຠຕີຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມາຕິ ມາຕາປິຕໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຸພ຺ພາຈຣິຍາຕິ ວຸຈ຺ຈເຣຕິ ມາຕາປິຕໂຣ ຫິ ຊາຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ເອວໍ ນິສີທ, ເອວໍ ຕິຏ຺ຐ, ເອວໍ ຄຈ຺ຉ, ເອວໍ ສຍ, ເອວໍ ຂາທ, ເອວໍ ຠຸຎ຺ຊ, ອຍໍ ເຕ, ຕາຕາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ອຍໍ ຠາຕິກາຕິ, ອຍໍ ຠຄິນີຕິ, ອິທໍ ນາມ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອິທໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອສຸກໍ ນາມ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອສຸກໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຄາຫາເປນ຺ຕິ ສິກ຺ຂາເປນ຺ຕິ. ອຖາປຣຠາເຄ ອຎ຺ເຎ ອາຈຣິຍາ ຫຕ຺ຖິສິປ຺ປອສ຺ສສິປ຺ປຣຖສິປ຺ປຘນຸສິປ຺ປຖຣຸສິປ຺ປມຸທ຺ທາຄຓນາທີນິ ສິກ຺ຂາເປນ຺ຕິ. ອຎ຺ໂຎ ສຣຓານິ ເທຕິ, ອຎ຺ໂຎ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ, ອຎ຺ໂຎ ປພ຺ພາເຊຕິ, ອຎ຺ໂຎ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຕິ, ອຎ຺ໂຎ ອຸປສມ຺ປາເທຕິ, ອຎ຺ໂຎ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄາທີນິ ປາເປຕິ. ອິຕິ ສພ຺ເພປິ ເຕ ປຈ຺ຉາຈຣິຍາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ມາຕາປິຕໂຣ ປນ ສພ຺ພປຐມາ, ເຕນາຫ – ‘‘ປຸພ຺ພາຈຣິຍາຕິ ວຸຈ຺ຈເຣ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ວຸຈ຺ຈເຣຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ກຖິຍນ຺ຕິ. ອາຫຸເນຍ຺ຍາ ຈ ປຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ປຸຕ຺ຕານໍ ອາຫຸຕໍ ປາຫຸຕໍ ອຠິສງ຺ຂຕໍ ອນ຺ນປານາທິໍ ອຣຫນ຺ຕິ, ອນຸຈ຺ຉວິກາ ຕໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕຸໍ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອາຫຸເນຍ຺ຍາ ຈ ປຸຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຊາຍ ອນຸກມ຺ປກາຕິ ປເຣສໍ ປາເຓ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາປິ ອຕ຺ຕໂນ ປຊໍ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ຕິ ໂຄປາຍນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ປຊາຍ ອນຸກມ຺ປກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ນມສ຺ເສຍ຺ຍາຕິ ນໂມ ກເຣຍ຺ຍ. ສກ຺ກເຣຍ຺ຍາຕິ ສກ຺ກາເຣນ ປຏິມາເນຍ຺ຍ. ອິທານິ ຕໍ ສກ຺ກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອນ຺ເນນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອນ຺ເນນາຕິ ຍາຄຸຠຕ຺ຕຂາທນີເຍນ. ປາເນນາຕິ ອຏ຺ຐວິຘປາເນນ. ວຕ຺ເຖນາຕິ ນິວາສນປາຣຸປນເກນ ວຕ຺ເຖນ. ສຍເນນາຕິ ມຎ຺ຈປີຐານຸປ຺ປທາເນນ. ອຸຈ຺ຉາທເນນາຕິ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ ປຏິວິໂນເທຕ຺ວາ ສຸຄນ຺ຘກຣຓຸຈ຺ຉາທເນນ. ນ຺ຫາປເນນາຕິ ສີເຕ ອຸຓ຺ໂຫທເກນ, ອຸຓ຺ເຫ ສີໂຕທເກນ ຄຕ຺ຕານິ ປຣິສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ນ຺ຫາປເນນ. ປາທານໍ ໂຘວເນນາຕິ ອຸຓ຺ໂຫທກສີໂຕທເກຫິ ປາທໂຘວເນນ ເຈວ ເຕລມກ຺ຂເນນ ຈ. ເປຈ຺ຈາຕິ ປຣໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ. ສຄ຺ເຄ ປໂມທຕີຕິ ອິຘ ຕາວ ມາຕາປິຕູສຸ ປາຣິຈຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ປາຣິຈຣິຍກາຣຓາ ຕໍ ປຓ຺ຑິຕມນຸສ຺ສາ ອິເຘວ ປສໍສນ຺ຕິ, ປຣໂລກໍ ປນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຄ຺ເຄ ຐິໂຕ ໂສ ມາຕາປິຕຸອຸປຏ຺ຐາໂກ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕີຫິ ອາໂມທຕິ ປໂມທຕີຕິ.

໒. ອານນ຺ທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໒. ທຸຕິເຍ ຕຖາຣູໂປຕິ ຕຖາຊາຕິໂກ. ສມາຘິປຏິລາໂຠຕິ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາລາໂຠ. ອິມສ຺ມິໍ ຈ ສວິຎ຺ຎາຓເກຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປຣສ຺ສ ຈາຕິ ອຸຠເຍສມ຺ປິ ກາໂຍ ສວິຎ຺ຎາຓກຏ຺ເຐນ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຫງ຺ກາຣມມງ຺ກາຣມານານຸສຍາຕິ ອຫງ຺ກາຣທິຏ຺ຐິ ຈ ມມງ຺ກາຣຕຓ຺ຫາ ຈ ມານານຸສໂຍ ຈາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປຣສ຺ສ ຈ ກິເລສາ. ນາສ຺ສູຕິ ນ ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ພຫິທ຺ຘາ ຈ ສພ຺ພນິມິຕ຺ເຕສູຕິ ຣູປນິມິຕ຺ຕໍ, ສທ຺ທນິມິຕ຺ຕໍ, ຄນ຺ຘນິມິຕ຺ຕໍ, ຣສນິມິຕ຺ຕໍ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ສສ຺ສຕາທິນິມິຕ຺ຕໍ, ປຸຄ຺ຄລນິມິຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວຣູເປສຸ ຈ ພຫິທ຺ຘາ ສພ຺ພນິມິຕ຺ເຕສຸ. ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຜລສມາຘິຎ຺ເຈວ ຜລຎາຓຎ຺ຈ. ສິຍາຕິ ຠເວຍ຺ຍ.

ອິຘານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸໂນຕິ, ອານນ຺ທ, ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ຠິກ຺ຂຸໂນ. ເອຕໍ ສນ຺ຕໍ ເອຕໍ ປຓີຕນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ. ນິພ຺ພານໍ ຫິ ກິເລສານໍ ສນ຺ຕຕາຍ ສນ຺ຕໍ ນາມ, ນິພ຺ພານໍ ສນ຺ຕນ຺ຕິ ສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາວ ທິວສມ຺ປິ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ສນ຺ຕນ຺ເຕວ ປວຕ຺ຕຕີຕິປິ ສນ຺ຕໍ. ປຓີຕນ຺ຕິ ສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສາປິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ປຓີຕນ຺ເຕວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ນິພ຺ພານໍ ປຓີຕໍ ນາມ. ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖຕິອາທີນິປິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນານິ. ‘‘ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖ’’ຕິ ສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຫິ ທິວສຠາຄມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖເຕວ ປວຕ຺ຕຕິ…ເປ… ຕຖາ ຕີສຸ ຠເວສຸ ວານສງ຺ຂາຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ອຠາເວນ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາເມ ຕສ຺ມິໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ນິພ຺ພານໍ ນິພ຺ພານນ຺ເຕວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖຕິອາທີນິ ນາມານິ ລຠຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ອຏ຺ຐວິເຘ ອາໂຠຄສມນ຺ນາຫາເຣ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ເອໂກປິ ລພ຺ຠຕິ, ທ຺ເວປິ ສພ຺ເພປິ ລພ຺ຠນ຺ເຕວ.

ສງ຺ຂາຍາຕິ ຎາເຓນ ຊານິຕ຺ວາ. ປໂຣປຣານີຕິ ປຣານິ ຈ ໂອປຣານິ ຈ. ປຣອຕ຺ຕຠາວສກອຕ຺ຕຠາວານິ ຫິ ປຣານິ ຈ ໂອປຣານິ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສາຕິ ຍສ຺ສ ອຣຫໂຕ. ອິຎ຺ຊິຕນ຺ຕິ ຣາຄິຎ຺ຊິຕໍ ໂທສໂມຫມານທິຏ຺ຐິກິເລສທຸຈ຺ຈຣິຕິຎ຺ຊິຕນ຺ຕິ ອິມານິ ສຕ຺ຕ ອິຎ຺ຊິຕານິ ຈລິຕານິ ຜນ຺ທິຕານິ. ນຕ຺ຖິ ກຸຫິຎ຺ຈີຕິ ກຕ຺ຖຈິ ເອກາຣມ຺ມເຓປິ ນຕ຺ຖິ. ສນ຺ໂຕຕິ ປຈ຺ຈນີກກິເລສານໍ ສນ຺ຕຕາຍ ສນ຺ໂຕ. ວິຘູໂມຕິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິຘູມວິຣຫິໂຕ. ອນີໂຆຕິ ຣາຄາທິອີຆວິຣຫິໂຕ. ນິຣາໂສຕິ ນິຕ຺ຕຓ຺ໂຫ. ອຕາຣີຕິ ຕິຓ຺ໂຓ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ໂຓ ສມຕິກ຺ກນ຺ໂຕ. ໂສຕິ ໂສ ອຣຫໍ ຂີຓາສໂວ. ຊາຕິຊຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຊາຕິຊຣາຄຫເຓເນວ ພ຺ຍາຘິມຣຓມ຺ປິ ຄຫິຕເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕປິ ຄາຖາຍປິ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕິເຍວ ກຖິຕາຕິ.

໓. ສາຣິປຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໓. ຕຕິເຍ ສໍຂິຕ຺ເຕນາຕິ ມາຕິກາຐປເນນ. ວິຕ຺ຖາເຣນາຕິ ຐປິຕມາຕິກາວິຠຊເນນ. ສໍຂິຕ຺ຕວິຕ຺ຖາເຣນາຕິ ກາເລ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ກາເລ ວິຕ຺ຖາເຣນ. ອຎ຺ຎາຕາໂຣ ຈ ທຸລ຺ລຠາຕິ ປຏິວິຊ຺ຌນກປຸຄ຺ຄລາ ປນ ທຸລ຺ລຠາ. ອິທໍ ຠຄວາ ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຎາຓໍ ຆຏ຺ເຏມີ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ກເຖສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຖໂຣ ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອາຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນ ວທຕິ, ອຘິປ຺ປາເຍນ ປນ ‘‘ວິສ຺ສຕ຺ຖາ ຕຸມ຺ເຫ, ຠນ຺ເຕ, ເທເສຖ, ອຫໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ເທສິຕໍ ຘມ຺ມໍ ນຍສເຕນ ນຍສຫສ຺ເສນ ປຏິວິຊ຺ຌິສ຺ສາມິ, ມເມສ ຠາໂຣ ໂຫຕູ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ເທສນາຍ ອຸສ຺ສາເຫນ຺ໂຕ ເອຕສ຺ສ ຠຄວາ ກາໂລຕິອາທິມາຫ.

ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ມາຕິຫາຕິ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ສວິຎ຺ຎາຓເກຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ອຈ຺ເຉຈ຺ຉິ ຕຓ຺ຫນ຺ຕິ ມຄ຺ຄຎາຓສຕ຺ເຖນ ຕຓ຺ຫໍ ຉິນ຺ທິ. ວິວຕ຺ຕຍິ ສໍໂຍຊນນ຺ຕິ ທສວິຘມ຺ປິ ສໍໂຍຊນໍ ສມູລກໍ ອຸພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຉຑ຺ເຑສິ. ສມ຺ມາ ມານາຠິສມຍາ ອນ຺ຕມກາສິ ທຸກ຺ຂສ຺ສາຕິ ສມ຺ມາ ອຸປາເຍນ ສມ຺ມາ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ນວວິຘສ຺ສ ມານສ຺ສ ປຫານາຠິສມເຍນ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕມກາສິ. ອິທຎ຺ຈ ປນ ເມຕໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕນ຺ຕິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ມຍາ ປາຣາຍເນ ອຸທຍປຎ຺ເຫ ອິທໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິເມວ ສນ຺ຘາຍ ເອຕໍ ຠາສິຕໍ.

ອິທານິ ຍໍ ຕໍ ຠຄວຕາ ຠາສິຕໍ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ປຫານໍ ກາມສຎ຺ຎານນ຺ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ອຸທຍປຎ຺ເຫ ຈ ເອຕໍ ປທໍ ‘‘ປຫານໍ ກາມຈ຺ຉນ຺ທານ’’ນ຺ຕິ (ສຸ. ນິ. ໑໑໑໒; ຈູຬນິ. ອຸທຍມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທໂສ ໗໕) ອາຄຕໍ, ອິຘ ປນ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣຠາຓເກຫິ ‘‘ກາມສຎ຺ຎານ’’ນ຺ຕິ ອາໂຣປິຕໍ. ຕຕ຺ຖ ພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ນານໍ, ອຕ຺ໂຖ ປນ ເອໂກເຍວ. ກາມສຎ຺ຎານນ຺ຕິ ກາເມ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນສຎ຺ຎານໍ, ອຏ຺ຐຫິ ວາ ໂລຠສຫຄຕຈິຕ຺ເຕຫິ ສຫຊາຕສຎ຺ຎານໍ. ໂທມນສ຺ສານ ຈູຠຍນ຺ຕິ ເອຕາສຎ຺ຈ ກາມສຎ຺ຎານໍ ເຈຕສິກໂທມນສ຺ສານຎ຺ຈາຕິ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ປຫານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປຫານສງ຺ຂາຕໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ອຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ ປພ຺ຣູມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິທ຺ເທເສ ປນ ‘‘ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ຈ ໂທມນສ຺ສສ຺ສ ຈ ອຸຠິນ຺ນໍ ປຫານໍ ວູປສມໍ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິໍ ອມຕໍ ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬນິ. ອຸທຍມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທໂສ ໗໕) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຫານນ຺ຕິ ຫິ ຂີຓາກາຣສງ຺ຂາໂຕ ວູປສໂມປິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ກິເລເສ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ໂຕ ມຄ຺ໂຄປິ, ກິເລສປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິສງ຺ຂາຕໍ ຜລມ຺ປິ, ຍໍ ອາຄມ຺ມ ກິເລສາ ປຫີຍນ຺ຕິ, ຕໍ ອມຕໍ ນິພ຺ພານມ຺ປິ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຕານິ ປທານິ ອາຄຕານິ. ‘‘ອຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ ປພ຺ຣູມີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ປນ ອຣຫຕ຺ຕຜລເມວ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຖິນສ຺ສ ຈ ປນູທນນ຺ຕິປິ ຖິນສ຺ສ ຈ ປນູທນນ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ອຣຫຕ຺ຕຜລເມວ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈານໍ ນິວາຣຓນ຺ຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈນິວາຣຓສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ຜລເມວ ອຘິປ຺ເປຕໍ.

ອຸເປກ຺ຂາສຕິສໍສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິເກ ຜເລ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ອຸເປກ຺ຂາຍ ຈ ສຕິຍາ ຈ ສໍສຸທ຺ຘໍ. ຘມ຺ມຕກ຺ກປຸເຣຊວນ຺ຕິ ຘມ຺ມຕກ຺ໂກ ວຸຈ຺ຈຕິ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ, ໂສ ອາທິໂຕ ໂຫຕິ, ປຸຣໂຕ ໂຫຕິ, ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ໂຫຕິ ອຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂສ຺ສາຕິ ຘມ຺ມຕກ຺ກປຸເຣຊໂວ. ຕໍ ຘມ຺ມຕກ຺ກປຸເຣຊວໍ. ອຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍປຣິໂຍສາເນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິໂມກ຺ຂໍ, ອຎ຺ຎາຍ ວາ ວິໂມກ຺ຂໍ ອຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວິຊ຺ຊາຍ ປເຠທນນ຺ຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ປເຠທນນ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ, ອວິຊ຺ຊາຍ ປເຠທນສງ຺ຂາຕໍ ວາ ນິພ຺ພານໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ເອວໍລທ຺ຘນາມໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລເມວ. ອິຕິ ສພ຺ເພຫິປິ ອິເມຫິ ປຫານນ຺ຕິອາທີຫິ ປເທຫິ ອຣຫຕ຺ຕຜລເມວ ປກາສິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໔. ນິທານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ນິທານານີຕິ ກາຣຓານິ. ກມ຺ມານນ຺ຕິ ວຏ຺ຏຄາມິກມ຺ມານໍ. ໂລໂຠ ນິທານໍ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍາຕິ ລຸພ຺ຠນປລຸພ຺ຠນສຠາໂວ ໂລໂຠ ວຏ຺ຏຄາມິກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍ ປິຓ຺ຑກຣຓຕ຺ຖາຍ ນິທານໍ ກາຣຓໍ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂທໂສຕິ ທຸສ຺ສນປທຸສ຺ສນສຠາໂວ ໂທໂສ. ໂມໂຫຕິ ມຸຍ຺ຫນປມຸຍ຺ຫນສຠາໂວ ໂມໂຫ.

ໂລຠປກຕນ຺ຕິ ໂລເຠນ ປກຕໍ, ໂລຠາຠິຠູເຕນ ລຸທ຺ເຘນ ຫຸຕ຺ວາ ກຕກມ຺ມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂລຠໂຕ ຊາຕນ຺ຕິ ໂລຠຊໍ. ໂລໂຠ ນິທານມສ຺ສາຕິ ໂລຠນິທານໍ. ໂລໂຠ ສມຸທໂຍ ອສ຺ສາຕິ ໂລຠສມຸທຍໍ. ສມຸທໂຍຕິ ປຈ຺ຈໂຍ, ໂລຠປຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຕ຺ຖສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາໂວ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີຕິ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ອສ຺ສ ໂລຠຊກມ຺ມວໂຕ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາໂວ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ຂນ຺ຘາ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕໍ ກມ຺ມໍ ວິປຈ຺ຈຕີຕິ ເຕສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຕໍ ກມ຺ມໍ ວິປຈ຺ຈຕິ. ທິຏ຺ເຐ ວາ ຘມ຺ເມຕິອາທິ ຍສ຺ມາ ຕໍ ກມ຺ມໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ວາ ໂຫຕິ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍໍ ວາ ອປຣປຣິຍາຍເວທນີຍໍ ວາ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ປເຠທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອຂຓ຺ຑານີຕິ ອຠິນ຺ນານິ. ອປູຕີນີຕິ ປູຕິຠາເວນ ອພີຊຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຕ຺ຕານິ. ອວາຕາຕປຫຕານີຕິ ນ ວາເຕນ ນ ຈ ອາຕເປນ ຫຕານິ. ສາຣາທານີຕິ ຄຫິຕສາຣານິ ສາຣວນ຺ຕານິ ນ ນິສ຺ສາຣານິ. ສຸຂສຍິຕານີຕິ ສນ຺ນິຈຍຠາເວນ ສຸຂໍ ສຍິຕານິ. ສຸເຂຕ຺ເຕຕິ ມຓ຺ຑເຂຕ຺ເຕ. ສຸປຣິກມ຺ມກຕາຍ ຠູມິຍາຕິ ນງ຺ຄລກສເນນ ເຈວ ອຏ຺ຐທນ຺ຕເກນ ຈ ສຸຏ຺ຐຸ ປຣິກມ຺ມກຕາຍ ເຂຕ຺ຕຠູມິຍາ. ນິກ຺ຂິຕ຺ຕານີຕິ ຐປິຕານິ ໂຣປິຕານິ. ອນຸປ຺ປເວຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ອນຸປ຺ປເວເສຍ຺ຍ. ວຸທ຺ຘິນ຺ຕິອາທີສຸ ອຸທ຺ຘຄ຺ຄມເນນ ວຸທ຺ຘິໍ, ເຫຏ຺ຐາ ມູລປ຺ປຕິຏ຺ຐາເນນ ວິຣູຬ຺ຫິໍ, ສມນ຺ຕາ ວິຕ຺ຖາຣິກຠາເວນ ເວປຸລ຺ລໍ.

ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ທິຏ຺ເຐ ວາ ຘມ຺ເມຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ອສມ຺ໂມຫຕ຺ຖໍ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ກມ຺ມວິຠຕ຺ຕິ ນາມ ກເຖຕພ຺ພາ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກປຣິຍາເຍນ ຫິ ເອກາທສ ກມ຺ມານິ ວິຠຕ຺ຕານິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍໍ ອປຣປຣິຍາຍເວທນີຍໍ, ຍຄ຺ຄຣຸກໍ ຍພ຺ພຫຸລໍ ຍທາສນ຺ນໍ ກຏຕ຺ຕາ ວາ ປນ ກມ຺ມໍ, ຊນກໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ ອຸປປີຬກໍ ອຸປຆາຕກນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອກຊວນວີຖິຍໍ ສຕ຺ຕສຸ ຈິຕ຺ເຕສຸ ກຸສລາ ວາ ອກຸສລາ ວາ ປຐມຊວນເຈຕນາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍກມ຺ມໍ ນາມ. ຕໍ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປາກໍ ເທຕິ ກາກວຬິຍປຸຓ຺ຓເສຏ຺ຐີນໍ ວິຍ ກຸສລໍ, ນນ຺ທຍກ຺ຂນນ຺ທມາຓວກນນ຺ທໂຄຆາຕກໂກກາລິຍສຸປ຺ປພຸທ຺ຘເທວທຕ຺ຕຈິຎ຺ຈມາຓວິການໍ ວິຍ ຈ ອກຸສລໍ. ຕຖາ ອສກ຺ໂກນ຺ຕໍ ປນ ອໂຫສິກມ຺ມໍ ນາມ ໂຫຕິ, ອວິປາກໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕໍ ມິຄລຸທ຺ທໂກປມາຍ ສາເຘຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ຫິ ມິຄລຸທ຺ທເກນ ມິຄໍ ທິສ຺ວາ ຘນຸໍ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຂິຕ຺ໂຕ ສໂຣ ສເຈ ນ ວິຣຊ຺ຌຕິ, ຕໍ ມິຄໍ ຕຕ຺ເຖວ ປາເຕຕິ, ອຖ ນໍ ມິຄລຸທ຺ທໂກ ນິຈ຺ຈມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ເຉຕ຺ວາ ມໍສໍ ອາທາຍ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ໂຕເສນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ. ສເຈ ປນ ວິຣຊ຺ຌຕິ, ມິໂຄ ປລາຍິຕ຺ວາ ປຸນ ຕໍ ທິສໍ ນ ໂອໂລເກຕິ. ເອວໍ ສມ຺ປທມິທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສຣສ຺ສ ອວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ມິຄວິຊ຺ຌນໍ ວິຍ ຫິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກວາຣປຏິລາໂຠ, ອວິຊ຺ຌນໍ ວິຍ ອວິປາກຠາວາຍ ສມ຺ປຊ຺ຊນນ຺ຕິ.

ອຕ຺ຖສາຘິກາ ປນ ສຕ຺ຕມຊວນເຈຕນາ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍກມ຺ມໍ ນາມ. ຕໍ ອນນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປາກໍ ເທຕິ. ຕໍ ປເນຕໍ ກຸສລປກ຺ເຂ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິວເສນ, ອກຸສລປກ຺ເຂ ປຎ຺ຈານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິລາຠີ ເອກາຍ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ປຎ຺ຈນ຺ນມ຺ປິ ອານນ຺ຕຣິຍານໍ ກຕ຺ຕາ ເອເກນ ກມ຺ເມນ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ເສສສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ກມ຺ມານິ ຈ ອໂຫສິກມ຺ມຠາວໍເຍວ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອວິປາການິ ໂຫນ຺ຕິ. ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ປຸຣິມອຸປມາຍເຍວ ທີເປຕພ຺ໂພ.

ອຸຠິນ຺ນໍ ອນ຺ຕເຣ ປນ ປຎ຺ຈຊວນເຈຕນາ ອປຣປຣິຍາຍເວທນີຍກມ຺ມໍ ນາມ. ຕໍ ອນາຄເຕ ຍທາ ໂອກາສໍ ລຠຕິ, ຕທາ ວິປາກໍ ເທຕິ. ສຕິ ສໍສາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອໂຫສິກມ຺ມໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ສຸນຂລຸທ຺ທເກນ ທີເປຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ຫິ ສຸນຂລຸທ຺ທເກນ ມິຄໍ ທິສ຺ວາ ສຸນໂຂ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໂຕ ມິຄໍ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ປາປຸຓາຕິ, ຕສ຺ມິໍ ເຍວ ຑໍສຕິ; ເອວເມວໍ ອິທໍ ກມ຺ມໍ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ໂອກາສໍ ລຠຕິ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ວິປາກໍ ເທຕິ, ເຕນ ມຸຕ຺ໂຕ ສຕ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ກຸສລາກຸສເລສຸ ປນ ຄຣຸກາຄຣຸເກສຸ ຍໍ ຄຣຸກໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ຍຄ຺ຄຣຸກໍ ນາມ. ຕເທຕໍ ກຸສລປກ຺ເຂ ມຫຄ຺ຄຕກມ຺ມໍ, ອກຸສລປກ຺ເຂ ປຎ຺ຈານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ເສສານິ ກຸສລານິ ວາ ອກຸສລານິ ວາ ວິປຈ຺ຈິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຕເທວ ທຸວິຘມ຺ປິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ເທຕິ. ຍຖາ ຫິ ສາສປປ຺ປມາຓາປິ ສກ຺ຂຣາ ວາ ອຍຄຸຬິກາ ວາ ອຸທກຣຫເທ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາ ອຸທກປິຏ຺ເຐ ອຸປ຺ລວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເຫຏ຺ຐາວ ປວິສຕິ; ເອວເມວ ກຸສເລປິ ອກຸສເລປິ ຍໍ ຄຣຸກໍ, ຕເທວ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ.

ກຸສລາກຸສເລສຸ ປນ ຍໍ ພຫຸລໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ຍພ຺ພຫຸລໍ ນາມ. ຕໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ລທ຺ຘາເສວນວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍໍ ວາ ພລວກຸສລກມ຺ເມສຸ ໂສມນສ຺ສກຣໍ, ອກຸສລກມ຺ເມສຸ ສນ຺ຕາປກຣໍ, ເອຕໍ ຍພ຺ພຫຸລໍ ນາມ. ຕເທຕໍ ຍຖາ ນາມ ທ຺ວີສຸ ມລ຺ເລສຸ ຍຸທ຺ຘຠູມິໍ ໂອຕິຓ຺ເຓສຸ ໂຍ ພລວາ, ໂສ ອິຕຣໍ ປາເຕຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ; ເອວເມວ ອິຕຣໍ ທຸພ຺ພລກມ຺ມໍ ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຍໍ ອາເສວນວເສນ ວາ ພຫຸລໍ, ອາສນ຺ນວເສນ ວາ ພລວໍ, ຕໍ ວິປາກໍ ເທຕິ, ທຸຏ຺ຐຄາມຓິອຠຍຣຎ຺ໂຎ ກມ຺ມໍ ວິຍ.

ໂສ ກິຣ ຈູຬງ຺ຄຓິຍຍຸທ຺ເຘ ປຣາຊິໂຕ ວຬວໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ປລາຍິ. ຕສ຺ສ ຈູຬຸປຏ຺ຐາໂກ ຕິສ຺ສາມຈ຺ໂຈ ນາມ ເອກໂກວ ປຈ຺ຉໂຕ ອໂຫສິ. ໂສ ເອກໍ ອຏວິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ຊິຆຈ຺ຉາຍ ພາຘຍມານາຍ – ‘‘ຠາຕິກ ຕິສ຺ສ, ອຕິວິຍ ໂນ ຊິຆຈ຺ຉາ ພາຘຕິ, ກິໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫ. ອຕ຺ຖິ, ເທວ, ມຍາ ສາຏກນ຺ຕເຣ ຐເປຕ຺ວາ ເອກໍ ສຸວຓ຺ຓສຣກຠຕ຺ຕໍ ອາຠຕນ຺ຕິ. ເຕນ ຫິ ອາຫຣາຕິ. ໂສ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ປຸຣໂຕ ຐເປສິ. ຣາຊາ ທິສ຺ວາ, ‘‘ຕາຕ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂກຏ຺ຐາເສ ກໂຣຫີ’’ຕິ ອາຫ. ມຍໍ ຕໂຍ ຊນາ, ກສ຺ມາ ເທໂວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂກຏ຺ຐາເສ ກາຣຍຕີຕິ? ຠາຕິກ ຕິສ຺ສ, ຍໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຫໍ ອຕ຺ຕານໍ ສຣາມິ, ນ ເມ ອຍ຺ຍານໍ ອທຕ຺ວາ ອາຫາໂຣ ປຣິຠຸຕ຺ຕປຸພ຺ໂພ ອຕ຺ຖິ, ສ຺ວາຫໍ ອຊ຺ຊປິ ອທຕ຺ວາ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີຕິ. ໂສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂກຏ຺ຐາເສ ອກາສິ. ຣາຊາ ‘‘ກາລໍ ໂຆເສຫີ’’ຕິ ອາຫ. ຉຑ຺ຑິຕາຣຎ຺ເຎ ກຸໂຕ, ອຍ຺ເຍ, ລຠິສ຺ສາມ ເທວາຕິ. ‘‘ນາຍໍ ຕວ ຠາໂຣ. ສເຈ ມມ ສທ຺ຘາ ອຕ຺ຖິ, ອຍ຺ເຍ, ລຠິສ຺ສາມ, ວິສ຺ສຕ຺ໂຖ ກາລໍ ໂຆເສຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ກາໂລ, ຠນ຺ເຕ, ກາໂລ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຆເສສິ.

ອຖສ຺ສ ໂພຘິມາຕຸມຫາຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ຕໍ ສທ຺ທໍ ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ສຸຕ຺ວາ ‘ກຕ຺ຖາຍໍ ສທ຺ໂທ’ຕິ ຕໍ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ‘‘ອຊ຺ຊ ທຸຏ຺ຐຄາມຓິອຠຍມຫາຣາຊາ ຍຸທ຺ຘປຣາຊິໂຕ ອຏວິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ເອກໍ ສຣກຠຕ຺ຕໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂກຏ຺ຐາເສ ກາເຣຕ຺ວາ ‘ເອກໂກວ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີ’ຕິ ກາລໍ ໂຆສາເປສີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ມຍາ ຣຎ຺ໂຎ ສງ຺ຄຫໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ມໂນຄຕິຍາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ປຸຣໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ຣາຊາ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ‘‘ປສ຺ສ, ຠາຕິກ, ຕິສ຺ສາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ປຕ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ເທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ປຕ຺ຕໍ ນີຫຣິ. ຣາຊາ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາເສນ ສທ຺ຘິໍ ເຖຣສ຺ສ ໂກຏ຺ຐາສໍ ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອາຫາຣປຣິສ຺ສໂຍ ນາມ ມາ ກທາຈິ ໂຫຕູ’’ຕິ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ຕິສ຺ສາມຈ຺ໂຈປິ ‘‘ມມ ອຍ຺ຍປຸຕ຺ເຕ ປສ຺ສນ຺ເຕ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາສໍ ເຖຣສ຺ເສວ ປຕ຺ເຕ ອາກິຣິ. ວຬວາປິ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍ຺ຫມ຺ປິ ໂກຏ຺ຐາສໍ ເຖຣສ຺ເສວ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ຣາຊາ ວຬວໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາສໍ ເຖຣສ຺ເສວ ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປນໍ ປຈ຺ຈາສີສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຕມ຺ປິ ຕຕ຺ເຖວ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ເຖໂຣ ຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອາໂລປສງ຺ເຂເປນ ອທາສິ.

ຣາຊາປິ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຕິວິຍມ຺ຫາ ຊິຆຈ຺ຉິຕາ, ສາຘຸ ວຕສ຺ສ ສເຈ ອຕິເຣກຠຕ຺ຕສິຕ຺ຖານິ ປຫິເຓຍ຺ຍາ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຣຎ຺ໂຎ ຈິຕ຺ຕໍ ຎຕ຺ວາ ອຕິເຣກຠຕ຺ຕໍ ເອເຕສໍ ຍາປນມຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ອາກາເສ ຂິປິ, ປຕ຺ໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ຫຕ຺ເຖ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ຠຕ຺ຕໍ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ຊນານໍ ຍາວທຕ຺ຖໍ ອໂຫສິ. ອຖ ຣາຊາ ປຕ຺ຕໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ‘‘ຕຸຈ຺ຉປຕ຺ຕໍ ນ ເປສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸຕ຺ຕຣິສາຏກໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ອຸທກໍ ປຸຎ຺ຉິຕ຺ວາ ສາຏກໍ ປຕ຺ເຕ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ປຕ຺ໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມມ ອຍ຺ຍສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ປຕິຏ຺ຐາຕູ’’ຕິ ອາກາເສ ຂິປິ. ປຕ຺ໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ປຕິຏ຺ຐາສິ.

ອປຣຠາເຄ ຣຎ຺ໂຎ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຣີຣຘາຕູນໍ ອຏ຺ຐມຠາຄໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ວີສຣຕນສຕິກໍ ມຫາເຈຕິຍໍ ກາເຣນ຺ຕສ຺ສ ອປຣິນິຏ຺ຐິເຕເຍວ ເຈຕິເຍ ກາລກິຣິຍາສມໂຍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ອຖສ຺ສ ມຫາເຈຕິຍສ຺ສ ທກ຺ຂິຓປສ຺ເສ ນິປນ຺ນສ຺ສ ປຎ຺ຈນິກາຍວເສນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣນ຺ເຕ ຉຫິ ເທວໂລເກຫິ ຉ ຣຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ອາກາເສ ອຏ຺ຐໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ປຸຎ຺ຎໂປຕ຺ຖກໍ ອາຫຣຖາ’’ຕິ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸຎ຺ຎໂປຕ຺ຖກໍ ວາຈາເປສິ. ອຖ ນໍ ກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມໍ ນ ປຣິໂຕເສສິ. ໂສ ‘‘ປຣໂຕ ວາເຈຖາ’’ຕິ ອາຫ. ໂປຕ຺ຖກວາຈໂກ ‘‘ຈູຬງ຺ຄຓິຍຍຸທ຺ເຘ ປຣາຊິເຕນ ເຕ ເທວ ອຏວິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນນ ເອກໍ ສຣກຠຕ຺ຕໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂກຏ຺ຐາເສ ກາເຣຕ຺ວາ ໂພຘິມາຕຸມຫາຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂາ ທິນ຺ນາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ‘‘ຐເປຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຸຈ຺ຉິ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກຕໂຣ ເທວໂລໂກ ຣມຓີໂຍ’’ຕິ? ສພ຺ພໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ຕຸສິຕຠວນໍ ມຫາຣາຊາຕິ. ຣາຊາ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕຸສິຕຠວນໂຕ ອາຄຕຣເຖວ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຕຸສິຕຠວນໍ ອຄມາສິ. ອິທໍ ພລວກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກທາເນ ວຕ຺ຖຸ.

ຍໍ ປນ ກຸສລາກຸສເລສຸ ອາສນ຺ນມຣເຓ ອນຸສ຺ສຣິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕໍ ຍທາສນ຺ນໍ ນາມ. ຕເທຕໍ ຍຖາ ນາມ ໂຄຄຓປຣິປຸຓ຺ຓສ຺ສ ວຊສ຺ສ ທ຺ວາເຣ ວິວເຏ ປຣຠາເຄ ທມ຺ມຄວພລວຄເວສຸ ສນ຺ເຕສຸປິ ໂຍ ວຊທ຺ວາຣສ຺ສ ອາສນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອນ຺ຕມໂສ ທຸພ຺ພລຊຣຄ຺ຄໂວປິ, ໂສ ເອວ ປຐມຕຣໍ ນິກ຺ຂມຕິ, ເອວເມວ ອຎ຺ເຎສຸ ກຸສລາກຸສເລສຸ ສນ຺ເຕສຸປິ ມຣຓກາລສ຺ສ ອາສນ຺ນຕ຺ຕາ ວິປາກໍ ເທຕິ.

ຕຕ຺ຣິມານິ ວຕ຺ຖູນິ – ມຘຸອງ຺ຄຓຄາເມ ກິຣ ເອໂກ ທມິຬໂທວາຣິໂກ ປາໂຕວ ພຬິສໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຈ຺ເຉ ວຘິຕ຺ວາ ຕໂຍ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ເອເກນ ຕຓ຺ຑຸລໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອເກນ ທຘິໍ, ເອກໍ ປຈຕິ. ອິມິນາ ນີຫາເຣນ ປຎ຺ຎາສ ວສ຺ສານິ ປາຓາຕິປາຕກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ມຫລ຺ລໂກ ອນຸຏ຺ຐານເສຍ຺ຍໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຄິຣິວິຫາຣວາສີ ຈູຬປິຓ຺ຑປາຕິກຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ມາ ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ ມຍິ ປສ຺ສນ຺ເຕ ນສ຺ສຕູ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ເຄຫທ຺ວາເຣ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖສ຺ສ ຠຣິຍາ, ‘‘ສາມິ, ເຖໂຣ ອາຄໂຕ’’ຕິ ອາໂຣເຈສິ. ອຫໍ ປຎ຺ຎາສ ວສ຺ສານິ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ນ ຄຕປຸພ຺ໂພ, ກຕເຣນ ເມ ຄຸເຓນ ເຖໂຣ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ຄຈ຺ຉາຕິ ນໍ ວທຖາຕິ. ສາ ‘‘ອຕິຈ຺ຉຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ‘‘ອຸປາສກສ຺ສ ກາ ສຣີຣປ຺ປວຕ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ທຸພ຺ພໂລ, ຠນ຺ເຕຕິ. ເຖໂຣ ຆຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ‘‘ສີລໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ. ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ເທຖາຕິ. ເຖໂຣ ຕີຓິ ສຣຓານິ ທຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ສີລານິ ທາຕຸໍ ອາຣຠິ. ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈ ສີລານີຕິ ວຈນກາເລເຍວ ຊິວ຺ຫາ ປປຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ວຏ຺ຏິສ຺ສຕິ ເອຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄໂຕ. ໂສປິ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກຠວເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ນິພ຺ພຕ຺ຕກ຺ຂເຓເຍວ ຈ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ມຍາ ອິທໍ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ເຖຣໍ ນິສ຺ສາຍ ລທ຺ຘຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ເທວໂລກໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ‘‘ໂກ ເອໂສ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທມິຬໂທວາຣິໂກ’’ຕິ ອາຫ. ກຸຫິໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕສີຕິ? ຈາຕຸມຫາຣາຊິເກສຸ, ຠນ຺ເຕ, ສເຈ ເມ ອຍ຺ໂຍ ປຎ຺ຈ ສີລານິ ອທສ຺ສ, ອຸປຣິ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ອສ຺ສໍ. ອຫໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ຕ຺ວໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ປຸຕ຺ຕກາຕິ. ໂສ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເທວໂລກເມວ ຄໂຕ. ອິທໍ ຕາວ ກຸສລກມ຺ເມ ວຕ຺ຖຸ.

ອນ຺ຕຣຄງ຺ຄາຍ ປນ ມຫາວາຈກາລອຸປາສໂກ ນາມ ອໂຫສິ. ໂສ ຕິໍສ ວສ຺ສານິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣໍ ສຊ຺ຌາຍິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ເອວໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣໍ ສຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ໂອຠາສມຕ຺ຕມ຺ປິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍ, ພຸທ຺ຘສາສນໍ ອນິຍ຺ຍານິກໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ທິຏ຺ຐິວິປລ຺ລາສໍ ປຕ຺ວາ ກາລກິຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ມຫາຄງ຺ຄາຍ ນວອຸສຠິໂກ ສຸສຸມາຣເປໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ເອກໍ ສມຍໍ ກຈ຺ຉກຕິຕ຺ເຖນ ສຏ຺ຐິ ປາສາຓຕ຺ຖມ຺ຠສກຏານິ ອຄມໍສຸ. ໂສ ສພ຺ເພປິ ເຕ ໂຄເຓ ຈ ປາສາເຓ ຈ ຂາທິ. ອິທໍ ອກຸສລກມ຺ເມ ວຕ຺ຖຸ.

ເອເຕຫິ ປນ ຕີຫິ ມຸຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎາຓວເສນ ກຕໍ ກຏຕ຺ຕາ ວາ ປນ ກມ຺ມໍ ນາມ. ຕໍ ຍຖາ ນາມ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ຂິຕ຺ຕທຓ຺ຑໍ ຍຕ຺ຖ ວາ ຕຕ຺ຖ ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວເມວ ເຕສໍ ອຠາເວ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ວິປາກໍ ເທຕິ.

ຊນກໍ ນາມ ເອກໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຊເນຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິໍ ນ ຊເນຕິ, ປວຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎໍ ກມ຺ມໍ ວິປາກໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ. ຍຖາ ຫິ ມາຕາ ຊເນຕິເຍວ, ຘາຕິເຍວ ປນ ຊຄ຺ຄຕິ; ເອວເມວໍ ມາຕາ ວິຍ ປຏິສນ຺ຘິນິພ຺ພຕ຺ຕກໍ ຊນກກມ຺ມໍ, ຘາຕິ ວິຍ ປວຕ຺ເຕ ສມ຺ປຕ຺ຕກມ຺ມໍ. ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ ນາມ ກຸສເລປິ ລພ຺ຠຕິ ອກຸສເລປິ. ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ສຸຄຕິຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ກມ຺ມໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕ຺ວາ ອເນການິ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ ສຸຄຕິຠວສ຺ມິໍເຍວ ວິຈຣຕິ. ເອກຈ຺ໂຈ ອກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ທຸຄ຺ຄຕິຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ກມ຺ມໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕ຺ວາ ພຫູນິ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ ທຸຄ຺ຄຕິຠວສ຺ມິໍເຍວ ວິຈຣຕິ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ຊນກໍ ນາມ ກຸສລມ຺ປິ ໂຫຕິ ອກຸສລມ຺ປິ. ຕໍ ປຏິສນ຺ຘິຍມ຺ປິ ປວຕ຺ເຕປິ ຣູປາຣູປວິປາກກ຺ຂນ຺ເຘ ຊເນຕິ. ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ ປນ ວິປາກໍ ຊເນຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອຎ຺ເຎນ ກມ຺ເມນ ທິນ຺ນາຍ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ຊນິເຕ ວິປາເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສຸຂທຸກ຺ຂໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕິ, ອທ຺ຘານໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ອຸປປີຬກໍ ນາມ ອຎ຺ເຎນ ກມ຺ເມນ ທິນ຺ນາຍ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ຊນິເຕ ວິປາເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປີເຬຕິ ພາເຘຕິ, ອທ຺ຘານໍ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ນ ເທຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ນໂຍ – ກຸສລກມ຺ເມ ວິປຈ຺ຈມາເນ ອກຸສລກມ຺ມໍ ອຸປປີຬກໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວິປຈ຺ຈິຕຸໍ ນ ເທຕິ. ອກຸສລກມ຺ເມ ວິປຈ຺ຈມາເນ ກຸສລກມ຺ມໍ ອຸປປີຬກໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວິປຈ຺ຈິຕຸໍ ນ ເທຕິ. ຍຖາ ວຑ຺ຒມານກໍ ຣຸກ຺ຂໍ ວາ ຄຈ຺ຉໍ ວາ ລຕໍ ວາ ໂກຈິເທວ ທຓ຺ເຑນ ວາ ສຕ຺ເຖນ ວາ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ ວາ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ ວາ, ອຖ ໂສ ຣຸກ຺ໂຂ ວາ ຄຈ຺ໂຉ ວາ ລຕາ ວາ ວຑ຺ຒິຕຸໍ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ; ເອວເມວໍ ກຸສລໍ ວິປຈ຺ຈມານໍ ອກຸສເລນ ອຸປປີຬິຕໍ, ອກຸສລໍ ວາ ປນ ວິປຈ຺ຈມານໍ ກຸສເລນ ອຸປປີຬິຕໍ ວິປຈ຺ຈິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ຕຕ຺ຖ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕສ຺ສ ອກຸສລກມ຺ມໍ ກຸສລໍ ອຸປປີເຬສິ, ໂຈຣຆາຕກສ຺ສ ກຸສລກມ຺ມໍ ອກຸສລໍ ອຸປປີເຬສິ.

ຣາຊຄເຫ ກິຣ ວາຕກາຬໂກ ປຎ຺ຎາສ ວສ຺ສານິ ໂຈຣຆາຕກມ຺ມໍ ອກາສິ. ອຖ ນໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ – ‘‘ເທວ, ວາຕກາຬໂກ ມຫລ຺ລໂກ ໂຈເຣ ຆາເຕຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ. ‘‘ອປເນຖ ນໍ ຕສ຺ມາ ຐານນ຺ຕຣາຕິ. ອມຈ຺ຈາ ນໍ ອປເນຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ຐປຍິໍສຸ. ວາຕກາຬໂກປິ ຍາວ ຕໍ ກມ຺ມໍ ອກາສິ, ຕາວ ອຫຕວຕ຺ຖານິ ວາ ອຈ຺ຉາທິຕຸໍ ສຸຣຠິປຸປ຺ຜານິ ວາ ປິຬນ຺ຘິຕຸໍ ປາຍາສໍ ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອຸຈ຺ຉາທນນ຺ຫາປນໍ ວາ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕຸໍ ນາລຕ຺ຖ. ໂສ ‘‘ທີຆຣຕ຺ຕໍ ເມ ກິລິຏ຺ຐເວເສນ ຈຣິຕ’’ນ຺ຕິ ‘‘ປາຍາສໍ ເມ ປຈາຫີ’’ຕິ ຠຣິຍໍ ອາຓາເປຕ຺ວາ ນ຺ຫານີຍສມ຺ຠາຣານິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ນ຺ຫານຕິຕ຺ຖໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສີສໍ ນ຺ຫຕ຺ວາ ອຫຕວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຄນ຺ເຘ ວິລິມ຺ປິຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜານິ ປິຬນ຺ຘິຕ຺ວາ ຆຣໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສໍກິລິຏ຺ຐກມ຺ມໂຕ ຈມ຺ຫິ ອປຄໂຕ, ອຍ຺ໂຍ ຈ ເມ ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ຕຸຏ຺ຐມານໂສ ເຖຣໍ ຆຣໍ ເນຕ຺ວາ ນວສປ຺ປິສກ຺ກຣຈຸຓ຺ຓາຠິສງ຺ຂເຕນ ປາຍາເສນ ປຣິວິສິ. ເຖໂຣ ຕສ຺ສ ອນຸໂມທນມກາສິ. ໂສ ອນຸໂມທນໍ ສຸຕ຺ວາ ອນຸໂລມິກຂນ຺ຕິໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕມາໂນ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຕຣຸຓວຈ຺ຉາຍ ຄາວິຍາ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາປິໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕາວຕິໍສຠວເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຕຖາຄຕໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ໂຈຣຆາຕໂກ ອຊ຺ເຊວ ກິລິຏ຺ຐກມ຺ມໂຕ ອປນີໂຕ, ອຊ຺ເຊວ ກາລງ຺ກໂຕ, ກຫໍ ນຸ ໂຂ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ? ຕາວຕິໍສຠວເນ, ຠິກ຺ຂເວຕິ. ຠນ຺ເຕ, ໂຈຣຆາຕໂກ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ປຸຣິເສ ຆາເຕສິ, ຕຸມ຺ເຫ ຈ ເອວໍ ວເທຖ, ນຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ປາປກມ຺ມສ຺ສ ຜລນ຺ຕິ. ມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ອວຈຸຕ຺ຖ, ພລວກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕູປນິສ຺ສຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ຘມ຺ມເສນາປຕິສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ທຕ຺ວາ ອນຸໂມທນໍ ສຸຕ຺ວາ ອນຸໂລມິກຂນ຺ຕິໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ໂສ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕຕິ.

‘‘ສຸຠາສິຕໍ ສຸຓິຕ຺ວານ, ນາຄຣິໂຍ ໂຈຣຆາຕໂກ;

ອນຸໂລມຂນ຺ຕິໍ ລທ຺ຘານ, ໂມທຕີ ຕິທິວໍ ຄໂຕ’’ຕິ.

ອຸປຆາຕກໍ ປນ ສຍໍ ກຸສລມ຺ປິ ອກຸສລມ຺ປິ ສມານໍ ອຎ຺ຎໍ ທຸພ຺ພລກມ຺ມໍ ຆາເຕຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວິປາກໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກສ຺ສ ໂອກາສໍ ກໂຣຕິ. ເອວໍ ປນ ກມ຺ເມນ ກເຕ ໂອກາເສ ຕໍ ວິປາກໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸປຈ຺ເຉທກນ຺ຕິປິ ເອຕສ຺ເສວ ນາມໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ນໂຍ – ກຸສລກມ຺ມສ຺ສ ວິປຈ຺ຈນກາເລ ເອກໍ ອກຸສລກມ຺ມໍ ອຸຏ຺ຐາຍ ຕໍ ກມ຺ມໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປາເຕຕິ. ອກຸສລກມ຺ມສ຺ສປິ ວິປຈ຺ຈນກາເລ ເອກໍ ກຸສລກມ຺ມໍ ອຸຏ຺ຐາຍ ຕໍ ກມ຺ມໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປາເຕຕິ. ອິທໍ ອຸປຈ຺ເຉທກໍ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໂນ ກມ຺ມໍ ກຸສລຈ຺ເຉທກໍ ອໂຫສິ, ອງ຺ຄຸລິມາລຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອກຸສລຈ຺ເຉທກນ຺ຕິ. ເອວໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກປຣິຍາເຍນ ເອກາທສ ກມ຺ມານິ ວິຠຕ຺ຕານິ.

ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາເຍນ ປນ ໂສຬສ ກມ຺ມານິ ວິຠຕ຺ຕານິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ‘‘ອຕ຺ເຖກຈ຺ຈານິ ປາປການິ ກມ຺ມສມາທານານິ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫານິ ນ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕິ, ອຕ຺ເຖກຈ຺ຈານິ ປາປການິ ກມ຺ມສມາທານານິ ອຸປຘິສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫານິ ນ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕິ, ອຕ຺ເຖກຈ຺ຈານິ ປາປການິ ກມ຺ມສມາທານານິ ກາລສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫານິ ນ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕິ, ອຕ຺ເຖກຈ຺ຈານິ ປາປການິ ກມ຺ມສມາທານານິ ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫານິ ນ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອຕ຺ເຖກຈ຺ຈານິ ປາປການິ ກມ຺ມສມາທານານິ ຄຕິວິປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕິ, ອຸປຘິວິປຕ຺ຕິໍ, ກາລວິປຕ຺ຕິໍ, ປໂຍຄວິປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອຕ຺ເຖກຈ຺ຈານິ ກລ຺ຍາຓານິ ກມ຺ມສມາທານານິ ຄຕິວິປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫານິ ນ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕິ, ອຸປຘິວິປຕ຺ຕິ, ກາລວິປຕ຺ຕິ, ປໂຍຄວິປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫານິ ນ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອຕ຺ເຖກຈ຺ຈານິ ກລ຺ຍາຓານິ ກມ຺ມສມາທານານິ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕິ, ອຸປຘິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ, ກາລສມ຺ປຕ຺ຕິໍ, ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໘໑໐).

ຕຕ຺ຖ ປາປການີຕິ ລາມການິ. ກມ຺ມສມາທານານີຕິ ກມ຺ມຄ຺ຄຫຓານິ. ຄຫິຕສມາທິນ຺ນານໍ ກມ຺ມານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫານິ ນ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕີຕິອາທີສຸ ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓານຸຠວນາຣເຫ ກມ຺ເມ ວິຊ຺ຊມາເນເຍວ ສຸຄຕິຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ຕໍ ກມ຺ມໍ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫໍ ນ ວິປຈ຺ຈຕິ ນາມ. ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຕິພາຫິຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ນ ວິປຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ປນ ປາປກມ຺ເມນ ທາສິຍາ ວາ ກມ຺ມກາຣິຍາ ວາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຸປຘິສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕຠາວສມິທ຺ຘິຍໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອຖສ຺ສ ສາມິກາ ຕສ຺ສ ຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ນາຍໍ ກິລິຏ຺ຐກມ຺ມສ຺ສານຸຈ຺ຉວິໂກ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຊາຕປຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ຠຓ຺ຑາຄາຣິກາທິຏ຺ຐາເນສຸ ຐເປຕ຺ວາ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ປຣິຫຣນ຺ຕິ. ເອວຣູປສ຺ສ ກມ຺ມໍ ອຸປຘິສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫໍ ນ ວິປຈ຺ຈຕິ ນາມ. ໂຍ ປນ ປຐມກປ຺ປິກກາລສທິເສ ສຸລຠສມ຺ປນ຺ນຣສໂຠຊເນ ສຸຠິກ຺ຂກາເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ປາປກມ຺ມໍ ກາລສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫໍ ນ ວິປຈ຺ຈຕິ ນາມ. ໂຍ ປນ ສມ຺ມາປໂຍຄໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວຕິ, ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກາເລ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ປຏິກ຺ກມິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກາເລ ປຏິກ຺ກມຕິ, ປລາຍິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກາເລ ປລາຍຕິ. ລຎ຺ຊທານຍຸຕ຺ຕກາເລ ລຎ຺ຊໍ ເທຕິ, ໂຈຣິກຍຸຕ຺ຕກາເລ ໂຈຣິກໍ ກໂຣຕິ, ເອວຣູປສ຺ສ ປາປກມ຺ມໍ ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫໍ ນ ວິປຈ຺ຈຕິ ນາມ.

ທຸຄ຺ຄຕິຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ປາປກມ຺ມໍ ຄຕິວິປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ວິປຈ຺ຈຕິ ນາມ. ໂຍ ປນ ທາສິຍາ ວາ ກມ຺ມກາຣິຍາ ວາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ ທຸສ຺ສຓ຺ຐາໂນ, ‘‘ຍກ຺ໂຂ ນຸ ໂຂ ມນຸສ຺ໂສ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ວິມຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ໂສ ສເຈ ປຸຣິໂສ ໂຫຕິ, ອຖ ນໍ ‘‘ນາຍໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ’’ຕິ ຫຕ຺ຖິໍ ວາ ຣກ຺ຂາເປນ຺ຕິ ອສ຺ສໍ ວາ ໂຄເຓ ວາ, ຕິຓກຏ຺ຐາທີນິ ວາ ອາຫຣາເປນ຺ຕິ, ເຂຬສຣກໍ ວາ ຄຓ຺ຫາເປນ຺ຕິ. ສເຈ ອິຕ຺ຖີ ໂຫຕິ, ອຖ ນໍ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທີນໍ ຠຕ຺ຕມາສາທີນິ ວາ ປຈາເປນ຺ຕິ, ກຈວຣໍ ວາ ຉຑ຺ຑາເປນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ປນ ຊິຄຸຈ຺ຉນີຍກມ຺ມໍ ກາເຣນ຺ຕິ. ເອວຣູປສ຺ສ ປາປກມ຺ມໍ ອຸປຘິວິປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ວິປຈ຺ຈຕິ ນາມ. ໂຍ ປນ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂກາເລ ວາ ປຣິຫີນສມ຺ປຕ຺ຕິກາເລ ວາ ອນ຺ຕຣກປ຺ເປ ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ສ ປາປກມ຺ມໍ ກາລວິປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ວິປຈ຺ຈຕິ ນາມ. ໂຍ ປນ ປໂຍຄໍ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ນ ຊານາຕິ, ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກາເລ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ນ ຊານາຕິ…ເປ… ໂຈຣິກຍຸຕ຺ຕກາເລ ໂຈຣິກໍ ກາຕຸໍ ນ ຊານາຕິ, ຕສ຺ສ ປາປກມ຺ມໍ ປໂຍຄວິປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ວິປຈ຺ຈຕິ ນາມ.

ໂຍ ປນ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓານຸຠວນາຣເຫ ກມ຺ເມ ວິຊ຺ຊມາເນເຍວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທຸຄ຺ຄຕິຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ກມ຺ມໍ ຄຕິວິປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫໍ ນ ວິປຈ຺ຈຕິ ນາມ. ໂຍ ປນ ປຸຎ຺ຎານຸຠາເວນ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕາທີນໍ ເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ກາໂຓ ວາ ໂຫຕິ ກຸຓີ ວາ ຂຎ຺ໂຊ ວາ ປກ຺ຂຫໂຕ ວາ, ຕສ຺ສ ໂອປຣຊ຺ຊເສນາປຕິຠຓ຺ຑາຄາຣິກຏ຺ຐານາທີນິ ນ ອນຸຈ຺ຉວິການີຕິ ນ ເທນ຺ຕິ. ອິຈ຺ຈສ຺ສ ຕໍ ປຸຎ຺ຎໍ ອຸປຘິວິປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫໍ ນ ວິປຈ຺ຈຕິ ນາມ. ໂຍ ປນ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂກາເລ ວາ ປຣິຫີນສມ຺ປຕ຺ຕິກາເລ ວາ ອນ຺ຕຣກປ຺ເປ ວາ ມນຸສ຺ເສສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ກາລວິປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫໍ ນ ວິປຈ຺ຈຕິ ນາມ. ໂຍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປໂຍຄໍ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ນ ຊານາຕິ, ຕສ຺ສ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ປໂຍຄວິປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫໍ ນ ວິປຈ຺ຈຕິ ນາມ.

ກລ຺ຍາຓກມ຺ເມນ ປນ ສຸຄຕິຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ຕໍ ກມ຺ມໍ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ວິປຈ຺ຈຕິ ນາມ. ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕາທີນໍ ກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຸປຘິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາວສມິທ຺ຘິຍໍ ຐິຕສ຺ສ ເທວນຄເຣ ສມຸສ຺ສິຕຣຕນໂຕຣຓສທິສໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ສ ໂອປຣຊ຺ຊເສນາປຕິຠຓ຺ຑາຄາຣິກຏ຺ຐານາທີນິ ອນຸຈ຺ຉວິການີ’’ຕິ ທຫຣສ຺ເສວ ສໂຕ ຕານິ ຐານນ຺ຕຣານິ ເທນ຺ຕິ, ເອວຣູປສ຺ສ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ອຸປຘິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ວິປຈ຺ຈຕິ ນາມ. ໂຍ ປຐມກປ຺ປິເກສຸ ວາ ສຸລຠນ຺ນປານກາເລ ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ສ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ກາລສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ວິປຈ຺ຈຕິ ນາມ. ໂຍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປໂຍຄໍ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ຊານາຕິ, ຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ວິປຈ຺ຈຕິ ນາມ. ເອວໍ ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາເຍນ ໂສຬສ ກມ຺ມານິ ວິຠຕ຺ຕານິ.

ອປຣານິປິ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ຄປຣິຍາເຍນ ທ຺ວາທສ ກມ຺ມານິ ວິຠຕ຺ຕານິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ‘‘ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ອໂຫສິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ນາໂຫສິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມໍ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມໍ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໓໔).

ຕຕ຺ຖ ຍໍ ກມ຺ມໍ ອຕີເຕ ອາຍູຫິຕໍ ອຕີເຕເຍວ ວິປາກວາຣໍ ລຠິ, ປຏິສນ຺ຘິຊນກໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຊເນສິ, ຣູປຊນກໍ ຣູປໍ, ຕໍ ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ອໂຫສິ ກມ຺ມວິປາໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນ ວິປາກວາຣໍ ນ ລຠິ, ປຏິສນ຺ຘິຊນກໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຣູປຊນກໍ ວາ ຣູປໍ ຊເນຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ຕໍ ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ນາໂຫສິ ກມ຺ມວິປາໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນ ອຕີເຕ ອາຍູຫິຕໍ ເອຕຣຫິ ລທ຺ຘວິປາກວາຣໍ ປຏິສນ຺ຘິຊນກໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຊເນຕ຺ວາ ຣູປຊນກໍ ຣູປໍ ຊເນຕ຺ວາ ຐິຕໍ, ຕໍ ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ອລທ຺ຘວິປາກວາຣໍ ປຏິສນ຺ຘິຊນກໍ ວາ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຣູປຊນກໍ ວາ ຣູປໍ ຊເນຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ຕໍ ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນ ອຕີເຕ ອາຍູຫິຕໍ ອນາຄເຕ ວິປາກວາຣໍ ລຠິສ຺ສຕິ, ປຏິສນ຺ຘິຊນກໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຣູປຊນກໍ ຣູປໍ ຊເນຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ຕໍ ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ອນາຄເຕ ວິປາກວາຣໍ ນ ລຠິສ຺ສຕິ, ປຏິສນ຺ຘິຊນກໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຣູປຊນກໍ ວາ ຣູປໍ ຊເນຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ຕໍ ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍໍ ປນ ເອຕຣຫິ ອາຍູຫິຕໍ ເອຕຣຫິເຍວ ວິປາກວາຣໍ ລຠຕິ, ຕໍ ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນ ເອຕຣຫິ ວິປາກວາຣໍ ນ ລຠຕິ, ຕໍ ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນ ເອຕຣຫິ ອາຍູຫິຕໍ ອນາຄເຕ ວິປາກວາຣໍ ລຠິສ຺ສຕິ, ປຏິສນ຺ຘິຊນກໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຣູປຊນກໍ ຣູປໍ ຊເນຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ຕໍ ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມໍ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນ ວິປາກວາຣໍ ນ ລຠິສ຺ສຕິ, ປຏິສນ຺ຘິຊນກໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຣູປຊນກໍ ວາ ຣູປໍ ຊເນຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ຕໍ ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍໍ ປນານາຄເຕ ອາຍູຫິສ຺ສຕິ, ອນາຄເຕເຍວ ວິປາກວາຣໍ ລຠິສ຺ສຕິ, ປຏິສນ຺ຘິຊນກໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຣູປຊນກໍ ວາ ຣູປໍ ຊເນສ຺ສຕິ, ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມໍ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນ ວິປາກວາຣໍ ນ ລຠິສ຺ສຕິ, ປຏິສນ຺ຘິຊນກໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຣູປຊນກໍ ວາ ຣູປໍ ຊເນຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ຄປຣິຍາເຍນ ທ຺ວາທສ ກມ຺ມານິ ວິຠຕ຺ຕານິ.

ອິຕິ ອິມານິ ເຈວ ທ຺ວາທສ ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາເຍນ ວິຠຕ຺ຕານິ ຈ ໂສຬສ ກມ຺ມານິ ອຕ຺ຕໂນ ຐານາ ໂອສກ຺ກິຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕານິ ເອກາທສ ກມ຺ມານິເຍວ ຠວນ຺ຕິ. ຕານິປິ ຕໂຕ ໂອສກ຺ກິຕ຺ວາ ຕີຓິເຍວ ກມ຺ມານິ ໂຫນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ, ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍໍ, ອປຣປຣິຍາຍເວທນີຍນ຺ຕິ. ເຕສໍ ສງ຺ກມນໍ ນຕ຺ຖິ, ຍຖາຐາເນເຍວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ຍທິ ຫິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ກມ຺ມໍ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍໍ ວາ ອປຣປຣິຍາຍເວທນີຍໍ ວາ ຠເວຍ຺ຍ, ‘‘ທິຏ຺ເຐ ວາ ຘມ຺ເມ’’ຕິ ສຕ຺ຖາ ນ ວເທຍ຺ຍ. ສເຈປິ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ວາ ອປຣປຣິຍາຍເວທນີຍໍ ວາ ຠເວຍ຺ຍ, ‘‘ອຸປປຊ຺ຊ ວາ’’ຕິ ສຕ຺ຖາ ນ ວເທຍ຺ຍ. ອຖາປິ ອປຣປຣິຍາຍເວທນີຍໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ວາ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍໍ ວາ ຠເວຍ຺ຍ, ‘‘ອປເຣ ວາ ປຣິຍາເຍ’’ຕິ ສຕ຺ຖາ ນ ວເທຍ຺ຍ.

ສຸກ຺ກປກ຺ເຂປິ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ປນ ໂລເຠ ວິຄເຕຕິ ໂລເຠ ອປຄເຕ ນິຣຸທ຺ເຘ. ຕາລວຕ຺ຖຸກຕນ຺ຕິ ຕາລວຕ຺ຖຸ ວິຍ ກຕໍ, ມຕ຺ຖກຈ຺ຉິນ຺ນຕາໂລ ວິຍ ປຸນ ອວິຣຸຬ຺ຫິສຠາວໍ ກຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຠາວໍ ກຕນ຺ຕິ ອນຸອຠາວໍ ກຕໍ, ຍຖາ ປຸນ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ກຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວສ຺ສູຕິ ເອວໍ ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ເອວເມວ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ພີຊານິ ວິຍ ກຸສລາກຸສລໍ ກມ຺ມໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ຕານິ ອຄ຺ຄິນາ ຑຫນປຸຣິໂສ ວິຍ ໂຍຄາວຈໂຣ, ອຄ຺ຄິ ວິຍ ມຄ຺ຄຎາຓໍ, ອຄ຺ຄິໍ ທຕ຺ວາ ພີຊານໍ ຑຫນກາໂລ ວິຍ ມຄ຺ຄຎາເຓນ ກິເລສານໍ ທຑ຺ຒກາໂລ, ມສິກຕກາໂລ ວິຍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ຉິນ຺ນມູລເກ ກຕ຺ວາ ຐປິຕກາໂລ, ມຫາວາເຕ ໂອປຸນິຕ຺ວາ ນທິຍາ ວາ ປວາເຫຕ຺ວາ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຕກາໂລ ວິຍ ອຸປາທິນ຺ນກສນ຺ຕານສ຺ສ ນິໂຣເຘນ ຉິນ຺ນມູລການໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກຠາເວນ ນິຣຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຸນ ຠວສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອຄ຺ຄຫິຕກາໂລ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ໂມຫຊຎ຺ຈາປວິທ຺ທສູຕິ ໂມຫຊຎ຺ຈາປິ ອວິທ຺ທສຸ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍໍ ໂສ ອວິທູ ອນ຺ຘພາໂລ ໂລຠຊຎ຺ຈ ໂທສຊຎ຺ຈ ໂມຫຊຎ຺ຈາຕິ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ເອວໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ຍໍ ເຕນ ປກຕໍ ກມ຺ມໍ ອປ຺ປໍ ວາ ຍທິ ວາ ພຫຸໍ. ອິເຘວ ຕໍ ເວທນິຍນ຺ຕິ ຕໍ ກມ຺ມໍ ເຕນ ພາເລນ ອິຘ ສເກ ອຕ຺ຕຠາເວເຍວ ເວທນີຍໍ, ຕສ຺ເສວ ຕໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຕ຺ຖຸໍ ອຎ຺ຎໍ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປຈ຺ຈນຕ຺ຖາຍ ອຎ຺ຎໍ ວຕ຺ຖຸ ນຕ຺ຖິ. ນ ຫິ ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ ກມ຺ມໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມາ ໂລຠຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ, ໂມຫຊຎ຺ຈາປິ ວິທ຺ທສູຕິ ຕສ຺ມາ ໂຍ ວິທູ ເມຘາວີ ປຓ຺ຑິໂຕ ຕໍ ໂລຠຊາທິເຠທໍ ກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ, ໂສ ວິຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປາທຍໍ ຠິກ຺ຂຸ, ສພ຺ພາ ທຸຄ຺ຄຕິໂຍ ຊເຫ, ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄວິຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕໍ ວາ ປນ ວິຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ ສພ຺ພາ ທຸຄ຺ຄຕິໂຍ ຊຫຕິ. ເທສນາສີສເມເວຕໍ, ສຸຄຕິໂຍປິ ປນ ໂສ ຂີຓາສໂວ ຊຫຕິເຍວ. ຍມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ຕສ຺ມາ ໂລຠຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອຕ຺ຖາປິ ໂລຠໂທສສີເສນ ໂລຠຊຎ຺ຈ ໂທສຊຎ຺ຈ ກມ຺ມເມວ ນິທ຺ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸປິ ຄາຖາຍປິ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏເມວ ກຖິຕນ຺ຕິ.

໕. ຫຕ຺ຖກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໕. ປຎ຺ຈເມ ອາຬວິຍນ຺ຕິ ອາຬວິຣຏ຺ເຐ. ໂຄມຄ຺ເຄຕິ ຄຸນ຺ນໍ ຄມນມຄ຺ເຄ. ປຓ຺ຓສນ຺ຖເຣຕິ ສຍໍ ປຕິຕປຓ຺ຓສນ຺ຖເຣ. ອຖາຕິ ເອວໍ ຄຸນ຺ນໍ ຄມນມຄ຺ຄໍ ອຸຊຸໍ ມຫາປຖໍ ນິສ຺ສາຍ ສິໍສປາວເນ ສຍໍ ປຕິຕປຓ຺ຓານິ ສງ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ກຕສນ຺ຖເຣ ສຸຄຕມຫາຈີວຣໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນ ຕຖາຄເຕ. ຫຕ຺ຖໂກ ອາຬວໂກຕິ ຫຕ຺ຖໂຕ ຫຕ຺ຖໍ ຄຕຕ຺ຕາ ເອວໍລທ຺ຘນາໂມ ອາຬວໂກ ຣາຊປຸຕ຺ໂຕ. ເອຕທໂວຈາຕິ ເອຕໍ ‘‘ກຈ຺ຈິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ. ກສ຺ມາ ປນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຕໍ ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ, ກສ຺ມາ ຣາຊກຸມາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຄໂຕຕິ? ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຕາວ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ສມຸຏ຺ຐານໍ ທິສ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ໂນ, ຣາຊກຸມາໂຣປິ ປາໂຕວ ອຸຏ຺ຐາຍ ປຎ຺ຈຫິ ອຸປາສກສເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ພຸທ຺ຘຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມຫາມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ໂຄປຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ພຸທ຺ຘານໍ ປູຊນຕ຺ຖາຍ ມິສ຺ສກມາລໍ ໂອຈິນິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ, ເອວໍ ໂສ ຕຕ຺ຖ ຄໂຕຕິ. ສຸຂມສຍິຕ຺ຖາຕິ ສຸຂໍ ສຍິຕ຺ຖ.

ອນ຺ຕຣຏ຺ຐໂກຕິ ມາຆຜຄ຺ຄຸຓານໍ ອນ຺ຕເຣ ອຏ຺ຐທິວສປຣິມາໂຓ ກາໂລ. ມາຆສ຺ສ ຫິ ອວສາເນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ທິວສາ, ຜຄ຺ຄຸຓສ຺ສ ອາທິມ຺ຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ອຍໍ ‘‘ອນ຺ຕຣຏ຺ຐໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຫິມປາຕສມໂຍຕິ ຫິມສ຺ສ ປຕນສມໂຍ. ຂຣາຕິ ຜຣຸສາ ກກ຺ຂຬາ ວາ. ໂຄກຓ຺ຏກຫຕາຕິ ນວວຸຏ຺ເຐ ເທເວ ຄາວີນໍ ອກ຺ກນ຺ຕກ຺ກນ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຂຸຣນ຺ຕເຣຫິ ກທ຺ທໂມ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ໂສ ວາຕາຕເປນ ສຸກ຺ໂຂ ກກຈທນ຺ຕສທິໂສ ໂຫຕິ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ໂສ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ – ‘‘ໂຄກຓ຺ຏກຫຕາ ຠູມີ’’ຕິ. ຄຸນ຺ນໍ ຂຸຣນ຺ຕເຣຫິ ຉິນ຺ນາຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ເວຣມ຺ໂຠ ວາໂຕ ວາຍຕີຕິ ຈຕູຫິ ທິສາຫິ ວາຍນ຺ໂຕ ວາໂຕ ວາຍຕິ. ເອກາຍ ທິສາຍ ວາ ທ຺ວີຫິ ວາ ທິສາຫິ ຕີຫິ ວາ ທິສາຫິ ວາຍນ຺ໂຕ ວາໂຕ ເວຣມ຺ໂຠຕິ ນ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ເຕນ ຫິ ຣາຊກຸມາຣາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຍໍ ຣາຊກຸມາໂຣ ໂລກສ຺ມິໍ ເນວ ສຸຂວາສິໂນ, ນ ທຸກ຺ຂວາສິໂນ ຊານາຕິ, ຊານາເປສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ອຸປຣິ ເທສນໍ ວຑ຺ເຒນ຺ໂຕ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ເຕ ຂເມຍ຺ຍາຕິ ຍຖາ ຕຸຍ຺ຫໍ ຣຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ. ອິຘສ຺ສາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ອສ຺ສ. ໂຄນກຕ຺ຖໂຕຕິ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລາຘິກໂລເມນ ກາຬໂກຊເວນ ອຕ຺ຖໂຕ. ປຏິກຕ຺ຖໂຕຕິ ອຸຓ຺ຓາມເຍນ ເສຕຕ຺ຖຣເຓນ ອຕ຺ຖໂຕ. ປຏລິກຕ຺ຖໂຕຕິ ຆນປຸປ຺ເຜນ ອຸຓ຺ຓາມຍອຕ຺ຖຣເຓນ ອຕ຺ຖໂຕ. ກທລິມິຄປວຣປຈ຺ຈຕ຺ຖຣໂຓຕິ ກທລິມິຄຈມ຺ມມເຍນ ອຸຕ຺ຕມປຈ຺ຈຕ຺ຖຣເຓນ ອຕ຺ຖໂຕ. ຕໍ ກິຣ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ເສຕວຕ຺ຖສ຺ສ ອຸປຣິ ກທລິມິຄຈມ຺ມໍ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສິພ຺ພິຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕິ. ສອຸຕ຺ຕຣຈ຺ຉໂທຕິ ສຫ ອຸຕ຺ຕຣຈ຺ຉເທນ, ອຸປຣິ ພທ຺ເຘນ ຣຕ຺ຕວິຕາເນນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຠໂຕໂລຫິຕກູປຘາໂນຕິ ສີສູປຘານຎ຺ຈ ປາທູປຘານຎ຺ຈາຕິ ປລ຺ລງ຺ກສ຺ສ ອຸຠໂຕ ຐປິຕໂລຫິຕກູປຘາໂນ. ປຊາປຕິໂຍຕິ ຠຣິຍາໂຍ. ມນາເປນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ ອສ຺ສູຕິ ມນາເປນ ອຸປຏ຺ຐານວິຘາເນນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ.

ກາຍິກາຕິ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣກາຍໍ ໂຂຠຍມານາ. ເຈຕສິກາຕິ ມໂນທ຺ວາຣໍ ໂຂຠຍມານາ. ໂສ ຣາໂຄ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຫີໂນຕິ ຕຖາຣູໂປ ຣາໂຄ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຫີໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ປນ ຕສ຺ສ ຣາໂຄ, ນ ໂສ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຫີໂນ ນາມ. ໂທສໂມເຫສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ພາຫິຕປາໂປ ຂີຓາສວພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ. ປຣິນິພ຺ພຸໂຕຕິ ກິເລສປຣິນິພ຺ພາເນນ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ. ນ ລິມ຺ປຕິ ກາເມສູຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ຈ ກິເລສກາເມສຸ ຈ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິເລເປຫິ ນ ລິມ຺ປຕິ. ສີຕິຠູໂຕຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຕາປນກິເລສານໍ ອຠາເວນ ສີຕິຠູໂຕ. ນິຣູປຘີຕິ ກິເລສູປຘີນໍ ອຠາເວນ ນິຣູປຘິ. ສພ຺ພາ ອາສຕ຺ຕິໂຍ ເຉຕ຺ວາຕິ ອາສຕ຺ຕິໂຍ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາໂຍ, ຕາ ສພ຺ພາປິ ຣູປາທີສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ອາສຕ຺ຕວິສຕ຺ຕາ ອາສຕ຺ຕິໂຍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ. ວິເນຍ຺ຍ ຫທເຍ ທຣນ຺ຕິ ຫທຍນິສ຺ສິຕໍ ທຣຖໍ ວິນຍິຕ຺ວາ ວູປສເມຕ຺ວາ. ສນ຺ຕິໍ ປປ຺ປຸຍ຺ຍ ເຈຕໂສຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ກິເລສນິພ຺ພານໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ. ກຣຓວຈນໍ ວາ ເອຕໍ ‘‘ສພ຺ພເຈຕໂສ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ, ເຈຕສາ ນິພ຺ພານໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໖. ເທວທູຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໖. ຉຏ຺ເຐ ເທວທູຕານີຕິ ເທວທູຕາ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຈນຕ຺ໂຖ – ເທໂວຕິ ມຈ຺ຈຸ, ຕສ຺ສ ທູຕາຕິ ເທວທູຕາ. ຊິຓ຺ຓພ຺ຍາຘິມຕາ ຫິ ສໍເວຄຊນນຏ຺ເຐນ ‘‘ອິທານິ ເຕ ມຈ຺ຈຸສມີປໍ ຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ໂຈເທນ຺ຕິ ວິຍ, ຕສ຺ມາ ເທວທູຕາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເທວາ ວິຍ ທູຕາຕິປິ ເທວທູຕາ. ຍຖາ ຫິ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕາຍ ເທວຕາຍ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ອສຸກທິວເສ ມຣິສ຺ສສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ສທ຺ຘາຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ; ເອວເມວໍ ຊິຓ຺ຓພ຺ຍາຘິມຕາປິ ທິສ຺ສມານາ ‘‘ຕ຺ວມ຺ປິ ເອວໍຘມ຺ໂມ’’ຕິ ໂຈເທນ຺ຕິ ວິຍ, ເຕສຎ຺ຈ ຕໍ ວຈນໍ ອນຎ຺ຎຖາຠາວິຕາຍ ເທວຕາຍ ພ຺ຍາກຣຓສທິສເມວ ໂຫຕີຕິ ເທວາ ວິຍ ທູຕາຕິ ເທວທູຕາ. ວິສຸທ຺ຘິເທວານໍ ທູຕາຕິປິ ເທວທູຕາ. ສພ຺ພໂພຘິສຕ຺ຕາ ຫິ ຊິຓ຺ຓພ຺ຍາຘິມຕປພ຺ພຊິເຕ ທິສ຺ວາວ ສໍເວຄໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ເອວໍ ວິສຸທ຺ຘິເທວານໍ ທູຕາຕິປິ ເທວທູຕາ. ອິຘ ປນ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາເສນ ‘‘ເທວທູຕານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕນ຺ຕິອາທິ ກສ຺ມາ ອາຣທ຺ຘໍ? ເທວທູຕານຸຍຸຎ຺ຊນຏ຺ຐານຸປກ຺ກມກມ຺ມທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ອິມິນາ ຫິ ກມ຺ເມນ ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ອຖ ນໍ ຕຕ຺ຖ ຍໂມ ຣາຊາ ເທວທູເຕ ສມນຸຍຸຎ຺ຊຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕີຕິ ກາຍທ຺ວາເຣນ ຕິວິຘໍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ. ວາຈາຍາຕິ ວຈີທ຺ວາເຣນ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ. ມນສາຕິ ມໂນທ຺ວາເຣນ ຕິວິຘໍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ.

ຕເມນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຣຍປາລາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກຈ຺ເຈ ເຖຣາ ‘‘ນິຣຍປາລາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຍນ຺ຕຣູປໍ ວິຍ ກມ຺ມເມວ ກາຣຓໍ ກາເຣຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນິຣເຍ ນິຣຍປາລາຕິ, ອາມນ຺ຕາ. ອຕ຺ຖິ ຈ ກາຣຓິກາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຠິຘມ຺ເມ (ກຖາ. ໘໖໖) ປຏິເສຘິຕເມວ. ຍຖາ ຫິ ມນຸສ຺ສໂລເກ ກມ຺ມກາຣຓກາຣກາ ອຕ຺ຖິ, ເອວເມວ ນິຣເຍ ນິຣຍປາລາ ອຕ຺ຖີຕິ. ຍມສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎຕິ ຍມຣາຊາ ນາມ ເວມານິກເປຕຣາຊາ. ເອກສ຺ມິໍ ກາເລ ທິພ຺ພວິມາເນ ທິພ຺ພກປ຺ປຣຸກ຺ຂທິພ຺ພອຸຍ຺ຍານທິພ຺ພນາຏກາທິສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວຕິ, ເອກສ຺ມິໍ ກາເລ ກມ຺ມວິປາກໍ, ຘມ຺ມິໂກ ຣາຊາ, ນ ເຈສ ເອໂກວ ໂຫຕິ, ຈຕູສຸ ປນ ທ຺ວາເຣສຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຊນາ ໂຫນ຺ຕິ. ອມຕ຺ເຕຍ຺ໂຍຕິ ມາຕຸ ຫິໂຕ ມຕ຺ເຕຍ຺ໂຍ, ມາຕຣິ ສມ຺ມາ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ມຕ຺ເຕຍ຺ໂຍຕິ ອມຕ຺ເຕຍ຺ໂຍ, ມາຕຣິ ມິຈ຺ຉາ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ໂຎຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ຂີຓາສວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນາມ, ເຕສຸ ມິຈ຺ຉາ ປຏິປນ຺ໂນ ອພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ໂຎ ນາມ.

ສມນຸຍຸຎ຺ຊຕີຕິ ອນຸໂຍຄວຕ຺ຕໍ ອາໂຣເປນ຺ໂຕ ປຸຈ຺ຉຕິ, ລທ຺ຘິໍ ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ປນ ສມນຸຄ຺ຄາຫຕິ ນາມ, ກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສມນຸຠາສຕິ ນາມ. ນາທ຺ທສນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິເກ ປຫິຕສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ເທວທູຕສ຺ສ ອຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ເອວໍ ວທຕິ.

ອຖ ນໍ ຍໂມ ‘‘ນາຍໍ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໍ ສລ຺ລກ຺ຂາເປຕຸກາໂມ ອມ຺ໂຠຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຊິຓ຺ຓນ຺ຕິ ຊຣາຊິຓ຺ຓໍ. ໂຄປານສິວງ຺ກນ຺ຕິ ໂຄປານສີ ວິຍ ວງ຺ກໍ. ໂຠຄ຺ຄນ຺ຕິ ຠຄ຺ຄໍ. ອິມິນາປິສ຺ສ ວງ຺ກຠາວເມວ ທີເປຕິ. ທຓ຺ຑປຣາຍຓນ຺ຕິ ທຓ຺ຑປຏິສຣຓໍ ທຓ຺ຑທຸຕິຍໍ. ປເວຘມານນ຺ຕິ ກມ຺ປມານໍ. ອາຕຸຣນ຺ຕິ ຊຣາຕຸຣໍ. ຂຓ຺ຑທນ຺ຕນ຺ຕິ ຊຣານຸຠາເວນ ຂຓ຺ຑິຕທນ຺ຕໍ. ປລິຕເກສນ຺ຕິ ປຓ຺ຑຣເກສໍ. ວິລູນນ຺ຕິ ລຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຄຫິຕເກສໍ ວິຍ ຂລ຺ລາຏໍ. ຂລິຕສິຣນ຺ຕິ ມຫາຂລ຺ລາຏສີສໍ. ວລິຕນ຺ຕິ ສຎ຺ຊາຕວລິໍ. ຕິລກາຫຕຄຕ຺ຕນ຺ຕິ ເສຕຕິລກກາຬຕິລເກຫິ ວິກິຓ຺ຓສຣີຣໍ. ຊຣາຘມ຺ໂມຕິ ຊຣາສຠາໂວ, ອປຣິມຸຕ຺ໂຕ ຊຣາຍ, ຊຣາ ນາມ ມຍ຺ຫໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣເຍວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ. ປຣໂຕ ພ຺ຍາຘິຘມ຺ໂມ ມຣຓຘມ຺ໂມຕິ ປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ປຐມໍ ເທວທູຕໍ ສມນຸຍຸຎ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຊຣາຊິຓ຺ຓສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ເອວໍ ວທຕິ ນາມ – ‘‘ປສ຺ສຖ, ໂຠ, ອຫມ຺ປິ ຕຸມ຺ເຫ ວິຍ ຕຣຸໂຓ ອໂຫສິໍ ອູຣຸພລີ ພາຫຸພລີ ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ, ຕສ຺ສ ເມ ຕາ ພລຊວສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ອນ຺ຕຣຫິຕາ, ວິຊ຺ຊມານາປິ ເມ ຫຕ຺ຖປາທາ ຫຕ຺ຖປາທກິຈ຺ຈໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ຊຣາຍມ຺ຫິ ອປຣິມຸຕ຺ຕຕາຍ ເອທິໂສ ຊາໂຕ. ນ ໂຂ ປນາຫເມວ, ຕຸມ຺ເຫປິ ຊຣາຍ ອປຣິມຸຕ຺ຕາວ. ຍເຖວ ຫິ ມຍ຺ຫໍ, ເອວໍ ຕຸມ຺ຫາກມ຺ປິ ຊຣາ ອາຄມິສ຺ສຕິ. ອິຕິ ຕສ຺ສາ ປຸເຣ ອາຄມນາວ ກລ຺ຍາຓໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ເຕເນເວສ ເທວທູໂຕ ນາມ ຊາໂຕ. ອາພາຘິກນ຺ຕິ ພາຘິກໍ. ທຸກ຺ຂິຕນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂປ຺ປຕ຺ຕໍ. ພາຬ຺ຫຄິລານນ຺ຕິ ອຘິມຕ຺ຕຄິລານໍ.

ທຸຕິຍໍ ເທວທູຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖປິ ຄິລານສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ເອວໍ ວທຕິ ນາມ – ‘‘ປສ຺ສຖ, ໂຠ, ອຫມ຺ປິ ຕຸມ຺ເຫ ວິຍ ນິໂຣໂຄ ອໂຫສິໍ, ໂສມ຺ຫິ ເອຕຣຫິ ພ຺ຍາຘິນາ ອຠິຫໂຕ, ສເກ ມຸຕ຺ຕກຣີເສ ປລິປນ຺ໂນ, ອຸຏ຺ຐາຕຸມ຺ປິ ນ ສກ຺ໂກມິ. ວິຊ຺ຊມານາປິ ເມ ຫຕ຺ຖປາທາ ຫຕ຺ຖປາທກິຈ຺ຈໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ພ຺ຍາຘິໂຕມ຺ຫິ ອປຣິມຸຕ຺ຕຕາຍ ເອທິໂສ ຊາໂຕ. ນ ໂຂ ປນາຫເມວ, ຕຸມ຺ເຫປິ ພ຺ຍາຘິໂຕ ອປຣິມຸຕ຺ຕາວ. ຍເຖວ ຫິ ມຍ຺ຫໍ, ເອວໍ ຕຸມ຺ຫາກມ຺ປິ ພ຺ຍາຘິ ອາຄມິສ຺ສຕິ. ອິຕິ ຕສ຺ສ ປຸເຣ ອາຄມນາວ ກລ຺ຍາຓໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ເຕເນເວສ ເທວທູໂຕ ນາມ ຊາໂຕ.

ເອກາຫມຕນ຺ຕິອາທີສຸ ເອກາຫໍ ມຕສ຺ສ ອສ຺ສາຕິ ເອກາຫມໂຕ, ຕໍ ເອກາຫມຕໍ. ປຣໂຕ ປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຠສ຺ຕາ ວິຍ ວາຍຸນາ ອຸທ຺ຘໍ ຊີວິຕປຣິຍາທານາ ຍຖາກ຺ກມໍ ສມຸຄ຺ຄເຕນ ສູນຠາເວນ ອຸທ຺ຘຸມາຕຕ຺ຕາ ອຸທ຺ຘຸມາຕກໍ. ວິນີໂລ ວຸຈ຺ຈຕິ ວິປຣິຠິນ຺ນວຓ຺ໂຓ, ວິນີໂລວ ວິນີລໂກ, ຕໍ ວິນີລກໍ. ປຏິກູລຕ຺ຕາ ວາ ກຸຈ຺ຉິຕໍ ວິນີລນ຺ຕິ ວິນີລກໍ. ວິປຸພ຺ພກນ຺ຕິ ວິສ຺ສນ຺ທມານປຸພ຺ພກໍ, ປຣິຠິນ຺ນຏ຺ຐາເນ ຫິ ປຄ຺ຆຣິເຕນ ປຸພ຺ເພນ ປລິມກ຺ຂິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕຕິຍໍ ເທວທູຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ມຕກສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ເອວໍ ວທຕິ ນາມ – ‘‘ປສ຺ສຖ, ໂຠ, ມໍ ອາມກສຸສາເນ ຉຑ຺ຑິຕໍ ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທິຠາວປ຺ປຕ຺ຕໍ, ມຣຓໂຕມ຺ຫິ ອປຣິມຸຕ຺ຕຕາຍ ເອທິໂສ ຊາໂຕ. ນ ໂຂ ປນາຫເມວ, ຕຸມ຺ເຫປິ ມຣຓໂຕ ອປຣິມຸຕ຺ຕາ. ຍເຖວ ຫິ ມຍ຺ຫໍ, ເອວໍ ຕຸມ຺ຫາກມ຺ປິ ມຣຓໍ ອາຄມິສ຺ສຕິ. ອິຕິ ຕສ຺ສ ປຸເຣ ອາຄມນາວ ກລ຺ຍາຓໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ເຕເນວສ຺ສ ເທວທູໂຕ ນາມ ຊາໂຕ.

ອິມໍ ປນ ເທວທູຕານຸໂຍຄໍ ໂກ ລຠຕິ, ໂກ ນ ລຠຕິ? ເຍນ ຕາວ ພຫຸໍ ປາປໍ ກຕໍ, ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິເຍວ. ເຍນ ປນ ປຣິຕ຺ຕໍ ປາປໍ ກຕໍ, ໂສ ລຠຕິ. ຍຖາ ຫິ ສຠຓ຺ຑໍ ໂຈຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພເມວ ກໂຣນ຺ຕິ ນ ວິນິຈ຺ຉິນນ຺ຕິ. ອນຸວິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຄຫິຕໍ ປນ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐານໍ ນຍນ຺ຕິ, ໂສ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ລຠຕິ. ເອວໍສມ຺ປທເມຕໍ. ປຣິຕ຺ຕປາປກມ຺ມາ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍປິ ສຣນ຺ຕິ, ສາຣີຍມານາປິ ສຣນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທີຆຊຍນ຺ຕທມິໂຬ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ສຣິ. ໂສ ກິຣ ທມິໂຬ ສຸມນຄິຣິມຫາວິຫາເຣ ອາກາສເຈຕິຍໍ ຣຕ຺ຕປເຏນ ປູເຊສິ, ອຖ ນິຣເຍ ອຸສ຺ສທສາມນ຺ເຕ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ອຄ຺ຄິຊາລສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາວ ອຕ຺ຕນາ ປູຊິຕປຏໍ ອນຸສ຺ສຣິ, ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ອປໂຣປິ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ທຫຣຠິກ຺ຂຸໂນ ຂລິສາຏກໍ ເທນ຺ໂຕ ປາທມູເລ ຐເປສິ, ມຣຓກາລມ຺ຫິ ປຏປຏາຕິ ສທ຺ເທ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິ, ໂສປິ ອຸສ຺ສທສາມນ຺ເຕ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ຊາລສທ຺ເທນ ຕໍ ສາຏກໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ເອວໍ ຕາວ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ກຸສລໍ ກມ຺ມໍ ສຣິຕ຺ວາ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີຕິ.

ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ອສຣນ຺ເຕ ປນ ຕໂຍ ເທວທູເຕ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂກຈິ ປຐເມນ ເທວທູເຕນ ສຣຕິ, ໂກຈິ ທຸຕິຍຕຕິເຍຫິ, ໂກຈິ ຕີຫິປິ ນສ຺ສຣຕິ. ຕໍ ຍໂມ ຣາຊາ ທິສ຺ວາ ສຍໍ ສາເຣຕິ. ເອໂກ ກິຣ ອມຈ຺ໂຈ ສຸມນປຸປ຺ຜກຸມ຺ເຠນ ມຫາເຈຕິຍໍ ປູເຊຕ຺ວາ ຍມສ຺ສ ປຕ຺ຕິໍ ອທາສິ, ຕໍ ອກຸສລກມ຺ເມນ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ຍມສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ນຍິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ຕີຫິປິ ເທວທູເຕຫິ ກຸສລໍ ອສຣນ຺ເຕ ຍໂມ ສຍໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ທິສ຺ວາ – ‘‘ນນຸ ຕ຺ວໍ ມຫາເຈຕິຍໍ ສຸມນປຸປ຺ຜກຸມ຺ເຠນ ປູເຊຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ປຕ຺ຕິໍ ອທາສີ’’ຕິ ສາເຣສິ, ໂສ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ສຣິຕ຺ວາ ເທວໂລກໍ ຄໂຕ. ຍໂມ ປນ ສຍໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາປິ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ – ‘‘ມຫາທຸກ຺ຂໍ ນາມ ອນຸຠວິສ຺ສຕິ ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ.

ຕຕ຺ຕໍ ອໂຍຂິລນ຺ຕິ ຕິຄາວຸຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕາຍ ໂລຫປຖວິຍາ ອຸຕ຺ຕານກໍ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ເຖ ຕາລປ຺ປມາຓໍ ອຍສູລໍ ປເວເສນ຺ຕິ, ຕຖາ ວາມຫຕ຺ຖາທີສຸ. ຍຖາ ຈ ຕໍ ອຸຕ຺ຕານກໍ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ, ເອວໍ ອຸເຣນປິ ວາມປສ຺ເສນປິ ທກ຺ຂິຓປສ຺ເສນປິ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ເຕ ຕໍ ກມ຺ມກາຣຓໍ ກໂຣນ຺ຕິເຍວ. ສໍເວເສຕ຺ວາຕິ ຊລິຕາຍ ໂລຫປຖວິຍາ ຕິຄາວຸຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ. ກຸຐາຣີຫີຕິ ມຫຕີຫິ ເຄຫສ຺ສ ເອກປກ຺ຂຈ຺ຉທນມຕ຺ຕາຫິ ກຸຐາຣີຫິ ຕຈ຺ຉນ຺ຕິ, ໂລຫິຕໍ ນທີ ຫຸຕ຺ວາ ສນ຺ທຕິ, ໂລຫປຖວິໂຕ ຊາລາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ມຫາທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕຈ຺ຉນ຺ຕາ ປນ ສຸຕ຺ຕາຫຕໍ ກຣິຕ຺ວາ ທາຣຸໍ ວິຍ ອຏ຺ຐໍສມ຺ປິ ຉຬໍສມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ. ວາສີຫີຕິ ມຫາສຸປ຺ປປ຺ປມາຓາຫິ ວາສີຫິ. ຣເຖ ໂຍເຊຕ຺ວາຕິ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຄໂຍຕ຺ຕປກ຺ຂຣຖຈກ຺ກກຸພ຺ພຣປາຊເນຫິ ສພ຺ພໂຕ ປຊ຺ຊລິເຕ ຣເຖ ໂຍເຊຕ຺ວາ. ມຫນ຺ຕນ຺ຕິ ມຫາກູຏາຄາຣປ຺ປມາຓໍ. ອາໂຣເປນ຺ຕີຕິ ສມ຺ປຊ຺ຊລິເຕຫິ ອຍມຸຄ຺ຄເຣຫິ ໂປເຖນ຺ຕາ ອາໂຣເປນ຺ຕິ. ສກິມ຺ປິ ອຸທ຺ຘນ຺ຕິ ສຸປກ຺ກຸຖິຕາຍ ອຸກ຺ຂລິຍາ ປກ຺ຂິຕ຺ຕຕຓ຺ຑຸລາ ວິຍ ອຸທ຺ຘມໂຘຕິຣິຍຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉຕິ. ມຫານິຣເຍຕິ ອວີຈິມຫານິຣຍມ຺ຫິ.

ຠາຄໂສ ມິໂຕຕິ ຠາເຄ ຐເປຕ຺ວາ ວິຠຕ຺ໂຕ. ປຣິຍນ຺ໂຕຕິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ອຍສາຕິ ອຸປຣິ ອຍປຏ຺ເຏນ ຉາທິໂຕ. ສມນ຺ຕາ ໂຍຊນສຕໍ, ຜຣິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ເອວໍ ຜຣິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຍຖາ ຕໍ ສມນ຺ຕາ ໂຍຊນສເຕ ຐຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ອກ຺ຂີນິ ຍມກໂຄຬກາ ວິຍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ.

ຫີນກາຍູປຄາຕິ ຫີນໍ ກາຍໍ ອຸປຄຕາ ຫຸຕ຺ວາ. ອຸປາທາເນຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິຄ຺ຄຫເຓ. ຊາຕິມຣຓສມ຺ຠເວຕິ ຊາຕິຍາ ຈ ມຣຓສ຺ສ ຈ ກາຣຓຠູເຕ. ອນຸປາທາຕິ ຈຕູຫິ ອຸປາທາເນຫິ ອນຸປາທິຍິຕ຺ວາ. ຊາຕິມຣຓສງ຺ຂເຍຕິ ຊາຕິມຣຓສງ຺ຂຍສງ຺ຂາເຕ ນິພ຺ພາເນ ວິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມາຠິນິພ຺ພຸຕາຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ສພ຺ພກິເລສນິພ຺ພາເນນ ນິພ຺ພຸຕາ. ສພ຺ພທຸກ຺ຂໍ ອຸປຈ຺ຈຄຸນ຺ຕິ ສກລວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ.

໗. ຈຕຸມຫາຣາຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໗. ສຕ຺ຕເມ ອມຈ຺ຈາ ປາຣິສຊ຺ຊາຕິ ປຣິຈາຣິກເທວຕາ. ອິມໍ ໂລກໍ ອນຸວິຈຣນ຺ຕີຕິ ອຏ຺ຐມີທິວເສ ກິຣ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ອາຓາເປຕິ – ‘‘ຕາຕາ, ອຊ຺ຊ ອຏ຺ຐມີທິວເສ ມນຸສ຺ສໂລກໍ ອນຸວິຈຣິຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ຕານໍ ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຈາຣເກ ເປເສນ຺ຕິ – ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຕາຕາ, ມນຸສ຺ສໂລກໍ ວິຈຣິຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຎກາຣການໍ ນາມໂຄຕ຺ຕານິ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ເຏ ລິຂິຕ຺ວາ ອາເນຖາ’’ຕິ. ເຕ ຕຖາ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອິມໍ ໂລກໍ ອນຸວິຈຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ກຈ຺ຈິ ພຫູຕິອາທິ ເຕສໍ ອຸປປຣິກ຺ຂາກາຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ຕາ ຫິ ເຕ ອນຸວິຈຣນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສນ຺ຕີຕິ ມາສສ຺ສ ອຏ຺ຐວາເຣ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ປຏິຊາຄໂຣນ຺ຕີຕິ ປຏິຊາຄຣອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ນາມ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕໍ ກໂຣນ຺ຕາ ເອກສ຺ມິໍ ອທ຺ຘມາເສ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຸໂປສຖທິວສານໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນານຸຄ຺ຄມນວເສນ ກໂຣນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈມີອຸໂປສຖໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຈຕຸຕ຺ຖິຍໍ ອຸໂປສຖິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ອນຸຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຉຏ຺ຐິຍໍ. ອຏ຺ຐມີອຸໂປສຖໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ສຕ຺ຕມິຍໍ, ອນຸຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ນວມິຍໍ. ຈາຕຸທ຺ທສິໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ເຕຣສິຍໍ, ປນ຺ນຣສີອຸໂປສຖໍ ອນຸຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ປາຏິປເທ ອຸໂປສຖິກາ ໂຫນ຺ຕິ. ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ສຣຓຄມນນິຈ຺ຈສີລປຸປ຺ຜປູຊາຘມ຺ມສ຺ສວນປທີປສຫສ຺ສອາໂຣປນວິຫາຣກຣຓາທີນິ ນານປ຺ປກາຣານິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຕ ເອວໍ ອນຸວິຈຣິຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມກາຣການໍ ນາມໂຄຕ຺ຕານິ ໂສວຓ຺ຓມເຍ ປຏ຺ເຏ ລິຂິຕ຺ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຣາຊານໍ ເທນ຺ຕິ. ປຸຕ຺ຕາ ອິມໍ ໂລກໍ ອນຸວິຈຣນ຺ຕີຕິ ຈຕູຫິ ມຫາຣາເຊຫິ ປຸຣິມນເຍເນວ ປຫິຕຕ຺ຕາ ອນຸວິຈຣນ຺ຕິ. ຕທຫູຕິ ຕໍທິວສໍ. ອຸໂປສເຖຕິ ອຸໂປສຖທິວເສ.

ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຣາຊານໍ ອມຈ຺ຈາ ປາຣິສຊ຺ຊາ ຕາ ຕາ ຄາມນິຄມຣາຊຘານິໂຍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ, ຕໂຕ ຕໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ‘‘ມຫາຣາຊານໍ ອມຈ຺ຈາ ອາຄຕາ’’ຕິ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕສໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ກຈ຺ຈິ ນຸ ໂຂ ມາຣິສາ ພຫູ ມນຸສ຺ສາ ມຕ຺ເຕຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ມນຸສ຺ສານໍ ປຸຎ຺ຎປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອາມ, ມາຣິສ, ອິມສ຺ມິໍ ຄາເມ ອສຸໂກ ຈ ອສຸໂກ ຈ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເຕສໍ ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ລິຂິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຖ ຈາຕຸທ຺ທສິຍໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຣາຊານໍ ປຸຕ຺ຕາປິ ຕເມວ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕເນວ ນເຍນ ອນຸວິຈຣນ຺ຕາ ນາມໂຄຕ຺ຕານິ ລິຂນ຺ຕິ. ຕທຫຸໂປສເຖ ປນ຺ນຣເສ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ມຫາຣາຊາໂນ ເຕເນວ ນເຍນ ຕສ຺ມິໍເຍວ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ເຏ ນາມໂຄຕ຺ຕານິ ລິຂນ຺ຕິ. ເຕ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ຏປຣິມາເຓເນວ – ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ ມນຸສ຺ສາ ອປ຺ປກາ, ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ ພຫຸກາ’’ຕິ ຊານນ຺ຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປກາ ໂຫນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານນ຺ຕິ ປຐມໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕ ເຕຕ຺ຕິໍສ ເທວປຸຕ຺ເຕ ອຸປາທາຍ ເອວໍລທ຺ຘນາມານໍ. ເຕສໍ ປນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກຖາ ທີຆນິກາເຍ ສກ຺ກປຎ຺ຫສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ວິຕ຺ຖາຣິຕາ. ເຕນາຕິ ເຕນ ອາໂຣຈເນນ, ເຕນ ວາ ປຸຎ຺ຎກາຣການໍ ອປ຺ປກຠາເວນ. ທິພ຺ພາ ວຕ, ໂຠ, ກາຍາ ປຣິຫາຍິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ນວນວານໍ ເທວປຸຕ຺ຕານໍ ອປາຕຸຠາເວນ ເທວກາຍາ ປຣິຫາຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ຣມຓີຍໍ ທສໂຍຊນສຫສ຺ສໍ ເທວນຄຣໍ ສຸຎ຺ຎໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ປຣິປູຣິສ຺ສນ຺ຕິ ອສຸຣກາຍາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອປາຍາ ປຣິປູຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ອິມິນາ ‘‘ມຍໍ ປຣິປຸຓ຺ເຓ ເທວນຄເຣ ເທວສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬິຕຸໍ ນ ລຠິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອນຕ຺ຕມນາ ໂຫນ຺ຕິ. ສຸກ຺ກປກ຺ເຂປິ ອິມິນາວ ອຸປາເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສກ຺ກເທວຣາຊກາລໍ ສນ຺ຘາຍ ກເຖຕິ. ເອກສ຺ສ ວາ ສກ຺ກສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຸນຍມາໂນຕິ ອນຸໂພຘຍມາໂນ. ຕາຍໍ ເວລາຍນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ.

ປາຏິຫາຣິຍປກ຺ຂຎ຺ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ປາຏິຫາຣິຍປກ຺ໂຂ ນາມ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ເຕມາສໍ ນິພທ຺ຘຸໂປສໂຖ, ຕໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປວາຣຓານໍ ອນ຺ຕເຣ ເອກມາສໍ ນິພທ຺ຘຸໂປສໂຖ, ຕມ຺ປິ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ປຐມປວາຣຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອໂກ ອທ຺ຘມາໂສ ປາຏິຫາຣິຍປກ຺ໂຂເຍວ ນາມ. ອຏ຺ຐງ຺ຄສຸສມາຄຕນ຺ຕິ ອຏ຺ຐຫິ ຄຸຓງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ. ໂຍປິສ຺ສ ມາທິໂສ ນໂຣຕິ ໂຍປິ ສຕ຺ໂຕ ມາທິໂສ ຠເວຍ຺ຍ. ສກ຺ໂກປິ ກິຣ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣສ຺ສ ອຸໂປສຖກມ຺ມສ຺ສ ຄຸຓໍ ຊານິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ເທວໂລກສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ປຫາຍ ມາສສ຺ສ ອຏ຺ຐ ວາເຣ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ອປໂຣ ນໂຍ – ໂຍປິສ຺ສ ມາທິໂສ ນໂຣຕິ ໂຍປິ ສຕ຺ໂຕ ມາທິໂສ ອສ຺ສ, ມຍາ ປຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສກ຺ກາ ຫິ ເອວຣູເປນ ອຸໂປສຖກມ຺ເມນ ສກ຺ກສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປາປຸຓິຕຸນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ວຸສິຕວາຕິ ວຸຕ຺ຖວາໂສ. ກຕກຣຓີໂຍຕິ ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ໂອຫິຕຠາໂຣຕິ ຂນ຺ຘຠາຣກິເລສຠາຣອຠິສງ຺ຂາຣຠາເຣ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ໂຖຕິ ສທຕ຺ໂຖ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຣຫຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊໂນຕິ ເຍນ ສໍໂຍຊເນນ ພທ຺ໂຘ ຠເວສຸ ອາກຑ຺ຒີຍຕິ, ຕສ຺ສ ຂີຓຕ຺ຕາ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊໂນ. ສມ຺ມທຎ຺ຎາ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ເຫຕຸນາ ນເຍນ ກາຣເຓນ ຊານິຕ຺ວາ ວິມຸຕ຺ໂຕ. ກລ຺ລໍ ວຈນາຍາຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຕຸໍ.

ໂຍປິສ຺ສ ມາທິໂສ ນໂຣຕິ ໂຍປິ ມາທິໂສ ຂີຓາສໂວ ອສ຺ສ, ໂສປິ ເອວຣູປໍ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວເສຍ຺ຍາຕິ ອຸໂປສຖກມ຺ມສ຺ສ ຄຸຓໍ ຊານນ຺ໂຕ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ. ອປໂຣ ນໂຍ ໂຍປິສ຺ສ ມາທິໂສ ນໂຣຕິ ໂຍປິ ສຕ຺ໂຕ ມາທິໂສ ອສ຺ສ, ມຍາ ປຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສກ຺ກາ ຫິ ເອວຣູເປນ ອຸໂປສຖກມ຺ເມນ ຂີຓາສວສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປາປຸຓິຕຸນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຏ຺ຐມໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

໙. ສຸຂຸມາລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໙. ນວເມ ສຸຂຸມາໂລຕິ ນິທ຺ທຸກ຺ໂຂ. ປຣມສຸຂຸມາໂລຕິ ປຣມນິທ຺ທຸກ຺ໂຂ. ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸຂຸມາໂລຕິ ສຕຕນິທ຺ທຸກ຺ໂຂ. ອິມໍ ຠຄວາ ກປິລປຸເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິທ຺ທຸກ຺ຂຠາວໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຫ, ຈຣິຍກາເລ ປນ ເຕນ ອນຸຠູຕທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖີຕິ. ເອກຕ຺ຖາຕິ ເອກິສ຺ສາ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ. ອຸປ຺ປລໍ ວປ຺ປຕີຕິ ອຸປ຺ປລໍ ໂຣເປຕິ. ສາ ນີລຸປ຺ປລວນສຎ຺ຉນ຺ນາ ໂຫຕິ. ປທຸມນ຺ຕິ ປຓ຺ຑຣປທຸມໍ. ປຸຓ຺ຑຣີກນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕປທຸມໍ. ເອວໍ ອິຕຣາປິ ທ຺ເວ ປທຸມປຸຓ຺ຑຣີກວເນຫິ ສຎ຺ຉນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ກິຣ ສຕ຺ຕຏ຺ຐວສ຺ສິກກາເລ ຣາຊາ ອມຈ຺ເຈ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຕຣຸຓທາຣກາ ກຕຣກີຬິກໍ ປິຍາຍນ຺ຕີ’’ຕິ? ອຸທກກີຬິກໍ ເທວາຕິ. ຕໂຕ ຣາຊາ ກຸທ຺ທາລກມ຺ມກາຣເກ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ໂປກ຺ຂຣຓິຏ຺ຐານານິ ຄຓ຺ຫາເປສິ. ອຖ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ – ‘‘ນ ຍຸຕ຺ໂຕ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ມານຸສກປຣິໂຠໂຄ, ທິພ຺ພປຣິໂຠໂຄ ຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວິສ຺ສກມ຺ມໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ – ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຕາຕ, ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ກີຬາຠູມິຍໍ ໂປກ຺ຂຣຓິໂຍ ມາເປຫີ’’ຕິ ອາຫ. ກີທິສາ ໂຫນ຺ຕຸ, ເທວາຕິ? ອປຄຕກລລກທ຺ທມາ ໂຫນ຺ຕຸ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓມຓິມຸຕ຺ຕປວາຬິກາ ສຕ຺ຕຣຕນມຍປາກາຣປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ປວາຬມຍອຸຓ຺ຫີເສຫິ ມຓິມຍໂສປານພາຫຸເກຫິ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕມຓິມຍຜລເກຫິ ໂສປາເນຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ. ສຸວຓ຺ຓຣຊຕມຓິປວາຬມຍາ ເຈຕ຺ຖ ນາວາ ໂຫນ຺ຕຸ, ສຸວຓ຺ຓນາວາຍ ຣຊຕປລ຺ລງ຺ໂກ ໂຫຕຸ, ຣຊຕນາວາຍ ສຸວຓ຺ຓປລ຺ລງ຺ໂກ, ມຓິນາວາຍ ປວາຬປລ຺ລງ຺ໂກ, ປວາຬນາວາຍ ມຓິປລ຺ລງ຺ໂກ, ສຸວຓ຺ຓຣຊຕມຓິປວາຬມຍາວ ອຸທກເສຈນນາຬິກາ ໂຫນ຺ຕຸ, ປຎ຺ຈວຓ຺ເຓຫິ ຈ ປທຸເມຫິ ສຎ຺ຉນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕູຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ເທວາ’’ຕິ ວິສ຺ສກມ຺ມເທວປຸຕ຺ໂຕ ສກ຺ກສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ຄາຫາປິຕໂປກ຺ຂຣຓິຏ຺ຐາເນສຸເຍວ ເຕເນວ ນິຍາເມນ ໂປກ຺ຂຣຓິໂຍ ມາເປສິ.

ນນຸ ເຈຕາ ອປຄຕກລລກທ຺ທມາ, ກຖເມຕ຺ຖ ປທຸມານິ ປຸປ຺ຜິໍສູຕິ? ໂສ ກິຣ ຕາສຸ ໂປກ຺ຂຣຓີສຸ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕມຓິປວາຬມຍາ ຂຸທ຺ທກນາວາໂຍ ມາເປຕ຺ວາ ‘‘ເອຕາ ກລລກທ຺ທມປູຣິຕາ ຈ ໂຫນ຺ຕຸ, ປຎ຺ຈວຓ຺ຓານິ ເຈຕ຺ຖ ປທຸມານິ ປຸປ຺ຜນ຺ຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ເອວໍ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓານິ ປທຸມານິ ປຸປ຺ຜິໍສຸ, ເຣຓຸວຏ຺ຏິໂຍ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸທກປິຏ຺ຐໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈວິຘາ ຠມຣຄຓາ ອຸປກູຊນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ເອວໍ ຕາ ມາເປຕ຺ວາ ວິສ຺ສກມ຺ໂມ ເທວປຸຣເມວ ຄໂຕ. ຕໂຕ ວິຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ມຫາຊໂນ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຫາປຸຣິສ຺ສສ຺ສ ມາປິຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ມຫາຊນປຣິວາໂຣ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂປກ຺ຂຣຓິໂຍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຎ຺ຎິທ຺ຘິຍາ ເທວຕາຫິ ມາປິຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຫາປຸຣິໂສ ອຸທກກີຬິກໍ ອຄມາສິ.

ຍາວເທວ ມມຕ຺ຖາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍາວເທວາຕິ ປໂຍຊນາວຘິນິຍາມວຈນໍ, ຍາວ ມເມວ ອຕ຺ຖາຍ, ນຕ຺ເຖຕ຺ຖ ອຎ຺ຎໍ ກາຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ໂຂ ປນສ຺ສາຫນ຺ຕິ ນ ໂຂ ປນສ຺ສ ອຫໍ. ອກາສິກໍ ຈນ຺ທນນ຺ຕິ ອສຓ຺ຫໍ ຈນ຺ທນໍ. ກາສິກໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸ ເມ ຕໍ ເວຐນນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວຐນມ຺ປິ ເມ ກາສິກໍ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ສຸອິຕິ ຈ ຕນ຺ຕິ ຈ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ເມຕິ ສາມິວຈນໍ. ເວຐນມ຺ປິ ເມ ສຓ຺ຫເມວ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກາສິກາ ກຎ຺ຈຸກາຕິ ປາຣຸປນກຎ຺ຈຸໂກປິ ສຓ຺ຫກຎ຺ຈຸໂກວ. ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ຘາຣີຍຕີຕິ ມານຸສກເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕມ຺ປິ ທິພ຺ພເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕມ຺ປິ ອຸປຣິຘາຣິຕເມວ ໂຫຕິ. ມາ ນໍ ຜຸສິ ສີຕໍ ວາຕິ ມາ ເອຕໍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ສີຕໍ ວາ ອຸຓ຺ຫາທີສຸ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຜຸສຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕໂຍ ປາສາທາ ອເຫສຸນ຺ຕິ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ກິຣ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິເກ ຊາເຕ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊາ ‘‘ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວສນກປາສາເທ ກາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຑ຺ຒກິໂນ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ຠທ຺ທເກນ ນກ຺ຂຕ຺ຕມຸຫຸຕ຺ເຕນ ນວຠູມິກຕປຣິກມ຺ມໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຕໂຍ ປາສາເທ ກາຣາເປສິ. ເຕ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຫມນ຺ຕິໂກຕິອາທີສຸ ຍຕ຺ຖ ສຸຂໍ ເຫມນ຺ເຕ ວສິຕຸໍ, ອຍໍ ເຫມນ຺ຕິໂກ. ອິຕເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຈນຕ຺ໂຖ – ເຫມນ຺ເຕ ວາໂສ ເຫມນ຺ຕໍ, ເຫມນ຺ຕໍ ອຣຫຕີຕິ ເຫມນ຺ຕິໂກ. ອິຕເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຕຕ຺ຖ ເຫມນ຺ຕິໂກ ປາສາໂທ ນວຠູມໂກ ອໂຫສິ, ຠູມິໂຍ ປນສ຺ສ ອຸຓ຺ຫອຸຕຸຄ຺ຄາຫາປນຕ຺ຖາຍ ນີຈາ ອເຫສຸໍ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ວາຣວາຕປານານິ ສຸຜຸສິຕກວາຏານິ ອເຫສຸໍ ນິພ຺ພິວຣານິ. ຈິຕ຺ຕກມ຺ມມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຊ຺ຊລິເຕ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ເຘເຍວ ອກໍສຸ. ຠູມຕ຺ຖຣຓໍ ປເນຕ຺ຖ ກມ຺ພລມຍໍ, ຕຖາ ສາຓິວິຕານນິວາສນປາຣຸປນເວຐນານິ. ວາຕປານານິ ອຸຓ຺ຫຄ຺ຄາຫາປນຕ຺ຖໍ ທິວາ ວິວຏານິ ຣຕ຺ຕິໍ ປິຫິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ.

ຄິມ຺ຫິໂກ ປນ ປຎ຺ຈຠູມໂກ ອໂຫສິ. ສີຕອຸຕຸຄ຺ຄາຫາປນຕ຺ຖໍ ປເນຕ຺ຖ ຠູມິໂຍ ອຸຈ຺ຈາ ອສມ຺ພາຘາ ອເຫສຸໍ. ທ຺ວາຣວາຕປານານິ ນາຕິຜຸສິຕານິ ສວິວຣານິ ສຊາລານິ ອເຫສຸໍ. ຈິຕ຺ຕກມ຺ເມ ອຸປ຺ປລານິ ປທຸມານິ ປຸຓ຺ຑຣີການິເຍວ ອກໍສຸ. ຠູມຕ຺ຖຣຓໍ ປເນຕ຺ຖ ທຸກູລມຍໍ, ຕຖາ ສາຓິວິຕານນິວາສນປາຣຸປນເວຐນານິ. ວາຕປານສມີເປສຸ ເຈຕ຺ຖ ນວ ຈາຏິໂຍ ຐເປຕ຺ວາ ອຸທກສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ນີລຸປ຺ປລາທີຫິ ສຎ຺ຉາເທນ຺ຕິ. ເຕສຸ ເຕສຸ ປເທເສສຸ ອຸທກຍນ຺ຕານິ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຍຫິ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ວິຍ ອຸທກຘາຣາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ. ອນ຺ໂຕປາສາເທ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ກລລປູຣາ ໂທຓິໂຍ ຐເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓານິ ປທຸມານິ ໂຣປຍິໍສຸ. ປາສາທມຕ຺ຖເກ ສຸກ຺ຂມຫິໍສຈມ຺ມໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຍນ຺ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຍາວ ຉທນປິຏ຺ຐິຍາ ປາສາເຓ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ. ເຕສໍ ຈມ຺ເມ ປວຏ຺ຏນ຺ຕານໍ ສທ຺ໂທ ເມຆຄຊ຺ຊິຕໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ທ຺ວາຣວາຕປານານິ ປເນຕ຺ຖ ທິວາ ປິຫິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕິໍ ວິວຏານິ.

ວສ຺ສິໂກ ສຕ຺ຕຠູມໂກ ອໂຫສິ. ຠູມິໂຍ ປເນຕ຺ຖ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອຸຕູນໍ ຄາຫາປນຕ຺ຖາຍ ນາຕິອຸຈ຺ຈາ ນາຕິນີຈາ ອກໍສຸ. ເອກຈ຺ຈານິ ທ຺ວາຣວາຕປານານິ ສຸຜຸສິຕານິ, ເອກຈ຺ຈານິ ສວິວຣານິ. ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມມ຺ປິ ເກສຸຈິ ຐາເນສຸ ປຊ຺ຊລິຕອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘວເສນ, ເກສຸຈິ ຊາຕສ຺ສຣວເສນ ກຕໍ. ຠູມຕ຺ຖຣຓາທີນິ ປເນຕ຺ຖ ກມ຺ພລທຸກູລວເສນ ອຸຠຍມິສ຺ສການິ. ເອກຈ຺ເຈ ທ຺ວາຣວາຕປານາ ຣຕ຺ຕິໍ ວິວຏາ ທິວາ ປິຫິຕາ, ເອກຈ຺ເຈ ທິວາ ວິວຏາ ຣຕ຺ຕິໍ ປິຫິຕາ. ຕໂຍປິ ປາສາທາ ອຸພ຺ເພເຘນ ສມປ຺ປມາຓາ. ຠູມິກາສຸ ປນ ນານຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ.

ເອວໍ ນິຏ຺ຐິເຕສຸ ປາສາເທສຸ ຣາຊາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ, ຉຕ຺ຕມສ຺ສ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊສິຣິໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ສາກິຍານໍ ປຓ຺ຓານິ ປຫິຓິ – ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ, ຣຊ຺ເຊ ນໍ ປຕິຏ຺ຐາເປສ຺ສາມິ, ສພ຺ເພ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ເຄເຫສຸ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ, ທາຣິກາ ອິມໍ ເຄຫໍ ເປເສນ຺ຕູ’’ຕິ. ເຕ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ – ‘‘ກຸມາໂຣ ເກວລໍ ທສ຺ສນກ຺ຂໂມ ຣູປສມ຺ປນ຺ໂນ, ນ ກິຎ຺ຈິ ສິປ຺ປໍ ຊານາຕິ, ທາຣຠຣຓໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ນ ມຍໍ ຘີຕໂຣ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຣາຊາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ກິໍ ສິປ຺ປໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕາຕາ’’ຕິ ອາຫ. ສຫສ຺ສຖາມຘນຸໍ ອາໂຣເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕາຕາຕິ. ເຕນ ຫິ ອາຫຣາເປຖາຕິ. ຣາຊາ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ອທາສິ. ຘນຸໍ ປຸຣິສສຫສ຺ສໍ ອາໂຣເປຕິ, ປຸຣິສສຫສ຺ສໍ ໂອໂຣເປຕິ. ມຫາປຸຣິໂສ ຘນຸໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ໂນວ ຊິຍໍ ປາທງ຺ຄຸຏ຺ຐເກ ເວເຐຕ຺ວາ ກຑ຺ຒນ຺ໂຕ ປາທງ຺ຄຸຏ຺ຐເກເນວ ຘນຸໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ວາເມນ ຫຕ຺ເຖນ ທຓ຺ເຑ ຄເຫຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ເຖນ ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຊິຍໍ ໂປເຖສິ. ສກລນຄຣໍ ອຸປ຺ປຕນາກາຣປ຺ປຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ. ‘‘ກິໍ ສທ຺ໂທ ເອໂສ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເທໂວ ຄຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ອຖຎ຺ເຎ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ນ ຊານາຖ, ນ ເທໂວ ຄຊ຺ຊຕິ, ອງ຺ຄີຣສສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ສຫສ຺ສຖາມຘນຸໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຊິຍໍ ໂປເຖນ຺ຕສ຺ສ ຊິຍປ຺ປຫາຣສທ຺ໂທ ເອໂສ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ສາກິຍາ ຕາວຕເກເນວ ອາຣທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ.

ມຫາປຸຣິໂສ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ກິໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫ. ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລມຕ຺ຕພຫລໍ ອໂຍປຏ຺ຏໍ ກຓ຺ເຑນ ວິນິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ. ຕໍ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ກິໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຈຕຸຣງ຺ຄຸລພຫລໍ ອສນຜລກໍ ວິນິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ. ຕໍ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ກິໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫ. ວິທຕ຺ຖິພຫລໍ ອຸທຸມ຺ພຣຜລກໍ ວິນິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ. ຕໍ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ກິໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ຍນ຺ເຕ ພທ຺ຘໍ ຜລກສຕໍ ວິນິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ. ຕໍ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ກິໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫ. ສຏ຺ຐິປຏລໍ ສຸກ຺ຂມຫິໍສຈມ຺ມໍ ວິນິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ. ຕມ຺ປິ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ກິໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ວາລິກສກຏາທີນິ ອາຈິກ຺ຂິໍສຸ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ວາລິກສກຏມ຺ປິ ປລາລສກຏມ຺ປິ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຸທເກ ເອກຸສຠປ຺ປມາຓໍ ກຓ຺ຑໍ ເປເສສິ, ຖເລ ອຏ຺ຐອຸສຠປ຺ປມາຓໍ. ອຖ ນໍ ‘‘ອິທານິ ວາຕິງ຺ຄຓສຎ຺ຎາຍ ວາລໍ ວິຊ຺ຌິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຕນ ຫິ ພນ຺ຘາເປຖາຕິ. ສທ຺ທນ຺ຕເຣ ພຊ຺ຌຕຸ, ຕາຕາຕິ. ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ, ຄາວຸຕນ຺ຕເຣ ພນ຺ຘນ຺ຕູຕິ. ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ, ອທ຺ຘໂຍຊເນ ພນ຺ຘນ຺ຕູຕິ. ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ ໂຍຊເນ ພນ຺ຘນ຺ຕູຕິ. ພນ຺ຘາເປຖ, ຕາຕາຕິ ໂຍຊນມຕ຺ຖເກ ວາຕິງ຺ຄຓສຎ຺ຎາຍ ວາລໍ ພນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕນ຺ຘກາເຣ ເມຆປຏລຈ຺ຉນ຺ນາສຸ ທິສາສຸ ກຓ຺ຑໍ ຂິປິ, ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຍຊນມຕ຺ຖເກ ວາລໍ ຜາເລຕ຺ວາ ປຖວິໍ ປາວິສິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ເອຕ຺ຕກເມວ, ຕໍ ທິວສໍ ປນ ມຫາສຕ຺ໂຕ ໂລເກ ວຕ຺ຕມານສິປ຺ປໍ ສພ຺ພເມວ ສນ຺ທສ຺ເສສິ. ສກ຺ຍຣາຊາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຘີຕໂຣ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ເປສຍິໍສຸ, ຈຕ຺ຕາລີສສຫສ຺ສນາຏກິຕ຺ຖິໂຍ ອເຫສຸໍ. ມຫາປຸຣິໂສ ຕີສຸ ປາສາເທສຸ ເທໂວ ມຎ຺ເຎ ປຣິຈາເຣນ຺ໂຕ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວຕິ.

ນິປ຺ປຸຣິເສຫີຕິ ປຸຣິສວິຣຫິເຕຫິ. ນ ເກວລໍ ເຈຕ຺ຖ ຕູຣິຍາເນວ ນິປ຺ປຸຣິສານິ, ສພ຺ພຏ຺ຐານານິປິ ນິປ຺ປຸຣິສາເນວ. ໂທວາຣິກາປິ ອິຕ຺ຖິໂຍວ, ນ຺ຫາປນາທິປຣິກມ຺ມກຣາປິ ອິຕ຺ຖິໂຍວ. ຣາຊາ ກິຣ ‘‘ຕຖາຣູປໍ ອິສ຺ສຣິຍສຸຂສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວມານສ຺ສ ປຸຣິສໍ ທິສ຺ວາ ປຣິສງ຺ກາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສາ ເມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມາ ອໂຫສີ’’ຕິ ສພ຺ພກິຈ຺ເຈສຸ ອິຕ຺ຖິໂຍວ ຐເປສິ. ປຣິຈາຣຍມາໂນຕິ ໂມທມາໂນ. ນ ເຫຏ຺ຐາປາສາທໍ ໂອໂຣຫາມີຕິ ປາສາທໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ນ ໂອຕຣາມິ. ອິຕິ ມໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ອຎ຺ໂຎ ສິຂາພທ຺ໂຘ ປຸຣິໂສ ນາມ ປສ຺ສິຕຸໍ ນາລຕ຺ຖ. ຍຖາຕິ ເຍນ ນິຍາເມນ. ທາສກມ຺ມກຣໂປຣິສສ຺ສາຕິ ທາສານຎ຺ເຈວ ເທວສິກຠຕ຺ຕເວຕນາຠຕານໍ ກມ຺ມກຣານຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ຊີວມານປຸຣິສານຎ຺ຈ. ກຓາຊກນ຺ຕິ ສກຸຓ຺ຑກຠຕ຺ຕໍ. ພິລງ຺ຄທຸຕິຍນ຺ຕິ ກຎ຺ຊິກທຸຕິຍໍ.

ເອວຣູປາຍ ອິທ຺ຘິຍາຕິ ເອວໍຊາຕິກາຍ ປຸຎ຺ຎິທ຺ຘິຍາ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ. ເອວຣູເປນ ຈ ສຸຂຸມາເລນາຕິ ເອວໍຊາຕິເກນ ຈ ນິທ຺ທຸກ຺ຂຠາເວນ. ໂສຂຸມາເລນາຕິປິ ປາໂຐ. ເອວໍ ຕຖາຄໂຕ ເອຕ຺ຕເກນ ຐາເນນ ອຕ຺ຕໂນ ສິຣິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ກເຖສິ. ກເຖນ຺ໂຕ ຈ ນ ອຸປ຺ປິລາວິຕຠາວຕ຺ຖໍ ກເຖສິ, ‘‘ເອວຣູປາຍປິ ປນ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຐິໂຕ ປມາທໍ ອກຕ຺ວາ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ ອປ຺ປມາທລກ຺ຂຓສ຺ເສວ ທີປນຕ຺ຖໍ ກເຖສິ. ເຕເນວ ອສ຺ສຸຕວາ ໂຂ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຣນ຺ຕິ ປຣປຸຄ຺ຄລໍ. ຊິຓ຺ຓນ຺ຕິ ຊຣາຊິຓ຺ຓໍ. ອຏ຺ຏີຍຕີຕິ ອຏ຺ໂຏ ປີຬິໂຕ ໂຫຕິ. ຫຣາຍຕີຕິ ຫິຣິໍ ກໂຣຕິ ລຊ຺ຊຕິ. ຊິຄຸຈ຺ຉຕີຕິ ອສຸຈິໍ ວິຍ ທິສ຺ວາ ຊິຄຸຈ຺ຉໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ອຕ຺ຕານໍເຍວ ອຕິສິຕ຺ວາຕິ ຊຣາຘມ຺ມມ຺ປິ ສມານໍ ອຕ຺ຕານໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຏ຺ຏີຍຕິ ຫຣາຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊຣາຘມ຺ໂມຕິ ຊຣາສຠາໂວ. ຊຣໍ ອນຕີໂຕຕິ ຊຣໍ ອນຕິກ຺ກນ຺ໂຕ, ອນ຺ໂຕ ຊຣາຍ ວຕ຺ຕາມິ. ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂໂຕຕິ ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ. ໂຍພ຺ພນມໂທຕິ ໂຍພ຺ພນໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂກ ມານມໂທ. ສພ຺ພໂສ ປຫີຍີຕິ ສພ຺ພາກາເຣນ ປຫີໂນ. ມຄ຺ເຄນ ປຫີນສທິໂສ ກຕ຺ວາ ທສ຺ສິໂຕ. ນ ປເນສ ມຄ຺ເຄນ ປຫີໂນ, ປຏິສງ຺ຂາເນນ ປຫີໂນວ ກຖິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ເທວຕາ ຊຣາປຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສສຸໍ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ອນ຺ຕຣາ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ໂຍພ຺ພນມໂທ ນາມ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ອາໂຣຄ຺ຍມໂທຕິ ອຫໍ ນິໂຣໂຄຕິ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂກ ມານມໂທ. ຊີວິຕມໂທຕິ ອຫໍ ຈິຣໍ ຊີວີຕິ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂກ ມານມໂທ. ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍາຕິ ສິກ຺ຂໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕີຕິ ຫີນາຍ ລາມກາຍ ຄິຫິຠາວາຍ ອາວຕ຺ຕຕິ.

ຍຖາຘມ຺ມາຕິ ພ຺ຍາຘິອາທີຫິ ຍຖາສຠາວາ. ຕຖາສນ຺ຕາຕິ ຍຖາ ສນ຺ຕາ ເອວ ອວິປຣີຕພ຺ຍາຘິອາທິສຠາວາວ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ປຣປຸຄ຺ຄລໍ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ມມ ເອວໍ ວິຫາຣິໂນຕິ ມຍ຺ຫໍ ເອວໍ ຊິຄຸຈ຺ຉາວິຫາເຣນ ວິຫຣນ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ຊິຄຸຈ຺ຉນໍ ນປ຺ປຕິຣູປໍ ຠເວຍ຺ຍ ນານຸຈ຺ຉວິກໍ. ໂສຫໍ ເອວໍ ວິຫຣນ຺ໂຕຕິ ໂສ ອຫໍ ເອວໍ ປຣໍ ຊິຄຸຈ຺ຉມາໂນ ວິຫຣນ຺ໂຕ, ເອວໍ ວາ ອິມິນາ ປຏິສງ຺ຂານວິຫາເຣນ ວິຫຣນ຺ໂຕ. ຎຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ນິຣູປຘິນ຺ຕິ ສພ຺ພູປຘິວິຣຫິຕໍ ນິພ຺ພານຘມ຺ມໍ ຎຕ຺ວາ. ສພ຺ເພ ມເທ ອຠິໂຠສ຺ມີຕິ ສພ຺ເພ ຕໂຍປິ ມເທ ອຠິຠວິໍ ສມຕິກ຺ກມິໍ. ເນກ຺ຂມ຺ເມ ທຏ຺ຐຸ ເຂມຕນ຺ຕິ ນິພ຺ພາເນ ເຂມຠາວໍ ທິສ຺ວາ. ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ທຏ຺ຐຸ ເຂມໂຕຕິປິ ປາໂຐ, ນິພ຺ພານໍ ເຂມໂຕ ທິສ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສ ເມ ອຫຸ ອຸສ຺ສາໂຫຕິ ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ ຕໍ ເນກ຺ຂມ຺ມສງ຺ຂາຕໍ ນິພ຺ພານໍ ອຠິປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ອຸສ຺ສາໂຫ ອຫຸ, ວາຍາໂມ ອໂຫສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນາຫໍ ຠພ຺ໂພ ເອຕຣຫິ, ກາມານິ ປຏິເສວິຕຸນ຺ຕິ ອຫໍ ທານິ ທຸວິເຘປິ ກາເມ ປຏິເສວິຕຸໍ ອຠພ຺ໂພ. ອນິວຕ຺ຕິ ຠວິສ຺ສາມີຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊໂຕ ຈ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໂຕ ຈ ນ ນິວຕ຺ຕິສ຺ສາມິ, ອນິວຕ຺ຕໂກ ຠວິສ຺ສາມິ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣາຍໂຓຕິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣາຍໂຓ ຊາໂຕສ຺ມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕິ ອິມາຫິ ຄາຖາຫິ ມຫາໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ອຕ຺ຕໂນ ອາຄມນີຍວີຣິຍໍ ກເຖສິ.

໑໐. ອາຘິປເຕຍ຺ຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໐. ທສເມ ອາຘິປເຕຍ຺ຍານີຕິ ເຊຏ຺ຐກກາຣຓໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕານິ. ອຕ຺ຕາຘິປເຕຍ຺ຍນ຺ຕິອາທີສຸ ອຕ຺ຕານໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໍ ຄຸຓຊາຕໍ ອຕ຺ຕາຘິປເຕຍ຺ຍໍ. ໂລກໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໍ ໂລກາຘິປເຕຍ຺ຍໍ. ນວວິຘໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໍ ຘມ຺ມາຘິປເຕຍ຺ຍໍ. ນ ອິຕິ ຠວາຠວເຫຕູຕິ ອິຕິ ຠໂວ, ອິຕິ ຠໂວຕິ ເອວໍ ອາຍຕິໍ, ນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສມ຺ປຕ຺ຕິຠວສ຺ສ ເຫຕຸ. ໂອຕິຓ຺ໂຓຕິ ອນຸປວິຏ຺ໂຐ. ຍສ຺ສ ຫິ ຊາຕິ ອນ຺ໂຕປວິຏ຺ຐາ, ໂສ ຊາຕິຍາ ໂອຕິຓ຺ໂຓ ນາມ. ຊຣາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສາຕິ ສກລສ຺ສ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂຣາສິສ຺ສ. ອນ຺ຕກິຣິຍາ ປຎ຺ຎາເຍຖາຕິ ອນ຺ຕກຣຓໍ ປຣິຈ຺ເຉທປຣິວຏຸມກຣຓໍ ປຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍ. ໂອຫາຍາຕິ ປຫາຍ. ປາປິຏ຺ຐຕເຣຕິ ລາມກຕເຣ. ອາຣທ຺ຘນ຺ຕິ ປຄ຺ຄຫິຕໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ, ອາຣທ຺ຘຕ຺ຕາວ ອສລ຺ລີນໍ. ອຸປຏ຺ຐິຕາຕິ ຈຕຸສຕິປຏ຺ຐານວເສນ ອຸປຏ຺ຐິຕາ. ອຸປຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາວ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາ. ປສ຺ສທ຺ໂຘ ກາໂຍຕິ ນາມກາໂຍ ຈ ກຣຊກາໂຍ ຈ ປສ຺ສທ຺ໂຘ ວູປສນ຺ຕທຣໂຖ. ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຕາວ ອສາຣທ຺ໂຘ. ສມາຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ສມ຺ມາ ອາຫິຕໍ ສຸຏ຺ຐຸ ຐປິຕໍ. ສມ຺ມາ ອາຫິຕຕ຺ຕາວ ເອກຄ຺ຄໍ. ອຘິປຕິໍ ກຣິຕ຺ວາຕິ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ. ສຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕີຕິ ສຸທ຺ຘໍ ນິມ຺ມລໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ ປຏິຊຄ຺ຄຕິ, ໂຄປາຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍຎ຺ຈ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ປຣິຍາເຍນ ສຸທ຺ຘມຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ ນາມ, ຜລປ຺ປຕ຺ໂຕວ ປນ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ສຸທ຺ຘມຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ.

ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕຕິອາທີນິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໔໗) ວິຕ຺ຖາຣິຕານິ. ຊານໍ ປສ຺ສໍ ວິຫຣນ຺ຕີຕິ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ຊານນ຺ຕາ ປສ຺ສນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຓິ ອາຘິປເຕຍ຺ຍານີຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ຕີຓິ ອາຘິປເຕຍ຺ຍານິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສການິ ກຖິຕານິ.

ປກຸພ຺ພໂຕຕິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ. ອຕ຺ຕາ ເຕ ປຸຣິສ ຊານາຕິ, ສຈ຺ຈໍ ວາ ຍທິ ວາ ມຸສາຕິ ຍໍ ຕ຺ວໍ ກໂຣສິ, ຕໍ ຍທິ ວາ ຍຖາສຠາວໍ ຍທິ ວາ ໂນ ຍຖາສຠາວນ຺ຕິ ຕວ ອຕ຺ຕາວ ຊານາຕິ. ອິມິນາ ຈ ກາຣເຓນ ເວທິຕພ຺ພໍ ‘‘ປາປກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ໂລເກ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐານໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ກລ຺ຍາຓນ຺ຕິ ສຸນ຺ທຣໍ. ອຕິມຎ຺ຎສີຕິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ມຎ຺ຎສິ. ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຄູຫສີຕິ ຍຖາ ເມ ອຕ຺ຕາປິ ນ ຊານາຕິ, ເອວໍ ນໍ ປຣິຄູຫາມີຕິ ວາຍມສິ. ອຕ຺ຕາຘິປເຕຍ຺ຍໂກຕິ ອຕ຺ຕເຊຏ຺ຐໂກ. ໂລກາຘິໂປຕິ ໂລກເຊຏ຺ຐໂກ. ນິປໂກຕິ ປຎ຺ຎວາ. ຌາຍີຕິ ຌາຍນ຺ໂຕ. ຘມ຺ມາຘິໂປຕິ ຘມ຺ມເຊຏ຺ຐໂກ. ສຈ຺ຈປຣກ຺ກໂມຕິ ຖິຣປຣກ຺ກໂມ ຠູຕປຣກ຺ກໂມ. ປສຍ຺ຫ ມາຣນ຺ຕິ ມາຣໍ ປສຫິຕ຺ວາ. ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອນ຺ຕກນ຺ຕິ ອິທໍ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ໂຍ ຈ ຜຸສີ ຊາຕິກ຺ຂຍໍ ປຘານວາຕິ ໂຍ ຌາຍີ ປຘານວາ ມາຣໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຊາຕິກ຺ຂຍໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຜຸສິ. ໂສ ຕາທິໂສຕິ ໂສ ຕຖາວິໂຘ ຕຖາສຓ຺ຐິໂຕ. ໂລກວິທູຕິ ຕໂຍ ໂລເກ ວິທິເຕ ປາກເຏ ກຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ສຸເມໂຘຕິ ສຸປຎ຺ໂຎ. ສພ຺ເພສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອຕມ຺ມໂຍ ມຸນີຕິ ສພ຺ເພ ເຕຠູມກຘມ຺ເມ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາຕາຍ ຕມ຺ມຍຕາຍ ອຠາເວນ ອຕມ຺ມໂຍ ຂີຓາສວມຸນິ ກທາຈິ ກຕ຺ຖຈິ ນ ຫີຍຕິ ນ ປຣິຫີຍຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ.

ເທວທູຕວຄ຺ໂຄ ຈຕຸຕ຺ໂຖ.