ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ

ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄ-ມຫາຏີກາ

(ປຐໂມ ຠາໂຄ)

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ

ສທ຺ຘມ຺ມຣໍສິມາລີ ໂຍ, ວິເນຍ຺ຍກມລາກເຣ;

ວິໂພເຘສິ ມຫາໂມຫ-ຕມໍ ຫນ຺ຕ຺ວານ ສພ຺ພໂສ.

ຎາຓາຕິສຍພິມ຺ພໍ ຕໍ, ວິສຸທ຺ຘກຣຸຓາຣຸຓໍ;

ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິຣຸປກ຺ເລສໍ, ພຸທ຺ຘາທິຈ຺ຈໍ ມໂຫທຍໍ.

ໂລກາໂລກກຣໍ ຘມ຺ມໍ, ຄຸຓຣສ຺ມິສມຸຊ຺ຊລໍ;

ອຣິຍສງ຺ຆຎ຺ຈ ສມ຺ຜຸລ຺ລໍ, ວິສຸທ຺ຘກມລາກຣໍ.

ວນ຺ທນາຊນິຕໍ ປຸຎ຺ຎໍ, ອິຕິ ຍໍ ຣຕນຕ຺ຕເຍ;

ຫຕນ຺ຕຣາໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ, ຫຸຕ຺ວາຫໍ ຕສ຺ສ ເຕຊສາ.

ສມ຺ປນ຺ນສີລາຈາເຣນ, ຘີມຕາ ສຸຈິວຸຕ຺ຕິນາ;

ອຊ຺ເຌສິໂຕ ທາຐານາຄຕ຺ເຖເຣນ ຖິຣເຈຕສາ.

ວິສຸທ຺ຘຈຣິໂຕ ນາໂຖ, ຍໍ ວິສຸທ຺ຘິມນຸຕ຺ຕຣໍ;

ປຕ຺ວາ ເທເສສິ ກຣຸຓາສມຸສ຺ສາຫິຕມານໂສ.

ຕສ຺ສາ ອຘິຄມູປາໂຍ, ວິສຸທ຺ຘນຍມຓ຺ຑິໂຕ;

ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ໂຄ ໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ສຸວິສຸທ຺ຘປທກ຺ກໂມ.

ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ອສໍກິຓ຺ຓໍ, ນິປຸຓຕ຺ຖວິນິຈ຺ຉຍໍ;

ມຫາວິຫາຣວາສີນໍ, ສມຍໍ ອວິໂລມຍໍ.

ຕສ຺ສ ນິສ຺ສາຍ ໂປຣາຓໍ, ກຖາມຄ຺ຄໍ ອນາກຸລໍ;

ຕນ຺ຕິນຍານຸຄໍ ສຸທ຺ຘໍ, ກຣິສ຺ສາມຕ຺ຖວຓ຺ຓນໍ.

ອິຕິ ອາກງ຺ຂມານສ຺ສ, ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໍ;

ວິຠຊນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ສຕ຺ຖໍ, ນິສາມຍຖ ສາຘໂວຕິ.

ນິທານາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໑. ສ຺ວາຍໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ໂຄ ຍໍ ສຸຕ຺ຕປທໍ ນິສ຺ສາຍ ປຏ຺ຐປີຍຕິ, ຕໍ ຕາວ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນິທານາທິນິທ຺ຘາຣຓມຸເຂນ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ອຕ຺ຖໍ ສໍວຓ຺ເຓຕຸໍ ‘‘ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຘມ຺ມໍ ສໍວຓ຺ເຓນ຺ເຕນ ຫິ ອາທິໂຕ ຕສ຺ສ ນິທານໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໂຕ ປໂຍຊນໍ ປິຓ຺ຑຕ຺ໂຖ ປທຕ຺ໂຖ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ອຘິປ຺ປາໂຍ ໂຈທນາ ໂສຘນໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ເຈວ ອາຈຣິເຍນ ປຏິປນ຺ນໍ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ກິຣາຕິອາທິ ເທສນາຍ ນິທານປໂຍຊນນິທ຺ຘາຣຓໍ, ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄໍ ຠາສິສ຺ສນ຺ຕິອາທິ ປິຓ຺ຑຕ຺ຖນິທ຺ຘາຣຓໍ, ສີເລ ຐຕ຺ວາຕິອາທິ ປທຕ຺ຖສມ຺ພນ຺ຘາຘິປ຺ປາຍວິຠາວນາ, ກິໍ ສີລນ຺ຕິອາທິ ໂຈທນາ, ຕໂຕ ປຣໍ ໂສຘນໍ, ສມາຘິປຎ຺ຎາກຖາສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ວິສ຺ສຊ຺ຊນຄາຖາ ອາທິມ຺ຫິ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ນ ປຸຈ຺ຉາຄາຖາ. ປຸຈ຺ຉາປຸພ຺ພິກາ ຫິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ມງ຺ຄລຠາວໂຕ, ສາສນສ຺ສ ອາທິກລ຺ຍາຓາທິຠາວວິຠາວນໂຕ, ຠຍາທິອຸປທ຺ທວນິວາຣເຓນ ອນ຺ຕຣາຍວິຘມນໂຕ, ອຸປຣິ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພຘມ຺ມສງ຺ຄຫໂຕ ຈາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ກສ຺ມາ ປນາຍໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄກຖາ ວຕ຺ຖຸປຸພ຺ພິກາ ອາຣທ຺ຘາ, ນ ສຕ຺ຖຸໂຖມນາປຸພ຺ພິກາຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ວິສຸໍ ອສໍວຓ຺ຓນາທິຠາວໂຕ. ສຸມງ຺ຄລວິລາສິນີອາທໂຍ ວິຍ ຫິ ທີຆນິກາຍາທີນໍ ນາຍໍ ວິສຸໍ ສໍວຓ຺ຓນາ, ນ ປກຣຓນ຺ຕຣໍ ວາ ອຠິຘມ຺ມາວຕາຣສຸມຕາວຕາຣາທິ ວິຍ. ຕາສໍເຍວ ປນ ສຸມງ຺ຄລວິລາສິນີອາທີນໍ ວິເສສຠູຕາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ມຊ຺ເຌ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ໂຄ’’ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ; ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ). ອຖ ວາ ໂຖມນາປຸພ຺ພິກາປິ ຈາຍໍ ກຖາ ນ ວຕ຺ຖຸປຸພ຺ພິກາວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສາສເນ ຫິ ວຕ຺ຖຸກິຕ຺ຕນໍ ນ ໂລເກ ວິຍ ເກວລໍ ໂຫຕິ, ສາສນສມ຺ປຕ຺ຕິກິຕ຺ຕນຕ຺ຕາ ປນ ສຕ຺ຖຸ ອວິປຣີຕຘມ຺ມເທສນາຠາວວິຠາວເນນ ສຕ຺ຖຸຄຸຓສໍກິຕ຺ຕນໍ ອຸລ຺ລິງ຺ຄນ຺ຕເມວ ປວຕ຺ຕຕິ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕາວຕາ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ’’ຕິອາທິ. ໂສຕາປນ຺ນາທິຠາວສ຺ສ ຈ ກາຣຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຫິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສພ຺ພສກທາຄາມິອນາຄາມິໂນ ວິຍ ສພ຺ເພປິ ອຣຫນ຺ໂຕ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ ວິຠາຄສ຺ສ ອນຸທ຺ຘຏຕ຺ຕາ. ເຕນ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍາ ສີລາທໂຍ ອິຘ ‘‘ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍາ’’ຕິອາທິວຈເນນ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ຫິ ເນສໍ ຈຣິມຠເວ ວິເສສໂຕ ສໍສາຣຠຍິກ຺ຂຓໍ, ຍຖາສກໍ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ສມຖວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ຕຓ຺ຫາຊຏາວິຊຏນປຏິປຕ຺ຕິ ຈ ສມານາຕິ. ອຖ ວາ ‘‘ໂສ ອິມໍ ວິຊຏເຍ ຊຏ’’ນ຺ຕິ ສາຘາຣຓວຈເນນ ສາຕິສຍໍ, ນິຣຕິສຍຎ຺ຈ ຕຓ຺ຫາຊຏາວິຊຏນໍ ຄຫິຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ນິຣຕິສຍໍ ສວາສນປ຺ປຫານຕາຍ. ເຕນ ສຕ຺ຖຸ ປຫານສມ຺ປທາ ກິຕ຺ຕິຕາ ໂຫຕິ, ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕາ ຎາຓສມ຺ປທາ ຈ. ຕທຸຠເຍນ ນານນ຺ຕຣິກຕາຍ ອານຸຠາວສມ຺ປທາທໂຍປີຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຖມນາປຸພ຺ພິກາຍໍ ກຖາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ໂຖມນາປຸພ຺ພິກາ ເອວາຍໍ ກຖາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ‘‘ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓຈາໂຣ’’ຕິອາທິນາ ສຕ຺ຖຸ ໂຖມນໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ອາຣທ຺ຘຕ຺ຕາ. ສາ ປນາຍໍ ຍສ຺ມາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍານຸຣູປໍ ພ຺ຍາກຣຓສມຕ຺ຖຕາຍ ວິຠາວນວເສນ ປວຕ຺ຕິຕາ, ອາຈິຓ຺ຓຎ຺ເຈຕໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຍທິທໍ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພຘມ຺ມານຸກູລໍ ສໍວຓ຺ຓນາຣມ຺ເຠ ສຕ຺ຖຸ ອຠິຕ຺ຖວນໍ. ຕສ຺ມາ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ເອວເມຕ຺ຖ ໂຖມນາ ປວຕ຺ຕິຕາຕິ. ໂຖມນາກາຣສ຺ສ ວຸຈ຺ຈມານສ຺ສ ກາຣຓໍ ອຸທ຺ຘຣນ຺ເຕນ ປຐມໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນຄາຖໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ນິທານໂຈທນາມຸເຂນ ປຸຈ຺ຉາຄາຖໍ ສຣູປໂຕ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ປຸຈ຺ຉາຍ ອວິປຣີຕພ຺ຍາກຣຓສມຕ຺ຖຠາວາວໂຊຕນໍ ຠຄວໂຕ ໂຖມນໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ຍຖາຘິປ຺ເປຕຘມ຺ມສໍວຓ຺ຓນາ ກຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຄາຖາຍ ອຕ຺ໂຖ ປຣໂຕ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

ອິຕີຕິອາທີສຸ ອິຕີຕິ ອຍໍ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ເຫຕຸ ປຣິສມາປນາທິປທຕ຺ຖວິປຣິຍາຍປກາຣາວຘາຣຓນິທສ຺ສນາທິອເນກຕ຺ຖປ຺ປເຠໂທ. ຕຖາ ເຫສ ‘‘ຣຸປ຺ປຕີຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ມາ ‘ຣູປ’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໓.໗໙) ເຫຕຸມ຺ຫິ ອາຄໂຕ. ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມທາຍາທາ ຠວຖ, ມາ ອາມິສທາຍາທາ. ອຕ຺ຖິ ເມ ຕຸມ຺ເຫສຸ ອນຸກມ຺ປາ ‘ກິນ຺ຕິ ເມ ສາວກາ ຘມ຺ມທາຍາທາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ໂນ ອາມິສທາຍາທາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໙) ປຣິສມາປເນ. ‘‘ອິຕິ ວາ ອິຕິ ເອວຣູປາ ນຈ຺ຈຄີຕວາທິຕວິສູກທສ຺ສນາ ປຏິວິຣໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໑໙໗) ອາທິອຕ຺ເຖ. ‘‘ມາຄຓ຺ຑິໂຍຕິ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສງ຺ຂາ ສມຎ຺ຎາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ໂວຫາໂຣ ນາມໍ ນາມກມ຺ມໍ ນາມເຘຍ຺ຍໍ ນິຣຸຕ຺ຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອຠິລາໂປ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫານິ. ໗໓, ໗໕) ປທຕ຺ຖວິປຣິຍາເຍ. ‘‘ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປ຺ປຏິຠໂຍ ພາໂລ, ອປ຺ປຏິຠໂຍ ປຓ຺ຑິໂຕ. ສອຸປທ຺ທໂວ ພາໂລ, ອນຸປທ຺ທໂວ ປຓ຺ຑິໂຕ. ສອຸປສຄ຺ໂຄ ພາໂລ, ອນຸປສຄ຺ໂຄ ປຓ຺ຑິໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໑໒໔) ປກາເຣ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ ອິຕິ ປຸຏ຺ເຐນ ສຕາ, ອານນ຺ທ, ອຕ຺ຖີຕິສ຺ສ ວຈນີຍໍ, ກິໍປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ ອິຕິ ເຈ ວເທຍ຺ຍ, ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ ອິຈ຺ຈສ຺ສ ວຈນີຍ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໙໖) ອວຘາຣເຓ, ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຕ຺ຖີຕິ ໂຂ, ກຈ຺ຈານ, ອຍເມໂກ ອນ຺ໂຕ, ນຕ຺ຖີຕິ ໂຂ, ກຈ຺ຈານ, ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ອນ຺ໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕; ໓.໙໐) ນິທສ຺ສເນ. ອິຘາປິ ນິທສ຺ສເນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ປກາເຣຕິປິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏເຕວ. ປຐໂມ ປນ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ປຣິສມາປເນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຫີຕິ ອວຘາຣເຓ. ອິທນ຺ຕິ ອາສນ຺ນປຈ຺ຈກ຺ຂວຈນໍ ຍຖາຘິຄຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕປທສ຺ສ ອຠິມຸຂີກຣຓໂຕ.

ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຍໍ ວຸຕ຺ຕ-ສທ຺ໂທ ສອຸປສຄ຺ໂຄ, ອນຸປສຄ຺ໂຄ ຈ ວປ຺ປນວາປສມີກຣຓເກໂສຫາຣຓຊີວິຕວຸຕ຺ຕິປມຸຕ຺ຕຠາວປາວຈນປວຕ຺ຕິຕອຊ຺ເຌສນກຖນາທີສຸ ທິສ຺ສຕິ. ຕຖາ ຫິ ອຍໍ –

‘‘ຄາໂວ ຕສ຺ສ ປຊາຍນ຺ຕິ, ເຂຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕໍ ວິຣູຫຕິ;

ວຸຕ຺ຕານໍ ຜລມສ຺ນາຕິ, ໂຍ ມິຕ຺ຕານໍ ນ ທຸພ຺ຠຕີ’’ຕິ. –

ອາທີສຸ (ຊາ. ໒.໒໒.໑໙) ວປ຺ປເນ ອາຄໂຕ. ‘‘ໂນ ຈ ໂຂ ປຏິວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໒໘໙) ອຏ຺ຐທນ຺ຕກາທີຫິ ວາປສມີກຣເຓ. ‘‘ກາປຏິໂກ ມາຓໂວ ທຫໂຣ ວຸຕ຺ຕສິໂຣ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໔໒໖) ເກໂສຫາຣເຓ. ‘‘ປນ຺ນໂລໂມ ປຣທຕ຺ຕວຸຕ຺ໂຕ ມິຄຠູເຕນ ເຈຕສາ ວິຫຣຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ຈູຬວ. ໓໓໒) ຊີວິຕວຸຕ຺ຕິຍໍ. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ປຓ຺ຑຸປລາໂສ ພນ຺ຘນາ ປວຸຕ຺ໂຕ ອຠພ຺ໂພ ຫຣິຕຕ຺ຖາຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໕໙; ປາຣາ. ໙໒; ປາຈິ. ໖໖໖; ມຫາວ. ໑໒໙) ພນ຺ຘນໂຕ ປມຸຕ຺ຕຠາເວ. ‘‘ເຍສມິທໍ ເອຕຣຫິ ໂປຣາຓໍ ມນ຺ຕປທໍ ຄີຕໍ ປວຸຕ຺ຕໍ ສມິຫິຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໒໘໕; ມ. ນິ. ໒.໔໒໗; ມຫາວ. ໓໐໐) ປາວຈນຠາເວນ ປວຕ຺ຕິເຕ. ໂລເກ ປນ ‘‘ວຸຕ຺ໂຕ ຄຸໂຓ ວຸຕ຺ໂຕ ປາຣາຍໂນ’’ຕິອາທີສຸ ອຊ຺ເຌສເນ. ‘‘ວຸຕ຺ຕໍ ໂຂ ປເນຕໍ ຠຄວຕາ ‘ຘມ຺ມທາຍາທາ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠວຖ, ມາ ອາມິສທາຍາທາ’ຕິ’’ອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໐) ກຖເນ. ອິຘາປິ ກຖເນ ເອວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອິຕິ ຫິ ເອວເມວ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເທສິຕ’’ນ຺ຕິ ຍຖານິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຄາຖໍ ເທສິຕຠາເວນ ນິທສ຺ເສຕິ. ຕສ຺ສາ ວາ ເທສິຕາກາຣໍ ອວຘາເຣຕິ.

ກສ຺ມາຕິ ເຫຕຸມ຺ຫິ ນິສ຺ສກ຺ກໍ. ປນາຕິ ວຈນາລງ຺ກາຣມຕ຺ຕໍ. ອຸຠເຍນາປິ ກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເອຕນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ຕປທໍ ປຈ຺ຈາມສຕິ. ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉານິມິຕ຺ຕໍ. ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ພຸທ຺ຘິຍໍ ວິປຣິວຕ຺ຕມານຕໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ອິທ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຠຄວຕາ ຠາສິຕາກາຣໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເອຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສກເລນ ປນາເນນ ວຈເນນ ເທສນາຍ ນິທານໍ ໂຊຕິຕໍ ໂຫຕິ. ປຣໂຕ ຕສ຺ສາ ເທສກເທສກາລປຏິຄ຺ຄາຫເກ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຠຄວນ຺ຕໍ ກິຣາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກິຣາຕິ ອນຸສ຺ສວນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈມານສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ອນຸ ອນຸ ສຸຍ຺ຍມານຕໍ ທີເປຕິ. ຣຕ຺ຕິຠາເຄຕິ ຣຕ຺ຕິຍາ ເອກສ຺ມິໍ ໂກຏ຺ຐາເສ, ມຊ຺ຌິມຍາເມຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເວສ຺ສວຓາທໂຍ ວິຍ ອປາກຏນາມເຘຍ຺ຍຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎຕໂຣ. ເທໂວ ເອວ ເທວປຸຕ຺ໂຕ. ສໍສຍສມຸຄ຺ຆາຏຕ຺ຖນ຺ຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉາສລ຺ລສມຸທ຺ຘຣຓຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ສໍສຍສມຸຄ຺ຆາຏຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ຈ ອິມິນາ ປຎ຺ຈສຸ ປຸຈ຺ຉາສຸ ອຍໍ ວິມຕິຈ຺ເຉທນາປຸຈ຺ຉາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຍນ ອຕ຺ເຖນ ຕຓ຺ຫາ ‘‘ຊຏາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕເມວ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຊາລິນິຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາ ຫິ ອຏ຺ຐສຕຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕປ຺ປເຠໂທ ອຕ຺ຕໂນ ອວຍວຠູໂຕ ເອວ ຊາໂລ ເອຕິສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ‘‘ຊາລິນີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອິທານິສ຺ສາ ຊຏາກາເຣນ ປວຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຣູປາທີສຸ ອາຣມ຺ມເຓສູຕິ ຕສ຺ສາ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານມາຫ, ຣູປາທິຉຬາຣມ຺ມຓວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ຕຓ຺ຫາວິສຍສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ເຫຏ຺ຐຸປຣິຍວເສນາຕິ ກທາຈິ ຣູປາຣມ຺ມເຓ ກທາຈິ ຍາວ ຘມ຺ມາຣມ຺ມເຓ ກທາຈິ ຘມ຺ມາຣມ຺ມເຓ ກທາຈິ ຍາວ ຣູປາຣມ຺ມເຓຕິ ເອວໍ ເຫຏ຺ຐາ, ອຸປຣິ ຈ ປວຕ຺ຕິວເສນ. ເທສນາກ຺ກເມນ ເຈຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐຸປຣິຍຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ກທາຈິ ກາມຠເວ ກທາຈິ ຣູປຠເວ ກທາຈິ ອຣູປຠເວ ກທາຈິ ວາ ອຣູປຠເວ…ເປ… ກທາຈິ ກາມຠເວຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐຸປຣິຍວເສນ ປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສພ຺ພສງ຺ຂາຣານໍ ຂເຓ ຂເຓ ຠິຊ຺ຊນສຠາວຕ຺ຕາ ອປຣາປຣຸປ຺ປຕ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສໍສິພ຺ພນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ’’ຕິ. ‘‘ສໍສິພ຺ພນຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ອິທໍ ເຍນ ສມ຺ພນ຺ເຘນ ຊຏາ ວິຍາຕິ ຊຏາຕິ ຊຏາຕຓ຺ຫານໍ ອຸປມູປເມຍ຺ຍຕາ, ຕໍທສ຺ສນໍ. ອຍໍ ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ຊາລິໂນ ເວຬຸຄຸມ຺ພສ຺ສ ສາຂາ, ໂກສສຎ຺ຈຍາທໂຍ ຈ ອຕ຺ຕນາ ອຕ຺ຕໂນ ອວຍເວຫິ ສໍສິພ຺ພິຕາ ວິນທ຺ຘາ ‘‘ຊຏາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອວໍ ຕຓ຺ຫາປິ ສໍສິພ຺ພນສຠາເວນາຕິ, ‘‘ສໍສິພ຺ພິຕຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕໂນ ສໍສິພ຺ພິຕຠາເວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍໍ ຫິ ຕຓ຺ຫາ ໂກສກາຣກິມິ ວິຍ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານມ຺ປິ ສໍສິພ຺ພນ຺ຕີ ປວຕ຺ຕຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ຣູປຕຓ຺ຫາ ໂລເກ ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປໍ, ເອຕ຺ເຖສາ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອຕ຺ຖ ນິວິສມານາ ນິວິສຕີ’’ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ໒.໔໐໐; ມ. ນິ. ໑.໘໖; ວິຠ. ໒໐໓). ອິເມ ສຕ຺ຕາ ‘‘ມມ ອິທ’’ນ຺ຕິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ອຕ຺ຕນິພ຺ພິເສສໍ ມຎ຺ຎມານາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣິມໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອພ຺ຠນ຺ຕຣຕ຺ໂຖ ຈ ອນ຺ໂຕສທ຺ໂທຕິ ສກປຣິກ຺ຂາເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາປິ ຕຓ຺ຫາ ‘‘ອນ຺ໂຕຊຏາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ປຕ຺ຕາທິ, ຄຫຏ຺ຐສ຺ສ ຫຕ຺ຖິອາທິ ສກປຣິກ຺ຂາໂຣ.

‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຠວຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິມາໂນຕິ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ. ສຣີຣນ຺ຕິ ເກຈິ. ມມ ອຕ຺ຕຠາໂວ ສຸນ຺ທໂຣ, ອສຸກສ຺ສ ວິຍ ມມ ອຕ຺ຕຠາໂວ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ວາ ອາທິນາ ສກອຕ຺ຕຠາວາທີສຸ ຕຓ຺ຫາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາກາໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຕໂນ ຈກ຺ຂາທີນິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຍຕນານິ. ອຕ຺ຕໂນ, ປເຣສຎ຺ຈ ຣູປາທີນິ ພາຫິຣາຍຕນານິ. ປເຣສໍ ສພ຺ພານິ ວາ, ສປຣສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນານິ ວາ ຈກ຺ຂາທີນິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຍຕນານິ. ຕຖາ ຣູປາທີນິ ພາຫິຣາຍຕນານິ. ປຣິຕ຺ຕມຫຄ຺ຄຕຠເວສຸ ປວຕ຺ຕິຍາປິ ຕຓ຺ຫາຍ ອນ຺ໂຕຊຏາພຫິຊຏາຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກາມຠໂວ ຫິ ກສ຺ສຈິປິ ກິເລສສ຺ສ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕ຺ຕາ ກຖຎ຺ຈິປິ ອວິມຸຕ຺ໂຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍຕິ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ, ອນ຺ໂຕ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕພ຺ພິປຣິຍາຍໂຕ ຣູປາຣູປຠໂວ ‘‘ພຫິທ຺ຘາ, ພຫີ’’ຕິ ຈ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕສໍໂຍຊໂນ ປຸຄ຺ຄໂລ, ພຫິທ຺ຘາສໍໂຍຊໂນ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໒.໓໗). ວິສຍເຠເທນ, ປວຕ຺ຕິອາກາຣເຠເທນ ຈ ອເນກເຠທຠິນ຺ນມ຺ປິ ຕຓ຺ຫໍ ຊຏາຠາວສາມຎ຺ເຎນ ເອກນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຕາຍ ເອວໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາຍ ຊຏາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາ ປນ ‘‘ປຊາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສຕ຺ຕສນ຺ຕານປຣິຍາປນ຺ນາ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕໍ ຊເຏນ຺ຕີ ວິນນ຺ຘນ຺ຕີ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຊຏາຍ ຊຏິຕາ ປຊາ’’ຕິ. ຕຖາ ຫິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຍທິປິ ອວຍວພ຺ຍຕິເຣເກນ ສມຸທາໂຍ ນຕ຺ຖິ, ເອກເທໂສ ປນ ສມຸທາໂຍ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ອວຍວໂຕ ສມຸທາຍໍ ຠິນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ອຸປມູປເມຍ຺ຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ນາມ ເວຬຸຊຏາທີຫິ…ເປ… ສໍສິພ຺ພິຕາ’’ຕິ ອາຫ. ອິມໍ ຊຏນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕີສຸ ຘາຕູສຸ ເອກມ຺ປິ ອເສເສຕ຺ວາ ສໍສິພ຺ພເນນ ເຕຘາຕຸກໍ ຊເຏຕ຺ວາ ຐິຕໍ. ເຕນສ຺ສາ ມຫາວິສຍຕໍ, ວິຊຏນສ຺ສ ຈ ສຸທຸກ຺ກຣຠາວມາຫ. ‘‘ວິຊເຏຕຸໍ ໂກ ສມຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ວິຊຏເຍ’’ຕິ ປທໍ ສຕ຺ຕິອຕ຺ຖໍ, ນ ວິຘິອາທິອຕ຺ຖນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ເອວໍ ‘‘ອນ຺ໂຕຊຏາ’’ຕິອາທິນາ ປຸຏ຺ໂຐ ປນ ອສ຺ສ ເທວປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອິມໍ ຄາຖມາຫາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ເອທິໂສວ ອິມໍ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ຄຸຓໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓຈາໂຣ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພຘມ຺ເມສູຕິ ອຕີຕາທິເຠທຠິນ຺ເນສຸ ສພ຺ເພສຸ ເຎຍ຺ຍຘມ຺ເມສຸ. ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓຈາໂຣຕິ ອນວເສສເຎຍ຺ຍາວຣຓປ຺ປຫາເນນ ນິສ຺ສງ຺ຄຈາຣຕ຺ຕາ ນວິຫຕຎາຓປວຕ຺ຕິໂກ. ເອເຕນ ຕີສຸ ກາເລສຸ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓຕາວິຠາວເນນ ອາທິໂຕ ຕິຓ຺ຓໍ ອາເວຓິກຘມ຺ມານໍ ຄຫເຓເນວ ຕເທກລກ຺ຂຓຕາຍ ຕທວິນາຠາວໂຕ ຈ ຠຄວໂຕ ເສສາເວຓິກຘມ຺ມານມ຺ປິ ຄຫິຕຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ທິພ຺ພນ຺ຕິ ກາມຄຸຓາທີຫິ ກີຬນ຺ຕິ ລຬນ຺ຕິ, ເຕສຸ ວາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ວິຊຍສມຕ຺ຖຕາໂຍເຄນ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກ ວິເຊຕຸໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອິສ຺ສຣິຍຘນາທິສກ຺ກາຣທານຄ຺ຄຫຓໍ, ຕໍຕໍອຕ຺ຖານຸສາສນຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ຕາ ໂວຫຣນ຺ຕິ, ປຸຎ຺ຎາຕິສຍໂຍຄານຸຠາວປ຺ປຕ຺ຕາຍ ຊຸຕິຍາ ໂຊຕນ຺ຕິ, ຍຖາຘິປ຺ເປຕຎ຺ຈ ວິສຍໍ ອປ຺ປຏິຆາເຕນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຍຖິຈ຺ຉິຕນິປ຺ຜາທເນ ຈ ສກ຺ໂກນ຺ຕີຕິ ເທວາ. ອຖ ວາ ເທວນີຍາ ຕໍຕໍພ຺ຍສນນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖິເກຫິ ສຣຓໍ ປຣາຍຓນ຺ຕິ ຄມນີຍາ, ອຠິຕ຺ຖວນີຍາ ວາ, ໂສຠາວິເສສໂຍເຄນ ກມນີຍາຕິ ວາ ເທວາ. ເຕ ຕິວິຘາ – ສມ຺ມຸຕິເທວາ ອຸປປຕ຺ຕິເທວາ ວິສຸທ຺ຘິເທວາຕິ. ຠຄວາ ປນ ນິຣຕິສຍາຍ ອຠິຎ຺ຎາກີຬາຍ ອຸຕ຺ຕເມຫິ ທິພ຺ພພ຺ຣຫ຺ມອຣິຍວິຫາເຣຫິ ສປຣສນ຺ຕານຄຕປຎ຺ຈວິຘມາຣວິຊຍິຈ຺ຉານິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ຈິຕ຺ຕິສ຺ສຣິຍສຕ຺ຕຘນາທິສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິ ອເວຈ຺ຈປສາທສກ຺ກາຣທານຄ຺ຄຫຓສງ຺ຂາເຕນ, ຘມ຺ມສຠາວປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສຍານຸຣູປານຸສາສນີສງ຺ຂາເຕນ ຈ ໂວຫາຣາຕິສເຍນ ປຣມາຍ ປຎ຺ຎາສຣີຣປ຺ປຠາສງ຺ຂາຕາຍ ຊຸຕິຍາ, ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓາຍ ຎາຓສຣີຣຄຕິຍາ, ມາຣວິຊຍສພ຺ພສພ຺ພຎ຺ຎຸຄຸຓປຣຫິຕນິປ຺ຜາທເນສຸ ອປ຺ປຏິຫຕາຍ ສຕ຺ຕິຍາ ຈ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ສເທວເກນ ໂລເກນ ‘‘ສຣຓ’’ນ຺ຕິ ຄມນີຍໂຕ, ອຠິຕ຺ຖວນີຍໂຕ, ຠຕ຺ຕິວເສນ ກມນີຍໂຕ ຈ ສພ຺ເພ ເຕ ເທເວ ເຕຫິ ຄຸເຓຫິ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ຐິຕຕ຺ຕາ ເຕສໍ ເທວານໍ ເສຏ຺ໂຐ ອຸຕ຺ຕໂມ ເທໂວຕິ ເທວເທໂວ. ສພ຺ພເທເວຫິ ປູຊນີຍຕໂຣ ເທໂວຕິ ວາ, ວິສຸທ຺ຘິເທວຠາວສ຺ສ ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຄຸຓາລງ຺ກາຣສ຺ສ ວາ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ ອຎ຺ເຎສໍ ເທວານໍ ອຕິສເຍນ ເທໂວຕິ ເທວເທໂວ.

ອປຣິມາຓາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ອປຣິມາຓານໍ ສກ຺ການໍ, ມຫາພ຺ຣຫ຺ມານຎ຺ຈ ຄຸຓາຠິຠວນໂຕ ອຘິໂກ ອຕິສໂຍ ອຕິເຣກຕໂຣ ວາ ສກ຺ໂກ ພ຺ຣຫ຺ມາ ຈາຕິ ສກ຺ການໍ ອຕິສກ຺ໂກ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ອຕິພ຺ຣຫ຺ມາ. ຎາຓປ຺ປຫານເທສນາວິເສເສສຸ ສເທວເກ ໂລເກ ເກນຈິ ອວິກ຺ຂມ຺ຠນີຍຏ຺ຐານຕາຍ ກຸໂຕຈິປິ ອຸຕ຺ຣສ຺ຕາຠາວໂຕ ຈຕູຫິ ເວສາຣຊ຺ເຊຫິ ວິສາຣໂທຕິ ຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊວິສາຣໂທ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ເຕ ປຏິຊານໂຕ ອິເມ ຘມ຺ມາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາຕິ ຕຕ຺ຣ ວຕ ມໍ ສມໂຓ ວາ…ເປ… ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຫຣາມີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໕໐; ອ. ນິ. ໔.໘). ຐານາຐານຎາຓາທີຫິ ທສຫິ ຎາຓພເລຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ທສພລຘໂຣ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິຘ ຕຖາຄໂຕ ຐານຎ຺ຈ ຐານໂຕ, ອຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອຏ຺ຐານໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີ’’ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໑໐.໒໑; ວິຠ. ໘໐໙). ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ເຎຍ຺ຍໍ ນາມ, ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພຕ຺ເຖວ ອນາວຏຎາຓຕາຍ ອນາວຣຓຎາໂຓ. ຕຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ສມນ຺ຕໂຕ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ຫຕ຺ຖຕເລ ອາມລກໍ ວິຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທສ຺ສນສມຕ຺ເຖນ ຎາຓຈກ຺ຂຸນາ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸ, ສພ຺ພຎ຺ຎູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິເມຫິ ປນ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ປຈ຺ຉິມານິ ທ຺ເວ ອສາຘາຣຓຎາຓານິ ຄຫິຕານິ. ຠາຄ຺ຍວນ຺ຕຕາທີຫິ ກາຣເຓຫິ ຠຄວາ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ປຣໂຕ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິນິທ຺ເທເສ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໒໓ ອາທໂຍ) ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອາຄມິສ຺ສຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓຈາໂຣ’’ຕິ ອິມິນາ ຕິຍທ຺ຘາຣຸຬ຺ຫານໍ ປຸຈ຺ຉານໍ ຠຄວໂຕ ພ຺ຍາກຣຓສມຕ຺ຖຕາຍ ທສ຺ສິຕາຍ ກິໍ ເທວຕານມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉໍ ພ຺ຍາກາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ຠຄວາຕິ ອາສງ຺ກາຍ ຕນ຺ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ເທວເທໂວ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເທວານໍ ອຕິເທໂວ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ເທວຕານໍ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ‘‘ຕໂຕ ອິມສ຺ສ ໂກ ວິເສໂສ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕານໍ ຕນ຺ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ສກ຺ການໍ ອຕິສກ຺ໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສກ຺ເກນປິ ປຸຈ຺ຉິຕມຕ຺ຖໍ ສນງ຺ກຸມາຣາທໂຍ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ, ‘‘ຕໂຕ ອິມສ຺ສ ໂກ ອຕິສໂຍ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕານໍ ຕນ຺ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ອຕິພ຺ຣຫ຺ມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ຈສ຺ສ ວິເສໂສ ຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊທສພລຎາເຓຫິ ປາກໂຏ ຊາໂຕຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຈຕຸ…ເປ… ຘໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມານິ ຈ ຎາຓານິ ອິມສ຺ສ ຎາຓທ຺ວຍສ຺ສ ອຘິຄເມນ ສເຫວ ສິທ຺ຘານີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອນາວຣຓຎາໂຓ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຍິທໍ ຎາຓທ຺ວຍໍ ປຸຎ຺ຎຎາຓສມ຺ຠາຣູປຈຍສິທ຺ຘາຍ ຠຄ຺ຄໂທສຕາຍ ສິທ຺ຘນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຠຄວາ’’ຕິ ອໂວຈາຕິ. ເອວເມເຕສໍ ປທານໍ ຄຫເຓ ປໂຍຊນໍ, ອນຸປຸພ຺ພິ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍໍ ປເນຕໍ ປຈ຺ຉິມໍ ອນາວຣຓຎາຓໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ຎາຓທ຺ວຍໍ, ຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ ອຠິນ຺ນໍ. ເອກເມວ ຫິ ຕໍ ຎາຓໍ ວິສຍປວຕ຺ຕິມຸເຂນ ອຎ຺ເຎຫິ ອສາຘາຣຓຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ທ຺ວິຘາ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນວເສສສງ຺ຂຕາສງ຺ຂຕສມ຺ມຸຕິຘມ຺ມາຣມ຺ມຓຕາຍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ, ຕຕ຺ຖາວຣຓາຠາວໂຕ ນິສ຺ສງ຺ຄຈາຣມຸປາທາຍ ‘‘ອນາວຣຓຎາຓ’’ນ຺ຕິປິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ປຣໂຕ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິນິທ຺ເທເສ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໒໓ ອາທໂຍ) ວກ຺ຂາມ.

໒. ມຫນ຺ເຕ ສີລກ຺ຂນ຺ຘາທິເກ ເອສີ ຄເວສີຕິ ມເຫສິ, ຠຄວາ. ເຕນ ມເຫສິນາ. ວຓ຺ຓຍນ຺ໂຕຕິ ວິວຣນ຺ໂຕ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ. ຍຖາຠູຕນ຺ຕິ ອວິປຣີຕໍ. ສີລາທິເຠທນນ຺ຕິ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາທິວິຠາຄໍ. ສຸທຸລ຺ລຠນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກ຺ຂຓວຊ຺ຊິເຕນ ນວເມນ ຂເຓນ ລທ຺ຘພ຺ພຕ຺ຕາ ສຸຏ຺ຐຸ ທຸລ຺ລຠໍ. ສີລາທິສງ຺ຄຫນ຺ຕິ ສີລາທິກ຺ຂນ຺ຘຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫໍ. ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ຫິ ຕີຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ສງ຺ຄຫິໂຕ ສປ຺ປເທສຕ຺ຕາ ນຄຣໍ ວິຍ ຣຊ຺ເຊນ, ນ ຕໂຍ ຂນ຺ຘາ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ນິປ຺ປເທສຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ນ ໂຂ, ອາວຸໂສ ວິສາຂ, ອຣິເຍນ ອຏ຺ຐງ຺ຄິເກນ ມຄ຺ເຄນ ຕໂຍ ຂນ຺ຘາ ສງ຺ຄຫິຕາ; ຕີຫິ ຈ ໂຂ, ອາວຸໂສ ວິສາຂ, ຂນ຺ເຘຫິ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ສງ຺ຄຫິໂຕ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໒). ກິເລສໂຈເຣຫິ ອປຣິປນ຺ຖນີຍຕາຍ ເຂມໍ. ອນ຺ຕທ຺ວຍປຣິວຊ຺ຊນໂຕ, ມາຍາທິກາຍວງ຺ກາທິປ຺ປຫານໂຕ ຈ ອຸຊຸໍ. ສພ຺ເພສໍ ສໍກິເລສຘມ຺ມານໍ ມາຣຓວເສນ ຄມນໂຕ ປວຕ຺ຕນໂຕ, ນິພ຺ພານສ຺ສ ມຄ຺ຄນໂຕ, ນິພ຺ພານຕ຺ຖິເກຫິ ມຄ຺ຄິຕພ຺ພໂຕ ຈ ມຄ຺ຄໍ. ວິສຸທ຺ຘິຍາຕິ ນິພ຺ພານາຍ, ວິສຸທ຺ຘິຠາວາຍ ວາ, ອຣຫຕ຺ຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຍຖາຠູຕໍ ອຊານນ຺ຕາຕິ ເອວໍ ສີລວິສຸທ຺ຘິອາທິວິສຸທ຺ຘິປຣມ຺ປຣາຍ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ໂພ ເອວຣູໂປ ເອວໍກິຈ຺ຈໂກ ເອວມຕ຺ໂຖຕິ ຍາຖາວໂຕ ອນວພຸຊ຺ຌນ຺ຕາ. ສກລສໍກິເລສໂຕ, ສໍສາຣໂຕ ຈ ສຸທ຺ຘິໍ ວິມຸຕ຺ຕິໍ ກາເມນ຺ຕິ ປຕ຺ເຖນ຺ຕີຕິ ສຸທ຺ຘິກາມາ. ອປິ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ຠາວເນ. ເຕນ ນ ເກວລໍ ສີລມຕ຺ເຕນ ປຣິຕຸຏ຺ຐາ, ອຖ ໂຂ ວິສຸທ຺ຘິກາມາປິ ສມານາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ. ຠາວນາຍ ຍຸຕ຺ຕປຍຸຕ຺ຕຕາຍ ໂຍຄິໂນ ວາຍມນ຺ຕາປິ ວິສຸທ຺ຘິໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປໂຍຄໍ ປຣກ຺ກມໍ ກໂຣນ຺ຕາປິ ອຸປາຍສ຺ສ ອນຘິຄຕຕ຺ຕາ ວິສຸທ຺ຘິໍ ນາຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເຕສນ຺ຕິ ໂຍຄີນໍ. ກາມຎ຺ຈາຍໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ໂຄ ສມນ຺ຕຠທ຺ທກຕ຺ຕາ ສວນຘາຣຓປຣິຈຍາທິປສຸຕານໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ປາໂມຊ຺ຊກໂຣ, ໂຍຄີນໍ ປນ ສາຕິສຍໍ ປໂມທເຫຕູຕິ ອາຫ ‘‘ເຕສໍ ປາໂມຊ຺ຊກຣຓ’’ນ຺ຕິ. ພາຫິຣກນິກາຍນ຺ຕຣລທ຺ຘີຫິ ອສມ຺ມິສ຺ສຕາຍ ສຸຏ຺ຐຸ ວິສຸທ຺ຘວິນິຈ຺ຉຍຕ຺ຕາ ສຸວິສຸທ຺ຘວິນິຈ຺ຉຍໍ. ມຫາວິຫາຣວາສີນນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອປສ຺ສຍຠູຕໍ ນິກາຍໍ ທສ຺ເສຕິ. ເທສນານຍນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ຘມ຺ມສໍວຓ຺ຓນານຍສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ເຕສໍ ປາໂມຊ຺ຊກຣຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ສພ຺ພສໍກິເລສມລວິສຸທ຺ຘຕາຍ ວິສຸທ຺ຘິໍ ນິພ຺ພານໍ ປຕ຺ເຖນ຺ຕານໍ ໂຍຄີນໍ ເອກໍເສນ ຕທາວຫຕ຺ຕາ ປາໂມຊ຺ຊກໂຣ ຎາຓຸຕ຺ຕເຣຫິ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ເນຫິ ອຘິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ສຸຏ຺ຐຸ ສມ຺ມາ ວິສຸທ຺ຘວິນິຈ຺ຉໂຍ ມຫາວິຫາຣວາສີນໍ ກຖາມຄ຺ໂຄຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ເມ ຠາສໂຕ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ນິສາມຍຖາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອິມິສ຺ສາ ທານິ ຄາຖາຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄຠາສນສ຺ສ ນິສ຺ສຍໍ, ‘‘ກຖິຕາຍ ມເຫສິນາ’’ຕິ ອິມິນາ ຕສ຺ສ ປມາຓຠາວໍ, ‘‘ຍຖາຠູຕໍ ອຕ຺ຖໍ ສີລາທິເຠທນ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອວິປຣີຕປິຓ຺ຑຕ຺ຖໍ, ‘‘ສຸທຸລ຺ລຠໍ…ເປ… ໂຍຄິໂນ’’ຕິ ອິມິນາ ນິມິຕ຺ຕໍ, ‘‘ເຕສໍ ປາໂມຊ຺ຊກຣຓ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປໂຍຊນໍ, ‘‘ວຓ຺ຓຍນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖໍ, ສຸວິສຸທ຺ຘວິນິຈ຺ຉຍໍ ມຫາວິຫາຣວາສີນໍ ເທສນານຍນິສ຺ສິຕໍ, ສກ຺ກຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ຈ ອິມິນາ ກຣຓປ຺ປກາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ວິສຸທ຺ຘິກາມາ ສພ຺ເພປິ, ນິສາມຍຖ ສາຘໂວ’’ຕິ ອິມິນາ ຕຕ຺ຖ ສກ຺ກຈ຺ຈສວເນ ສາຘຸຊເນ ນິໂຍເຊຕິ. ສາຘຸກໍ ສວນປຏິພທ຺ຘາ ຫິ ສາສນສມ຺ປຕ຺ຕິ.

໓. ວຈນຕ຺ຖວິຠາວເນນ ປເວທິຕວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄສາມຎ຺ຎຕ຺ຖສ຺ສ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄກຖາ ວຸຈ຺ຈມານາ ອຠິຣຸຈິໍ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ປທຕ຺ຖໂຕ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ວິສຸທ຺ຘີ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຍທິທໍ ‘‘ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄໍ ຠາສິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄປທໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ. ສພ຺ພມລວິຣຫິຕນ຺ຕິ ສພ຺ເພຫິ ຣາຄາທິມເລຫິ, ສພ຺ເພຫິ ສໍກິເລສມເລຫິ ຈ ວິຣຫິຕໍ ວິວິຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ເອວ ອຈ຺ຈນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘໍ, ສພ຺ພທາ ສພ຺ພຖາ ຈ ວິສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ວິສຸທ຺ຘິໍ ມຄ຺ຄຕິ ຄເວສຕິ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ ເອເຕນາຕິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ໂຄ. ເຕນາຫ ‘‘ມຄ຺ໂຄຕິ ອຘິຄມູປາໂຍ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ໂຄຕິ ຈ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຕທຸປາຍຕ຺ຕາ ປນ ປຸພ຺ພຠາຄມຄ຺ໂຄ, ຕນ຺ນິສ຺ສໂຍ ກຖາປພນ຺ໂຘ ຈ ຕຖາ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ສ຺ວາຍໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ໂຄ ສຕ຺ຖາຣາ ເທສນາວິລາສໂຕ, ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍໂຕ ຈ ນານານເຍຫິ ເທສິໂຕ, ເຕສຸ ອຍເມໂກ ນໂຍ ຄຫິໂຕຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂສ ປນາຍ’’ນ຺ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈີຕິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ສຸຕ຺ເຕ. ວິປສ຺ສນາມຕ຺ຕວເສເນວາຕິ ອວຘາຣເຓນ ສມຖໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ໂສ ຫິ ຕສ຺ສາ ປຏິໂຍຄີ, ນ ສີລາທິ. ມຕ຺ຕ-ສທ຺ເທນ ຈ ວິເສສນິວຕ຺ຕິອຕ຺ເຖນ ສວິເສສໍ ສມາຘິໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ໂສ ອຸປຈາຣປ຺ປນາເຠໂທ ວິປສ຺ສນາຍານິກສ຺ສ ເທສນາຕິ ກຕ຺ວາ ນ ສມາຘິມຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ຂຓິກສມາຘິໍ ວິນາ ວິປສ຺ສນາ ສມ຺ຠວຕິ. ວິປສ຺ສນາຕິ ຈ ຕິວິຘາປິ ອນຸປສ຺ສນາ ເວທິຕພ຺ພາ, ນ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາວ. ນ ຫິ ອນິຈ຺ຈທສ຺ສນມຕ຺ເຕນ ສຈ຺ຈາຠິສມໂຍ ສມ຺ຠວຕິ. ຍໍ ປນ ຄາຖາຍໍ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓສ຺ເສວ ຄຫຓໍ ກຕໍ, ຕໍ ຍສ຺ສ ຕເທວ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ປາກຏໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ຕາທິສສ຺ສ ວເສນ. ໂສປິ ຫິ ອິຕຣໍ ລກ຺ຂຓທ຺ວຍໍ ວິຠູຕຕຣໍ ກຕ຺ວາ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ວິເສສໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ນ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓເມວ.

ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາຕິ ສພ຺ເພ ເຕຠູມກສງ຺ຂາຣາ, ເຕ ຫິ ສມ຺ມສນີຍາ. ອນິຈ຺ຈາຕິ ນ ນິຈ຺ຈາ ອທ຺ຘຸວາ ອິຕ຺ຕຣາ ຂຓຠງ຺ຄຸຣາຕິ. ປຎ຺ຎາຍາຕິ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ. ປສ຺ສຕິ ສມ຺ມສຕິ. ອຖ ປຈ຺ຉາ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓາທີນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸຕ຺ຕຣກາລໍ. ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ ທຸກ຺ເຂຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອນິຈ຺ຈາກາຣໂຕ ທິຏ຺ເຐ ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເຕຠູມເກ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກສງ຺ຂາເຕ ທຸກ຺ເຂ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ ນິພ຺ພິທາຎາຓໍ ປຏິລຠຕິ. ເອສ ມຄ຺ໂຄ ວິສຸທ຺ຘິຍາຕິ ເອສ ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາສງ຺ຂາໂຕ ວິຣາຄາທີນໍ ກາຣຓຠູໂຕ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອຘິຄມູປາໂຍ.

ຌານປຎ຺ຎາວເສນາຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາວເສນ. ຌານນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ວິປສ຺ສນາຍ ປາທກຠູຕໍ ຌານໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຍມ຺ຫີຕິ ຍສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ. ຌານຎ຺ຈ ປຎ຺ຎາ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖາຍມຕ຺ໂຖ – ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຕໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕິ. ສ ເວ ນິພ຺ພານສນ຺ຕິເກຕິ ໂສ ພ຺ຍຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສມີເປ ເອກນ຺ຕໂຕ ນິພ຺ພານໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕີຕິ.

ກມ຺ມນ຺ຕິ ມຄ຺ຄເຈຕນາ. ສາ ຫິ ອປຈຍຄາມິຕາຍ ສຕ຺ຕານໍ ສຸທ຺ຘິໍ ອາວຫຕິ. ວິຊ຺ຊາຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ສີລນ຺ຕິ ສມ຺ມາວາຈາກມ຺ມນ຺ຕາ. ຊີວິຕມຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ສມ຺ມາອາຊີໂວ. ຘມ຺ໂມຕິ ອວເສສາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣິຍມຄ຺ຄຘມ຺ມາ. ອຖ ວາ ກມ຺ມນ຺ຕິ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ຄຫຓໍ. ‘‘ຍາ ຈາວຸໂສ ວິສາຂ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ໂຍ ຈ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ເຘ ສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໒) ວຈນໂຕ. ວິຊ຺ຊາຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປານໍ ຄຫຓໍ. ຘມ຺ໂມຕິ ສມາຘິ ‘‘ເອວໍຘມ຺ມາ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໗໘) ວິຍ. ຕຄ຺ຄຫເຓເນວ ‘‘ໂຍ ຈາວຸໂສ ວິສາຂ, ສມ຺ມາວາຍາໂມ, ຍາ ຈ ສມ຺ມາສຕິ, ໂຍ ຈ ສມ຺ມາສມາຘິ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ເຘ ສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ສມ຺ມາວາຍາມສຕີນມ຺ປິ ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສີລນ຺ຕິ ສມ຺ມາວາຈາຊີວານໍ. ຊີວິຕມຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ເອວຣູປສ຺ສ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຊີວິຕໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ຊີວິຕນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສີລາທິວເສນາຕິ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາວີຣິຍວເສນ. ສພ຺ພທາຕິ ສມາທານໂຕ ປຠຸຕິ ສພ຺ພກາລໍ. ສີລສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລສມ຺ປທາຍ ສມ຺ປນ຺ໂນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ປຎ຺ຎວາຕິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ສຸສມາຫິໂຕຕິ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ ສມາຘິນາ ສຸຏ຺ຐຸ ສມາຫິໂຕ. ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍຕິ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທາຍ ປຄ຺ຄຫິຕວີຣິໂຍ. ປຫິຕຕ຺ໂຕຕິ ນິພ຺ພານໍ ປຕິເປສິຕຕ຺ຕຕາຍ ກາເຍ ຈ ຊີວິເຕ ຈ ນິຣເປກ຺ຂຈິຕ຺ໂຕ. ໂອຆນ຺ຕິ ກາໂມຆາທິຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ໂອຆໍ, ສໍສາຣມໂຫຆເມວ ວາ.

ເອກາຍໂນຕິ ເອກມຄ຺ໂຄ. ມຄ຺ຄປຣິຍາໂຍ ຫິ ອິຘ ອຍນ-ສທ຺ໂທ, ຕສ຺ມາ ເອກປຖຠູໂຕ ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຄ຺ໂຄ, ນ ທ຺ເວຘາປຖຠູໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກໍ ວາ ນິພ຺ພານໍ ອຍຕິ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເອກາຍໂນ, ເອເກນ ວາ ຄຓສງ຺ຄຓິກໍ ປຫາຍ ວິເວກຏ຺ເຐນ ອຍິຕພ຺ໂພ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ໂພຕິ ເອກາຍໂນ, ອຍນ຺ຕິ ເຕນາຕິ ວາ ອຍໂນ, ເອກສ຺ສ ເສຏ຺ຐສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຍໂນຕິ ເອກາຍໂນ, ເຕນ ອຸປ຺ປາທິຕຕ຺ຕາ, ເອກສ຺ມິໍ ວາ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຍໂນຕິ ເອກາຍໂນ. ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາຕິ ຣາຄາທິມເລຫິ, ອຠິຊ຺ຌາວິສມໂລຠາທິອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ຈ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖາຍ ວິສຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ. ຍທິທນ຺ຕິ ນິປາໂຕ, ເຍ ອິເມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸພ຺ເພ ສຣຓລກ຺ຂເຓນ ມຄ຺ຄຏ຺ເຐນ ຈ ມຄ຺ໂຄຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ກາຍາທິວິສຍເຠເທນ ຈຕຸພ຺ພິຘຕ຺ຕາ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມ຺ມປ຺ປຘານາທີສູຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອປ຺ປມາທາຠິຣຕິອາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອປ຺ປມາທາຠິຣຕິອາທິວເສນາປິ ຫິ ກຕ຺ຖຈິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ໂຄ ເທສິໂຕ. ຍຖາຫ –

‘‘ອປ຺ປມາທຣໂຕ ຠິກ຺ຂຸ, ປມາເທ ຠຍທສ຺ສິ ວາ;

ອຠພ຺ໂພ ປຣິຫານາຍ, ນິພ຺ພານສ຺ເສວ ສນ຺ຕິເກ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໒);

໔. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ສໍ ຄາຖາຍໍ. ອຸປຣິ ວຸຈ຺ຈມານາ ຄາຖາຍ ວິຕ຺ຖາຣສໍວຓ຺ຓນາ ນິທ຺ເທສປຏິນິທ຺ເທສຏ຺ຐານິຍາ, ຕໂຕ ສໍຂິຕ຺ຕຕຣາ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ອຸທ຺ເທສຏ຺ຐານິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ອຍໍ ສງ຺ເຂປວຓ຺ຓນາ’’ຕິ. ຍຖາອຸທ຺ທິຏ຺ຐສ຺ສ ຫິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນິທ຺ເທສປຏິນິທ຺ເທສາ ສຸກຣາ, ສຸໂພຘາ ຈ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ສີເລຕິ ກຸສລສີເລ. ຍທິປິ ‘‘ກຕເມ ຈ, ຖປຕິ, ອກຸສລາ ສີລາ’’ຕິອາທີສຸ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາປິ ສີລນ຺ຕິ ອາຄຕາ. ວຸຈ຺ຈມານາຍ ປນ ຈິຕ຺ຕປຎ຺ຎາຠາວນາຍ ອຘິຏ຺ຐານາໂຍຄ຺ຍຕາຍ ກິຣິຍສີລານມ຺ປິ ອສມ຺ຠໂວ, ກຸໂຕ ອິຕເຣສນ຺ຕິ ກຸສລສີລເມເວຕ຺ຖ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ສີລໍ ປຣິປູຣຍມາໂນຕິອາທີສຸ ປຣິປູຣຍມາໂນຕິ ປຣິປາເລນ຺ໂຕ, ປຣິວຑ຺ເຒນ຺ໂຕ ວາ, ສພ຺ພຠາເຄຫິ ສໍວຣນ຺ໂຕ, ອວີຕິກ຺ກມນ຺ໂຕ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາຠູໂຕ ຫິ ຕໍ ອວິຊຫນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ‘‘ສີເລ’’ຕິ ຫິ ອິທໍ ອາຘາເຣ ຠຸມ຺ມໍ. ປຕິຏ຺ຐາຍາຕິ ທຸວິຘາ ປຕິຏ຺ຐາ ນິສ຺ສຍູປນິສ຺ສຍເຠທໂຕ. ຕຕ຺ຖ ອຸປນິສ຺ສຍປຕິຏ຺ຐາ ໂລກິຍາ, ອິຕຣາ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ອຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຫເຓ. ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປນ ຄຫເຓ ຍຖາ ໂລກິຍຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທສຸ ສຫຊາຕານໍ, ປຸຣິມປຈ຺ຉິມານຎ຺ຈ ວເສນ ນິສ຺ສຍູປນິສ຺ສຍປຕິຏ຺ຐາ ສມ຺ຠວຕິ, ເອວໍ ໂລກຸຕ຺ຕເຣສຸ ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ຄຜລສີລວເສນ ອຸປນິສ຺ສຍປຕິຏ຺ຐາປິ ສມ຺ຠວຕິ. ‘‘ປຕິຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ ຈ ປທສ຺ສ ຍທາ ອຸປນິສ຺ສຍປຕິຏ຺ຐາ ອຘິປ຺ເປຕາ, ຕທາ ‘‘ສທ຺ຘໍ ອຸປນິສ຺ສາຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໒໓) ວິຍ ປຸຣິມກາລກິຣິຍາວເສນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸພ຺ເພວ ໂຂ ປນສ຺ສ ກາຍກມ຺ມໍ ວຈີກມ຺ມໍ ອາຊີໂວ ສຸປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໔໓໑). ຍທາ ປນ ນິສ຺ສຍປຕິຏ຺ຐາ ອຘິປ຺ເປຕາ, ຕທາ ‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໐໔; ໓.໔໒໑; ສໍ. ນິ. ໔.໖໐) ວິຍ ສມານກາລກິຣິຍາວເສນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສມ຺ມາວາຈາທໂຍ ຫິ ອຕ຺ຕນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທີນໍ ສຫຊາຕວເສເນວ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

ນຣຕິ ເນຕີຕິ ນໂຣ, ປຸຣິໂສ. ຍຖາ ຫິ ປຐມປກຕິຠູໂຕ ສຕ຺ໂຕ, ອິຕຣາຍ ປກຕິຍາ ເສຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ປຸຣິ ອຸຈ຺ເຈ ຐາເນ ເສຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ‘‘ປຸຣິໂສ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ນຍນຏ຺ເຐນ ‘‘ນໂຣ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຸຕ຺ຕຠາຕຸຠູໂຕປິ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ມາຕຸເຊຏ຺ຐຠຄິນີນໍ ເນຕຸຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ປເຄວ ອິຕໂຣ ອິຕຣາສໍ. ນເຣນ ໂຍຄໂຕ, ນຣສ຺ສ ອຍນ຺ຕິ ວາ ນາຣີ, ອິຕ຺ຖີ. ສາປິ ເຈຕ຺ຖ ກາມໍ ຕຓ຺ຫາຊຏາວິຊຏນສມຕ຺ຖຕາ ອຕ຺ຖິ, ປຘານເມວ ປນ ສຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນໂຣ’’ຕິ ອາຫ ຍຖາ ‘‘ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໕໗, ໒໕໕). ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ອວິຠາເຄນ ປຸຄ຺ຄລປຣິຍາໂຍ ອຍນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນໂຣຕິ ສຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສປຎ຺ໂຎຕິ ວິປາກຠູຕາຍ ສຫ ປຎ຺ຎາຍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ສປຎ຺ໂຎ. ຕາຍ ຫິ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສນ຺ຕານວເສນ ພຫຸລໍ ປວຕ຺ຕມານາຍ ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ ສວິເສສໍ ‘‘ສປຎ຺ໂຎ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕິ. ວິປາກປຎ຺ຎາປິ ຫິ ສນ຺ຕານວິເສສເນນ ຠາວນາປຎ຺ຎຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ໂຫຕິ ອເຫຕຸກທ຺ວິເຫຕຸການໍ ຕທຠາວໂຕ. ສມ຺ປຊຎ຺ຎສງ຺ຂາຕາຍ ຈ ຕໍຕໍກິຈ຺ຈກາຣິກາຍ ປຎ຺ຎາຍ ວເສນ ‘‘ສປຎ຺ໂຎ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ນິປກ-ສທ຺ເທນ ປາຣິຫາຣິກປຎ຺ຎາ ຄຍ຺ຫຕີຕິ ວິປາກປຎ຺ຎາວເສເນເວຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ກມ຺ມຊຕິເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິປຎ຺ຎາຍາຕິ ກມ຺ມຊາຍ ຕິເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິຍໍ ປຎ຺ຎາຍາຕິ ເອວໍ ຕິເຫຕຸກ-ສທ຺ໂທ ປຏິສນ຺ຘິ-ສທ຺ເທນ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ໂພ, ນ ປຎ຺ຎາ-ສທ຺ເທນ. ນ ຫິ ປຎ຺ຎາ ຕິເຫຕຸກາ ອຕ຺ຖິ. ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ປຠຸຕິ ປວຕ຺ຕມານາ ປຎ຺ຎາ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຕໍມູລກຕ຺ຕາ, ນ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕາ ເອວ.

ຈິນ຺ເຕຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍຕີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ, ສມາຘິ. ໂສ ຫິ ສາຕິສຍໍ ອຸປນິຊ຺ຌານກິຈ຺ໂຈ. ນ ຫິ ວິຕກ຺ກາທໂຍ ວິນາ ສມາຘິນາ ຕມຕ຺ຖໍ ສາເຘນ຺ຕິ, ສມາຘິ ປນ ເຕຫິ ວິນາປິ ສາເຘຕີຕິ. ປຄຸຓພລວຠາວາປາທເນນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ຈິຕໍ, ຕຖາ ສນ຺ຕານໍ ຈິໂນຕີຕິປິ ຈິຕ຺ຕໍ, ສມາຘິ. ປຐມຊ຺ຌານາທິວເສນ ຈິຕ຺ຕວິຈິຕ຺ຕຕາຍ, ອິທ຺ຘິວິຘາທິຈິຕ຺ຕກຣເຓນ ຈ ສມາຘິ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິນາປິ ປໂຣປເທເສນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕປຣິຍາໂຍ ລພ຺ຠເຕວ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ຈິຕ຺ຕ-ສທ຺ໂທ ວິຎ຺ຎາເຓ ນິຣຸຬ຺ໂຫຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕສີເສນ ເຫຕ຺ຖ ສມາຘິ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ. ຍຖາສຠາວໍ ປກາເຣຫິ ຊານາຕີຕິ ປຎ຺ຎາ. ສາ ຍທິປິ ກຸສລາທິເຠທໂຕ ພຫຸວິຘາ. ‘‘ຠາວຍ’’ນ຺ຕິ ປນ ວຈນໂຕ ຠາເວຕພ຺ພາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວິປສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຠາວຍ’’ນ຺ຕິ ຈ ອິທໍ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ຠາວຍໍ, ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ຠາວຍ’’ນ຺ຕິ. ຕຍິທໍ ທ຺ວຍໍ ກິໍ ໂລກິຍໍ, ອຸທາຫຸ ໂລກຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ? ໂລກຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທສໂຕ. ຕໍ ຫິ ຠາວຍມາໂນ ອຣິຍມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ຕຓ຺ຫາຊຏໍ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ວິຊເຏຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ໂລກິຍໍ. ນານນ຺ຕຣິຍຠາເວນ ປເນຕ຺ຖ ໂລກິຍາປິ ຄຫິຕາວ ໂຫນ຺ຕິ ໂລກິຍສມຖວິປສ຺ສນາຍ ວິນາ ຕທຠາວໂຕ. ສມຖຍານິກສ຺ສ ຫິ ອຸປຈາຣປ຺ປນາປ຺ປເຠທໍ ສມາຘິໍ ອິຕຣສ຺ສ ຂຓິກສມາຘິໍ, ອຸຠເຍສມ຺ປິ ວິໂມກ຺ຂມຸຂຕ຺ຕຍໍ ວິນາ ນ ກທາຈິປິ ໂລກຸຕ຺ຕຣາຘິຄໂມ ສມ຺ຠວຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສມາຘິຎ຺ເຈວ ວິປສ຺ສນຎ຺ຈ ຠາວຍມາໂນ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍທາ ໂລກິຍາ ສມຖວິປສ຺ສນາ ອຘິປ຺ເປຕາ, ຕທາ ‘‘ຠາວຍ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ຠາວນາກິຣິຍາຍ ເຫຕຸຠາວກຖນໍ, ຠາວນາເຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍຠາວນາເຫຕຸກາ ຫິ ວິຊຏນກິຣິຍາຕິ. ຍທາ ປນ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ອຘິປ຺ເປຕາ, ຕທາ ເກວລໍ ວຕ຺ຕມານຠາວນິທ຺ເທໂສ. ຕທຸຠຍຠາວນາສມກາລເມວ ຫິ ຕຓ຺ຫາຊຏາວິຊຏນໍ.

‘‘ອາຕາປີ ນິປໂກ’’ຕິ ອິທໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕຠາວນາຍ ອຸປກາຣກຘມ຺ມກິຕ຺ຕນໍ. ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ວີຣິຍໍ ສຕິ ສມ຺ປຊຎ຺ຎນ຺ຕິ ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ພຫູປກາຣາ. ວີຣິຍູປຕ຺ຖທ຺ຘຎ຺ຫິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎານຸປາລິຕໍ ນ ປຣິປຕຕິ, ອຸປຣິ ຈ ວິເສສໍ ອາວຫຕິ. ປຕິຏ຺ຐາສິທ຺ຘິຍາ ເຈຕ຺ຖ ສທ຺ຘາສິທ຺ຘິ, ສທ຺ຘູປນິສ຺ສຍຕ຺ຕາ ສີລສ຺ສ, ວີຣິຍາທິສິທ຺ຘິຍາ ຈ. ນ ຫິ ສທ຺ເຘຍ຺ຍວຕ຺ຖຸໍ ອສທ຺ທຫນ຺ຕສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕວີຣິຍາທໂຍ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ຕຖາ ສມາຘິປິ. ຍຖາ ຫິ ເຫຕຸຠາວໂຕ ວີຣິຍາທີຫິ ສທ຺ຘາສິທ຺ຘິ, ເອວໍ ຜລຠາວໂຕ ເຕຫິ ສມາຘິສິທ຺ຘິ. ວີຣິຍາທີສຸ ຫິ ສມ຺ປຊ຺ຊມາເນສຸ ສມາຘິ ສມ຺ປນ຺ໂນວ ໂຫຕິ ອສມາຫິຕສ຺ສ ຕທຠາວໂຕ. ກຖໍ ປເນຕ຺ຖ ສຕິສິທ຺ຘິ? ນິປກຄ຺ຄຫຓໂຕ. ຕິກ຺ຂວິສທຠາວປ຺ປຕ຺ຕາ ຫິ ສຕິ ‘‘ເນປກ຺ກ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ປຣເມນ ສຕິເນປກ຺ເກນ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ເນປກ຺ກໍ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ. ຕຄ຺ຄຫເຓເນວ ສຕິປິ ຄຫິຕາວ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ສຕິວິຣຫິຕາ ປຎ຺ຎາ ອຕ຺ຖີຕິ. ອປເຣ ປນ ‘‘ສປຎ຺ໂຎ’’ຕິ ອິມິນາວ ປາຣິຫາຣິກປຎ຺ຎາປິ ຄຍ຺ຫຕີຕິ ‘‘ນິປໂກ’’ຕິ ປທສ຺ສ ‘‘ສໂຕ’’ຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ຍທິປິ ກິເລສານໍ ປຫານໍ ອາຕາປນໍ, ຕໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທີນມ຺ປິ ອຕ຺ເຖວ. ອາຕປ຺ປສທ຺ໂທ ວິຍ ປນ ອາຕາປສທ຺ໂທ ວີຣິເຍເຍວ ນິຣຸຬ຺ໂຫຕິ ອາຫ ‘‘ອາຕາປີຕິ ວີຣິຍວາ’’ຕິ. ອຖ ວາ ປຏິປກ຺ຂປ຺ປຫາເນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ອພ຺ຠຸສ຺ສຫນວເສນ ປວຕ຺ຕມານສ຺ສ ວີຣິຍສ຺ສ ສາຕິສຍໍ ຕທາຕາປນນ຺ຕິ ວີຣິຍເມວ ຕຖາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ອຎ຺ເຎ ຘມ຺ມາ. ອາຕາປີຕິ ຈາຍມີກາໂຣ ປສໍສາຍ, ອຕິສຍສ຺ສ ວາ ທີປໂກ. ວີຣິຍວາຕິ ວາ-ສທ຺ໂທປິ ຕທຕ຺ໂຖ ເອວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕນ ສມ຺ມປ຺ປຘານສມງ຺ຄິຕາ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ກິເລສານໍ ອາຕາປນປຣິຕາປນຏ຺ເຐນາ’’ຕິ. ອາຕາປນຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ອາຣມ຺ຠ ຘາຕຸມາຫ ອາທິໂຕ ວີຣິຍາຣມ຺ໂຠຕິ ກຕ຺ວາ, ປຣິຕາປນຄ຺ຄຫເຓນ ນິກ຺ກມປຣກ຺ກມຘາຕຸໂຍ ສພ຺ພໂສ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕໍ, ອຸປຣູປຣິ ວິເສສປ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ອຸປາທາຍ. ນິປຍຕິ ວິໂສເສຕິ ປຏິປກ຺ຂໍ, ຕໂຕ ວາ ອຕ຺ຕານໍ ນິປາຕິ ຣກ຺ຂຕີຕິ ນິປໂກ, ສມ຺ປຊາໂນ. ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ປຣິຫຣເຓ ນິຍຸຕ຺ຕາຕິ ປາຣິຫາຣິກາ.

ອຠິກ຺ກມາທີນິ ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ສາຕ຺ຖກສມ຺ປຊຎ຺ຎາທິວເສນ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ເນຕີຕິ ສພ຺ພກິຈ຺ຈປຣິຓາຍິກາ. ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ວາ ອຸຄ຺ຄໂຫ ປຣິປຸຈ຺ຉາ ຠາວນາຣມ຺ໂຠ ມນສິກາຣວິຘິ, ຕຕ຺ຖ ຈ ສກ຺ກຈ຺ຈກາຣິຕາ ສາຕຈ຺ຈກາຣິຕາ ສປ຺ປາຍກາຣິຕາ ນິມິຕ຺ຕກຸສລຕາ ປຫິຕຕ຺ຕຕາ ອນ຺ຕຣາອສງ຺ໂກໂຈ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສມຕ຺ຕປຏິປາທນາ ວີຣິຍສມຕາປາທນໍ ວີຣິຍສມຕາໂຍຊນນ຺ຕິ ເອວມາທີນໍ ສພ຺ເພສໍ ກິຈ຺ຈານໍ ປຣິຓາຍິກາ ສພ຺ພກິຈ຺ຈປຣິຓາຍິກາ. ຠຍໍ ອິກ຺ຂຕີຕິ ຠິກ຺ຂູຕິ ສາຘາຣຓໂຕ ຠິກ຺ຂຸລກ຺ຂຓກຖເນນ ປຏິປຕ຺ຕິຍາວ ຠິກ຺ຂຸຠາໂວ, ນ ຠິກ຺ຂກຠິນ຺ນປຏຘຣາທິຠາເວນາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອວໍ ຫິ ກຕກິຈ຺ຈານໍ ສາມເຓຣາທີນໍ, ປຏິປນ຺ນານຎ຺ຈ ອປພ຺ພຊິຕານມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ກໂຕ ໂຫຕິ. ອິຘ ປນ ປຏິປຊ຺ຊນກວເສນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຠິນ຺ທຕິ ປາປເກ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມຕິ ວາ ຠິກ຺ຂຸ. ໂສ ອິມໍ ວິຊຏເຍຕິ ໂຍ ນໂຣ ສປ຺ປຎ຺ໂຎ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ອາຕາປີ ນິປໂກ ຈິຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ຠາວຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອິມໍ ຕຓ຺ຫາຊຏໍ ວິຊຏເຍຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິທານິ ຕມ຺ປິ ວິຊຏນໍ ເວຬຸຄຸມ຺ພວິຊຏເນນ ອຸປເມຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ຄາຖາຍ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ສີລາທິຘມ຺ເມ ‘‘ອິມິນາ ຈ ສີເລນາ’’ຕິອາທິນາ ປຈ຺ຈາມສຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ໂຍຄາວຈຣສນ຺ຕານຄຕາ ນານາກ຺ຂຓິກາ ມິສ຺ສກາ ສີລາທິຘມ຺ມາ ຄາຖາຍ ຄຫິຕາ, ຕສ຺ມາ ເຕ ເອກຈ຺ຈໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ຉຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ນ ຫິ ເຕ ຉ ຘມ຺ມາ ເອກສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ເອກສ຺ມິໍ ຂເຓ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐາເນນ ຄາຖາ ຠາສິຕາ, ຕສ຺ມາ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານເມວ ອຸປມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ປຸຣິໂສ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຸນິສິຕນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ນິສິຕໍ, ອຕິວິຍ ຕິຂິຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ຖສ຺ສ ນິສານສິລາຍໍ ນິສິຕຕຣຠາວກຣຓໍ, ພາຫຸພເລນ ຈສ຺ສ ອຸກ຺ຂິປນນ຺ຕິ ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ອຕ຺ຖາປນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ອຸປມາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ຕທຸຠຍໍ ອຸປເມຍ຺ເຍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສມາຘິສິລາຍໍ ສຸນິສິຕໍ…ເປ… ປຎ຺ຎາຫຕ຺ເຖນ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ’’ຕິ ອາຫ. ສມາຘິຄຸເຓນ ຫິ ປຎ຺ຎາຍ ຕິກ຺ຂຠາໂວ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ສມາຫິໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໕; ໔.໙໙; ໕.໑໐໗໑; ເນຕ຺ຕິ. ໔໐; ມິ. ປ. ໒.໑.໑໔). ວີຣິຍຎ຺ຈສ຺ສາ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນໂຕ. ວິຊເຏຍ຺ຍາຕິ ວິຊເຏຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ. ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາຍ ຫິ ວຕ຺ຕມານາຍ ໂຍຄາວຈໂຣ ຕຓ຺ຫາຊຏໍ ວິຊເຏຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ. ວິຊຏນໍ ເຈຕ຺ຖ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ປຫານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຎ຺ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ ສມ຺ປທາເລຍ຺ຍາ’’ຕິ. ທກ຺ຂິຓໍ ອຣຫຕີຕິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ, ອຄ຺ໂຄ ຈ ໂສ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ຈາຕິ ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ, ອຄ຺ຄາ ວາ ທກ຺ຂິຓາ ອຄ຺ຄທກ຺ຂິຓາ, ຕໍ ອຣຫຕີຕິ ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ.

໕. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ສໍ ຄາຖາຍໍ. ອຍນ຺ຕິ ‘‘ນໂຣ’’ຕິ ຈ ‘‘ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຍຄາວຈໂຣ. ປຸນ ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ສໍ ປຎ຺ຎາຍໍ. ອສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ. ກຕ຺ຕຣິ ເຈຕໍ ສາມິວຈນໍ, ອເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຣຓີຍໍ ນຕ຺ຖິ ວິເສສາຘານສ຺ສ ຕິເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິປຎ຺ຎາຍ ອຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸຣິມກມ຺ມານຸຠາເວເນວ ຫິສ຺ສ ສາ ສິທ຺ຘາ’’ຕິ. ເຕນາຕິ ໂຍຄິນາ. ຠາວນາຍໍ ສຕຕປວຕ຺ຕິຕວີຣິຍຕາຍ ສາຕຈ຺ຈກາຣິນາ. ປຎ຺ຎາວເສນາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕເນປກ຺ກສງ຺ຂາຕປຎ຺ຎາວເສນ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສ ສມ຺ປຊານວເສເນວ ກຣຓສີໂລ, ຕຕ຺ຖ ວາ ສມ຺ປຊານກາໂຣ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖິ, ສມ຺ປຊານສ຺ສ ວາ ອສມ຺ໂມຫສ຺ສ ກາຣໂກ ອຸປ຺ປາທໂກຕິ ສມ຺ປຊານກາຣີ, ເຕນ ສມ຺ປຊານກາຣິນາ. ອຕ຺ຣາຕິ ອສ຺ສໍ ຄາຖາຍໍ. ສີລາທິສມ຺ປາທເນ ວີຣິຍສ຺ສ ເຕສໍ ອງ຺ຄຠາວໂຕ ຕໍ ວິສຸໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາມຸເຂນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄໍ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ ອວິຠາຄໂຕ ເທສນາຍ ປິຓ຺ຑຕ຺ຖໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຕໍ ວິຠາຄໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອຕ຺ຕາວຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ເອຕ຺ຕກາຍ ເທສນາຍ. ສິກ຺ຂາຕິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ສິກ຺ຂາ. ສິກ຺ຂນໍ ເຈຕ຺ຖ ອາເສວນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສີລາທິຘມ຺ເມຫິ ສໍວຣຓາທິວເສນ ອາເສວນ຺ໂຕ ເຕ ສິກ຺ຂຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສາສນນ຺ຕິ ປຏິປຕ຺ຕິສາສນໍ. ອຸປນິສ຺ສໂຍ ພລວກາຣຓໍ. ວຊ຺ຊນໍ ອນຸປຄມນໍ. ເສວນາ ຠາວນາ. ປຏິປກ຺ໂຂຕິ ປຫາຍກປຏິປກ຺ໂຂ. ຍທິປິ ຄາຖາຍໍ ‘‘ສີເລ’’ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ‘‘ອຘິສີເລ’’ຕິ. ຕໍ ປນ ຕຓ຺ຫາຊຏາວິຊຏນສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາຠູຕໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສີເລນ ອຘິສີລສິກ຺ຂາ ປກາສິຕາ’’ຕິ. ຠວຄາມິ ຫິ ສີລໍ ສີລເມວ, ວິຠວຄາມິ ສີລໍ ອຘິສີລສິກ຺ຂາ. ສາມຎ຺ຎໂຊຕນາ ຫິ ວິເສເສ ອວຕິຏ຺ຐຕີຕິ. ເອສ ນໂຍ ເສສສິກ຺ຂາສຸປິ.

ສີເລນາຕິ ອຘິສີລສິກ຺ຂາຠູເຕນ ສີເລນ. ຕໍ ຫິ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓຕາຍ ສາສນສ຺ສ ອາທິກລ຺ຍາຓຕໍ ປກາເສຕິ, ນ ຍມນິຍມາທິມຕ຺ຕໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສີລຎ຺ຈ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ, ສພ຺ພປາປສ຺ສ ອກຣຓ’’ນ຺ຕິ ຈ. ກຸສລານນ຺ຕິ ມຄ຺ຄກຸສລານໍ. ກຸສລານນ຺ຕິ ວາ ອນວຊ຺ຊານໍ. ເຕນ ອຣິຍຜລຘມ຺ມານມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ສພ຺ພປາປສ຺ສ ອກຣຓນ຺ຕິ ສພ຺ພສ຺ສາປິ ສາວຊ຺ຊສ຺ສ ອກິຣິຍາ ອນຊ຺ຌາປຊ຺ຊນໍ. ເອເຕນ ຈາຣິຕ຺ຕວາຣິຕ຺ຕເຠທສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສ ສີລສ຺ສ ຄຫຓໍ ກຕໍ ໂຫຕິ. ກຕ຺ຕພ຺ພາກຣຓມ຺ປິ ຫິ ສາວຊ຺ຊເມວາຕິ. ອາທິວຈນໂຕຕິ ຄາຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕສມາຘິປຎ຺ຎານໍ ອາທິມ຺ຫິ ວຈນໂຕ. ອາທິຠາໂວ ຈສ຺ສ ຕມ຺ມູລກຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມານໍ. ອາທີນໍ ວາ ວຈນໍ ອາທິວຈນໍ. ອາທິສທ຺ເທນ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ສີລໍ ສມາຘິ ປຎ຺ຎາ ຈ, ວິມຸຕ຺ຕິ ຈ ອນຸຕ຺ຕຣາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໘໖) ເອວມາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສີລສ຺ສ ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ວິປ຺ປຏິສາຣາທິເຫຕູນໍ ທູຣີກຣຓໂຕ ອວິປ຺ປຏິສາຣາທິຄຸຓາວຫໍ. ‘‘ອວິປ຺ປຏິສາຣາທິຄຸຓາວຫຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອເຕນ ນ ເກວລໍ ສີລສ຺ສ ກລ຺ຍາຓຕາວ ວິຠາວິຕາ, ອຖ ໂຂ ອາທິຠາໂວປີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຖາ ຫິສ຺ສ ສຸຕ຺ເຕ (ປຣິ. ໓໖໖) ອວິປ຺ປຏິສາຣາທີນໍ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓປຣິໂຍສານານໍ ປຣມ຺ປຣປຈ຺ຈຍຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ສມາຘິນາຕິ ອຘິຈິຕ຺ຕສິກ຺ຂາຠູເຕນ ສມາຘິນາ. ສກລໍ ສາສນໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາຍ ຄາຖາຍ ອາທິປເທນ ອາທິມ຺ຫິ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພສ຺ສ ສີລສ຺ສ, ຕຕິຍປເທນ ປຣິໂຍສາເນ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພາຍ ປຎ຺ຎາຍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ມຊ຺ເຌ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ ສມາຘິ ປາຣິເສສໂຕ ທຸຕິຍປເທນ ຄຍ຺ຫຕີຕິ ‘‘ກຸສລສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາຕິອາທິວຈນໂຕ ຫິ ສມາຘິ ສາສນສ຺ສ ມຊ຺ເຌ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ກຸສລສທ຺ທສ຺ສ ສມາຘິປຣິຍາຍຕ຺ຕາ. ປຸພ຺ພູປນິສ຺ສຍວໂຕ ຫິ ສມາຫິຕຕາທິອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄເມນ ອຠິນີຫາຣກ຺ຂມຕາ ສມາຘິສ຺ສ ອິທ຺ຘິວິຘາທິຄຸຓາວຫຕ຺ຕໍ, ອຄ຺ຄມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ອຘິຄຕາຍ ຍທຕ຺ຖໍ ປພ຺ພຊຕິ, ຕໍ ປຣິໂຍສິຕນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາ ສາສນສ຺ສ ປຣິໂຍສານໍ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ສິກ຺ຂານິສໍສມິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕິ ສທ຺ຘາຘິປເຕຍ຺ຍໍ ປຎ຺ຎຸຕ຺ຕຣໍ ວິມຸຕ຺ຕິສາຣ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໔໕). ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຈິຕ຺ຕໍ, ສຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພໂສ ກິເລສານໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທເນນ ວິໂສຘນໍ ສຈິຕ຺ຕປຣິໂຍທາປນໍ. ເອວໍ ປນ ປຎ຺ຎາກິຈ຺ເຈ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ເຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ກຣຓີຍາຠາວໂຕ ສາສນສ຺ສ ປຎ຺ຎຸຕ຺ຕຣຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕາທິຠາວາວຫນໂຕຕິ ຍາທິໂສ ອິຏ຺ເຐສຸ, ລາຠາທີສຸ ຈ ອນຸນຍາຠາວໂຕ, ຕາທິໂສ ອນິຏ຺ເຐສຸ, ອລາຠາທີສຸ ຈ ປຏິຆາຠາວໂຕ. ຕໂຕ ເອວ ວາ ຍາທິໂສ ອນາປາຖຄເຕສຸ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ເຐສຸ, ຕາທິໂສ ອາປາຖຄເຕສຸປີຕິ ຕາທີ. ຕສ຺ສ ຠາໂວ ຕາທິຠາໂວ, ຕສ຺ສ ອາວຫນໂຕ. ວາເຕນາຕິ ວາຕເຫຕຸ. ນ ສມີຣຕີຕິ ນ ຈລຕິ. ນ ສມິຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ ນ ຜນ຺ທນ຺ຕິ, ກຸໂຕ ຈລນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຕຖາຕິ ຍຖາ ສີລາທໂຍ ອຘິສີລສິກ຺ຂາທີນໍ ປກາສກາ, ຕຖາ ເຕວິຊ຺ຊຕາທີນໍ ອຸປນິສ຺ສຍສ຺ສາຕິ ເຕສໍ ປກາສນາກາຣູປສໍຫາຣຕ຺ໂຖ ຕຖາ-ສທ຺ໂທ. ຍສ຺ມາ ສີລໍ ວິສຸຊ຺ຌມານໍ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎພເລນ, ກມ຺ມສ຺ສກຕຎາຓພເລນ ຈ ສໍກິເລສມລໂຕ ວິສຸຊ຺ຌຕິ ປາຣິປູຣິຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ສີລສມ຺ປທາ ສິຊ຺ຌມານາ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິຠາເວນ ສຕິພລໍ, ຎາຓພລຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕີຕິ ຕສ຺ສາ ວິຊ຺ຊຕ຺ຕຍູປນິສ຺ສຍຕາ ເວທິຕພ຺ພາ ສຠາຄເຫຕຸສມ຺ປາທນໂຕ. ສຕິເນປກ຺ເກນ ຫິ ປຸພ຺ເພນິວາສວິຊ຺ຊາສິທ຺ຘິ, ສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສພ຺ພກິຈ຺ເຈສຸ ສຸທິຏ຺ຐກາຣິຕາປຣິຈເຍນ ຈຸຕູປປາຕຎາຓານຸພນ຺ຘາຍ ທຸຕິຍວິຊ຺ຊາສິທ຺ຘິ, ວີຕິກ຺ກມາຠາເວນ ສໍກິເລສປ຺ປຫານສພ຺ຠາວໂຕ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍຕາວເສນ ອຊ຺ຌາສຍສຸທ຺ຘິຍາ ຕຕິຍວິຊ຺ຊາສິທ຺ຘິ. ປຸເຣຕຣໍ ສິທ຺ຘານໍ ສມາຘິປຎ຺ຎານໍ ປາຣິປູຣິໍ ວິນາ ສີລສ຺ສ ອາສວກ຺ຂຍຎາຓູປນິສ຺ສຍຕາ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກຂີຓາສເວຫິ ທີເປຕພ຺ພາ. ສມາຘິປຎ຺ຎາ ວິຍ ອຠິຎ຺ຎາປຏິສມ຺ຠິທານໍ ສີລໍ ນ ສຠາຄເຫຕູຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ຕໂຕ ປຣ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສມາຫິໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໕; ໔.໙໙; ເນຕ຺ຕິ. ໔໐; ມິ. ປ. ໒.໑.໑໔) ວຈນໂຕ ສມາຘິສມ຺ປທາ ຉຬຠິຎ຺ຎຕາຍ ອຸປນິສ຺ສໂຍ. ປຎ຺ຎາ ວິຍ ປຏິສມ຺ຠິທານໍ ສມາຘິ ນ ສຠາຄເຫຕູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ຕໂຕ ປຣ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ໂຍຄາ ເວ ຊາຍເຕ ຠູຣີ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໒໘໒) ວຈນໂຕ ປຸພ຺ພໂຍເຄນ, ຄຣຸວາສເທສຠາສາກໂອສລ຺ລອຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉາທີຫິ ຈ ປຣິຠາວິຕາ ປຎ຺ຎາສມ຺ປຕ຺ຕິ ປຏິສມ຺ຠິທາປເຠທສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ປຈ຺ເຈກໂພຘິສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໂຍປິ ປຎ຺ຎາສມ຺ປຕ຺ຕິສນ຺ນິສ຺ສຍາຕິ ປຎ຺ຎາຍ ອນຘິຄນ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ວິເສສສ຺ສ ອຠາວໂຕ, ຕສ຺ສາ ຈ ປຏິສມ຺ຠິທາປເຠທສ຺ສ ເອກນ຺ຕິກກາຣຓໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ວິຍ ‘‘ນ ຕໂຕ ປຣ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ນ ອຎ຺ເຎນ ກາຣເຓນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ສີລສມ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຫິ ນິສ຺ສາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຍສ຺ສ ສມາຘິວິຊມ຺ຠນຠູຕາ ອນວເສສາ ຉ ອຠິຎ຺ຎາ ນ ອິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ນ ສມາຘິສມ຺ປທາ ອຕ຺ຖີຕິ. ສຕິປິ ວິຊ຺ຊານໍ ອຠິຎ຺ເຎກເທສຠາເວ ສີລສມ຺ປຕ຺ຕິສມຸທາຄຕາ ເອວ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ຄຫິຕາ. ຍຖາ ຫິ ປຎ຺ຎາສມ຺ປຕ຺ຕິສມຸທາຄຕາ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ມຄ຺ເຄເນວ ອິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ເອວ ຕາສໍ ປຏິລຠິຕພ຺ພໂຕ, ເອວໍ ສີລສມ຺ປຕ຺ຕິສມຸທາຄຕາ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ສມາຘິສມ຺ປຕ຺ຕິສມຸທາຄຕາ ຈ ຉ ອຠິຎ຺ຎາ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ມຄ຺ເຄເນວ ອິຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ມຄ຺ຄາຘິຄເມເນວ ຕາສໍ ອຘິຄໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານຎ຺ຈ ປຈ຺ເຈກໂພຘິສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິສມຘິຄມສທິສາ ຫິ ອິເມສໍ ອຣິຍານໍ ອິເມ ວິເສສາຘິຄມາຕິ. ວິນຍສຸຕ຺ຕາຠິຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ເຕວິຊ຺ຊຕາທີນໍ ອຸປນິສ຺ສຍຕາປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິຘິນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ສມ຺ປນ຺ນສີລສ຺ສ ກາມເສວນາຠາວໂຕ ສີເລນ ປຐມນ຺ຕວິວຊ຺ຊນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຫິ ສຕ຺ຕາ ກາມເຫຕຸ ປາຓາຕິປາຕາທິວເສນາປິ ອສຸທ຺ຘປໂຍຄາ ໂຫນ຺ຕິ. ຌານສຸຂລາຠິໂນ ກາຍກິລມຖສ຺ສ ສມ຺ຠໂວ ເອວ ນຕ຺ຖີຕິ ສມາຘິນາ ທຸຕິຍນ຺ຕວິວຊ຺ຊນໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຌານສມຸຏ຺ຐານປຓີຕຣູປຜຸຏກາຍຕ຺ຕາ. ປຎ຺ຎາຍາຕິ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທເສນ ຫິ ເອກໍສໂຕ ອຣິຍມຄ຺ໂຄວ ມຊ຺ຌິມາ ປຏິປຕ຺ຕິ ນາມ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ໂລກິຍປຎ຺ຎາວເສນປິ ອນ຺ຕທ຺ວຍວິວຊ຺ຊນໍ ວິຠາເວຕພ຺ພໍ.

ສີລໍ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ກາມສຸຄຕີສຸເຍວ ນິພ຺ພຕ຺ຕາປນໂຕ ຈຕູຫິ ອປາເຍຫິ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສີເລນ ອປາຍສມຕິກ຺ກມນຸປາໂຍ ປກາສິໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ. ນ ຫິ ປາຓາຕິປາຕາທິປຏິວິຣຕິ ທຸຄ຺ຄຕິປຣິກິເລສໍ ອາວຫຕິ. ສມາຘິ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ມຫຄ຺ຄຕຠູມິຍໍເຍວ ນິພ຺ພຕ຺ຕາປເນນ ສກລກາມຠວໂຕ ວິໂມເຈຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມາຘິນາ ກາມຘາຕຸສມຕິກ຺ກມນຸປາໂຍ ປກາສິໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ. ນ ຫິ ກາມາວຈຣກມ຺ມສ຺ສ ອນຸພລປ຺ປທາຍີນໍ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທີນໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠກໍ ຌານໍ ກາມຘາຕຸປຣິກິເລສາວຫໍ ໂຫຕິ. ນ ເຈຕ຺ຖ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານໍ ນິທສ຺ເສຕພ຺ພໍ, ອປ຺ປນາສມາຘິສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ນາປິ ‘‘ສີເລເນວ ອຕິກ຺ກມິຕພ຺ພສ຺ສ ອປາຍຠວສ຺ສ ສມາຘິນາ ອຕິກ຺ກມິຕພ຺ພຕາ’’ຕິ ວຈໂນກາໂສ. ສຸຄຕິຠວມ຺ປິ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ທຸຄ຺ຄຕິສມຕິກ຺ກມເນ ກາ ກຖາຕິ. ສພ຺ພຠວສມຕິກ຺ກມນຸປາໂຍຕິ ກາມຠວາທີນໍ ນວນ຺ນມ຺ປິ ຠວານໍ ສມຕິກ຺ກມນຸປາໂຍ ສີລສມາຘີຫິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາປິ ຠວາ ອນຕິກ຺ກນ຺ຕາ ເອວ, ກາຣຓສ຺ສ ອປຫີນຕ຺ຕາ. ປຎ຺ຎາຍ ປນສ຺ສ ສຸປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ເຕ ສມຕິກ຺ກນ຺ຕາ ເອວ.

ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານວເສນາຕິ ທີປາໂລເກເນວ ຕມສ຺ສ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸຄເຕນ ເຕນ ເຕນ ກຸສລງ຺ເຄນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອກຸສລງ຺ຄສ຺ສ ປຫານວເສນ. ສມາຘິນາ ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫານວເສນາຕິ ອຸປຈາຣປ຺ປນາເຠເທນ ສມາຘິນາ ປວຕ຺ຕິນິວາຣເຓນ ຆຏປ຺ປຫາເຣເນວ ຊລຕເລ ເສວາລສ຺ສ ເຕສໍ ເຕສໍ ນີວຣຓາທິຘມ຺ມານໍ ປຫານວເສນ. ປຎ຺ຎາຍາຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ. ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານວເສນາຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍມຄ຺ຄານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ຕໍຕໍມຄ຺ຄວໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ‘‘ທິຏ຺ຐິຄຕານໍ ປຫານາຍາ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໒໗໗) ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມຸທຍປກ຺ຂິຍສ຺ສ ກິເລສຄຓສ຺ສ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນປ຺ປຫານວເສນ.

ກິເລສານໍ ວີຕິກ຺ກມປຏິປກ຺ໂຂຕິ ສໍກິເລສຘມ຺ມານໍ, ກມ຺ມກິເລສານໍ ວາ ໂຍ ກາຍວຈີທ຺ວາເຣສຸ ວີຕິກ຺ກໂມ ອຊ຺ຌາຈາໂຣ, ຕສ຺ສ ປຏິປກ຺ໂຂ ສີເລນ ປກາສິໂຕ ໂຫຕິ, ອວີຕິກ຺ກມສຠາວຕ຺ຕາ ສີລສ຺ສ. ໂອກາສາທານວເສນ ກິເລສານໍ ຈິຕ຺ເຕ ກຸສລປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐານໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ. ຕໍ ສມາຘິ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສມາຘິນາ ປຣິຍຸຏ຺ຐານປຏິປກ຺ໂຂ ປກາສິໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ, ສມາຘິສ຺ສ ປຣິຍຸຏ຺ຐານປ຺ປຫາຍກຕ຺ຕາ. ອປ຺ປຫີນຠາເວນ ສນ຺ຕາເນ ອນຸ ອນຸ ສຍນໂຕ ກາຣຓລາເຠ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫາ ອນຸສຍາ, ເຕ ປນ ອນຸຣູປໍ ກາຣຓໍ ລທ຺ຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫາ ຖາມຄຕາ ກາມຣາຄາທໂຍ ສຕ຺ຕ ກິເລສາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕ ອຣິຍມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ສພ຺ພໂສ ປຫີຍນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຎ຺ຎາຍ ອນຸສຍປຏິປກ຺ໂຂ ປກາສິໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິ ທຸຏ຺ຐຸ ຈຣິຕໍ, ກິເລເສຫິ ວາ ທູສິຕໍ ຈຣິຕນ຺ຕິ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ຕເມວ ຍຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕໍ ສນ຺ຕານໍ ສໍກິເລເສຕິ ວິພາຘຕິ, ອຸປຕາເປຕິ ຈາຕິ ສໍກິເລໂສ, ຕສ຺ສ ວິໂສຘນໍ ສີເລນ ຕທງ຺ຄວເສນ ປຫານໍ ວີຕິກ຺ກມປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ສີລສ຺ສ. ຕຓ຺ຫາສໍກິເລສສ຺ສ ວິໂສຘນໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ປຫານໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐານປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ສມາຘິສ຺ສ, ຕຓ຺ຫາຍ ຈສ຺ສ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນິກຠາວໂຕ. ທິຏ຺ຐິສໍກິເລສສ຺ສ ວິໂສຘນໍ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ປຫານໍ ອນຸສຍປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາຍ, ທິຏ຺ຐິຄຕານຎ຺ຈ ອຍາຖາວຄາຫີນໍ ຍາຖາວຄາຫິນິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນິກຠາວໂຕ.

ກາຣຓນ຺ຕິ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ. ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣີຕິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ອາທິຠູຕຕ຺ຕາ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍການໍ ປາຣາຊິກສງ຺ຆາທິເສສສງ຺ຂາຕານໍ ມຫາສີລສິກ຺ຂາປທານໍ ອວີຕິກ຺ກມນໂຕ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການໍ ອາປຊ຺ຊເນ ສຫສາວ ເຕຫິ ວຸຏ຺ຐາເນນ ສີເລສຸ ຍໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ປຣິປູຣໍ ສມຕ຺ຖໍ ກໂຣຕີຕິ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣີ. ຕຖາ ສກທາຄາມີຕິ ‘‘ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣີ’’ຕິ ເອຕໍ ອຸປສໍຫຣຕິ ຕຖາ-ສທ຺ເທນ. ເອເຕ ຫິ ທ຺ເວ ອຣິຍາ ສມາຘິປາຣິປນ຺ຖິການໍ ກາມຣາຄພ຺ຍາປາທານໍ ປຎ຺ຎາປາຣິປນ຺ຖິກສ຺ສ ສຈ຺ຈປຏິຈ຺ຉາທກໂມຫສ຺ສ ສພ຺ພໂສ ອສມູຫຕຕ຺ຕາ ສມາຘິໍ, ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ຠາເວນ຺ຕາປິ ສມາຘິປຎ຺ຎາສຸ ຍໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ມຕ຺ຕໂສ ປມາເຓນ ປເທສມຕ຺ຕເມວ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ສມາຘິສ຺ມິໍ, ປຎ຺ຎາຍ ຈ ມຕ຺ຕໂສ ກາຣິໂນ ‘‘ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣິໂນ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອນາຄາມີ ປນ ກາມຣາຄພ຺ຍາປາທານໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ສມາຘິສ຺ມິໍ ປຣິປູຣກາຣີ. ອຣຫາ ສພ຺ພໂສ ສມ຺ໂມຫສ຺ສ ສຸສມູຫຕຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາຍ ປຣິປູຣກາຣີ.

ວຸຕ຺ຕໍ ເຫຕໍ ຠຄວຕາ (ອ. ນິ. ໓.໘໗) –

‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣີ ໂຫຕິ, ສມາຘິສ຺ມິໍ ມຕ຺ຕໂສ ກາຣີ, ປຎ຺ຎາຍ ມຕ຺ຕໂສ ກາຣີ. ໂສ ຍານິ ຕານິ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານິ, ຕານິ ອາປຊ຺ຊຕິປິ ວຸຏ຺ຐາຕິປິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ນ ຫິ ເມຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຠພ຺ພຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຍານິ ຈ ໂຂ ຕານິ ສິກ຺ຂາປທານິ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍການິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສາຣຸປ຺ປານິ, ຕຕ຺ຖ ຘຸວສີໂລ ຈ ໂຫຕິ ຐິຕສີໂລ ຈ, ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ. ໂສ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂສຕາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ. ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສີເລສຸ…ເປ… ໂສ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ຣາຄໂທສໂມຫານໍ ຕນຸຕ຺ຕາ ສກທາຄາມີ ໂຫຕິ. ສກິເທວ ອິມໍ ໂລກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣີ ໂຫຕິ, ສມາຘິສ຺ມິໍ ປຣິປູຣກາຣີ, ປຎ຺ຎາຍ ມຕ຺ຕໂສ ກາຣີ. ໂສ ຍານິ ຕານິ…ເປ… ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ. ໂສ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ…ເປ… ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ຕສ຺ມາ ໂລກາ. ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣີ ໂຫຕິ, ສມາຘິສ຺ມິໍ ປຣິປູຣກາຣີ, ປຎ຺ຎາຍ ປຣິປູຣກາຣີ. ໂສ ຍານິ ຕານິ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ…ເປ… ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ. ໂສ ອາສວານໍ ຂຍາ…ເປ… ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’ຕິ.

‘‘ກຖ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສິກ຺ຂາທິເກ ວິຠຊິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ນິຄເມຕຸໍ ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ເຎ ຈາຕິ ຕໂຍ ວິເວກາ, ຕີຓິ ກຸສລມູລານິ, ຕີຓິ ວິໂມກ຺ຂມຸຂານິ, ຕີຓິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານີຕິ ເອວມາທໂຍ, ສິກ຺ຂຕ຺ຕິກາທີຫິ ອຎ຺ເຎ ຈ ຄຸຓຕ຺ຕິກາ. ເອວຣູປາຕິ ຍາທິສກາ ສິກ຺ຂຕ຺ຕິກາທໂຍ ອິຘ ສີລາທີຫິ ປກາສິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອທິສາ.

ເອຕ຺ຖ ຫິ ວິວຏ຺ຏສນ຺ນິສ຺ສິຕສ຺ສ ສີລສ຺ສ ອິຘາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ສີເລນ ກາຍວິເວໂກ ປກາສິໂຕ ໂຫຕິ, ສມາຘິນາ ຈິຕ຺ຕວິເວໂກ, ປຎ຺ຎາຍ ອຸປຘິວິເວໂກ. ຕຖາ ສີເລນ ອໂທໂສ ກຸສລມູລໍ ປກາສິຕໍ ໂຫຕິ, ຕິຕິກ຺ຂປ຺ປຘານຕາຍ, ອປຣູປຆາຕສຠາວຕາຍ ຈ ສີລສ຺ສ. ສມາຘິນາ ອໂລໂຠ ກຸສລມູລໍ, ໂລຠປຏິປກ຺ຂໂຕ, ອໂລຠປຘານຕາຍ ຈ ສມາຘິສ຺ສ. ປຎ຺ຎາຍ ປນ ອໂມໂຫເຍວ. ສີເລນ ຈ ອນິມິຕ຺ຕວິໂມກ຺ຂມຸຂໍ ປກາສິຕໍ ໂຫຕິ. ອໂທສປ຺ປຘານໍ ຫິ ສີລສມ຺ປທໍ ນິສ຺ສາຍ ໂທເສ ອາທີນວທສ຺ສິໂນ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ ສຸເຂເນວ ອິຊ຺ຌຕິ, ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ ຈ ອນິມິຕ຺ຕວິໂມກ຺ຂມຸຂໍ. ສມາຘິນາ ອປ຺ປຓິຫິຕວິໂມກ຺ຂມຸຂໍ. ປຎ຺ຎາຍ ສຸຎ຺ຎຕວິໂມກ຺ຂມຸຂໍ. ອໂລຠປ຺ປຘານໍ ຫິ ກາມນິສ຺ສຣຓໍ ສມາຘິສມ຺ປທໍ ນິສ຺ສາຍ ກາເມສຸ ອາທີນວທສ຺ສິໂນ ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາ ສຸເຂເນວ ອິຊ຺ຌຕິ, ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາ ຈ ອປ຺ປຓິຫິຕວິໂມກ຺ຂມຸຂໍ. ປຎ຺ຎາສມ຺ປທໍ ນິສ຺ສາຍ ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາ ສຸເຂເນວ ອິຊ຺ຌຕິ, ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາ ຈ ສຸຎ຺ຎຕວິໂມກ຺ຂມຸຂໍ. ຕຖາ ສີເລນ ອນຎ຺ຎາຕຎ຺ຎສ຺ສາມີຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປກາສິຕໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ຫິ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣິໂນ ອຏ຺ຐມກສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ສມາຘິນາ ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຕໍ ຫິ ອຸກ຺ກໍສຄຕໍ ສມາຘິສ຺ມິໍ ປຣິປູຣກາຣິໂນ ອນາຄາມິໂນ, ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຏ຺ຐສ຺ສ ຈ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ປຎ຺ຎາຍ ອຎ຺ຎາຕາວິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປກາສິຕໍ ໂຫຕິ. ຕທຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຫິ ອຣຫາ ປຎ຺ຎາຍ ປຣິປູຣກາຣີຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ອຎ຺ເຎ ຈ ເອວຣູປາ ຄຸຓຕ຺ຕິກາ ສີລາທີຫິ ປກາເສຕພ຺ພາ.

໑. ສີລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

ສີລສຣູປາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໖. ເອວນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ. ອເນກຄຸຓສງ຺ຄາຫເກນາຕິ ອຘິສີລສິກ຺ຂາທີນໍ, ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ອເນເກສໍ ຄຸຓານໍ ສງ຺ຄາຫເກນ. ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາມຸເຂນາຕິ ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໒໗໗; ເຖຣຄາ. ໖໗໖; ເນຕ຺ຕິ. ໕) ວິຍ ວິປສ຺ສນາມຕ຺ຕາທິມຸເຂນ ສງ຺ເຂປໂຕ ອເທເສຕ຺ວາ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາມຸເຂນ ເທສິໂຕປິ, ສຕ຺ຕຕິໍສາຍປິ ວາ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມານໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາ ມຸຂໍ ປມຸຂໍ ກຕ຺ວາ ເທສິໂຕປິ. ເອເຕນ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາສຸ ອວເສສໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມານໍ ສຠາວໂຕ, ອຸປກາຣໂຕ ຈ ອນ຺ໂຕຄຘຠາໂວ ທີປິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຕິສງ຺ເຂປເທສິໂຕເຍວ ໂຫຕິ ສຠາວວິຠາຄາທິໂຕ ອວິຠາວິຕຕ຺ຕາ. ນາລນ຺ຕິ ນ ປຣິຍຕ຺ຕໍ ນ ສມຕ຺ຖໍ. ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ນາຕິສງ຺ເຂປນາຕິວິຕ຺ຖາຣຣຸຈີນມ຺ປິ, ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎຸເນຍ຺ຍານມ຺ປິ ວາ. ສງ຺ເຂປເທສນາ ຫິ ສໍຂິຕ຺ຕຣຸຈີນໍ, ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູນໍເຍວ ຈ ອຸປກາຣາຍ ໂຫຕິ, ນ ປນິຕເຣສໍ. ອສ຺ສ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄສ຺ສ. ປຸຈ຺ຉນຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຫາ, ກິຣິຍາ ກຣຓໍ ກມ຺ມໍ, ປຎ຺ຫາວ ກມ຺ມໍ ປຎ຺ຫາກມ຺ມໍ, ປຸຈ຺ຉນປໂຍໂຄ.

ກິໍ ສີລນ຺ຕິ ສຣູປປຸຈ຺ຉາ. ເກນຏ຺ເຐນ ສີລນ຺ຕິ ເກນ ອຕ຺ເຖນ ສີລນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ‘‘ສີລ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ກໍ ອຠິເຘຍ຺ຍໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຍິທໍ ສີລໍ ສຠາວໂຕ, ກິຈ຺ຈໂຕ, ອຸປຏ຺ຐານາກາຣໂຕ, ອາສນ຺ນກາຣຓໂຕ ຈ ກຖໍ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ການສ຺ສ ລກ຺ຂຓຣສປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານປທຏ຺ຐານານີ’’ຕິ. ປຏິປຕ຺ຕິ ນາມ ທິຏ຺ຐານິສໍເສ ເອວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກິມານິສໍສ’’ນ຺ຕິ. ກຕິວິຘນ຺ຕິ ປເຠທປຸຈ຺ຉາ. ວິຠາຄວນ຺ຕານໍ ຫິ ສຠາວວິຠາວນໍ ວິຠາຄທສ຺ສນມຸເຂເນວ ໂຫຕີຕິ. ໂວທານໍ ວິສຸທ຺ຘິ. ສາ ຈ ສໍກິເລສມລວິມຸຕ຺ຕິ. ຕໍ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນ ຍສ຺ມາ ອຸປາຍໂກສລ຺ລຕ຺ຖິນາ ອນຸປາຍໂກສລ຺ລໍ ວິຍ ສໍກິເລໂສ ຊານິຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ໂກ ຈສ຺ສ ສໍກິເລໂສ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ, ຕສ຺ສ ວາ ປຎ຺ຫາກມ຺ມສ຺ສ. ວິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິ ວິວຣຓໍ. ປຸຈ຺ຉິໂຕ ຫິ ອຕ຺ໂຖ ອວິຠາວິຕຕ຺ຕາ ນິຄູຬ຺ໂຫ ມຸຏ຺ຐິຍໍ ກໂຕ ວິຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕສ຺ສ ວິວຣຓໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ວິຠູຕຠາວກາຣຓໂຕ. ປາຓາຕິປາຕາທີຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ປາໂຓຕິ ໂວຫາຣໂຕ ສຕ຺ໂຕ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຕສ຺ສ ສຣເສເນວ ປຕນສຠາວສ຺ສ ອນ຺ຕເຣ ເອວ ອຕິວ ປາຕນໍ ອຕິປາໂຕ, ສຓິກໍ ປຕິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ສີຆໍ ປາຕນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອຕິກ຺ກມ຺ມ ວາ ສຕ຺ຖາທີຫິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປາຕນໍ ອຕິປາໂຕ, ປາຓຆາໂຕ. ອາທິສທ຺ເທນ ອທິນ຺ນາທານາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຕຫິ ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ທຸສ຺ສີລ຺ຍກມ຺ເມຫິ. ວິຣມນ຺ຕສ຺ສາຕິ ສມາທານວິຣຕິວເສນ, ສມ຺ປຕ຺ຕວິຣຕິວເສນ ຈ ໂອຣມນ຺ຕສ຺ສ. ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍວຕ຺ຕາທິວຕ຺ຕກຣຓໍ. ເຈຕນາທໂຍ ຘມ຺ມາຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ປາຬິວເສນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເຈຕຍຕີຕິ ເຈຕນາ, ອຕ຺ຕນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ອຠິສນ຺ທຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຈຕນາຍ ອນຸກູລວເສເນວ ຫິ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເຈຕນາ ກາມໍ ກຸສລຕ຺ຕິກສາຘາຣຓາ, ອິຘ ປນ ສີລເຈຕນາ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ກຸສລາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຈຕສິ ນິຍຸຕ຺ຕໍ ເຈຕສິກໍ, ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຈຕນາຍ ສຕິປິ ເຈຕສິກຕ຺ເຕ ‘‘ເຈຕນາ ສີລ’’ນ຺ຕິ ວິສຸໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຕທຎ຺ຎເມວ ວິຣຕິອນຠິຊ຺ຌາທິກໍ ເຈຕສິກໍ ສີລໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ໂຄພລີພທ຺ທຎາເຍນ. ສໍວຣຓໍ ສໍວໂຣ. ຍຖາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຈິຕ຺ເຕ ນ ໂອຕຣນ຺ຕິ, ຕຖາ ປິທຫນໍ. ອວີຕິກ຺ກໂມ ວີຕິກ຺ກມສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠູຕາ ອວີຕິກ຺ກມວເສນ ປວຕ຺ຕຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ. ຕຕ຺ຖ ເຈຕນາ ສີລໍ ນາມາຕິອາທິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕປທສ຺ສ ວິວຣຓໍ. ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ເຈຕນາຕິ ວິຣຕິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ປຘານຠູຕໍ ເຈຕນມາຫ. ປູເຣນ຺ຕສ຺ສ ເຈຕນາຕິ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິອາຍູຫິນີ. ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ວິຣຕີຕິ ວິຣຕິຍາ ປຘານຠາວໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອຕ຺ຖ ຫິ ຍທາ ‘‘ຕິວິຘາ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຍສຎ຺ເຈຕນາ ກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິ (ກຖາ. ໕໓໙) ວຈນໂຕ ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ ປຏິປກ຺ຂຠູຕາ ຕພ຺ພິຣຕິວິສິຏ຺ຐາ ເຈຕນາ ຕຖາປວຕ຺ຕາ ປຘານຠາເວນ ປາຓາຕິປາຕາທິປຏິວິຣຕິສາຘິກາ ໂຫຕິ, ຕທາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ວິຣຕິອນຠິຊ຺ຌາທໂຍ ຈ ເຈຕນາປກ຺ຂິກາ ວາ, ອພ຺ໂພຫາຣິກາ ວາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ເຈຕນາສີລໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທາ ປນ ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ສງ຺ໂກຈໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຕໂຕ ວິຣມຓາກາເຣນ ປວຕ຺ຕມານາ ເຈຕນາວິສິຏ຺ຐາ ວິຣຕິ, ອນຠິຊ຺ຌາທໂຍ ຈ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຘານຠາເວນ ກິຈ຺ຈສາຘິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕທາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເຈຕນາ ວິຣຕິອາທິປກ຺ຂິກາ ວາ ໂຫຕິ, ອພ຺ໂພຫາຣິກາ ວາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ເຈຕສິກສີລໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິທານິ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕນເຍນ ກຸສລກມ຺ມປຖວເສນ ເຈຕນາເຈຕສິກສີລານິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຊຫນ຺ຕສ຺ສາຕິ ສມາທານວເສນ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕວຕ຺ຖຸການິປິ ອນຊ຺ຌາຈຣເຓນ ປຊຫນ຺ຕສ຺ສ. ສຕ຺ຕ ກມ຺ມປຖເຈຕນາຕິ ປາຓາຕິປາຕາທິປຫານສາຘິກາ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕ ກຸສລກມ຺ມປຖເຈຕນາ. ອຠິຊ຺ຌາທິວເສນ ຍໍ ປຣທາຣຄມນາທິ ກຣີຍຕິ, ຕສ຺ສ ປຫາຍກາ ອນຠິຊ຺ຌາທໂຍ ສີລນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເຈຕສິກໍ ສີລໍ ນາມ ອນຠິຊ຺ຌາ…ເປ… ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຘມ຺ມາ’’ຕິ. ຍຖາ ຫິ ອຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາທວເສນ ມິຈ຺ຉາຈາຣປາຓາຕິປາຕາທໂຍ ກຣີຍນ຺ຕິ, ເອວໍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິວເສນາປິ ເຕ ປຸຕ຺ຕມຸຂທສ຺ສນາທິອຕ຺ຖໍ ກຣີຍນ຺ຕິ. ເຕສຎ຺ຈ ປຊຫນກາ ອນຠິຊ຺ຌາທໂຍຕິ. ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ ຈາຣິຕ຺ຕວາຣິຕ຺ຕວິຠາຄໍ ວິນຍປຣິຍາປນ຺ນໍ ສິກ຺ຂາປທສີລໍ. ສຕິສໍວໂຣ ມນຈ຺ຉຏ຺ຐານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອາຣກ຺ຂາ, ສາ ຈ ຕຖາປວຕ຺ຕາ ສຕິເຍວ. ຎາຓສໍວໂຣ ປຎ຺ຎາ. ຂນ຺ຕິສໍວໂຣ ອຘິວາສນາ, ສາ ຈ ຕຖາປວຕ຺ຕາ ອໂທສປຘານາ ຂນ຺ຘາ, ອໂທໂສ ເອວ ວາ. ວີຣິຍສໍວໂຣ ກາມວິຕກ຺ກາທີນໍ ວິໂນທນວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ວີຣິຍໍ. ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສຕິສໍວຣາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ປຣໂຕ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

ໂສຕານີຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິອວິຊ຺ຊາທຸຈ຺ຈຣິຕອວສິຏ຺ຐກິເລສໂສຕານິ. ‘‘ໂສຕານໍ ສໍວຣໍ ພ຺ຣູມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ປຎ຺ຎາເຍເຕ ປິຘິຍ຺ຍເຣ’’ຕິ ວຈເນນ ໂສຕານໍ ສໍວໂຣ ປິທຫນໍ ສມຸຈ຺ເຉທນໍ ຎາຓນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ.

ອິທມຕ຺ຖິກຕໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ເຍນ ຎາເຓນ ໂຍນິໂສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຍາ ປຏິເສວີຍນ຺ຕິ. ຕໍ ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນມ຺ປິ ຎາຓສຠາວຕ຺ຕາ ເອຕ຺ເຖວ ຎາຓສໍວເຣ ເອວ ສໂມຘານໍ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຂມຕິ ອຘິວາເສຕີຕິ ຂໂມ. ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ຊາຕໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ. ກາມວິຕກ຺ກນ຺ຕິ ກາມູປສໍຫິຕໍ ວິຕກ຺ກໍ. ນາຘິວາເສຕີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ນ ວາເສຕິ. ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິປີຕິ ພຸທ຺ຘປຏິກຸຏ຺ຐໍ ມິຈ຺ຉາຊີວໍ ປຫາຍ ອນວຊ຺ເຊນ ປຈ຺ຈຍປຣິເຍສເນນ ສິຊ຺ຌນກໍ ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິສີລມ຺ປິ ເອຕ຺ເຖວ ວີຣິຍສໍວເຣ ເອວ ສໂມຘານໍ ຄຈ຺ຉຕິ ວີຣິຍສາຘນຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍຖາ ຎາຓໍ ຕຓ຺ຫາທິໂສຕານໍ ປວຕ຺ຕິນິວາຣຓໂຕ ປິທຫນຏ຺ເຐນ ສໍວຣຓໂຕ ສໍວໂຣ ຈ, ປຣໂຕ ປວຕ຺ຕນກຄຸຓານໍ ອາຘາຣາທິຠາວໂຕ ສີລນຏ຺ເຐນ ສີລໍ, ເອວໍ ຂນ຺ຕິ ອນຘິວາສເນນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກກິເລສານໍ ອຘິວາສເນນ ສໍວຣຓໂຕ ສໍວໂຣ ຈ, ຂມນເຫຕຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຄຸຓານໍ ອາຘາຣາທິຠາວໂຕ ສີລນຏ຺ເຐນ ສີລໍ, ວີຣິຍໍ ວິໂນເທຕພ຺ພານໍ ປາປຘມ຺ມານໍ ວິໂນທເນນ ສໍວຣຓໂຕ ສໍວໂຣ ຈ, ວິໂນທນເຫຕຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຄຸຓານໍ ອາຘາຣາທິຠາວໂຕ ສີລນຏ຺ເຐນ ສີລນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ປນ ປາຕິໂມກ຺ຂສີລາທິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປາປຘມ຺ມສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ອປ຺ປທານວເສນ ສໍວຣຓໍ ປິທຫນໍ, ຕໍ ອຸປາທາຍ ສໍວໂຣ, ເອວໍ ອສມາທິນ຺ນສີລສ຺ສ ອາຄຕວຕ຺ຖຸໂຕ ວິຣມຓມ຺ປີຕິ ອາຫ ‘‘ຍາ ຈ ປາປຠີຣຸການໍ…ເປ… ສໍວຣສີລນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ນ ວີຕິກ຺ກມຕິ ເອເຕນາຕິ ອວີຕິກ຺ກໂມ. ຕຖາປວຕ຺ໂຕ ກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ.

໗. ອວເສເສສຸ ປນ ປຎ຺ເຫສຸ. ສມາຘານໍ ສຓ຺ຐປນໍ. ທຸສ຺ສີລ຺ຍວເສນ ຫິ ປວຕ຺ຕາ ກາຍກມ຺ມາທໂຍ ສມ຺ປຕິ, ອາຍຕິຎ຺ຈ ອຫິຕທຸກ຺ຂາວຫາ, ນ ສມ຺ມາ ຐປິຕາຕິ ອສຓ຺ຐປິຕາ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓາ ວິສຏາ ຈ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ສຸສີລ຺ຍວເສນ ປນ ປວຕ຺ຕາ ຕພ຺ພິປຣິຍາຍໂຕ ສຓ຺ຐປິຕາ ອວິປ຺ປກິຓ຺ຓາ ອວິສຏາ ຈ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ ຍຖາ ຕໍ ໂອກ຺ຂິຕ຺ຕຈກ຺ຂຸຕາ ອພາຫຸປ຺ປຈາລນາທິ. ເຕນາຫ ‘‘ກາຍກມ຺ມາທີນໍ ສຸສີລ຺ຍວເສນ ອວິປ຺ປກິຓ຺ຓຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ເອເຕນ ສມາຘິກິຈ຺ຈໂຕ ສີລນໍ ວິເສເສຕິ. ຕສ຺ສ ຫິ ສມາຘານໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ອວິກ຺ເຂປເຫຕຸຕາ. ອິທໍ ກາຍກມ຺ມາທີນໍ ສຓ຺ຐປນໍ ສໍຍມນໍ. ອຸປຘາຣຓໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ມູລຠາໂວ. ຕຖາ ຫິສ຺ສ ອາທິຈຣຓາທິຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕນ ປຖວີຘາຕຸກິຈ຺ຈໂຕ ສີລນໍ ວິເສສິຕໍ ໂຫຕິ. ສາ ຫິ ສຫຊາຕຣູປຘມ຺ມານໍ ສນ຺ຘາຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ. ອິທໍ ປນ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ມານໍ ມູລາຘິຏ຺ຐານຠາເວນ. ເຕນາຫ ‘‘ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ກຸສລຘມ຺ມາ ນາມ ສປຸພ຺ພຠາຄາ ມຫຄ຺ຄຕານຸຕ຺ຕຣາ ຘມ຺ມາ. ອຎ຺ເຎ ປນ ອາຈຣິຍາ. ສິຣຏ຺ໂຐຕິ ຍຖາ ສິຣສິ ຉິນ຺ເນ ສພ຺ໂພ ອຕ຺ຕຠາໂວ ວິນສ຺ສຕິ, ເອວໍ ສີເລ ຠິນ຺ເນ ສພ຺ພໍ ຄຸຓສຣີຣໍ ວິນສ຺ສຕິ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ອຸຕ຺ຕມງ຺ຄຏ຺ໂຐ ສີລຏ຺ໂຐ. ‘‘ສິໂຣ ສີສ’’ນ຺ຕິ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ‘‘ສີລ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສີຕລຏ຺ໂຐ ປຣິຬາຫວູປສມນຏ຺ໂຐ. ເຕນ ຕ-ກາຣສ຺ສ ໂລປໍ ກຕ຺ວາ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍເນວ ‘‘ສີລ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຖາ ຫິທໍ ປໂຍຄສມ຺ປາທິຕໍ ສພ຺ພກິເລສປຣິຬາຫວູປສມກຣໍ ໂຫຕິ. ເອວມາທິນາຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສຍນ຺ຕິ ອກຸສລາ ເອຕສ຺ມິໍ ສຕິ ອປວິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສີລໍ, ສຸປນ຺ຕິ ວາ ເຕນ ວິຫຕຸສ຺ສາຫານິ ສພ຺ພທຸຈ຺ຈຣິຕານີຕິ ສີລໍ, ສພ຺ເພສໍ ວາ ກຸສລຘມ຺ມານໍ ປເວສາຣຫສາລາຕິ ສີລນ຺ຕິ ເອວມາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໘. ‘‘ສີລນຏ຺ເຐນ ສີລ’’ນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ສທ຺ທຕ຺ຖຸທ຺ຘາເຣນ ປກາສິໂຕປິ ຠາວຕ຺ໂຖ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ສີລນໍ ລກ຺ຂຓໍ ຕສ຺ສາ’’ຕິ. ນ ຫິ ຕສ຺ສ ເຈຕນາທິເຠທຠິນ຺ນສ຺ສ ອນວເສສໂຕ ສງ຺ຄາຫໂກ ຕໂຕ ອຎ຺ໂຎ ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖິ, ໂຍ ລກ຺ຂຓຠາເວນ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ. ນນຸ ຈ ອເນກເຠທສງ຺ຄາຫກໍ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓໍ ນາມ ສິຍາ, ນ ວິເສສລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອນຸໂຍຄໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ສນິທສ຺ສນຕ຺ຕໍ ຣູປສ຺ສ, ຍຖາ ຠິນ຺ນສ຺ສເນກຘາ’’ຕິ.

ຍຖາ ຫິ ນີລາທິວເສນ ອເນກເຠທຠິນ຺ນສ຺ສາປິ ຣູປາຍຕນສ຺ສ ສນິທສ຺ສນຕ຺ຕໍ ວິເສສລກ຺ຂຓໍ ຕທຎ຺ຎຘມ຺ມາສາຘາຣຓໂຕ. ນ ອນິຈ຺ຈຕາທິ ວິຍ, ຣຸປ຺ປນໍ ວິຍ ວາ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓໍ, ເອວມິຘາປິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກິໍ ປເນຕໍ ສນິທສ຺ສນຕ຺ຕໍ ນາມ? ທຏ຺ຐພ຺ພຕາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ໂຄຈຣຠາໂວ. ຕສ຺ສ ປນ ຣູປາຍຕນໂຕ ອນຎ຺ຎຕ຺ເຕປິ ອຎ຺ເຎຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຣູປາຍຕນໍ ວິເສເສຕຸໍ ອຎ຺ຎໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ສຫ ນິທສ຺ສເນນ ສນິທສ຺ສນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຘມ຺ມສຠາວສາມຎ຺ເຎນ ຫິ ເອກີຠູເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ໂຍ ນານຕ຺ຕກໂຣ ສຠາໂວ, ໂສ ອຎ຺ຎໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ອຸປຈຣິຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕ. ເອວໍ ຫິ ອຕ຺ຖວິເສສາວໂພໂຘ ໂຫຕີຕິ. ອຖ ວາ ‘‘ສຫ ນິທສ຺ສເນນາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕພ຺ຠາວຕ຺ໂຖ ສຫ-ສທ຺ໂທ ຍຖາ ນນ຺ທິຣາຄສຫຄຕາຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ມຫາວ. ໑໔; ປຏິ. ມ. ໒.໓໐).

ທຸສ຺ສີລ຺ຍວິທ຺ຘໍສນຣສນ຺ຕິ ກາຍິກອສໍວຣາທິເຠທສ຺ສ ທຸສ຺ສີລ຺ຍສ຺ສ ວິຘມນກິຈ຺ຈໍ. ອນວຊ຺ຊຣສນ຺ຕິ ອຄາຣຍ຺ຫສມ຺ປຕ຺ຕິກໍ ອຄຣຫິຕພ຺ພຠາເວນ ສມ຺ປຊ຺ຊນກໍ, ອວຊ຺ຊປຏິປກ຺ຂຠາເວນ ວາ ສມ຺ປຊ຺ຊນກໍ. ລກ຺ຂຓາທີສູຕິ ລກ຺ຂຓຣສາທີສຸ ວຸຈ຺ຈມາເນສຸ ກິຈ຺ຈເມວ, ສມ຺ປຕ຺ຕິ ວາ ຣໂສຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ຣສາຍຕນຣສາທີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ກິຈ຺ຈເມວາ’’ຕິ ອວຘາຣຓໍ ຕສ຺ສ ອິຕຣຣສໂຕ ພລວຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕໍ, ກິຈ຺ຈເມວ, ສມ຺ປຕ຺ຕິ ເອວ ວາ ຣໂສຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ.

ໂສເຈຍ຺ຍປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ກາຍາທີຫິ ສຸຈິຠາເວນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາຕິ. ຄຫຓຠາວນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພຠາວໍ. ເຕນ ອຸປຏ຺ຐານາກາຣຏ຺ເຐນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຜລຏ຺ເຐນ ປນ ອວິປ຺ປຏິສາຣປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ສມາຘິປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ ວາ. ສີລໍ ຫິ ສມ຺ປຕິເຍວ ອວິປ຺ປຏິສາຣໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕິ, ປຣມ຺ປຣາຍ ສມາຘິໍ. ອິມສ຺ສ ປນ ອານິສໍສຜລສ຺ສ ອານິສໍສກຖາຍໍ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ ອິຘ ອຄ຺ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເກຈິ ປນ ຜລສ຺ສ ອນິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ອິຘ ອຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕທຍຸຕ຺ຕໍ ຜລສ຺ສ ອເນກວິຘຕ຺ຕາ, ໂລກິຍາທິສີລສ຺ສາປິ ວິຠຊິຍມານຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ນິສ຺ສິຕານິສ຺ສິຕວເສນາ’’ຕິອາທິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໐). ຍຖາ ປຖວີຘາຕຸຍາ ກມ຺ມາທິ ທູຣກາຣຓໍ, ເສສຠູຕຕ຺ຕຍໍ ອາສນ຺ນກາຣຓໍ, ຍຖາ ຈ ວຕ຺ຖສ຺ສ ຕນ຺ຕວາຍຕຸຣິເວມສລາກາທິ ທູຣກາຣຓໍ, ຕນ຺ຕໂວ ອາສນ຺ນກາຣຓໍ, ເອວໍ ສີລສ຺ສ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນາທິ ທູຣກາຣຓໍ, ຫິຣິໂອຕ຺ຕປ຺ປມສ຺ສ ອາສນ຺ນກາຣຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປຎ຺ຈ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ເປ ຫີຕິອາທິ ຕສ຺ສ ອາສນ຺ນກາຣຓຠາວສາຘນໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສມາທານວເສນ, ຕິຏ຺ຐຕິ ອວີຕິກ຺ກມວເສນາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສີລານິສໍສກຖາວຓ຺ຓນາ

໙. ອວິປ຺ປຏິສາຣາທີຕິ ເອຕ຺ຖ ວິປ຺ປຏິສາຣປຏິປກ຺ໂຂ ກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ອວິປ຺ປຏິສາໂຣ. ໂສ ປນ ວິເສສໂຕ ‘‘ລາຠາ ວຕ ເມ, ສຸລທ຺ຘໍ ວຕ ເມ, ຍສ຺ສ ເມ ສຸປຣິສຸທ຺ຘໍ ສີລ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສີລສ຺ສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວເສນ ປວຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປາໂມຊ຺ຊໂຠຄສມ຺ປຕ຺ຕິກິຕ຺ຕິສທ຺ທາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອວິປ຺ປຏິສາຣຕ຺ຖານີຕິ ອວິປ຺ປຏິສາຣປ຺ປໂຍຊນານິ. ກຸສລານີຕິ ອນວຊ຺ຊານິ. ອວິປ຺ປຏິສາຣານິສໍສານີຕິ ອວິປ຺ປຏິສາຣຸທ຺ທຍານິ. ເອເຕນ ອວິປ຺ປຏິສາໂຣ ນາມ ສີລສ຺ສ ອຸທ຺ທຍມຕ຺ຕໍ, ສໍວຑ຺ຒິຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຉາຍາປຸປ຺ຜສທິສໍ. ອຎ຺ໂຎ ເອວ ປນາເນນ ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ໂພ ສມາຘິອາທິຄຸໂຓຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ສີລວໂຕ ສີລສມ຺ປທາຍາຕິ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ສີລສ຺ສ ສມ຺ປາທເນນ ສີລວໂຕ, ຕາຍ ເອວ ສີລສມ຺ປທາຍ. ອປ຺ປມາທາຘິກຣຓນ຺ຕິ ອປ຺ປມາທກາຣຓາ. ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘນ຺ຕິ ໂຠຄຣາສິໍ. ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕີຕິ ‘‘ອິຕິປິ ສີລວາ, ອິຕິປິ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ໂມ’’ຕິ ສຸນ຺ທໂຣ ຖຸຕິໂຆໂສ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ໂລກໍ ປຕ຺ຖຣຕິ. ວິສາຣໂທຕິ ອຕ຺ຕນິ ກິຎ຺ຈິ ຄຣຫິຕພ຺ພໍ ອຸປວທິຕພ຺ພໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ວິຄຕສາຣຊ຺ໂຊ ນິພ຺ຠໂຍ. ອມງ຺ກຸຠູໂຕຕິ ອວິລກ຺ໂຂ. ອສມ຺ມູຬ຺ໂຫຕິ ‘‘ອກຕໍ ວຕ ເມ ກລ຺ຍາຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໓.໒໔໘) ວິປ຺ປຏິສາຣາຠາວໂຕ, ກຸສລກມ຺ມາທີນໍເຍວ ຈ ຕທາ ອຸປຏ຺ຐານໂຕ ອມູຬ຺ໂຫ ປສນ຺ນມານໂສ ເອວ ກາລໍກໂຣຕິ. ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິ ອຸປາທິນ຺ນກ຺ຂນ຺ຘປຣິຈ຺ຈາຄາ, ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຸປຈ຺ເຉທາ. ປຣໍ ມຣຓາຕິ ຈຸຕິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ. ສຸຄຕິນ຺ຕິ ສຸນ຺ທຣໍ ຄຕິໍ. ເຕນ ມນຸສ຺ສຄຕິປິ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ສຄ຺ຄນ຺ຕິ ເທວຄຕິໍ. ສາ ຫິ ຣູປາທີຫິ ວິສເຍຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ອຄ຺ໂຄຕິ ສຄ຺ໂຄ, ໂລກິຍຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸຬາຣໍ ປຸຎ຺ຎຜລນ຺ຕິ ໂລໂກຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍ ເຈຕິ ຍທິ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ປິໂຍ ຈ ອສ຺ສນ຺ຕິ ປິຍາຍິຕພ຺ໂພ ປິຍຈກ຺ຂູຫິ ປສ຺ສິຕພ຺ໂພ ເປມນິໂຍ ຠເວຍ຺ຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມນາໂປຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ມນວຑ຺ຒນໂກ, ເຕສໍ ວາ ມເນນ ປຕ຺ຕພ຺ໂພ, ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ຜຣິຕພ຺ໂພຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຄຣູຕິ ຄຣຸຏ຺ຐານິໂຍ ປາສາຓຉຕ຺ຕສທິໂສ. ຠາວນີໂຍຕິ ‘‘ອທ຺ຘາ ອຍມາຍສ຺ມາ ຊານໍ ຊານາຕິ, ປສ຺ສໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ສມ຺ຠາວນີໂຍ. ສີເລສ຺ເວວສ຺ສ ປຣິປູຣກາຣີຕິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີເລສຸ ເອວ ປຣິປູຣກາຣີ ອສ຺ສ, ອນູນກາຣີ ປຣິປູຣຓາກາເຣນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠເວຍ຺ຍ. ‘‘ອາທິນາ ນເຍນາ’’ຕິ ເອເຕນ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ເຈໂຕສມຖມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ອນິຣາກຕຊ຺ຌາໂນ ວິປສ຺ສນາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ພ຺ຣູເຫຕາ ສຸຎ຺ຎາຄາຣານ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໖໕) ເອວມາທິເກ ສີລໂຖມນສຸຕ຺ຕາຄເຕ ສຕ຺ຕຣສ ສີລານິສໍເສ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ອິທານິ ນ ເກວລມິເມ ເອວ ອວິປ຺ປຏິສາຣາທໂຍ, ອຖ ໂຂ ອຎ຺ເຎປິ ພຫູ ສີລານິສໍສາ ວິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ສາສເນຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສກລໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓາວເຫ ສຕ຺ຖຸສາສເນ. ອາຈາຣກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ຍໍ ສີລໍ ວິນາ ປຕິຏ຺ຐາ ອວຏ຺ຐານໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ເອວໍ ມຫານຸຠາວສ຺ສ ສີລສ຺ສ ອານິສໍສານໍ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ປຣິມາຓໍ ໂກ ວເທ ໂກ ວຕ຺ຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ສພ຺ເພສໍເຍວ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣານໍ ຄຸຓານໍ ສີລເມວ ມູລຠູຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣມ຺ປິ ມລວິໂສຘເນນ, ປຣິຬາຫວູປສມເນນ, ສຸຈິຄນ຺ຘວາຍເນນ, ສຄ຺ຄນິພ຺ພານາຘິຄມູປາຍຠາເວນ, ໂສຠາລງ຺ກາຣສາຘນຕາຍ ຠຍວິຘມເນນ, ກິຕ຺ຕິປາໂມຊ຺ຊຊເນນ ຈ ສີລສທິສໍ ອຎ຺ຎໍ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕສຸຂາວຫໍ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ຄງ຺ຄາ’’ຕິອາທິກາ ຄາຖາ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ສຣຠູຕິ ເອກາ ນທີ, ‘‘ຍໍ ໂລເກ ສຣຠູ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ນິນ຺ນຄາ ວາຈິຣວຕີຕິ ‘‘ອຈິຣວຕີ’’ຕິ ເອວໍນາມິກາ ນທີ, ວາຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວາ-ສທ຺ໂທ ອນິຍມຕ຺ໂຖ. ເຕນ ອວຸຕ຺ຕາ ໂຄຘາວຣີຈນ຺ທຠາຄາທິກາ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປາຓນຏ຺ເຐນ ປາຓີນໍ ສຕ຺ຕານໍ ຍໍ ມລໍ ສີລຊລໍ ວິໂສຘຍຕິ, ຕໍ ມລໍ ວິໂສເຘຕຸໍ ນ ສກ຺ກຸຓນ຺ຕິ ຄງ຺ຄາທໂຍ ນທິໂຍຕິ ປຐມຄາຖາຍ ນ-ກາຣໍ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ຫາຣາຕິ ມຸຕ຺ຕາຫາຣາ. ມຓໂຍຕິ ເວຬຸຣິຍາທິມຓໂຍ. ອຣິຍນ຺ຕິ ວິສຸທ຺ຘໍ. ສີລສມຸຏ຺ຐາໂນ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ຄນ຺ໂຘ ມໂນຫຣຠາວໂຕ, ທິສາສຸ ອຠິພ຺ຍາປນໂຕ ຈ ‘‘ສີລຄນ຺ໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂສ ຫິ ປຏິວາເຕປິ ປວຕ຺ຕຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ສຕຎ຺ຈ ຄນ຺ໂຘ ປຏິວາຕເມຕີ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໕໔; ອ. ນິ. ໓.໘໐; ມິ. ປ. ໕.໔.໑). ໂທສານໍ ພລໍ ນາມ ວຕ຺ຖຸຊ຺ຌາຈາໂຣ, ຕໍ ເຕສໍ ກາຕຸໍ ອເທນ຺ຕໍ ສີລໍ ໂທສານໍ ພລໍ ຆາເຕຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສີລປ຺ປເຠທກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໐. ‘‘ກຕິວິຘ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຘ-ສທ຺ໂທ ໂກຏ຺ຐາສປຣິຍາໂຍ ‘‘ເອກວິເຘນ ຣູປສງ຺ຄໂຫ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ, ປກາຣຕ຺ໂຖ ວາ, ກຕິປ຺ປກາຣໍ ກິຕ຺ຕກາ ສີລສ຺ສ ປກາຣເຠທາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສີລນລກ຺ຂເຓນາຕິ ສີລນສງ຺ຂາເຕນ ສຠາເວນ.

ຈຣນ຺ຕິ ເຕນ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣິຕໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ຈຣິຕ຺ຕໍ, ຈຣິຕ຺ຕເມວ ຈາຣິຕ຺ຕໍ. ວາຣິຕໂຕ ເຕນ ອຕ຺ຕານໍ ຕາຍນ຺ຕິ ຣກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ວາຣິຕ຺ຕໍ. ອຘິໂກ ສມາຈາໂຣ ອຠິສມາຈາໂຣ, ຕຕ຺ຖ ນິຍຸຕ຺ຕໍ, ໂສ ວາ ປໂຍຊນໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ອາຠິສມາຈາຣິກໍ. ອາທິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສາຕິ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ຕເທວ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກໍ. ວິຣມຕິ ເອຕາຍ, ສຍໍ ວາ ວິຣມຕິ, ວິຣມຓໍ ວາ ວິຣຕິ, ນ ວິຣຕີຕິ ອວິຣຕິ. ນິສ຺ສຍຕີຕິ ນິສ຺ສິຕໍ, ນ ນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ອນິສ຺ສິຕໍ. ປຣິຍນ຺ໂຕ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ປຣິຍນ຺ຕໍ, ກາເລນ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກາລປຣິຍນ຺ຕໍ, ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ວາ ກາໂລ ປຣິຍນ຺ໂຕ ເອຕສ຺ສາຕິ ກາລປຣິຍນ຺ຕໍ. ຍາວ ປາຓນໍ ຊີວນໍ ໂກຏິ ເອຕສ຺ສາຕິ ອາປາຓໂກຏິກໍ. ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ໂລເກ ນິຍຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ວາ ວິທິຕນ຺ຕິ ໂລກິຍໍ. ໂລກໍ ອຸຕ຺ຕຣຕີຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ.

ປຈ຺ຈຍໂຕ, ຜລໂຕ ຈ ມຊ຺ຌິມປຓີເຕຫິ ນິຫີນໍ, ເຕສໍ ວາ ຄຸເຓຫິ ປຣິຫີນນ຺ຕິ ຫີນໍ. ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ປຘານຠາວໍ ນີຕນ຺ຕິ ປຓີຕໍ. ອຸຠິນ຺ນເມວ ເວມຊ຺ເຌ ຠວໍ ມຊ຺ຌິມໍ. ອຕ຺ຕາຘິປຕິໂຕ ອາຄຕໍ ອຕ຺ຕາຘິປເຕຍ຺ຍໍ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຓ຺ຫາຍ, ທິຏ຺ຐິຍາ ວາ ປຣາມຏ຺ຐໍ ປຘໍສິຕນ຺ຕິ ປຣາມຏ຺ຐໍ. ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂປໂຕ ອປຣາມຏ຺ຐໍ. ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘກິເລສໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘໍ. ສິກ຺ຂາສຸ ຊາຕໍ, ເສກ຺ຂສ຺ສ ອິທນ຺ຕິ ວາ ເສກ຺ຂໍ. ປຣິນິຏ຺ຐິຕສິກ຺ຂາກິຈ຺ຈຕາຍ ອເສກ຺ຂຘມ຺ມປຣິຍາປນ຺ນໍ ອເສກ຺ຂໍ. ຕທຸຠຍປຏິກ຺ເຂເປນ ເນວເສກ຺ຂນາເສກ຺ຂໍ. ຫານໍ ຠຊຕິ, ຫານຠາໂຄ ວາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຫານຠາຄິຍໍ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອປ຺ປປຣິມາຓຕ຺ຕາ ປຣິຍນ຺ຕວນ຺ຕໍ, ປາຣິສຸທ຺ຘິວນ຺ຕຎ຺ຈ ສີລໍ ປຣິຍນ຺ຕປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ. ອນປ຺ປປຣິມາຓຕ຺ຕາ ອປຣິຍນ຺ຕໍ, ປາຣິສຸທ຺ຘິວນ຺ຕຎ຺ຈ ສີລໍ ອປຣິຍນ຺ຕປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ. ສພ຺ພໂສ ປຸຓ຺ຓໍ, ປາຣິສຸທ຺ຘິວນ຺ຕຎ຺ຈ ສີລໍ ປຣິປຸຓ຺ຓປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ.

໑໑. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ສີລນຏ຺ເຐນ ສີລ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໗) ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ເຕນ ນເຍນ. ອິທໍ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທປູຣຓນ຺ຕິ ອິທໍ ອາຠິສມາຈາຣິກໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສີລສ຺ສ ປູຣຓໍ. ສິກ຺ຂາປທສີລໍ ຫິ ປູເຣນ຺ໂຕ ສິກ຺ຂາປທມ຺ປິ ປູເຣຕິ ປາເລຕິ ນາມ. ສິກ຺ຂາ ເອວ ວາ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໂຕ, ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ຈ ສິກ຺ຂາປທໍ. ຕສ຺ສ ປູຣຓນ຺ຕິປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ອກຣຓນ຺ຕິ ອິທໍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ຠຄວຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ອກຣຓໍ ວິຣມຓໍ. ຈຣນ຺ຕິ ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ສີເລ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ຈຣນ຺ຕີຕິ ສີລສ຺ສ ອຘິກຣຓຕໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ເຕສໍ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣິຕາຍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ວາຣິຕນ຺ຕິ ອິທໍ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ອກປ຺ປິຍໍ. ຕາຍນ຺ຕີຕິ ອກຣເຓເນວ ຕາຍນ຺ຕິ. ເຕນາຕິ ວາຣິຕ຺ຕສີລມາຫ. ວາເຣຕິ ວາ ສຕ຺ຖາ ເອຕ຺ຖ, ເອເຕນ ວາຕິ ວາຣິຕໍ, ສິກ຺ຂາປທໍ. ຕໍ ອວິໂກເປນ຺ໂຕ ຕາຍນ຺ຕິ ເຕນາຕິ ວາຣິຕ຺ຕໍ. ສທ຺ຘາວີຣິຍສາຘນນ຺ຕິ ສທ຺ຘາຍ, ອຸຏ຺ຐານວີຣິເຍນ ຈ ສາເຘຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ອສທ຺ໂຘ, ກຸສີໂຕ ຈ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຣິປູເຣຕິ, ສທ຺ໂຘ ເອວ ສຕ຺ຖາຣາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ອຓຸມຕ຺ເຕປິ ວຊ຺ເຊ ຠຍທສ຺ສາວີ ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສູຕິ ອາຫ ‘‘ສທ຺ຘາສາຘນໍ ວາຣິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ອຘິສີລສິກ຺ຂາປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ອຠິວິສິຏ຺ໂຐ ສມາຈາໂຣຕິ ອຠິສມາຈາໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຕ຺ຕມສມາຈາໂຣ’’ຕິ. ອຠິສມາຈາໂຣວ ອາຠິສມາຈາຣິກໍ, ຍຖາ ເວນຍິໂກຕິ (ອ. ນິ. ໘.໑໑; ປາຣາ. ໘) ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຠິສມາຈາໂຣ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທສໂຕ ມຄ຺ຄສີລໍ, ຜລສີລຎ຺ຈ, ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຕທຕ຺ຖໍ ຕປ຺ປໂຍຊນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ອາຠິສມາຈາຣິກໍ. ສຸປຣິສຸທ຺ຘານິ ຕີຓິ ກາຍກມ຺ມານິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ວຈີກມ຺ມານິ, ສຸປຣິສຸທ຺ໂຘ ອາຊີໂວຕິ ອິທໍ ອາຊີວຏ຺ຐມກໍ. ຕຕ຺ຖ ກາມໍ ອາຊີວເຫຕຸກໂຕ ສຕ຺ຕວິຘທຸຈ຺ຈຣິຕໂຕ ວິຣຕິ ສມ຺ມາອາຊີໂວຕິ ໂສປິ ສຕ຺ຕວິໂຘ ໂຫຕິ, ສມ຺ມາຊີວຕາສາມຎ຺ເຎນ ປນ ຕໍ ເອກໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ຕິວິຘກຸຫນວຕ຺ຖຸສນ຺ນິສ຺ສຍໂຕ ມິຈ຺ຉາຊີວໂຕ ວິຣຕິໍ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ອາຊີໂວ ສຸປຣິສຸທ຺ໂຘ’’ຕິ. ເສຏ຺ຐຈຣິຍຠາວໂຕ ມຄ຺ໂຄ ເອວ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ຕສ຺ສ. ອາທິຠາວຠູຕນ຺ຕິ ອາທິມ຺ຫິ ຠາເວຕພ຺ພຕໍ ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ພຕໍ ຠູຕໍ ປຕ຺ຕໍ ອາທິຠາວຠູຕໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ເທສນານຸກ຺ກເມນ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ອາທິ, ປຏິປຕ຺ຕິກ຺ກເມນ ປນ ອາຊີວຏ຺ຐມກສີລໍ ອາທີຕິ. ຕສ຺ສ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາຕິ ອາຠິສມາຈາຣິກສ຺ສ ສມ຺ປຊ຺ຊເນນ ປຣິປູຣເຓນ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ຫິ ລຫຸການິປິ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊານິ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ, ໂສ ຄຣຸການິ ມຫາສາວຊ຺ຊານິ ພຫ຺ວາທີນວານິ ປຣິວຊ຺ເຊສ຺ສຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ. ສຸຕ຺ຕໍ ປນ ເອຕມຕ຺ຖໍ ພ຺ຍຕິເຣກວເສນ ວິຠາເວຕິ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ສີລໍ. ຕໍ ຫິ ອຸປຣິຄຸຓວິເສສານໍ ຘາຣຓຏ຺ເຐນ ຘມ຺ໂມຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ວິຣຕິສີລສ຺ສ ອິຕຣສີເລນ ສຕິປິ ສມ຺ປໂຍຄາທິເກ ອສມ຺ມິສ຺ສກຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ເວຣມຓິມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ນິສ຺ສິຕານິສ຺ສິຕວເສນາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ລພ຺ຠມານນິສ຺ສຍໍ ຕາວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນິສ຺ສໂຍ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາຈຣິເຕນ ນິສ຺ສຍິຕພ຺ພໂຕ ຕຓ຺ຫາວ ຕຓ຺ຫານິສ຺ສໂຍ. ຕຖາ ທິຏ຺ຐິນິສ຺ສໂຍ. ທິຏ຺ຐິຈຣິໂຕ ຫິ ອສຕິປິ ທິຏ຺ຐິຍາ ຕຓ຺ຫາວິຣເຫ ທິຏ຺ຐິນິສ຺ສິໂຕວ ປວຕ຺ຕຕິ. ເທໂວຕິ ຈຕຸມຫາຣາຊສກ຺ກສຸຍາມາທິປາກຏເທວມາຫ. ເທວຎ຺ຎຕໂຣຕິ ອປາກຏໍ. ຕຓ຺ຫໍ ເອວ ນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫານິສ຺ສິຕໍ. ຕຓ຺ຫາຍ ນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ຈ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ເຕສໍ ‘‘ທ຺ເວ ນິສ຺ສຍາ’’ຕິອາທິນາ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ສຸທ຺ຘິທິຏ຺ຐິຍາຕິ ‘‘ອິຕິ ສໍສາຣສຸທ຺ຘິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕທິຏ຺ຐິຍາ, ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ສີລນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕສ຺ເສວາຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣສ຺ເສວ ສມ຺ຠາຣຠູຕໍ ກາຣຓຠູຕໍ, ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກາລປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາຕິ ‘‘ອິມຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ, ອິມຎ຺ຈ ທິວ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ອ. ນິ. ໘.໔໑) ວິຍ ກາລວເສນ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ. ກາລປຣິຈ຺ເຉທໍ ອກຕ຺ວາ ສມາທິນ຺ນມ຺ປິ ອນ຺ຕຣາວິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ສມ຺ປຕ຺ຕວິຣຕິວເສນ ຍາວຊີວໍ ປວຕ຺ຕິຕມ຺ປິ ອາປາຓໂກຏິກໍ ນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍາວຊີວໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ຕເຖວ ປວຕ຺ຕິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ລາຠຍສຎາຕິອງ຺ຄຊີວິຕວເສນາຕິ ລາຠຍສານໍ ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອຸປ຺ປາທນວເສນ, ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ຣກ຺ຂຓວເສນ ເຈວ ວຑ຺ຒນວເສນ ຈ ຎາຕິອງ຺ຄຊີວິຕານໍ ອວິນາສນວເສນ. ກິໍ ໂສ ວີຕິກ຺ກມິສ຺ສຕີຕິ ໂຍ ວີຕິກ຺ກມາຍ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ໂສ ກາຍວາຈາຫິ ວີຕິກ຺ກມິສ຺ສຕີຕິ ກິໍ ອິທໍ, ນຕ຺ເຖຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິກ຺ເຂເປ ຫິ ອຍໍ ກິໍ-ສທ຺ໂທ.

ອາຣມ຺ມຓຠາເວນ ວໂຓ ວິຍ ອາສເວ ກາມາສວາທິເກ ປຄ຺ຆຣຕີຕິ ສມ຺ປໂຍຄຠາວາຠາເວປິ ສຫາສເວຫີຕິ ສາສວໍ. ເຕຠູມກຘມ຺ມຊາຕນ຺ຕິ ສີລໍ ຕປ຺ປຣິຍາປນ຺ນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສາສວໍ ສີລໍ ໂລກິຍ’’ນ຺ຕິ. ຠວວິເສສາ ສມ຺ປຕ຺ຕິຠວາ. ວິນໂຍຕິ ວິນຍປຣິຍຕ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ວາ ອາຄຕສິກ຺ຂາປທານິ. ປາໂມຊ຺ຊໍ ຕຣຸຓປີຕິ. ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນໍ ສປຈ຺ຈຍນາມຣູປທສ຺ສນໍ, ຕທຘິຏ຺ຐານາ ວາ ຕຣຸຓວິປສ຺ສນາ. ນິພ຺ພິທາຕິ ນິພ຺ພິທາຎາຓໍ. ເຕນ ພລວວິປສ຺ສນມາຫ. ວິຣາໂຄ ມຄ຺ໂຄ. ວິມຸຕ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ. ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ. ກຖາຕິ ວິນຍກຖາ. ມນ຺ຕນາຕິ ວິນຍວິຈາຣຓາ. ອຸປນິສາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕກາຣຓປຣມ຺ປຣາສງ຺ຂາໂຕ ອຸປນິສ຺ສໂຍ. ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ມຄ຺ຄຜລຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ອາຊີວຏ຺ຐມກສີລໍ. ຕຕ຺ຖ ມຄ຺ຄສີລໍ ຠວນິສ຺ສຣຓາວຫໍ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓສ຺ສ ຈ ຠູມິ, ຜລສີລໍ ປນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຎາຓສ຺ເສວ ຠູມິ.

໑໒. ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິວເສນ ຉນ຺ທາທີນມ຺ປິ ຫີນຕາ. ປຓີຕາຘິມຸຕ຺ຕິວເສນ ປຓີຕຕາ. ຕທຸຠຍເວມຊ຺ຌຕາວເສນ ມຊ຺ຌິມຕາ. ຍເຖວ ຫິ ກມ຺ມໍ ອາຍູຫນວເສນ ຫີນາທິເຠທຠິນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຉນ຺ທາທໂຍປິ ປວຕ຺ຕິອາກາຣວເສນ. ໂສ ຈ ເນສໍ ປວຕ຺ຕິອາກາໂຣ ອຘິມຸຕ຺ຕິເຠເທນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍສກາມຕາຍາຕິ ກິຕ຺ຕິສິໂລກາຠິຣຕິຍາ, ປຣິວາຣິຈ຺ຉາຍ ວາ. ‘‘ກຖໍ ນາມ ມາທິໂສ ອີທິສໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ປາປຊິຄຸຈ຺ຉາຍ ອຣິຍຠາວໍ ນິສ຺ສາຍ. ອນຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນປຣວມ຺ຠນາຫິ, ອຎ຺ເຎຫິ ຈ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ອນຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐໍ. ຠວໂຠຄຕ຺ຖາຍາຕິ ຠວສມ຺ປຕ຺ຕິອຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ໂຠຄສມ຺ປຕ຺ຕິອຕ຺ຖຎ຺ຈ. ອຕ຺ຕໂນ ວິໂມກ຺ຂຕ຺ຖາຍ ປວຕ຺ຕິຕນ຺ຕິ ສາວກປຈ຺ເຈກໂພຘິສຕ຺ຕສີລມາຫ. ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ວິໂມກ຺ຂຕ຺ຖາຍາຕິ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ສໍສາຣພນ຺ຘນໂຕ ວິໂມຈນຕ຺ຖາຍ. ປາຣມິຕາສີລໍ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕສີລໍ. ຍາ ກຣຸຓູປາຍໂກສລ຺ລປຣິຄ຺ຄຫິຕາ ມຫາໂພຘິໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕາ ປຣມຸກ຺ກໍສຄຕໂສເຈຍ຺ຍສລ຺ເລຂາ ເທສກາລສຕ຺ຕາທິວິກປ຺ປຣຫິຕາ ສີລປາຣມິຕາ.

ອນນຸຣູປນ຺ຕິ ອສາຣຸປ຺ປໍ. ອຕ຺ຕາ ເອວ ຄຣຸ ອຘິປຕິ ເອຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຕຄຣຸ, ລຊ຺ຊາຘິໂກ. ອຕ຺ຕາຘິປຕິໂຕ ອາຄຕໍ ອຕ຺ຕາຘິປເຕຍ຺ຍໍ. ໂລໂກ ອຘິປຕິ ຄຣຸ ເອຕສ຺ສາຕິ ໂລກາຘິປຕິ, ໂອຕ຺ຕປ຺ປາຘິໂກ. ຘມ຺ໂມ ນາມາຍໍ ມຫານຸຠາໂວ ເອກນ຺ຕນິຍ຺ຍານິໂກ, ໂສ ຈ ປຏິປຕ຺ຕິຍາວ ປູເຊຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາ ‘‘ນໍ ສີລສມ຺ປທາຍ ປູເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ຘມ຺ມມຫຕ຺ຕໍ ປູເຊຕຸກາເມນ.

ປຣາມຏ຺ຐຕ຺ຕາຕິ ປຣາຠວວເສນ ອາມຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິໂຍ ຫິ ‘‘ອິມິນາຫໍ ສີເລນ ເທໂວ ວາ ຠວິສ຺ສາມິ ເທວຎ຺ຎຕໂຣ ວາ, ອິມິນາ ເມ ສີເລນ ສໍສາຣສຸທ຺ຘິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ສີລໍ ປຣາມສນ຺ຕິໂຍ ຕໍ ປຣາຠວໍ ປາເປນ຺ຕິ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອນຸປນິສ຺ສຍຠາວກຣຓໂຕ. ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓກສ຺ສາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊເນສຸ ກລ຺ຍາຓກສ຺ສ. ໂສ ຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນວ ຫຸຕ຺ວາ ກລ຺ຍາເຓຫິ ສີລາທີຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ປຣາມສນກິເລສານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນໂຕ, ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນໂຕ ຈ ເຕຫິ ນ ປຣາມຏ຺ຐນ຺ຕິ ອປຣາມຏ຺ຐໍ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ກິເລສທຣຖສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນໂຕ ວູປສມນໂຕ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘໍ.

ກຕປຏິກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຏ຺ຐານເທສນາຫິ ຍຖາຘມ຺ມໍ ກຕປຏິກາຣໍ. ເອວໍ ຫິ ຕໍ ສີລໍ ປຏິປາກຕິກເມວ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕໍ ວິສຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກຕປຏິກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຈ ‘‘ນ ປຸເນວໍ ກຣິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐານມ຺ປິ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ອຈ຺ຉມໍສໍ ນຸ ໂຂ, ສູກຣມໍສໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິອາທິນາ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ວາ, ‘‘ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ນຸ ໂຂ, ທຸກ຺ກຏໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິອາທິນາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ວາ, ‘‘ມຍາ ຕໍ ວຕ຺ຖຸ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ນຸ ໂຂ, ນ ນຸ ໂຂ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອຊ຺ຌາຈາເຣ ວາ ເວມຕິກສ຺ສ ສໍສຍາປນ຺ນສ຺ສ. ວິໂສເຘຕພ຺ພໍ ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກມ຺ເມນ. ວິມຕິ ເອວ ເວມຕິກໍ, ຕສ຺ມິໍ ເວມຕິເກ ສຕິ, ວິມຕິຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິມຕິ ປຏິວິເນຕພ຺ພາຕິ ສຍໍ ວາ ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ວິຈາເຣຕ຺ວາ, ວິນຍຘເຣ ວາ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ກງ຺ຂາ ວິໂນເທຕພ຺ພາ. ນິກ຺ກງ຺ເຂນ ປນ ກປ຺ປິຍໍ ເຈ ກາຕພ຺ພໍ, ອກປ຺ປິຍໍ ເຈ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຈ຺ຈສ຺ສ ຜາສຸ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

‘‘ຈຕູຫິ ອຣິຍມຄ຺ເຄຫີ’’ຕິອາທິນາ ມຄ຺ຄຜລປຣິຍາປນ຺ນໍ ສີລໍ ມຄ຺ຄຜລສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມຸທາເຍສຸ ປວຕ຺ຕໂວຫາຣາ ອວຍເວສຸປິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ. ເສສນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ໂລກິຍສີລໍ.

ປກຕິປີຕິ ສຠາໂວປິ. ສຸຂສີໂລ ສຂິໂລ ສຸຂສໍວາໂສ. ເຕນ ປຣິຍາເຍນາຕິ ປກຕິອຕ຺ຖວາຈກຕ຺ເຖນ. ເອກຈ຺ຈໍ ອພ຺ຍາກຕໍ ສີລໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕສີເລນ ເອກສງ຺ຄຫນ຺ຕິ ອກຸສລສ຺ເສວາຍຸຊ຺ຊມານຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ອກຸສລ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ເສກ຺ຂຕ຺ຕິກໍ ອິຘ ຄຫິຕໍ, ອິຘ ນ ອຸປນີຕໍ ກຸສລຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ວຸຕ຺ເຕເນວ ນເຍນ ກຸສລຕ຺ຕິກໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຫີນຕ຺ຕິກາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຕິການໍ ວເສນ ອສ຺ສ ສີລສ຺ສ ຕິວິຘຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໑໓. ໂຍຘາຕິ ໂຍ ອິຘ. ວຕ຺ຖຸວີຕິກ຺ກເມຕິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ວຕ຺ຖຸໂນ ວີຕິກ຺ກມເນ ອຊ຺ຌາຈາເຣ. ກາມສງ຺ກປ຺ປາທໂຍ ນວ ມຫາວິຕກ຺ກາ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປາ. ເອວຣູປສ຺ສາຕິ ເອທິສສ຺ສ. ຕສ຺ສ ຫິ ສີລວນ຺ເຕ ອນຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ທຸສ຺ສີເລ ເສວນ຺ຕສ຺ສ ຕໂຕ ເອວ ເຕສໍ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ຊເນນ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວີຕິກ຺ກເມ ອໂທສທສ຺ສາວິໂນ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປພຫຸລຕາຍ ມນຈ຺ຉຏ຺ຐານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ອຣກ຺ຂໂຕ ສີລໍ ເອກໍເສເນວ ຫານຠາຄິຍໍ ໂຫຕິ, ນ ຐິຕິຠາຄິຍໍ, ກຸໂຕ ວິເສສາທິຠາຄິຍຕາ. ສີລສມ຺ປຕ຺ຕິຍາຕິ ສີລປາຣິປູຣິຍາ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີເລນ. ອຆຏນ຺ຕສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣີຕິ ອຸຕ຺ຕຣິ ວິເສສາຘິຄມາຍ ອວາຍມນ຺ຕສ຺ສ. ຐິຕິຠາຄິຍໍ ສີລໍ ຠວຕິ ອສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິຍຕ຺ຕາ. ສມ຺ປາທິເຕ ຫິ ສມາຘິສ຺ມິໍ ສີລສ຺ສ ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິຍຕາ ນິຈ຺ຉິຍຕິ. ສມາຘຕ຺ຖາຍາຕິ ສມຖວເສນ ສມາຘານຕ຺ຖາຍ. ນິພ຺ພິທນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນໍ. ພລວວິປສ຺ສນາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ນິພ຺ພິທາຄຫຓໍ ຕາວຕາປິ ສີລສ຺ສ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍຠາວສິທ຺ຘິໂຕ.

ຍານິ ຈ ສິກ຺ຂາປທານິ ເນສໍ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພານີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ຕານິ ປນ ອສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ ອຎ຺ຎານິ. ເນສນ຺ຕິ ‘‘ຣກ຺ຂິຕພ຺ພານີ’’ຕິ ປທໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ກຕ຺ຕຣິ ສາມິວຈນໍ, ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕິ ວາ ອຸສ຺ສາເຫຕິ ອຸສ຺ສກ຺ກິຕ຺ວາ ສີລານິ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ອຸສ຺ສາເຫ ສຕິ. ທສາຕິ ສາມເຓເຣຫິ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພສີລມາຫ ຆຏິກາຣາທີນໍ ວິຍ. ອຏ຺ຐາຕິ ນຈ຺ຈາທິມາລາທິເວຣມຓິໍ ເອກໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມວຊ຺ຊານິ ອຏ຺ຐ.

ອວີຕິກ຺ກໂມຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສີລານໍ ອວີຕິກ຺ກໂມ. ປກຕິສີລນ຺ຕິ ສຠາວສີລໍ. ຕຕ຺ຣູປປຕ຺ຕິນິຍຕໍ ຫິ ສີລໍ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸການໍ. ມຣິຍາທາຈາຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສາວຊ຺ຊສ຺ສ ອກຣເຓ ມຣິຍາທຠູຕໍ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ກຸລາທີສຸ ປຸພ຺ພປຸຣິເສຫິ ຐປິຕໍ ຈາຣິຕ຺ຕໍ. ກຸລເທສປາສຓ຺ຑຘມ຺ໂມ ຫິ ‘‘ອາຈາຣສີລ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກຸລຘມ຺ໂມ ຕາວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາທີນໍ ອມຊ຺ຊປານາທິ, ເທສຘມ຺ໂມ ເອກຈ຺ຈຊນປທວາສີນໍ ອຫິໍສນາທິ, ປາສຓ຺ຑຘມ຺ໂມ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ຍມນິຍມາທິ. ຕິຕ຺ຖິຍມຕໍ ຫິ ທິຏ຺ຐິປາເສນ, ຕຓ຺ຫາປາເສນ ຈ ເຑຕິ ປວຕ຺ຕຕິ, ປາສໍ ວາ ພາຘໍ ອຣິຍວິນຍສ຺ສ ເຑຕີຕິ ‘‘ປາສຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ປກຕິຍາ ສີລວຕີ ໂຫຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໐) ວຈນໂຕ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸ ປຎ຺ຈສິກ຺ຂາປທສີລໍ ປຣິປຸຓ຺ຓເມວ. ອິທໍ ປນ ອຸກ຺ກໍສຄຕໍ ໂພຘິສຕ຺ຕປິຕຣິປິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມຕ຺ເຕນປິ ອສໍກິລິຏ຺ຐໍ ‘‘ຘມ຺ມຕາສີລ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາມຄຸຓູປສໍຫິຕນ຺ຕິ ກາມໂກຏ຺ຐາເສສຸ ອສ຺ສາທູປສໍຫິຕໍ ກາມສ຺ສາທຄຘິຕໍ. ຘມ຺ມຕາສີລນ຺ຕິ ຘມ຺ມຕາຍ ກາຣຓນິຍາເມນ ອາຄຕໍ ສີລໍ. ສີລປາຣມິໍ ຫິ ປຣມຸກ຺ກໍສໍ ປາເປຕ຺ວາ ກຸຈ຺ຉິຄຕສ຺ສ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສີລເຕເຊນ ຄຸຓານຸຠາເວນ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸ ສຣເສເນວ ປຣມສລ຺ເລຂປ຺ປຕ຺ຕໍ ສີລໍ ໂຫຕິ. ມຫາກສ຺ສປາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຠທ຺ທາທິເກ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຕ ກິຣ ສຸຈິຣໍ ກາລໍ ສຸປຣິສຸທ຺ຘສີລາ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ອາຄຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸທ຺ຘສຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ. ຕາສຸ ຕາສຸ ຊາຕີສູຕິ ສີລວຣາຊມຫິໍສຣາຊາທິຊາຕີສຸ. ປຸພ຺ເພ ປຸຣິມຊາຕິຍໍ ສິທ຺ໂຘ ເຫຕຸ ເອຕສ຺ສາຕິ ປຸພ຺ພເຫຕຸກສີລໍ. ອິທໍ ປນ ປກຕິສີລາທິສມາທາເນນ ວິນາ ອວີຕິກ຺ກມລກ຺ຂຓໍ ສມ຺ປຕ຺ຕວິຣຕິສງ຺ຄຫໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຍໍ ຠຄວຕາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ສີລນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິຘາຕິ ວກ຺ຂມານສີລປຣິປູຣກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສນ຺ນິສ຺ສຍຠູຕສາສນປຣິທີປນໍ, ອຎ຺ຎສາສນສ຺ສ ຈ ຕຖາຠາວປຏິເສຘນໍ. ວຸຕ຺ຕໍ ເຫຕໍ ‘‘ອິເຘວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຓ…ເປ… ສຸຎ຺ຎາ ປຣປ຺ປວາທາ ສມເຓຠິ ອຎ຺ເຎຫີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໑໔; ມ. ນິ. ໑.໑໓໙; ອ. ນິ. ໔.໒໔໑). ຠິກ຺ຂູຕິ ຕສ຺ສ ສີລສ຺ສ ປຣິປູຣກປຸຄ຺ຄລປຣິທີປນໍ. ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕຕິ ອິທມສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ຂສີເລ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວປຣິທີປນໍ. ວິຫຣຕີຕິ ອິທມສ຺ສ ຕທນຸຣູປວິຫາຣສມງ຺ຄິຠາວປຣິທີປນໍ. ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ອິທໍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສ຺ສ, ອຸປຣິອຘິຄນ຺ຕພ຺ພຄຸຓານຎ຺ຈ ອຸປກາຣກຘມ຺ມປຣິທີປນໍ. ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີຕິ ອິທໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໂຕ ອຈວນຠາວປຣິທີປນໍ. ສມາທາຍາຕິ ສິກ຺ຂາປທານໍ ອນວເສສໂຕ ອາທານປຣິທີປນໍ. ສິກ຺ຂຕີຕິ ສິກ຺ຂາຍ ສມງ຺ຄິຠາວປຣິທີປນໍ. ສິກ຺ຂາປເທສູຕິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຘມ຺ມປຣິທີປນໍ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ປຣໂຕ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

ໂສຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີເລ ປຕິຏ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸ. ເຕນ ຍາທິສສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສີລໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຈກ຺ຂຸນາຕິ ຍໂຕ ໂສ ສໍວໂຣ, ຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຣູປນ຺ຕິ ຍຕ຺ຖ ໂສ ສໍວໂຣ, ຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ທິສ຺ວາ ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕິ ນານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີຕິ ສໍວຣສ຺ສ ອຸປາຍໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍຕ຺ວາຘິກຣຓ…ເປ… ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ສໍວຣສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂໍ ຕຕ຺ຖ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສຕິ. ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕີຕິ ປເຄວ ສຕິຍາ ອຸປຏ຺ຐເປຕພ຺ພຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຣກ຺ຂຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ສຕິຍາ ອຸປຏ຺ຐາປນເມວ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອາຣກ຺ຂາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ຕຖາຠູຕາ ສຕິເຍເວຕ຺ຖ ສໍວໂຣຕິ ທສ຺ເສຕິ. ວີຕິກ຺ກມສ຺ສ ວເສນາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຉນ຺ນໍ ສິກ຺ຂາປທານນ຺ຕິ ‘‘ອາຊີວເຫຕຸ ອາຊີວກາຣຓາ ອສນ຺ຕໍ ອຠູຕໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ອຸລ຺ລປຕີ’’ຕິອາທິນາ ອາຄຕານໍ ຉນ຺ນໍ ປາຣາຊິກາທິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານໍ ສິກ຺ຂາປທານໍ. ສາມນ຺ຕຊປ຺ປນາທິນາ ຕິວິເຘນ ກຸຫນວຕ຺ຖຸນາ ວິມ຺ຫາປນໍ ກຸຫນາ. ອຕ຺ຕານໍ, ທາຍກໍ ວາ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຍຖາ ໂສ ກິຎ຺ຈິ ທທາຕິ, ເອວໍ ກຖນໍ ລປນາ. ນິມິຕ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຈ຺ຈຍທານສຎ຺ຎຸປ຺ປາທກໍ ກາຍວຈີກມ຺ມໍ, ເຕນ ນິມິຕ຺ເຕນ ຈຣຕິ, ນິມິຕ຺ຕໍ ວາ ກໂຣຕີຕິ ເນມິຕ຺ຕິໂກ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ເນມິຕ຺ຕິກຕາ. ຄນ຺ຘາທໂຍ ວິຍ ລາຠາຍ ປເຣສໍ ອກ຺ໂກສນາທິນາ ນິປິສຕີຕິ ນິປ຺ເປໂສ, ນິປ຺ເປໂສວ ນິປ຺ເປສິໂກ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ນິປ຺ເປສິກຕາ. ມຫິຈ຺ຉຕາຍ ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ຘລາເຠນ ປຣໂຕ ລາຠປຣິເຍສນາ ລາເຠນ ລາຠໍ ນິຊິຄີສນຕາ. ເອວມາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອນຸປ຺ປິຍຠາຓິຕາຈາຏຸກມ຺ຍຕາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປຏິສງ຺ຂາເນນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ອສໍກິລິຏ຺ໂຐ ປຏິສງ຺ຂານປຣິສຸທ຺ໂຘ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈຍາ ປຣິຠຸຎ຺ຊີຍນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ຈຕຸປຈ຺ຈຍປຣິໂຠໂຄ, ຕຖາປວຕ຺ຕາ ອນວຊ຺ຊເຈຕນາ.

ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລວຓ຺ຓນາ

໑໔. ຕຕ຺ຣາຕິ ເຕສຸ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣາທີສຸ. ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ‘‘ອິຘ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໕໐໘; ທີ. ນິ. ໑.໑໙໔) ອາຄຕເທສນາຍ ອາທິໂຕ ປຠຸຕິ. ວິນິຈ຺ຉຍກຖາຕິ ຕຕ຺ຖ ສໍສຍວິຘມເນນ ວິນິຈ຺ຉຍາວຫາ ກຖາ. ປຐມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສພ຺ພສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ອສາຘາຣຓໍ ປພ຺ພຊິຕາເວຓິກໍ ປຣິຍາຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຉິນ຺ນຠິນ຺ນປຏຘຣາທິຕາຍ ວາ’’ຕິ ອາຫ. ເອວໍ ຫິສ຺ສ ປຣິປຸຓ຺ຓປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣໂຍຄ຺ຍຕາ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ. ຠິນ຺ນປຏຘຣາທິຠາໂວ ຈ ນາມ ທລິທ຺ທສ຺ສາປິ ນິຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ຕໂຕ ວິເສເສຕຸໍ ‘‘ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ໂຍຄ຺ຍຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ກຸລປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຈາຣກຸລປຸຕ຺ໂຕ ວາ ຫິ ປຏິປຊ຺ຊິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ ຊາຕິກຸລປຸຕ຺ໂຕ ວາ. ສິກ຺ຂາປທສີລນ຺ຕິ ຈາຣິຕ຺ຕວາຣິຕ຺ຕປ຺ປເຠທໍ ສິກ຺ຂາປທວເສນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສີລໍ. ໂຍຕິ ອນິຍມນິທ຺ເທໂສ ໂຍ ໂກຈິ ປຸຄ຺ຄໂລ. ນນ຺ຕິ ວິນຍປຣິຍາປນ຺ນໍ ສີລໍ. ຕນ຺ຕິ ປຸຄ຺ຄລໍ. ໂມກ຺ເຂຕິ ສຫກາຣິກາຣຓຠາວໂຕ. ອປາເຍ ຠວານິ ອາປາຍິການິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຕທຎ຺ຎໍ ສພ຺ພສໍສາຣທຸກ຺ຂໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສໍວຣຓໍ ກາຍວຈີທ຺ວາຣານໍ ປິທຫນໍ. ເຍນ ເຕ ສໍວຸຕາ ປິຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂສ ສໍວໂຣ. ຍສ຺ມາ ປນ ໂສ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອວີຕິກ຺ກໂມ ວີຕິກ຺ກມປຏິປກ຺ໂຂຕິ ກຕ຺ວາ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາຍິກວາຈສິກສ຺ສ ອວີຕິກ຺ກມສ຺ເສຕໍ ນາມ’’ນ຺ຕິ. ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນ ສໍວຸໂຕຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນ ປິຫິຕກາຍວຈີທ຺ວາໂຣ. ຕຖາຠູໂຕ ຈ ຍສ຺ມາ ຕໍ ອຸເປໂຕ ເຕນ ຈ ສມງ຺ຄີ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸປຄໂຕ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ກິເລສານໍ ພລວຠາວໂຕ, ປາປກິຣິຍາຍ ສຸກຣຠາວໂຕ, ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາຍ ຈ ທຸກ຺ກຣຠາວໂຕ ພຫຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອປາເຍສຸ ປຕນສີໂລຕິ ປາຕີ, ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ອນິຈ຺ຈຕາຍ ວາ ຠວາທີສຸ ກມ຺ມເວຄກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ຆຏິຍນ຺ຕໍ ວິຍ ອນວຏ຺ຐາເນນ ປຣິພ຺ຠມນໂຕ ຄມນສີໂລຕິ ປາຕີ, ມຣຓວເສນ ວາ ຕມ຺ຫິ ຕມ຺ຫິ ສຕ຺ຕນິກາເຍ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ປາຕນສີໂລຕິ ປາຕີ, ສຕ຺ຕສນ຺ຕາໂນ, ຈິຕ຺ຕເມວ ວາ. ຕໍ ປາຕິນໍ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໂຕ ໂມກ຺ເຂຕີຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ວິໂມກ຺ເຂນ ສຕ຺ໂຕ ‘‘ວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວຸຕ຺ຕໍ ຫິ ‘‘ຈິຕ຺ຕໂວທານາ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ, ‘‘ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໘) ຈ. ອຖ ວາ ອວິຊ຺ຊາທິນາ ເຫຕຸນາ ສໍສາເຣ ປຕຕິ ຄຈ຺ຉຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ປາຕີ, ‘‘ອວິຊ຺ຊານີວຣຓານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຕຓ຺ຫາສໍໂຍຊນານໍ ສນ຺ຘາວຕໍ ສໍສຣຕ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໒໔) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ປາຕິໂນ ສຕ຺ຕສ຺ສ ຕຓ຺ຫາທິສໍກິເລສຕ຺ຕຍໂຕ ໂມກ຺ໂຂ ເອເຕນາຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ‘‘ກຓ຺ເຐກາໂຬ’’ຕິອາທີນໍ ວິຍສ຺ສ ສມາສສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຖ ວາ ປາເຕຕິ ວິນິປາເຕຕິ ທຸກ຺ເຂຕິ ປາຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕໍ ຫິ ‘‘ຈິຕ຺ເຕນ ນີຍຕິ ໂລໂກ, ຈິຕ຺ເຕນ ປຣິກສ຺ສຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໖໒). ຕສ຺ສ ປາຕິໂນ ໂມກ຺ໂຂ ເອເຕນາຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ, ປຕຕິ ວາ ເອເຕນ ອປາຍທຸກ຺ເຂ, ສໍສາຣທຸກ຺ເຂ ຈາຕິ ປາຕີ, ຕຓ຺ຫາທິສໍກິເລໂສ. ວຸຕ຺ຕໍ ຫິ ‘‘ຕຓ຺ຫາ ຊເນຕິ ປຸຣິສໍ (ສໍ. ນິ. ໑.໕໕-໕໗), ຕຓ຺ຫາທຸຕິໂຍ ປຸຣິໂສ’’ຕິ (ອິຕິວຸ. ໑໕, ໑໐໕; ອ. ນິ. ໔.໙; ມຫານິ. ໑໙໑; ຈູຬນິ. ປາຣາຍນານຸຄີຕິຄາຖານິທ຺ເທສ) ຈ ອາທິ. ຕໂຕ ປາຕິໂຕ ໂມກ຺ໂຂຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ອຖ ວາ ປຕຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ປາຕີນິ, ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣານິ ອາຍຕນານິ. ວຸຕ຺ຕໍ ຫິ ‘‘ຉສຸ ໂລໂກ ສມຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຉສຸ ກຸພ຺ພຕິ ສນ຺ຖວ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໗໐; ສຸ. ນິ. ໑໗໑). ຕໂຕ ຉອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣາຍຕນສງ຺ຂາຕໂຕ ປາຕິໂຕ ໂມກ຺ໂຂຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ອຖ ວາ ປາໂຕ ວິນິປາໂຕ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ປາຕີ, ສໍສາໂຣ. ຕໂຕ ໂມກ຺ໂຂຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ, ອຖ ວາ ສພ຺ພໂລກາຘິປຕິຠາວໂຕ ຘມ຺ມິສ຺ສໂຣ ຠຄວາ ‘‘ປຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ມຸຈ຺ຈຕິ ເອເຕນາຕິ ໂມກ຺ໂຂ, ປຕິໂນ ໂມກ຺ໂຂ ເຕນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ປຕິໂມກ຺ໂຂ, ປຕິໂມກ຺ໂຂ ເອວ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ສພ຺ພຄຸຓານໍ ວາ ມູລຠາວໂຕ ອຸຕ຺ຕມຏ຺ເຐນ ປຕິ ຈ ໂສ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນຕ຺ເຖນ ໂມກ຺ໂຂ ຈາຕິ ປຕິໂມກ຺ໂຂ, ປຕິໂມກ຺ໂຂ ເອວ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ມຸຂເມຕໍ ປມຸຂເມຕ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໓໕) ວິຕ຺ຖາໂຣ.

ອຖ ວາ ປ-ອິຕິ ປກາເຣ, ອຕີ-ຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ຕສ຺ມາ ປກາເຣຫິ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ໂມກ຺ເຂຕີຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ອິທໍ ຫິ ສີລໍ ສຍໍ ຕທງ຺ຄວເສນ, ສມາຘິສຫິຕໍ ປຎ຺ຎາສຫິຕຎ຺ຈ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ, ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ຈ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ໂມກ຺ເຂຕິ ໂມເຈຕີຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ, ປຕິ ປຕິ ໂມກ຺ໂຂຕິ ວາ ປຕິໂມກ຺ໂຂ, ຕມ຺ຫາ ຕມ຺ຫາ ວີຕິກ຺ກມໂທສໂຕ ປຈ຺ເຈກໍ ໂມກ຺ໂຂຕິ ອຕ຺ໂຖ, ປຕິໂມກ຺ໂຂ ເອວ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ໂມກ຺ໂຂຕິ ວາ ນິພ຺ພານໍ, ຕສ຺ສ ໂມກ຺ຂສ຺ສ ປຏິພິມ຺ພຠູໂຕຕິ ປຕິໂມກ຺ໂຂ. ສີລສໍວໂຣ ຫິ ສູຣິຍສ຺ສ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນໍ ວິຍ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອຸທຍຠູໂຕ ຕປ຺ປຏິຠາໂຄ ວິຍ ຍຖາຣຫໍ ກິເລສນິພ຺ພາປນໂຕ, ປຕິໂມກ຺ໂຂເຍວ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ອຖ ວາ ໂມກ຺ຂໍ ປຕິ ວຕ຺ຕຕິ, ໂມກ຺ຂາຠິມຸຂນ຺ຕິ ວາ ປຕິໂມກ຺ຂໍ, ປຕິໂມກ຺ຂເມວ ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ປາຕິໂມກ຺ຂ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຣິຍຕີຕິ ອຕ຺ຕຠາວໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ‘‘ວິຫຣຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີເລ ຐິຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິຣິຍາປຖວິຫາໂຣ ທສ຺ສິໂຕ. ປາຬິຍນ຺ຕິ ຌານວິຠງ຺ຄປາຬິຍໍ (ວິຠ. ໕໐໘ ອາທໂຍ).

ຕຕ຺ຖ ກາມໍ ສມຓຈາຣໍ, ສມຓໂຄຈຣຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍຖາ ປນ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ‘‘ວາມໍ ມຸຎ຺ຈ, ທກ຺ຂິຓໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ວຊ຺ເຊຕພ຺ພປຸພ຺ພກໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ ວເທຍ຺ຍ, ຍຖາ ວາ ສສີສນ຺ຫາເນນ ປຫີນເສທມລຊລ຺ລິກສ຺ສ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນາທິວິຠູສນສໍວິຘານໍ ຍຸຕ຺ຕຣູປໍ, ເອວໍ ປຫີນປາປຘມ຺ມສ຺ສ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມສມາໂຍໂຄ ຍຸຕ຺ຕຣູໂປຕິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ອາຈາໂຣ, ອຕ຺ຖິ ອນາຈາໂຣ’’ຕິ ທ຺ວຍໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອນາຈາຣໍ ຕາວ ວິຠຊິຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອນາຈາໂຣ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກາຍິໂກ ວີຕິກ຺ກໂມຕິ ຕິວິຘໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ. ວາຈສິໂກ ວີຕິກ຺ກໂມຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ. ກາຍິກວາຈສິໂກຕິ ຕທຸຠຍໍ.

ເອວໍ ອາຊີວຏ຺ຐມກສີລສ຺ສ ວີຕິກ຺ກໂມ ທສ຺ສິໂຕ. ອິທານິ ມານສໍ ອນາຈາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສພ຺ພມ຺ປິ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ອນາຈາໂຣ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ເອກຈ຺ຈິຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ເວຬຸທາເນນ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເວຬຸທາເນນາຕິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປາທນຕ຺ເຖນ ເວຬຸທາເນນ. ປຕ຺ຕທານາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເວຬູຕິ ມນຸສ຺ສານໍ ປໂຍຊນາວໂຫ ໂຍ ໂກຈິ ເວຬຸທຓ຺ໂຑ. ປຕ຺ຕໍ ຄນ຺ຘິກາທີນໍ ຄນ຺ຘປລິເວຐນາທິອຕ຺ຖໍ ວາ, ຕາລນາຬິເກຣາທິປຕ຺ຕໍ ວາ. ປຸປ຺ຜໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມນຸສ຺ສານໍ ປໂຍຊນາວຫໍ. ຕຖາ ຜລໍ. ສິນານໍ ສິຣີສຈຸຓ຺ຓາທິນ຺ຫານິຍຈຸຓ຺ຓໍ. ມຕ຺ຕິກາປິ ເອຕ຺ເຖວ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມຸຂໂສຘນຕ຺ຖໍ ທນ຺ຕໂປນໍ. ຈາຏຸກມ຺ຍຕາ ອຕ຺ຕານໍ ທາສໍ ວິຍ ນີຈຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ປຣສ຺ສ ຂລິຕວຈນໍ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ ປິຍກາມຕາຍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫວຈນໍ. ມຸຄ຺ຄສູປ຺ຍຕາຕິ ມຸຄ຺ຄສູປສມຕາ ສຈ຺ຈາລິເກນ ຊີວິຕກປ຺ປນໍ. ຍຖາ ຫິ ມຸຄ຺ຄສູເປ ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ພຫູ ມຸຄ຺ຄາ ປຈ຺ຈນ຺ຕິ, ກຕິປຍາ ນ ປຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອວໍ ສຈ຺ຈາລິເກນ ຊີວິຕກປ຺ປເນ ພຫຸ ອລິກໍ ໂຫຕິ, ອປ຺ປກໍ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ. ປຣິຠຏຕີຕິ ປຣິຠໂຏ, ປເຣສໍ ທາຣເກ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ. ປຣິຠຏສ຺ສ ກມ຺ມໍ ປາຣິຠຏ຺ຍໍ, ສາ ເອວ ປາຣິຠຏ຺ຍຕາ, ອລງ຺ກຣຓາທິນາ ກຸລທາຣກປຣິຫຣຓສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ເຕສໍ ເຕສໍ ຄິຫີນໍ ຄາມນ຺ຕຣເທສນ຺ຕຣາທີສຸ ສາສນປຏິສາສນຫຣຓໍ ຊງ຺ຆເປສນິກໍ. ອຎ຺ຎຕຣຎ຺ຎຕເຣນາຕິ ເອເຕສໍ ວາ ເວຬຸທານາທີນໍ ເວຊ຺ຊກມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິກກມ຺ມປິຓ຺ຑປຏິປິຓ຺ຑກມ຺ມສງ຺ຆຸປ຺ປາທເຈຕິຍຸປ຺ປາທປຏ຺ຐປນາທີນໍ ວາ ມິຈ຺ຉາຊີເວນ ຊີວິຕກປ຺ປນກກມ຺ມານໍ ເຍນ ເກນຈິ. ພຸທ຺ຘປຏິກຸຏ຺ເຐນາຕິ ພຸທ຺ເຘຫິ ຄຣຫິເຕນ ປຏິສິທ຺ເຘນ. ມິຈ຺ຉາຊີເວນາຕິ ນ ສມ຺ມາອາຊີເວນ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອນາຈາໂຣຕິ ອຍໍ ສພ຺ໂພປິ ‘‘ອນາຈາໂຣ’’ຕິ ກຖີຍຕິ. ອາຈາຣນິທ຺ເທໂສ ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ໂຄຈຣນິທ຺ເທເສປິ ປຐມໍ ອໂຄຈຣສ຺ສ ວຈເນ ກາຣຓໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂຄຈໂຣຕິ ປິຓ຺ຑປາຕາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ. ອຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ອໂຄຈໂຣ. ເວສິຍາ ໂຄຈໂຣ ອສ຺ສາຕິ ເວສິຍາໂຄຈໂຣ, ມິຕ຺ຕສນ຺ຖວວເສນ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເວສິຍາ ນາມ ຣູປູປຊີວິນິໂຍ, ຕາ ມິຕ຺ຕສນ຺ຖວວເສນ ນ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພາ, ສມຓຠາວສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍກຣຕ຺ຕາ, ປຣິສຸທ຺ຘາສຍສ຺ສາປິ ຄຣຫເຫຕຸໂຕ, ຕສ຺ມາ ທກ຺ຂິຓາທານວເສນ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາວ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພາ. ວິຘວາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ມຕປຕິກາ, ປວຸຕ຺ຖປຕິກາ ວາ. ຖຸລ຺ລກຸມາຣິກາຕິ ມຫລ຺ລິກາ ອນິວິຏ຺ຐກຸມາຣິໂຍ, ປຓ຺ຑກາຕິ ນປຸໍສກາ. ເຕ ຫິ ອຸສ຺ສນ຺ນກິເລສາ ອວູປສນ຺ຕປຣິຬາຫາ ໂລກາມິສສນ຺ນິສ຺ສິຕກຖາພຫຸລາ, ຕສ຺ມາ ນ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພາ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ນາມ ອຸສ຺ສນ຺ນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ. ຕຖາ ຠິກ຺ຂູປິ. ເຕສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິສຠາຄວຕ຺ຖຸຠາວໂຕ ສນ຺ຖວວເສນ ອຸປສງ຺ກມເນ ກຕິປາເຫເນວ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາໂຍ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ນ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພາ. ຄິລານປຸຈ຺ຉນາທິວເສນ ອຸປສງ຺ກມເນ ສໂຕກາຣິນາ ຠວິຕພ຺ພໍ. ປານາຄາຣນ຺ຕິ ສຸຣາປານຆຣໍ. ຕໍ ໂສຓ຺ຑຊເນຫິ ອວິວິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຕຫິ ໂສຓ຺ຑຕາທິວເສນ ນ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາຍກຣຕ຺ຕາ. ສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ ຣາຊູຫີຕິອາທີສຸ ຣາຊາໂນ ນາມ ເຍ ຣຊ຺ຊມນຸສາສນ຺ຕິ. ຣາຊມຫາມຕ຺ຕາ ຣາຊິສ຺ສຣິຍສທິສາຍ ອິສ຺ສຣິຍມຕ຺ຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ. ຕິຕ຺ຖິຍາຕິ ວິປຣີຕທສ຺ສນາ ພາຫິຣກປຣິພ຺ພາຊກາ. ຕິຕ຺ຖິຍສາວກາຕິ ເຕສຸ ທຬ຺ຫຠຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຍທາຍກາ. ອນນຸໂລມິເກນ ສໍສຄ຺ເຄນາຕິ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ສິກ຺ຂານໍ ອນນຸໂລມິເກນ ປຈ຺ຈນີກຠູເຕນ ສໍສຄ຺ເຄນ ສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ, ເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາຍໍ ວາ ສລ຺ເລຂປຣິຫານິໍ ວາ ປາປຸຓາຕິ.

ອິທານິ ອປເຣນປິ ປຣິຍາເຍນ ອໂຄຈຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍານິ ວາ ປນ ຕານີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອສ຺ສທ຺ຘານີຕິ ພຸທ຺ຘາທີສຸ ສທ຺ຘາວິຣຫິຕານິ. ຕໂຕ ເອວ ອປ຺ປສນ຺ນານິ, ກມ຺ມກມ຺ມຜລສທ຺ຘາຍ ວາ ອຠາເວນ ອສ຺ສທ຺ຘານິ. ຣຕນຕ຺ຕຍປ຺ປສາທາຠາເວນ ອປ຺ປສນ຺ນານິ. ອກ຺ໂກສກປຣິຠາສການີຕິ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູຫິ ອກ຺ໂກສການິ ເຈວ ຠຍທສ຺ສເນນ ສນ຺ຕຊ຺ຊນການິ ຈ. ອຕ຺ຖໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ ອນຕ຺ຖເມວ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອນຕ຺ຖກາມານິ. ຫິຕໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ ອຫິຕເມວ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຫິຕກາມານິ. ຜາສຸ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ ອຜາສຸໍເຍວ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຜາສຸກກາມານິ. ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ນິພ຺ຠຍໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອໂຍຄກ຺ເຂມເມວ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອໂຍຄກ຺ເຂມກາມານິ. ຠິກ຺ຂູນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສາມເຓຣານມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ. ຠິກ຺ຂຸນີນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສິກ຺ຂມານສາມເຓຣີນໍ. ສພ຺ເພສໍ ຫິ ສາສນິການໍ ອນຕ຺ຖກາມຕາທີປນປທມິທໍ ວຈນໍ. ຕຖາຣູປານິ ກຸລານີຕິ ຕາທິສານິ ຂຕ຺ຕິຍກຸລາທີນິ. ເສວຕີຕິ ນິສ຺ສາຍ ຊີວຕິ. ຠຊຕີຕິ ອຸປສງ຺ກມຕິ. ປຍິຣຸປາສຕີຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍໍ ເວສິຍາທິໂກ, ຣາຊາທິໂກ, ອສ຺ສທ຺ຘກຸລາທິໂກ ຈ ຕໍ ຕໍ ເສວນ຺ຕສ຺ສ ຕິປ຺ປກາໂຣປິ ອຍຸຕ຺ໂຕ ໂຄຈໂຣຕິ ອໂຄຈໂຣ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ເວສິຍາທິໂກ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓນິສ຺ສຍໂຕ ອໂຄຈໂຣ. ຍຖາຫ ‘‘ໂກ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອໂຄຈໂຣ ປຣວິສໂຍ? ຍທິທໍ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໗໒). ຣາຊາທິໂກ ສມຓຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸປນິສ຺ສຍໂຕ, ລາຠສກ຺ກາຣາສນິວິຈກ຺ກນິປ຺ໂປຖນທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິເຫຕຸໂຕ ຈ. ອສ຺ສທ຺ຘກຸລາທິໂກ ສທ຺ຘາຫານິຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາສາວຫໂຕ ອໂຄຈໂຣ.

ໂຄຈຣນິທ຺ເທເສ ‘‘ນ ເວສິຍາໂຄຈໂຣ’’ຕິອາທີນິ ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂວເສນ ເວທິຕພ຺ພານິ. ໂອປານຠູຕານີຕິ ອຸທປານຠູຕານິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ, ຠິກ຺ຂຸນີສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຈຕຸມຫາປເຖ ຂຕໂປກ຺ຂຣຓີ ວິຍ ຍຖາສຸຂໍ ໂອຄາຫນກ຺ຂມານິ. ກາສາວປຊ຺ໂຊຕານີຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ, ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ນິວຕ຺ຖປາຣຸຕກາສາວານໍເຍວ ປຠາຫິ ເອໂກຠາສານິ. ອິສິວາຕປຏິວາຕານີຕິ ເຄຫໍ ປວິສນ຺ຕານໍ, ນິກ຺ຂມນ຺ຕານຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນີສງ຺ຂາຕານໍ ອິສີນໍ ຈີວຣວາເຕນ ເຈວ ສມິຎ຺ຊນປສາຣຓາທິຊນິຕສຣີຣວາເຕນ ຈ ປຏິວາຕານິ ປວາຍິຕານິ ວິນິທ຺ຘຸຕກິພ຺ພິສານິ ວາ.

ອິທານິ ນິທ຺ເທເສ ອາຄຕນເຍນາປິ ອາຈາຣໂຄຈເຣ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປາຕິໂມກ຺ຂສີລນິທ຺ເທເສ. ອິມິນາປິ ນເຍນາຕິ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານວິຘິນາປິ. ສງ຺ຆຄໂຕຕິ ສງ຺ຆສນ຺ນິປາຕໍ ຄໂຕ. ອຈິຕ຺ຕີກາຣກໂຕຕິ ອກຕຈິຕ຺ຕີກາໂຣ, ອກຕຄາຣໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຆຏ຺ຏຍນ຺ໂຕຕິ ສຣີເຣນ, ຈີວເຣນ ວາ ຆໍສນ຺ໂຕ. ປຸຣໂຕປິ ຕິຏ຺ຐຕິ ອຈິຕ຺ຕີກາຣກໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ຐິຕໂກປີຕິ ອຸປຣິ ຕິຏ຺ຐນ຺ໂຕ ວິຍ ອາສນ຺ນຕຣຏ຺ຐາເນ ຐິຕໂກປິ ຠຓຕິ. ພາຫາວິກ຺ເຂປໂກຕິ ພາຫຸໍ ວິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ. ອນຸປາຫນານນ຺ຕິ ອນາທເຣ ສາມິວຈນໍ. ສອຸປາຫໂນຕິ ອຸປາຫນາຣຸຬ຺ໂຫ. ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ອນຸປຂຊ຺ຊາຕິ ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຐິຕຏ຺ຐານໍ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ ເຕສໍ ອາສນ຺ນຕຣຏ຺ຐານໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ. ກຏ຺ຐໍ ປກ຺ຂິປຕິ ອຄ຺ຄິກຸຓ຺ເຑ. ໂວກ຺ກມ຺ມາຕິ ປສ຺ສໂຕ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ. ຄູຬ຺ຫານິ ສຠາວໂຕ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນານິ ສາຓິປາກາຣາທິນາ ປຏິຈ຺ຉາທິຕານິ. ອນາປຸຈ຺ຉາຕິ ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ. ອສ຺ສາຕິ ອນາຈາຣສ຺ສ.

ອປິຈ ຠິກ຺ຂູຕິອາທິ ສພ຺ພສ຺ເສວ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາຈາຣທສ຺ສນວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໍ, ນ ນິທ຺ເທສປາຬິ. ສທ຺ຘາສີລສຸຕຈາຄາທິຄຸຓເຫຕຸໂກ ຄຣຸຠາໂວ ຄຣຸກຣຓໍ ວາ ຄາຣໂວ, ສຫ ຄາຣເວນາຕິ ສຄາຣໂວ. ຄຣຸຏ຺ຐານິເຍສຸ ຄາຣວສາຣຊ຺ຊາທິວເສນ ປຏິສ຺ສາຍນາ ປຕິສ຺ສາ, ສປ຺ປຕິສ຺ສວປຏິປຕ຺ຕິ. ສຫ ປຕິສ຺ສາຍາຕິ ສປ຺ປຕິສ຺ໂສ. ສວິເສສໍ ຫິຣິມນຕາຍ, ໂອຕ຺ຕປ຺ປິຠາເວນ ຈ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປສມ຺ປນ຺ໂນ. ເສຂິຍຘມ຺ມປາຣິປູຣິວເສນ ສຸນິວຕ຺ໂຖ ສຸປາຣຸໂຕ. ປາສາທິເກນາຕິ ປສາທາວເຫນ, ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕລກ຺ຂເຓ ເຈຕໍ ກຣຓວຈນໍ. ເອເສວ ນໂຍ ອິໂຕ ປເຣສຸປິ ຉສຸ ປເທສຸ. ອຠິກ຺ກນ຺ເຕນາຕິ ອຠິກ຺ກເມນ. ອິຣິຍາປຖສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ສມ຺ປນ຺ນອິຣິຍາປໂຖ. ເຕນ ເສສອິຣິຍາປຖານມ຺ປິ ປາສາທິກຕມາຫ. ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາທີສຸ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ສຸສໍວິຫິຕາຣກ຺ໂຂ. ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູຕິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ໂຠຊນສຎ຺ຎິເຕ ຈຕຸພ຺ພິເຘປິ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິເຍສນປຏິຄ຺ຄຫຓປຣິໂຠຄາທິວເສນ ສພ຺ພໂສ ປມາຓຎ຺ຎູ. ຊາຄຣິຍມນຸຍຸຕ຺ໂຕຕິ ປຸພ຺ພຣຕ຺ຕາປຣຣຕ຺ຕໍ ຠາວນາມນສິກາຣສງ຺ຂາຕໍ ຊາຄຣິຍໍ ສາຕຈ຺ຈກາຣິຕາວເສນ ອນຸ ອນຸ ຍຸຕ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕປຍຸຕ຺ໂຕ. ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິອາທິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາຈາຣສ຺ສ ສມ຺ຠາຣທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉຕິ ນິອິຈ຺ໂຉ. ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐຕິ ຍຖາລາຠາທິວເສນ ສນ຺ໂຕເສນ ຕຸຏ຺ໂຐ. ສກ຺ກຈ຺ຈກາຣີຕິ ອາທຣກາຣີ. ຄຣຸຈິຕ຺ຕີກາຣພຫຸໂລຕິ ຄຣຸຏ຺ຐານິເຍສຸ ຄຣຸກຣຓພຫຸໂລ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາຈາໂຣຕິ ອຍໍ ສຄາຣວຕາທິ ອຕ຺ຖກາເມຫິ ອາຈຣິຕພ຺ພໂຕ ອາຈາໂຣ.

ສີລາທີນໍ ຄຸຓານໍ ອຸປນິສ຺ສຍຠູໂຕ ອຸປນິສ຺ສຍໂຄຈໂຣ. ສຕິສງ຺ຂາໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣກ຺ຂຠູໂຕ ເອວ ໂຄຈໂຣ ອາຣກ຺ຂໂຄຈໂຣ. ກມ຺ມຏ຺ຐານສງ຺ຂາໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປນິພນ຺ຘນຏ຺ຐານຠູໂຕ ໂຄຈໂຣ ອຸປນິພນ຺ຘໂຄຈໂຣ. ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທີຫິ ທສຫິ ວິວຏ຺ຏນິສ຺ສິຕາຍ ກຖາຍ ວຕ຺ຖຸຠູເຕຫິ ຄຸເຓຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ທສກຖາວຕ຺ຖຸຄຸຓສມນ຺ນາຄໂຕ. ຕໂຕ ເອວ ກລ຺ຍາໂຓ ສຸນ຺ທໂຣ ມິຕ຺ໂຕຕິ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓໍ ປຣໂຕ ອາຄມິສ຺ສຕິ. ອສ຺ສຸຕໍ ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທິໍ. ສຸຓາຕີຕິ ສຸຕມຍໍ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ສຸຕໍ ປຣິໂຍທາເປຕີຕິ ຕເມວ ຍຖາສຸຕໍ ອວິສທຕາຍ ອປຣິໂຍທາຕໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປຣິປຸຈ຺ຉນາທິນາ ວິໂສເຘຕິ ນິຊ຺ຊຏໍ ນິຄຸມ຺ພໍ ກໂຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈ ເຍ ກງ຺ຂຏ຺ຐານິຍາ ຘມ຺ມາ, ເຕສຸ ສໍສຍໍ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ກງ຺ຂໍ ວິຕຣຕິ. ກມ຺ມກມ຺ມຜເລສຸ, ຣຕນຕ຺ຕເຍ ຈ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ອຸຊຸກຣເຓນ ທິຏ຺ຐິໍ ອຸຊຸໍ ກໂຣຕິ. ຕໂຕ ເອວ ຈ ທຸວິຘາຍປິ ສທ຺ຘາສມ຺ປທາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕິ. ອຖ ວາ ຍຖາສຸຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຣິໂຍທເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖາຄເຕ ຣູປາຣູປຘມ຺ເມ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສປຈ຺ຈຍໍ ນາມຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕທິຏ຺ຐິວງ຺ກວິຘມເນນ ທິຏ຺ຐິໍ ອຸຊຸໍ ກໂຣຕິ. ຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຕາມຕ຺ຕທສ຺ສເນນ ຕີສຸປິ ອທ຺ຘາສຸ ກງ຺ຂໍ ວິຕຣຕິ. ຕໂຕ ປຣໍ ຈ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓາທິວເສນ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣິຍຠູມິໍ ໂອກ຺ກມນ຺ໂຕ ອເວຈ຺ຈປສາເທນ ຣຕນຕ຺ຕເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕິ. ຕຖາຠູໂຕວ ຕສ຺ສ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸສິກ຺ຂເນນ ສທ຺ຘາທີຫິ ຄຸເຓຫິ ນ ຫາຍຕິ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ວຑ຺ຒເຕວ. ເຕນາຫ ‘‘ຍສ຺ສ ວາ’’ຕິອາທິ.

ອນ຺ຕຣຆຣນ຺ຕິ ອນ຺ຕເຣ ອນ຺ຕເຣ ຆຣານິ ເອຕ຺ຖ, ຕໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ວາ ‘‘ອນ຺ຕຣຆຣ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ໂຄຈຣຄາມໍ ປວິຏ຺ໂຐ. ຕຕ຺ຖ ຆເຣ ຆເຣ ຠິກ຺ຂາປຣິເຍສນາຍ ວີຖິໍ ປຏິປນ຺ໂນ. ໂອກ຺ຂິຕ຺ຕຈກ຺ຂູຕິ ເຫຏ຺ຐາຂິຕ຺ຕຈກ຺ຂຸ. ກິຕ຺ຕເກນ ປນ ໂອກ຺ຂິຕ຺ຕຈກ຺ຂຸ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍຸຄມຕ຺ຕທສ຺ສາວີ’’ຕິ. ສຸສໍວຸໂຕຕິ ສໍຍໂຕ. ຍຖາ ປເນຕ຺ຖ ສຸສໍວຸໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ຫຕ຺ຖິໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍຕ຺ຖາຕິ ເຍສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ. ຈິຕ຺ຕໍ ຠາວນາຈິຕ຺ຕໍ. ອຸປນິພນ຺ຘຕີຕິ ອຸປເນຕ຺ວາ ນິພນ຺ຘຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຍຖາ ຖມ຺ເຠ ນິພນ຺ເຘຍ຺ຍ, ວຈ຺ຉໍ ທມໍ ນໂຣ ອິຘ;

ພນ຺ເຘຍ຺ເຍວໍ ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ສຕິຍາຣມ຺ມເຓ ທຬ຺ຫ’’ນ຺ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໑໗; ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໗໔; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໐໗; ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໖໕; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑.໑໖໓);

ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ອຸປນິພນ຺ຘໂຄຈຣຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສໂກ ເປຕ຺ຕິໂກ ວິສໂຍຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປິຕຸ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ຕໂກ, ເຕນ ທິຏ຺ໂຐ ທສ຺ສິໂຕ ຈ ວິສໂຍ.

ອຓຸປ຺ປມາເຓສູຕິ ປຣມາຓຸປ຺ປມາເຓສຸ. ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈອາປນ຺ນເສຂິຍອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາທິເຠເທສູຕິ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອາປນ຺ນເສຂິເຍສຸ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາທິເຠເທສູຕິ ເອວໍ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈຄ຺ຄຫຓໍ ເສຂິຍວິເສສນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເສຂິຍຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ວຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘກາທີສຸ (ຈູຬວ. ໓໕໖ ອາທໂຍ) ອາຄຕວຕ຺ຕາທີນມ຺ປິ ຄຫຓໍ. ເຕປິ ຫິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ‘‘ເສຂິຍາ’’ຕິ ອິຈ຺ຉິຕາ. ຕຖາ ຫິ ມາຕິກາຍໍ ປາຣາຊິກາທີນໍ ວິຍ ເສຂິຍານໍ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນ ກໂຕ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອາປນ຺ນເສຂິຍາ’’ຕິ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈຄ຺ຄຫຓໍ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ມາຕິກາຍໍ ອາຄເຕສຸ ປຎ຺ຈສຕ຺ຕຕິຍາ ເສຂິເຍສຸ ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ໂຂ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈຄ຺ຄຫເຓເນວ ເຈຕ຺ຖ ອສຕິອຊານນານມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ກໂຕ. ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ອສິຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອາປນ຺ນຄ຺ຄຫເຓນ ອຈິຕ຺ຕກາປຕ຺ຕິໂຍ ຄຫິຕາຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕໍ, ຄຣຸກາປຕ຺ຕີສຸປິ ກາສຎ຺ຈິ ອຈິຕ຺ຕກຠາວສພ຺ຠາວໂຕ, ອຘິຏ຺ຐານາວິກມ຺ມສ຺ສ, ເທສນາວິກມ຺ມສ຺ເສວ ວາ ສພ຺ພລຫຸກສ຺ສ ວຊ຺ຊສ຺ສ ອິຘາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ຍານິ ຕານິ ວຊ຺ຊານິ ອປ຺ປມຕ຺ຕການິ ໂອຣມຕ຺ຕການິ ລຫຸການິ ລຫຸສມ຺ມຕານີ’’ຕິອາທິ. ອາທິສທ຺ເທນ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖໍ ອນຕິກ຺ກມນີຍານໍ ອນາປຕ຺ຕິຄມນີຍານໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຠຍທສ຺ສນສີໂລຕິ ປຣມາຓຸມຕ຺ຕໍ ວຊ຺ຊໍ ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິໂຍຊນສຕສຫສ຺ສຸພ຺ເພຘສິເນຣຸປພ຺ພຕສທິສໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ສນສຠາໂວ, ສພ຺ພລຫຸກໍ ວາ ທຸພ຺ຠາສິຕມຕ຺ຕໍ ປາຣາຊິກສທິສໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ສນສຠາໂວ. ຍໍ ກິຎ຺ຈີຕິ ມູລປຎ຺ຎຕ຺ຕິອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິສພ຺ພຕ຺ຖປຎ຺ຎຕ຺ຕິປເທສປຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທິເຠທໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ປູເຣຕພ຺ພໍ ສີລໍ. ສມ຺ມາ ອາທາຍາຕິ ສມ຺ມເທວ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ, ສພ຺ພໂສ ຈ ອາທິຍິຕ຺ວາ. ອຍໍ ປນ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປທາ ກິໍ ປາຕິໂມກ຺ຂສີເລ ປຣິຍາປນ຺ນາ, ອຸທາຫຸ ອປຣິຍາປນ຺ນາຕິ? ປຣິຍາປນ຺ນາ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ປຸນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິ.

ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສີລວຓ຺ຓນາ

໑໕. ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສີລໍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລສ຺ສ ສມ຺ຠາຣຠູຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ສຕິເຍວ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂສຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີເລ ຐິໂຕ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ. ສມ຺ປາທິເຕ ຫິ ເອຕສ຺ມິໍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລໍ ສຸຄຸຕ຺ຕໍ ສຸຣກ຺ຂິຕເມວ ໂຫຕິ, ສຸສໍວິຫິຕກຓ຺ຏກວຕິ ວິຍ ສສ຺ສນ຺ຕິ. ກາຣຓວເສນາຕິ ອສາຘາຣຓກາຣຓສ຺ສ ວເສນ. ອສາຘາຣຓກາຣຓວເສນ ຫິ ຜລໍ ອປທິສີຍຕິ, ຍຖາ ຍວງ຺ກຸໂຣ ເຠຣິສທ຺ໂທຕິ. ນິສ຺ສຍໂວຫາເຣນ ວາ ເອຕໍ ນິສ຺ສິຕວຈນໍ, ຍຖາ ມຎ຺ຈາ ອຸກ຺ກຸຏ຺ຐິໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ. ຣູປນ຺ຕິ ຣູປາຍຕນໍ. ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍທິ ຈກ຺ຂຸ ຣູປໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ອຎ຺ຎວິຎ຺ຎາຓສມງ຺ຄິໂນປິ ປສ຺ເສຍ຺ຍຸໍ, ນ ເຈຕໍ ອຕ຺ຖິ, ກສ຺ມາ? ອເຈຕນຕ຺ຕາ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ. ເຕນາຫ ‘‘ຈກ຺ຂຸ ຣູປໍ ນ ປສ຺ສຕິ ອຈິຕ຺ຕກຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອຖ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຣູປໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ຕິໂຣກຸຏ຺ຏາທິຄຕມ຺ປິ ນໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ອປ຺ປຏິຆຠາວໂຕ, ອິທມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ ສພ຺ພສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ທສ຺ສນາຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປສ຺ສຕິ ອຈກ຺ຂຸກຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ຈກ຺ຂຸສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປສ຺ສຕິ, ນ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ. ຕຎ຺ຈ ເກນຈິ ກຸຏ຺ຏາທິນາ ອນ຺ຕຣິເຕ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຍຕ຺ຖ ອາໂລກສ຺ສ ວິພນ຺ໂຘ. ຍຕ຺ຖ ປນ ນ ວິພນ຺ໂຘ ຜລິກຄພ຺ຠປຏລາທິເກ, ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣິເຕປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເຕວ. ເອວໍ ວິຎ຺ຎາຓາຘິຏ຺ຐິຕໍ ຈກ຺ຂຸ ປສ຺ສຕິ, ນ ຍໍ ກິຎ຺ຈີຕິ ວິຎ຺ຎາຓາຘິຏ຺ຐິຕໍ ຈກ຺ຂຸໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ’’ຕິ.

ທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓສງ຺ຆຏ຺ເຏຕິ ທ຺ວາຣສ຺ສ ອາຣມ຺ມເຓນ ສງ຺ຆຏ຺ເຏ ສຕິ, ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ຣູປາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປສາທວຕ຺ຖຸເກນ ຈິຕ຺ເຕນາຕິ ຈກ຺ຂຸປສາທວຕ຺ຖຸເກນ ຕນ຺ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ເຕນ ວິຎ຺ຎາເຓນ, ຍໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປສ຺ສຕີຕິ ໂອໂລເກຕິ. ຈກ຺ຂຸປສາທສນ຺ນິສ຺ສເຍ ຫິ ວິຎ຺ຎາເຓ ອາໂລການຸຄ຺ຄຫິຕໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ສນ຺ນິສ຺ສຍຄຸເຓນ ໂອຠາເສນ຺ເຕ ຕໍສມງ຺ຄິປຸຄ຺ຄໂລ ‘‘ຣູປໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂອຠາສນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຍຖາສຠາວໂຕ ວິຠາວນໍ, ຍໍ ‘‘ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ຄຫຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸສຸນາ ລກ຺ຂສ຺ສ ເວເຘ ສິຊ຺ຌນ຺ເຕ ຕສ຺ສ ສມ຺ຠາຣຠູເຕນ ຘນຸນາ ວິຊ຺ຌຕີຕິ ວຈນໍ ວິຍ ວິຎ຺ຎາເຓນ ຣູປທສ຺ສເນ ສິຊ຺ຌນ຺ເຕ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ປສ຺ສຕີຕິ ອີທິສີ ສສມ຺ຠາຣກຖາ ນາເມສາ ໂຫຕິ. ສສມ຺ຠາຣາ ກຖາ ສສມ຺ຠາຣກຖາ, ທສ຺ສນສ຺ສ ກາຣຓສຫິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສສມ຺ຠາຣສ຺ສ ວາ ທສ຺ສນສ຺ສ ກຖາ ສສມ຺ຠາຣກຖາ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ເກວເລນ ຈກ຺ຂຸນາ, ເກວເລນ ວາ ວິຎ຺ຎາເຓນ ຣູປທສ຺ສນໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ.

ອິຕ຺ຖິປຸຣິສນິມິຕ຺ຕໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕ຺ຖິສນ຺ຕານນິສ຺ສິຕຣູປມຸເຂນ ຄຍ຺ຫມານໍ ສຓ຺ຐານໍ ຖນມໍສາວິສທຕາ ນິມ຺ມສ຺ສຸມຸຂຕາ ເກສພນ຺ຘນວຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓໍ ອວິສທຏ຺ຐານຄມນາທິ ຈ ສພ຺ພໍ ‘‘ອິຕ຺ຖີ’’ຕິ ສຎ຺ຊານນສ຺ສ ກາຣຓຠາວໂຕ ອິຕ຺ຖິນິມິຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາຍໂຕ ປຸຣິສນິມິຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສຸຠນິມິຕ຺ຕາທິກໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຣາຄຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠູໂຕ ອິຏ຺ຐາກາໂຣ ສຸຠນິມິຕ຺ຕໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຏິຆນິມິຕ຺ຕາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ໂສ ປນ ໂທສຸປ຺ປຕ຺ຕິອາທິເຫຕຸຠູໂຕ ອນິຏ຺ຐາທິອາກາໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ປາຬິຍໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາວ ສຣູປໂຕ ອາຄຕາ, ອຸເປກ຺ຂານິມິຕ຺ຕສ຺ສາປິ ປນ ສງ຺ຄໂຫ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ອສມເປກ຺ຂເນນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກໂມຫສ຺ສາປິ ອສໍວຣຠາວໂຕ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ມຸຏ຺ຐສຈ຺ຈໍ ວາ ອຎ຺ຎາຓໍ ວາ’’ຕິ. ອຸເປກ຺ຂານິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ອຎ຺ຎາຓຸເປກ຺ຂາຍ ວຕ຺ຖຸຠູຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ, ຕຎ຺ຈສ຺ສ ອສມເປກ຺ຂນວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ຣາຄໂທສໂມຫານໍ ກາຣຓໍ ‘‘ສຸຠນິມິຕ຺ຕາທິກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ກິເລສວຕ຺ຖຸຠູຕໍ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ທິຏ຺ຐມຕ຺ເຕເຍວ ສຓ຺ຐາຕີຕິ ‘‘ທິຏ຺ເຐ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ອຸທາ. ໑໐) ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວຓ຺ຓາຍຕເນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ, ວີຖິຈິຕ຺ເຕຫິ ຈ ຄຫິຕມຕ຺ເຕເຍວ ຕິຏ຺ຐຕິ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ ກິຎ຺ຈິ ສຸຠາທິອາກາຣໍ ປຣິກປ຺ເປຕິ. ປາກຏຠາວກຣຓໂຕຕິ ປຣິພ຺ຍຕ຺ຕຠາວກຣຓໂຕ ວິຠູຕຠາວກຣຓໂຕ. ວິສຠາຄວຕ຺ຖຸໂນ ຫິ ຫຕ຺ຖາທິອວຍເວສຸ ສຸຠາທິໂຕ ປຣິກປ຺ເປນ຺ຕສ຺ສ ອປຣາປຣໍ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ກິເລສາ ປຣິພ຺ຍຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເຕ ເຕສໍ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນາ ນາມ. ເຕ ປນ ຍສ຺ມາ ຕຖາ ຕຖາ ສນ຺ນິວິຏ຺ຐານໍ ຠູຕຸປາທາຍຣູປານໍ ສນ຺ນິເວສາກາໂຣ. ນ ຫິ ຕໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຫຕ຺ຖາທິ ນາມ ໂກຈິ ອຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຫຕ຺ຖປາທ…ເປ… ອາກາຣໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ. ກິໍ ປນ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍ ຕຕ຺ຖ ຠູຕໍ, ຕເທວ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ. ຍໍ ຕສ຺ມິໍ ສຣີເຣ ວິຊ຺ຊມານໍ ເກສໂລມາທິ ຠູຕຸປາທາຍມຕ຺ຕໍ ວາ, ຕເທວ ຍາຖາວໂຕ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຖ ອສຸຠາກາຣຄຫຓສ຺ສ ນິທສ຺ສນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຈຕິຍປພ຺ພຕວາສີ’’ຕິອາທິນາ ມຫາຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸໍ ອາຫຣິ.

ຕຕ຺ຖ ສຸມຓ຺ຑິຕປສາຘິຕາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ມຓ຺ຑິຕາ ປສາຘິຕາ ຈ. ອາຠຣຓາທີຫິ ອາຫາຣິເມຫິ ມຓ຺ຑນໍ. ສຣີຣສ຺ສ ອຸຈ຺ຉາທນາທິວເສນ ປຏິສງ຺ຂຣຓໍ ປສາຘນນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ອາຠຣເຓຫິ, ປນ ວຕ຺ຖາລງ຺ກາຣາທີຫິ ຈ ອລງ຺ກຣຓໍ ປສາຘນໍ. ອູນຏ຺ຐານປູຣຓໍ ມຓ຺ຑນໍ. ວິປລ຺ລຕ຺ຖຈິຕ຺ຕາຕິ ຣາຄວເສນ ວິປຣີຕຈິຕ຺ຕາ. ໂອໂລເກນ຺ໂຕຕິ ເຖໂຣ ກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກາເຣເນວ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສທ຺ທກຓ຺ຏກຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພຠາຄມນສິກາຣສ຺ສ ຫສິຕສທ຺ທານຸສາເຣນ ‘‘ກິເມຕ’’ນ຺ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ. ອສຸຠສຎ຺ຎນ຺ຕິ ອຏ຺ຐິກສຎ຺ຎໍ. ອຏ຺ຐິກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຫິ ເຖໂຣ ຕທາ ປຣິຫຣຕິ. ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓີຕິ ເຖໂຣ ກິຣ ຕສ຺ສາ ຫສນ຺ຕິຍາ ທນ຺ຕຏ຺ຐິທສ຺ສເນເນວ ປຸພ຺ພຠາຄຠາວນາຍ ສຸຠາວິຕຕ຺ຕາ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕໍ, ສາຕິສຍຎ຺ຈ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານໍ ລຠິຕ຺ວາ ຍຖາຐິໂຕວ ຕຕ຺ຖ ປຐມຊ຺ຌານໍ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປຣມ຺ປຣາຍ ອາສວກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓິ. ປຸພ຺ພສຎ຺ຎໍ ອນຸສ຺ສຣີຕິ ປຸພ຺ພກໍ ຍຖາຣທ຺ຘໍ ກາເລນ ກາລໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຍມານໍ ອຏ຺ຐິກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອນຸສ຺ສຣິ ສມນ຺ນາຫຣິ. ອນຸມຄ຺ຄນ຺ຕິ ອນຸປຖໍ ຕສ຺ສາ ປທານຸປທໍ. ເຖຣສ຺ສ ກິຣ ຠາວນາຍ ປຄຸຓຠາວໂຕ ທນ຺ຕຏ຺ຐິທສ຺ສເນເນວ ຕສ຺ສາ ສກລສຣີຣໍ ອຏ຺ຐິກສງ຺ຆາຕຠາເວນ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ນ ຕໍ ‘‘ອິຕ຺ຖີ’’ຕິ ວາ ‘‘ປຸຣິໂສ’’ຕິ ວາ ສຎ຺ຊານິ. ເຕນາຫ ‘‘ນາຠິຊານາມິ…ເປ… ມຫາປເຖ’’ຕິ.

‘‘ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາສໍວຣສ຺ສ ເຫຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ສຕິກວາເຏນ ປິທຫນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ອສໍວຣສ຺ສາຕິ. ຍທິທໍ ຍໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາສໍວຣສ຺ສ ເຫຕຸ ອຠິຊ຺ຌາທິອນ຺ວາສ຺ສວນໍ ທສ຺ສິຕໍ, ຕໍ ອສໍວຸຕຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ເສວ ເຫຕຸ ປວຕ຺ຕໍ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣິກສ຺ສ ຫິ ອຠິຊ຺ຌາທິອນ຺ວາສ຺ສວນສ຺ສ ຕໍທ຺ວາຣິກວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິຍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຘານກາຣຓໍ. ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອສໍວຸຕຕ຺ເຕ ສຕິ ເຕ ອນ຺ວາສ຺ສວນ຺ຕີຕິ ອສໍວຣິຍມານຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍເຫຕຸໂກ ໂສ ອສໍວໂຣ ຕຖາ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ຍຕ຺ວາຘິກຣຓນ຺ຕິ ຫິ ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ກາຣຓາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກີທິສສ຺ສ ຈ ກາຣຓາຕິ? ອສໍວຸຕສ຺ສ, ກິຎ຺ຈ ອສໍວຸຕໍ? ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາສໍວຣສ຺ສ ເຫຕຸ ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ ອນ຺ວາສ຺ສວນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ໂຍຊນາ.

ຊວນກ຺ຂເຓ ປນ ສເຈ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ວາຕິອາທິ ປຸນ ອວຈນຕ຺ຖໍ ອິເຘວ ສພ຺ພໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ກາຍວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕສງ຺ຂາຕໍ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ທຸສ຺ສີລ຺ຍາສໍວໂຣ ມໂນທ຺ວາຣວເສນ, ເສສາສໍວໂຣ ຉທ຺ວາຣວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ມຸຏ຺ຐສຈ຺ຈາທີນໍ ຫິ ສຕິປຏິປກ຺ຂາກຸສລຘມ຺ມາທິຠາວໂຕ ສິຍາ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ນ ຕ຺ເວວ ກາຍິກວາຈສິກວີຕິກ຺ກມຠູຕສ຺ສ ທຸສ຺ສີລ຺ຍສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກຊວນານໍ ອວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຊນກຕ຺ຕາ. ທຸສ຺ສີລ຺ຍາທໂຍ ເຈຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອສໍວຣາ ສີລສໍວຣາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສໍວຣານໍ ປຏິປກ຺ຂຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມິໍ ສຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ອສໍວເຣ ສຕິ.

ຍຖາ ກິນ຺ຕິ ເຍນ ປກາເຣນ ຊວເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອສໍວໂຣ ‘‘ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ອສໍວໂຣ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ນິທສ຺ສນໍ ກິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຕິອາທິນາ ນຄຣທ຺ວາເຣ ອສໍວເຣ ສຕິ ຕໍສມ຺ພນ຺ຘານໍ ຆຣາທີນໍ ອສໍວຸຕຕາ ວິຍ ຊວເນ ອສໍວເຣ ສຕິ ຕໍສມ຺ພນ຺ຘານໍ ທ຺ວາຣາທີນໍ ອສໍວຸຕຕາຕິ ເອວໍ ອຎ຺ຎາສໍວເຣ ອຎ຺ຎາສໍວຸຕຕາ ສາມຎ຺ຎເມວ ນິທສ຺ເສຕິ, ນ ປຸພ຺ພາປຣສາມຎ຺ຎໍ, ອນ຺ໂຕພຫິສາມຎ຺ຎໍ ວາ. ສຕິ ວາ ທ຺ວາຣຠວງ຺ຄາທິເກ ປຸນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ຊວນໍ ພາຫິຣໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ນຄຣທ຺ວາຣສມານໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຕຣຎ຺ຈ ອນ຺ໂຕນຄເຣ ຆຣາທິສມານໍ. ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ຫິ ປຸຣິມນິປ຺ຜນ຺ນໍ ຊວນກາເລ ອສນ຺ຕມ຺ປິ ຠວງ຺ຄາທິ ຈກ຺ຂາທິ ວິຍ ຜລນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ສນ຺ຕໍເຍວ ນາມ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ຘຣມານໍເຍວ ‘‘ສນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ພາຫິຣໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ຈ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຊວນສ຺ສ ພາຫິຣຠາເວ, ອິຕຣສ຺ສ ຈ ອພ຺ຠນ຺ຕຣຠາເວ ອສຕິປິ ‘‘ປຠສ຺ສຣມິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ຕໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໑.໔໙) ວຈນໂຕ ອາຄນ຺ຕຸກຠູຕສ຺ສ ກທາຈິ ກທາຈິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານສ຺ສ ຊວນສ຺ສ ພາຫິຣຠາໂວ, ຕພ຺ພິຘຸຣສຠາວສ຺ສ ອິຕຣສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕຣຠາໂວ ເອເກນ ປຣິຍາເຍນ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊວເນ ວາ ອສໍວເຣ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຕໂຕ ປຣໍ ທ຺ວາຣຠວງ຺ຄາທີນໍ ອສໍວຣເຫຕຸຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ. ອສໍວຣສ຺ສ ຫິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ທ຺ວາຣຠວງ຺ຄາທີນໍ ຕສ຺ສ ເຫຕຸຠາໂວ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ. ນຄຣທ຺ວາຣສທິເສນ ຊວເນນ ປວິສິຕ຺ວາ ທຸສ຺ສີລ຺ຍາທິໂຈຣານໍ ທ຺ວາຣຠວງ຺ຄາທີສຸ ມຸສນໍ ກຸສລຠຓ຺ຑວິນາສນໍ ກຖິຕໍ. ຍສ຺ມິໍ ຫິ ທ຺ວາເຣ ອສໍວໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ທ຺ວາຣາທີນໍ ສໍວຣູປນິສ຺ສຍຠາວໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ໂຕເຍວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ. ທ຺ວາຣຠວງ຺ຄາທີນໍ ຊວເນນ ສຫ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເອກສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ຣູປາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕ ນິຍມິຕາທິວເສນ ກຸສລາກຸສລຊວເນ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕິຓ຺ເຓ ຕທນຸຣູປເມວ ມໂນທ຺ວາຣິກຊວເນ ຕສ຺ມິໍເຍວາຣມ຺ມເຓ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕິຓ຺ເຓ ປຸນ ຕສ຺ມິໍເຍວ ທ຺ວາເຣ ຕເທວາຣມ຺ມຓໍ ນິສ຺ສາຍ ‘‘ອິຕ຺ຖີ ປຸຣິໂສ’’ຕິອາທິນາ ວວຕ຺ຖເປນ຺ຕໍ ປສາທຣຊ຺ຊນາທິວເສນ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຊວນໍ ຊວຕິ. ເອວໍ ປວຕ຺ຕມານໍ ຊວນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຊວເນ ທຸສ຺ສີລ຺ຍາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຕສ຺ມິໍ ອສໍວເຣ ສຕິ ທ຺ວາຣມ຺ປິ ອຄຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕສ຺ມິໍ ປນ ຊວເນ. ສີລາທີສູຕິ ສີລສໍວຣສຕິສໍວຣຎາຓສໍວຣຂນ຺ຕິສໍວຣວີຣິຍສໍວເຣສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ. ຍຖາ ຫິ ປເຄວ ສຕິອາຣກ຺ຂໍ ອນຸປຏ຺ຐເປນ຺ຕສ຺ສ ທຸສ຺ສີລ຺ຍາທີນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ເອວໍ ປເຄວ ສຕິອາຣກ຺ຂໍ ອຸປຏ຺ຐເປນ຺ຕສ຺ສ ສີລາທີນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສທ຺ທາທີສຸປິ ຍຖາຣຫໍ ນິມິຕ຺ຕານຸພ຺ຍຎ຺ຊນານິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ໂສຕວິຎ຺ຎາເຓນ ຫິ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິຕ຺ຖິສທ຺ໂທ’’ຕິ ວາ ‘‘ປຸຣິສສທ຺ໂທ’’ຕິ ວາ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາທິກໍ ວາ ກິເລສວຕ຺ຖຸຠູຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ສຸຕມຕ຺ເຕ ເອວ ສຓ຺ຐາຕິ. ໂຍ ຈ ຄີຕສທ຺ທາທິກສ຺ສ ກິເລສານໍ ອນຸ ອນຸ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ‘‘ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘໂວຫາໂຣ ມນ຺ທຕາຣາທິວເສນ ວວຕ຺ຖິໂຕ ຉຊ຺ຊາທິເຠທຠິນ຺ໂນ ອາກາໂຣ, ຕມ຺ປິ ນ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ. ເອວໍ ຄນ຺ຘາທີສຸປິ ຍຖາຣຫໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ມໂນທ຺ວາເຣ ປນ ສາວຊ຺ຊນຠວງ຺ຄໍ ມໂນທ຺ວາຣໍ ຕສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ຘມ຺ມາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕ ຕໍ ຊວນມນສາວ ວິຎ຺ຎາຍ ວິຊານິຕ຺ວາຕິອາທິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ກິເລໂສ ອນຸພນ຺ໂຘ ເອຕສ຺ສາຕິ ກິເລສານຸພນ຺ໂຘ, ໂສ ເອວ ນິມິຕ຺ຕາທິຄາໂຫ, ຕໂຕ ປຣິວຊ຺ຊນລກ຺ຂຓໍ ກິເລສານຸພນ຺ຘນິມິຕ຺ຕາທິຄ຺ຄາຫປຣິວຊ຺ຊນລກ຺ຂຓໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິສີລວຓ຺ຓນາ

໑໖. ວຸຕ຺ເຕຕິ ອິເຘວ ອຸທ຺ເທສວເສນ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ເຕ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ອາຊີວເຫຕຸ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານໍ ຉນ຺ນໍ ສິກ຺ຂາປທານ’’ນ຺ຕິ ປທຸທ຺ຘາຣໍ ກຕ຺ວາ ຕານິ ປາຬິວເສເນວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍານິ ຕານີ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຍານິ ຕານິ ເອວໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ ຉ ສິກ຺ຂາປທານີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອາຊີວເຫຕູຕິ ຊີວິກນິມິຕ຺ຕໍ, ‘‘ເອວາຫໍ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອກິລມນ຺ໂຕ ຊີວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ. ອາຊີວກາຣຓາຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ປາປິຈ຺ໂຉຕິ ປາປິກາຍ ອສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວນິຈ຺ຉາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອິຈ຺ຉາປກໂຕຕິ ອິຈ຺ຉາຍ ອປກໂຕ ອຸປທ຺ທຸໂຕ, ອຠິຠູໂຕ ວາ. ອສນ຺ຕນ຺ຕິ ອວິຊ຺ຊມານໍ. ອຠູຕນ຺ຕິ ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ. ອນຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ຫິ ຕສ຺ສ ຕໍ ອສນ຺ຕນ຺ຕິ ປຸຣິມສ຺ສ ປຈ຺ຉິມໍ ກາຣຓວຈນໍ. ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສານໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຸຣິສານໍ ຘມ຺ມໍ, ມນຸສ຺ສຘມ຺ມໂຕ ວາ ອຸຕ຺ຕຣິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐໍ. ອຸລ຺ລປຕີຕິ ອຸຄ຺ຄຕາຍຸໂກ ລປຕິ. ສີລໍ ຫິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາຍຸ, ຕໍ ຕສ຺ສ ຕຖາລປນສມກາລເມວ ວິຄຈ຺ຉຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສາ’’ຕິ ປາຣາຊິກສງ຺ຂາຕາ ອາປຕ຺ຕິ ອສ຺ສ, ປາຣາຊິກສຎ຺ຎິຕສ຺ສ ວາ ວີຕິກ຺ກມສ຺ສ ອາປຊ຺ຊນໍ ອຸລ຺ລປນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕໍ ສມາປຊ຺ຊຕີຕິ ສຎ຺ຈຣຓຠາວໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິສມຕິໍ, ປຸຣິສສ຺ສ ວາ ອິຕ຺ຖິມຕິໍ ອາໂຣເຈຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອິເມສໍ ຉນ຺ນໍ ສິກ຺ຂາປທານໍ ວີຕິກ຺ກມສ຺ສ ວເສນາ’’ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເຫຏ຺ຐາ ທສ຺ສິໂຕ ເອວ.

ກຸຫນາຕິອາທີສູຕິ ເຫຏ຺ຐາ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐປາຬິຍາວ ປທຸທ຺ຘາໂຣ. ອຍໍ ປາຬີຕິ ອຍໍ ວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໘໖໑) ອາຄຕາ ນິທ຺ເທສປາຬິ.

໑໗. ຈີວຣາທິປຈ຺ຈຍາ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ລາຠາ. ເຕ ເອວ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອາທຣວເສນ ທິຍ຺ຍມານາ ສກ຺ກາຣາ. ປຕ຺ຖຏຍສຕາ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ. ຕໍ ລາຠຎ຺ຈ ສກ຺ກາຣຎ຺ຈ ກິຕ຺ຕິສທ຺ທຎ຺ຈ. ສນ຺ນິສ຺ສິຕສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫານິສ຺ສໂຍ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ປຕ຺ຖຍນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ. ອສນ຺ຕຄຸຓທີປນກາມສ຺ສາຕິ ອສນ຺ເຕ ອຕ຺ຕນິ ອວິຊ຺ຊມາເນ ສທ຺ຘາທິຄຸເຓ ສມ຺ຠາເວຕຸກາມສ຺ສ. ອສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວນຕາລກ຺ຂຓາ, ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ຈ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາລກ຺ຂຓາ ຫິ ປາປິຈ຺ຉຕາ. ອິຈ຺ຉາຍ ອປກຕສ຺ສາຕິ ປາປິກາຍ ອິຈ຺ຉາຍ ສມ຺ມາອາຊີວໂຕ ອເປໂຕ ກໂຕຕິ ອປກໂຕ. ຕຖາຠູໂຕ ຈ ອາຊີວູປທ຺ທເວນ ອຸປທ຺ທຸໂຕຕິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ອຸປທ຺ທຸຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

ກຸຫນເມວ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປາທນສ຺ສ ວຕ຺ຖູຕິ ກຸຫນວຕ຺ຖຸ. ຕິວິຘມ຺ເປຕໍ ຕຕ຺ຖ ອາຄຕໍ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຍຠູຕາຍ ອິມາຍ ປາຬິຍາ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕທຕ຺ຖິກສ຺ເສວາຕິ ເຕຫິ ຈີວຣາທີຫິ ອຕ຺ຖິກສ຺ເສວ. ປຏິກ຺ຂິປເນນາຕິ ຈີວຣາທີນໍ ປຏິກ຺ຂິປນເຫຕຸ. ອສ຺ສາຕິ ຠເວຍ຺ຍ. ປຏິຄ຺ຄຫເຓນ ຈາຕິ ຈ-ສທ຺ເທນ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປນໍ ສມຸຈ຺ຈິໂນຕິ.

ຠິຍ຺ໂຍກມ຺ຍຕນ຺ຕິ ພຫຸກາມຕໍ. ຍນ຺ຕິ ກິຣິຍາປຣາມສນໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຘາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍເທຕໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ກຕ຺ວາ ຘາຣຓໍ, ເອຕໍ ສມຓສ຺ສ ສາຣຸປ຺ປນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ປາປຓິການີຕິ ອາປຓໂຕ ຉຑ຺ຑິຕານິ. ນນ຺ຕການີຕິ ອນ຺ຕຣຫິຕານິ ໂຈຬຂຓ຺ຑານິ. ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາຕິ ອຸຎ຺ຉເນນ ຈິນິຕ຺ວາ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ. ອຸຎ຺ຉາຈຣິຍາຍາຕິ ອຸຎ຺ຉາຈຣິຍາຍ ລທ຺ເຘນ. ຄິລານສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ ເຠສຊ຺ຊສງ຺ຂາຕາ ຊີວິຕປຣິກ຺ຂາຣາ ຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣາ. ປູຕິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຸຣາຓສ຺ສ, ອປຸຣາຓສ຺ສ ຈ ສພ຺ພສ຺ສ ໂຄມຸຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ປູຕິມຸຕ຺ເຕນາຕິ ປູຕິຠາເວນ ມຸຕ຺ເຕນ ປເຣຫິ ຉຑ຺ຑິເຕນ, ປູຕິຠູເຕນ ວາ ໂຄມຸຕ຺ເຕນ. ຘຸຕວາໂທຕິ ປເຣສມ຺ປິ ຘຸຕຄຸຓວາທີ. ສມ຺ມຸຂີຠາວາຕິ ສມ຺ມຸຂໂຕ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ, ລພ຺ຠມານຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຕ຺ຕານໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາຘິຄມສ຺ສ ສາມນ຺ເຕ ກຕ຺ວາ ຊປ຺ປນໍ ສາມນ຺ຕຊປ຺ປນໍ. ມເຫສກ຺ໂຂຕິ ມຫານຸຠາໂວ, ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາຘິຄເມນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ມິຕ຺ໂຕ’’ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຕໍ ວິເສເສຕິ ‘‘ສນ຺ທິຏ຺ໂຐ ສມ຺ຠຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ທິຏ຺ຐມຕ຺ໂຕ ຫິ ມິຕ຺ໂຕ ສນ຺ທິຏ຺ໂຐ. ທຬ຺ຫຠຕ຺ຕິໂກ ສມ຺ຠຕ຺ໂຕ. ສຫາໂຍຕິ ສຫ ອາຍນໂກ, ສຂາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ຕປທິໂນ ຫິ ‘‘ສຂາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ວິຫາໂຣ ປາກາຣປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ສກໂລ ອາວາໂສ. ອຑ຺ຒໂຍໂຄ ທີຆປາສາໂທ, ຄຣຸຬສຓ຺ຐານປາສາໂທຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ປາສາໂທ ຈຕຸຣສ຺ສປາສາໂທ. ຫມ຺ມິຍໍ ມຸຓ຺ຑຈ຺ຉທນປາສາໂທ. ກູຏາຄາຣໍ ທ຺ວີຫິ ກຓ຺ຓິກາຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພປາສາໂທ. ອຏ຺ໂຏ ປຏິຣາຊູນມ຺ປິ ປຏິພາຫນໂຍຄ຺ໂຍ ຈຕຸປຎ຺ຈຠູມໂກ ປຏິສ຺ສຍວິເສໂສ. ມາໂຬ ເອກກູຏສງ຺ຄຫິໂຕ ອເນກໂກຓວນ຺ໂຕ ປຏິສ຺ສຍວິເສໂສ. ອຸທ຺ທຓ຺ໂຑ ອຄພ຺ຠິກາ ເອກທ຺ວາຣາ ທີຆສາລາຕິ ວທນ຺ຕິ. ອປເຣ ປນ ຠຓນ຺ຕິ – ວິຫາໂຣ ນາມ ທີຆມຸຂປາສາໂທ. ອຑ຺ຒໂຍໂຄ ເອກປສ຺ເສນ ຉທນກເສນາສນໍ. ຕສ຺ສ ກິຣ ເອກປສ຺ເສ ຠິຕ຺ຕິ ອຸຈ຺ຈຕຣາ ໂຫຕິ, ອິຕຣປສ຺ເສ ນີຈາ, ເຕນ ຕໍ ເອກປສ຺ສຉທນກໍ ໂຫຕິ. ປາສາໂທ ອາຍຕຈຕຸຣສ຺ສປາສາໂທ. ຫມ຺ມິຍໍ ມຸຓ຺ຑຈ຺ຉທນໍ ຈນ຺ທິກງ຺ຄຓຍຸຕ຺ຕໍ. ຄຸຫາ ເກວລາ ປພ຺ພຕຄຸຫາ. ເລຓໍ ທ຺ວາຣພທ຺ຘໍ. ກູຏາຄາຣໍ ໂຍ ໂກຈິ ກຓ຺ຓິກາພທ຺ຘປາສາໂທ. ອຏ຺ໂຏ ພຫລຠິຕ຺ຕິເຄຫໍ. ຍສ຺ສ ໂຄປານສິໂຍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອິຏ຺ຐກາຫິ ເອວ ຉທນໍ ໂຫຕິ. ອຏ຺ຏາລກາກາເຣນ ກຣີຍຕີຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ມາໂຬ ວຏ຺ຏາກາເຣນ ກຕເສນາສນໍ. ອຸທ຺ທຓ຺ໂຑ ເອໂກ ປຏິສ຺ສຍວິເສໂສ. ໂຍ ‘‘ຠຓ຺ຑສາລາ, ອຸໂທສິຕ’’ນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸປຏ຺ຐານສາລາ ສນ຺ນິປຕນຏ຺ຐານໍ.

ກຸຈ຺ຉິຕຣຊຠູຕາຍ ປາປິຈ຺ຉຕາຍ ນິຣຕ຺ຖກໍ ກາຍວຈີວິປ຺ຜນ຺ທນິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ໂກຣຊໍ, ຕໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ໂກຣຊິໂກ, ໂກຫຎ຺ເຎນ ສໍຍຕກາໂຍ, ອຕິວິຍ, ອຠິຓ຺ຫໍ ວາ ໂກຣຊິໂກ ໂກຣຊິກໂກຣຊິໂກ. ອຕິປຣິສງ຺ກິໂຕຕິ ເກຈິ. ອຕິວິຍ ກຸໂຫ ກຸຫກກຸຫໂກ, ສາຕິສຍວິມ຺ຫາປໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕິວິຍ ລໂປ ລປນໂກ ລປກລປໂກ. ມຸຂສມ຺ຠາວິໂກຕິ ໂກຣຊິກໂກຣຊິກາທິຠາເວນ ປວຕ຺ຕວຈເນຫິ ອຕ຺ຕໂນ ມຸຂມຕ຺ເຕນ ອຎ຺ເຎຫິ ສມ຺ຠາວິໂກ. ໂສ ເອວຣູໂປ ເອວຣູປຕາຍ ເອວ ອຕ຺ຕານໍ ປຣໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ສມໂຓ’’ຕິອາທີນິ ກເຖຕິ. ຄມ຺ຠີຣນ຺ຕິອາທິ ຕສ຺ສາ ກຖາຍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມປຏິພທ຺ຘຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສມ຺ຠາວນາຘິປ຺ປາຍກເຕນາຕິ ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ມໍ ຊໂນ ‘ອຣິໂຍ’ຕິ ວາ ‘ວິເສສລາຠີ’ຕິ ວາ ສມ຺ຠາເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ກເຕນ. ຄມນໍ ສຓ຺ຐເປຕີຕິ ວິເສສລາຠີນໍ ຄມນໍ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ຄມນໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຐເປຕິ, ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນວ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ. ປຓິຘາຍາຕິ ‘‘ອຣຫາຕິ ມໍ ຊານນ຺ຕູ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ, ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ວາ. ສມາຫິໂຕ ວິຍາຕິ ຌານສມາຘິນາ ສມາຫິໂຕ ວິຍ. ອາປາຖກຊ຺ຌາຍີຕິ ມນຸສ຺ສານໍ ອາປາຖຏ຺ຐາເນ ສມາຘິສມາປນ຺ໂນ ວິຍ ນິສີທນ຺ໂຕ ອາປາຖເກ ຊນສ຺ສ ປາກຏຏ຺ຐາເນ ຌາຍີ. ອິຣິຍາປຖສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ອິຣິຍາປຖສຓ຺ຐປນສງ຺ຂາຕໍ.

ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນສງ຺ຂາເຕນາຕິ ອໂຍນິໂສ ອຸປ຺ປາທິຕານໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ປຏິເສວນນ຺ຕິ ເອວໍ ກຖິເຕນ, ເຕນ ວາ ປຈ຺ຈຍປຏິເສວເນນ ສງ຺ຂາຕພ຺ເພນ ກຖິຕພ຺ເພນ. ອຎ຺ຎໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສມີເປ ຠຓນໍ ສາມນ຺ຕຊປ຺ປິຕໍ. ອາ-ກາຣສ຺ສ ຣສ຺ສຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຏ຺ຐປນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຸຫນໍ ກຸໂຫ, ຕສ຺ສ ອຍນາ ປວຕ຺ຕິ ກຸຫາຍນາ, ກຸຫສ຺ສ ວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຍນາ ຄຕິ ກິຣິຍາ ກຸຫາຍນາ. ກຸເຫຕິ, ກຸເຫນ ວາ ອິໂຕຕິ ກຸຫິໂຕ, ກຸຫໂກ.