ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານກຖາວຓ຺ຓນາ

໘໗. ອິທານິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕວິເສສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຍສ຺ມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອາເສວນປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕິ, ອນິຏ຺ເຐ ຐາເນ ປທນ຺ຕຣສງ຺ຄຫິຕສ຺ສ ອາເສວນປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາວໂຕ. ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ສາຕິສຍໍ ສຸຂວິຣາຄຠາວນາຠາວໂຕ. ຕານີຕິ ອປ຺ປນາວີຖິຍໍ ຊວນານິ ສນ຺ຘາຍາຫ.

໘໘. ‘‘ປຸພ຺ເພວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກທາ ປນ ເຕສໍ ປຫານໍ ໂຫຕີຕິ ໂຈທນາຍໍ ອາຫ ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ອຸປຈາຣກ຺ຂເຓ’’ຕິ. ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຫານກ຺ກໂມ ນາມ ປຫາຍກຘມ຺ມານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິປຏິປາຏິ. ເຕນ ປນ ວຸຈ຺ຈມາເນ ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ກສ຺ມາ ອິໂຕ ອຎ຺ຎຖາ ວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍວິຠງ຺ເຄ’’ຕິອາທິ. ອຖ ກສ຺ມາ ຌາເນສ຺ເວວ ນິໂຣໂຘ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ກຕ຺ຖ ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ທຸກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ທຸກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ກຕ຺ຖ ຈ ອປຣິເສສໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ນິໂຣຘຏ຺ຐານໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເຕນ ‘‘ກຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉາຍໍ, ‘‘ເອຕ຺ຖາ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນປິ ເຫຕຸມ຺ຫິ ຠຸມ຺ມວຈນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຌານານຸຠາວນິມິຕ຺ຕໍ ຫິ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕໍ ‘‘ທຸກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອປຣິເສສໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕິສຍນິໂຣໂຘ ສຸຏ຺ຐຸ ປຫານໍ ອຸຊຸປຏິປກ຺ເຂນ ວູປສໂມ.

ນານາວຊ຺ຊເນຕິ ເຍນ ອາວຊ຺ຊເນນ ອປ຺ປນາວີຖິ, ຕໂຕ ຠິນ຺ນາວຊ຺ຊເນ, ອເນກາວຊ຺ຊເນ ວາ. ອປ຺ປນາວີຖິຍຎ຺ຫິ ອຸປຈາໂຣ ເອກາວຊ຺ຊໂນ, ອິຕໂຣ ອເນກາວຊ຺ຊໂນ ອເນກກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ວິສມນິສຊ຺ຊາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນກິລມໂຖ ວິສມາສນຸປຕາໂປ. ປີຕິຜຣເຓນາຕິ ປີຕິຍາ ຜຣຓຣສຕ຺ຕາ, ປີຕິສມຸຏ຺ຐານານໍ ວາ ປຓີຕຣູປານໍ ກາຍສ຺ສ ພ຺ຍາປນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສພ຺ໂພ ກາໂຍ ສຸໂຂກ຺ກນ຺ໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ. ວິຕກ຺ກວິຈາຣປຈ຺ຈເຍປີຕິ ປິ-ສທ຺ໂທ ອຏ຺ຐານປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ‘‘ປຫີນສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ໂພ ‘‘ປຫີນສ຺ສາປິ ໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສາ’’ຕິ. ເອຕໍ ໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ ອຕິຈິຣໍ ວິຕກ຺ກຍໂຕ ວິຈາຣຍໂຕ ກາໂຍປິ ກິລມິຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ອຸຫຎ຺ຎີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ກາຍຈິຕ຺ຕເຂທານໍ ວິຕກ຺ກວິຈາຣປ຺ປຈ຺ຈຍຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ວິຕກ຺ກວິຈາຣຠາເວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖສ຺ສ ສິຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ທຸຕິຍຊ຺ຌານູປຈາເຣ ອສ຺ສ ໂທມນສ຺ສສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຠເວຍ຺ຍ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຍເທເກ ‘‘ຕຕ຺ຖສ຺ສ ສິຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ເຕນ ຌານລາຠີນມ຺ປິ ໂທມນຸສ຺ສຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນ ຈ ອນີວຣຓສຠາໂວ ໂລໂຠ ວິຍ ໂທໂສປິ ອຕ຺ຖີຕິ ທີເປຕິ. ນ ຫິ ໂທເສນ ວິນາ ໂທມນສ຺ສໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ນ ເຈຕ຺ຖ ປຏ຺ຐານປາຬິຍາ ວິໂຣໂຘ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ປຣິຫີນໍ ຌານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມານໍ ໂທມນສ຺ສໍ ທສ຺ສິຕໍ, ອປຣິຫີນຊ຺ຌານມາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານສ຺ສ ໂທມນສ຺ສສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ. ຌານລາຠີນໍ ສພ຺ພໂສ ໂທມນສ຺ສໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຈ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິລາຠິໂນ ອປິ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ. ນ ເຫວ ໂຂ ໂສ ປຫີນຊ຺ຌາໂນ ອໂຫສີຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ ອນີວຣຓສຠາວສ຺ສ ໂທສສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຍທິ ສິຍາ, ຣູປາຣູປາວຈຣສຕ຺ຕານມ຺ປິ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ນ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ອຣູເປ ກາມຈ຺ຉນ຺ທນີວຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ຖິນມິທ຺ຘນີວຣຓໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈນີວຣຓໍ ອວິຊ຺ຊານີວຣຓ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ພ຺ຍາປາທກຸກ຺ກຸຈ຺ຈນີວຣຓານິ ອນຸທ຺ຘຏານິ. ນ ເຈຕ຺ຖ ນີວຣຓຕ຺ຕາ ປຣິຫາໂຣ, ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທີນມ຺ປິ ອນີວຣຓານໍເຍວ ນີວຣຓສທິສຕາຍ ນີວຣຓປຣິຍາຍສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິລາຠິໂນ ອປິ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ’’ຕິ, ຕມ຺ປິ ອກາຣຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນນ ຈ ໂທມນສ຺ເສນ ຌານໂຕ ປຣິຫາຍນໂຕ. ລຫຸເກນ ປນ ປຈ຺ຈເຍນ ປຣິຫີນໍ ຕາທິສາ ອປ຺ປກສິເຣເນວ ປຏິປາກຕິກໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ຕຕ຺ຖສ຺ສ ສິຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ປຣິກປ຺ປວຈນໍ ອຸປຈາຣກ຺ຂເຓ ໂທມນສ຺ສສ຺ສ ອປ຺ປຫີນຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ຕ຺ເວວ ອນ຺ໂຕອປ຺ປນາຍ’’ນ຺ຕິ. ຍທິ ປນ ຕທາ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປຐມຊ຺ຌານມ຺ປິສ຺ສ ປຣິຫີນເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຫີນມ຺ປິ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປີຕິ ວິຍ ນ ທູເຣຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ອາສນ຺ນຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນານາວຊ຺ຊນູປຈາເຣ ປຫີນມ຺ປິ ປຫານງ຺ຄໍ ປຏິປກ຺ເຂນ ອວິຫຕຕ຺ຕາ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ວາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕາຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕາທິສາຍ ອາເສວນາຍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຍຖາ ມຄ຺ຄວີຖິໂຕ ປຸພ຺ເພ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຊວນວາຣາ ສທິສານຸປສ຺ສນາວ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເອວມິຘາປິ ອປ຺ປນາວາຣໂຕ ປຸພ຺ເພ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຊວນວາຣາ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາວ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ວທນ຺ຕິ.

ສມາຫຏາຕິ ສມານີຕາ, ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຂທຸກ຺ຂານິ ວິຍ ອໂນຬາຣິກຕ຺ຕາ ອວິຠູຕຕາຍ ສຸຂຸມາ. ຕໂຕ ເອວ ອນຸມິນິຕພ຺ພສຠາວຕ຺ຕາ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ. ທຸຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ທຸຏ຺ຐປໂຍຄສ຺ສ, ທຸທ຺ທມ຺ມສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ເອສາ ຄາຫຍິຕຸໍ ອຎ຺ຎາໂປຫນນເຍນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາຕິ ອິທເມວ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຈ຺ຈຍທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຘິຄມສ຺ສ ອຸປາຍຠູຕປຈ຺ຈຍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ເຕນາຫ ‘‘ທຸກ຺ຂປ຺ປຫານາທໂຍ ຫິ ຕສ຺ສາ ປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ. ທຸກ຺ຂປ຺ປຫານາທໂຍຕິ ຈ ໂສປຈາຣາ ປຐມຊ຺ຌານາທໂຍເວຕ຺ຖ ອຘິປ຺ເປຕາ.

ປຫີນາຕິ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ’’ຕິ. ເອຕາຕິ ສຸຂາທໂຍ ເວທນາ.

ໂສມນສ຺ສໍ ຣາຄສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ສຸຂາຍ ໂຂ, ອາວຸໂສ ວິສາຂ, ເວທນາຍ ຣາຄານຸສໂຍ ອນຸເສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໕). ໂທມນສ຺ສໍ ໂທສສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ທຸກ຺ຂາຍ ໂຂ, ອາວຸໂສ ວິສາຂ, ເວທນາຍ ປຏິຆານຸສໂຍ ອນຸເສຕີ’’ຕິ. ສຸຂາທິຆາເຕນາຕິ ສຸຂາທີນໍ ປຫາເນນ. ອສ຺ສ ຌານສ຺ສ.

ນ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອທຸກ຺ຂໍ, ທຸກ຺ຂວິຘຸຣໍ. ຍສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທຸກ຺ຂາຠາເວນາ’’ຕິ. ອສຸຂນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອເຕນາຕິ ທຸກ຺ຂສຸຂປຏິກ຺ເຂປວຈເນນ. ‘‘ປຏິປກ຺ຂຠູຕ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ອິຘ ຕຕິຍເວທນາຍ ທຸກ຺ຂາທີນໍ ສມຕິກ຺ກມວເສນ ປຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ກຸສລາກຸສລານໍ ວິຍ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກຕາຍ. ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐວິປຣີຕສ຺ສ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓສ຺ສ, ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐວິປຣີຕໍ ວາ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາກາເຣນ ອນຸຠວນລກ຺ຂຓາ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐວິປຣີຕານຸຠວນລກ຺ຂຓາ. ຕໂຕ ເອວ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຣສາ. ອວິຠູຕປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາຕິ ສຸຂທຸກ຺ຂານິ ວິຍ ນ ວິຠູຕາກາຣາ, ປິຏ຺ຐິປາສາເຓ ມິຄຄຕມຄ຺ໂຄ ວິຍ ເຕຫິ ອນຸມາຕພ຺ພາ ອວິຠູຕາກາໂຣປຏ຺ຐານາ. ສຸຂນິໂຣໂຘ ນາມ ອິຘ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານູປຈາໂຣ, ໂສ ປທຏ຺ຐານໍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ສຸຂນິໂຣຘປທຏ຺ຐານາ.

໘໙. ‘‘ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິ ປຸຣິມປເທ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປເນຕໍ ສມາສປທນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຸເປກ຺ຂາຍ ຊນິຕສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິ. ສພ຺ພປຈ຺ຈນີກຘມ຺ມປຣິສຸທ຺ຘາຍ ປຈ຺ຈນີກສມເນປິ ອພ຺ຍາວຏາຍ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸເປກ຺ຂາຍ ວຕ຺ຕມານາຍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນ ສຕິ ສມ຺ປຫໍສນປຎ຺ຎາ ວິຍ ສຸປຣິສຸທ຺ຘາ, ສຸວິສທາ ຈ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍາ ຈ ຕສ຺ສາ ສຕິຍາ ປາຣິສຸທ຺ຘິ, ສາ ອຸເປກ຺ຂາຍ ກຕາ, ນ ອຎ຺ເຎນາ’’ຕິ. ຍທິ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາ ອິຘ ‘‘ອຸເປກ຺ຂາ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ, ກຖໍ ສຕິເຍວ ‘‘ປຣິສຸທ຺ຘາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ນ ເກວລ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ເອວມ຺ປິ ກສ຺ມາ ອຍເມວ ສຕິ ‘‘ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອນຸໂຍຄໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐາ ຕີສຸ ຌາເນສຸ ວິຊ຺ຊມານາຍປິ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາຍ ປຈ຺ຈນີກາຠິຠວໂຕ, ສຫາຍປຈ຺ຈຍເວກລ຺ລໂຕ ຈ ອປາຣິສຸທ຺ຘິ, ຕຖາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ. ຕທຠາວໂຕ ອິຘ ປາຣິສຸທ຺ຘີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ຣູປກວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສູຣິຍປ຺ປຠາຠິຠວາຕິ ສູຣິຍປ຺ປຠາຍ ອຠິຠຸຍ຺ຍມານຕ຺ຕາ. ອຕິກ຺ຂຕາຍ ຈນ຺ທເລຂາ ວິຍ ຣຕ຺ຕິປິ ໂສມ຺ມສຠາວາ ສຠາຄາຍ ຣຕ຺ຕິຍເມວ ຈ ຈນ຺ທເລຂາ ສມຸຊ຺ຊລຕີຕິ ສາ ຕສ຺ສາ ສຠາຄາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂສມ຺ມຠາເວນ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປກາຣກຕ຺ເຕນ ວາ ສຠາຄາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ອາຫ.

‘‘ເອກວີຖິຍ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ຕຕ຺ຖ ໂສມນສ຺ສສ຺ສ ເອກໍເສນ ອຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຕໂຕ ປຸຣິມຕເຣສຸ ເອກໍເສນ ຠາວໂຕ. ຍຖາ ປນ ວິຕກ຺ກາທໂຍ ທຸຕິຍາທິຊ຺ຌານກ຺ຂເຓເຍວ ປຫີຍນ຺ຕິ, ນ ເຕສໍ ເອກວີຖິຍໍ ປຸຣິມຊວເນສຸ, ນ ເອວເມຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌາເນຕິ ຈຕຸກ຺ກນຍວເສນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕຊ຺ຌານຈຕຸກ຺ເກ.