ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ.

ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄ ນິທານກຖາ

ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ໂຄ ນາມາຍໍ ຄນ຺ໂຖ ປິຏກຕ຺ຕຍສາຣຠູໂຕ ສກລໂລເກ ປຏິປຕ຺ຕິທີປກຄນ຺ຖານໍ ອຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ ເສຏ຺ໂຐ ປມຸໂຂ ປາໂມກ຺ໂຂ ອຸຕ຺ຕໂມ ປວໂຣ ຈາຕິ ວິຎ຺ຎູຫິ ປສຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ສງ຺ຄີຕິຕ຺ຕຍາຣູຬ຺ຫສ຺ສ ເຕປິຏກພຸທ຺ຘວຈນສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ສໍຂິປິຕ຺ວາ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປກາສິຕໍ ສຸວິສທຎ຺ຈ. ເອວໍ ປສຕ຺ຖສ຺ເສຕສ຺ສ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄສ຺ສ ນິທານກຖາຍປິ ຠວິຕພ຺ພເມວ. ຕສ຺ມາທານິ ຕມ຺ປກາສນຕ຺ຖມິທໍ ປຎ຺ຫກມ຺ມໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ໂສ ປເນສ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ໂຄ ເກນ ກໂຕ, ກທາ ກໂຕ, ກຕ຺ຖ ກໂຕ, ກສ຺ມາ ກໂຕ, ກິມຕ຺ຖໍ ກໂຕ, ກິໍ ນິສ຺ສາຍ ກໂຕ, ເກນ ປກາເຣນ ກໂຕ, ກິສ຺ສ ສກລໂລເກ ປຕ຺ຖໂຏ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເກນ ກໂຕຕິ ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘໂຆສຕ຺ເຖຣວເຣນ ເຕປິຏກສງ຺ຄຫຏ຺ຐກຖາກາເຣນ ກໂຕ.

ກທາ ກໂຕຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສກລໂລກນາຖສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕິກາລໂຕ ປຈ຺ຉາ ທສເມ ວສ຺ສສຕເກ (໙໗໓ -ພຸທ຺ຘວສ຺ເສ) ກໂຕ.

ກຕ຺ຖ ກໂຕຕິ ສີຫຬທີເປ ອນຸຣາຘປຸເຣ ມຫາວິຫາເຣ ກໂຕ.

ກສ຺ມາ ກໂຕຕິ ວິສຸທ຺ຘິກາມານໍ ສາຘຸຊນານໍ ຕທຘິຄມຸປາຍໍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິນຍໍ ຎາເປຕຸກາມຕາສງ຺ຂາເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສເຍນ ສຎ຺ໂຈທິຕຕ຺ຕາ, ສງ຺ຆປາລຕ຺ເຖເຣນ ຈ ອຊ຺ເຌສິຕຕ຺ຕາ ກໂຕ.

ເອຕ຺ຖ ປນ ຐຕ຺ວາ ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘໂຆສຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ກເຖຕພ຺ພາ, ສາ ຈ ມຫາວໍເສ (ຈູຬວໍໂສຕິປິ ໂວຫຣິເຕ ທຸຕິຍຠາເຄ) ສຕ຺ຕຕິໍສມປຣິຈ຺ເຉເທ ປນ຺ນຣສາຘິກທ຺ວິສຕຄາຖາໂຕ (໓໗, ໒໑໕) ປຏ຺ຐາຍ ພາຕ຺ຕິໍສາຍ ຄາຖາຫິ ປກາສິຕາເຍວ. ກຖໍ? –

ມຫາວໍສ-ພຸທ຺ຘໂຆສກຖາ

໒໑໕. ໂພຘິມຓ຺ຑສມີປມ຺ຫິ, ຊາໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມາຓໂວ;

ວິຊ຺ຊາ-ສິປ຺ປ-ກລາ-ເວທີ, ຕີສຸ ເວເທສຸ ປາຣຄູ.

໒໑໖. ສມ຺ມາ ວິຎ຺ຎາຕສມໂຍ, ສພ຺ພວາທວິສາຣໂທ;

ວາທຕ຺ຖີ ຊມ຺ພຸທີປມ຺ຫິ, ອາຫິຓ຺ຑນ຺ໂຕ ປວາທິໂກ.

໒໑໗. ວິຫາຣເມກ’ມາຄມ຺ມ, ຣຕ຺ຕິໍ ປາຕຎ຺ຊລີມຕໍ;

ປຣິວຕ຺ເຕຕິ ສມ຺ປຸຓ຺ຓ-ປທໍ ສຸປຣິມຓ຺ຑລໍ.

໒໑໘. ຕຕ຺ເຖໂກ ເຣວໂຕ ນາມ, ມຫາເຖໂຣ ວິຊານິຍ;

‘‘ມຫາປຎ຺ໂຎ ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ, ທເມຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ, ໂສ.

໒໑໙. ‘‘ໂກ ນຸ ຄທ຺ຣຠຣາເວນ, ວິຣວນ຺ໂຕ’’ຕິ ອພ຺ຣວິ;

‘‘ຄທ຺ຣຠານໍ ຣເວ ອຕ຺ຖໍ, ກິໍ ຊານາສີ’’ຕິ ອາຫ ຕໍ.

໒໒໐. ‘‘ອຫໍ ຊາເນ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ໂສ, ໂອຕາເຣສິ ສກໍ ມຕໍ;

ປຸຏ຺ຐໍ ປຸຏ຺ຐໍ ວິຍາກາສິ, ວິຣທ຺ຘມ຺ປິ ຈ ທສ຺ສຍິ.

໒໒໑. ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ ສກໍ ວາທ-ໂມຕາເຣຫີ’’ຕິ ໂຈທິໂຕ;

ປາຬິ’ມາຫາ’ຠິຘມ຺ມສ຺ສ, ອຕ຺ຖ’ມສ຺ສ ນ ໂສ’ຘິຄາ.

໒໒໒. ອາຫ‘‘ກສ຺ເສ’ສ ມນ຺ໂຕ’’ຕິ,‘‘ພຸທ຺ຘມນ຺ໂຕ’’ຕິ ໂສ’ພ຺ຣວິ;

‘‘ເທຫິ ເມຕໍ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຫິ, ‘‘ຄຓ຺ຫ ປພ຺ພຊ຺ຊ ຕໍ’’ອິຕິ.

໒໒໓. ມນ຺ຕຕ຺ຖີ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ໂສ, ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິ ປິຏກຕ຺ຕຍໍ;

ເອກາຍໂນ ອຍໍ ມຄ຺ໂຄ, ອິຕິ ປຈ຺ຉາ ຕ’ມຄ຺ຄຫິ.

໒໒໔. ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວິຍ ຄມ຺ຠີຣ-ໂຆສຕ຺ຕາ ນໍ ວິຍາກຣຸໍ;

ພຸທ຺ຘໂຆໂສຕິ ໂຆໂສ ຫິ, ພຸທ຺ໂຘ ວິຍ ມຫີຕເລ.

໒໒໕. ຕຕ຺ຖ ຎາໂຓທຍໍ [ຎາໂຓທຍໍ ນາມປກຣຓໍ ອິທານິ ກຸຫິຎ຺ຈິປິ ນ ທິສ຺ສຕິ;] ນາມ, ກຕ຺ວາ ປກຣຓໍ ຕທາ;

ຘມ຺ມສງ຺ຄຓິຍາກາສິ, ກຈ຺ຉໍ ໂສ ອຏ຺ຐສາລິນິໍ [ອິທານິ ທິສ຺ສມານາ ປນ ອຏ຺ຐສາລິນີ ສີຫຬທີປິກາເຍວ; ນ ຊມ຺ພຸທີປິກາ; ປຣໂຕ (໕໔-໕໕ ປິຏ຺ເຐສຸ) ເອສ ອາວິຠວິສ຺ສຕິ].

໒໒໖. ປຣິຕ຺ຕຏ຺ຐກຖຎ຺ເຈວ [ປຣິຕ຺ຕຏ຺ຐກຖນ຺ຕິ ປິຏກຕ຺ຕຍສ຺ສ ສງ຺ເຂປໂຕ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາຠູຕາ ຂຸທ຺ທກຏ຺ຐກຖາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ ຠເວສຸ], ກາຕຸໍ ອາຣຠິ ພຸທ຺ຘິມາ;

ຕໍ ທິສ຺ວາ ເຣວໂຕ ເຖໂຣ, ອິທໍ ວຈນມພ຺ຣວິ.

໒໒໗. ‘‘ປາຬິມຕ຺ຕໍ ອິຘານີຕໍ, ນຕ຺ຖິ ອຏ຺ຐກຖາ ອິຘ [ເອຕ຺ຖ ສຄີຠິຕ຺ຕຍາຣູຬ຺ຫາ ໂມຄ຺ຄລິປຸຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ ອຸຄ຺ຄຫິຕາ ສິສ຺ສານຸສິສ຺ສປຣມ຺ປຣາຕຕາ ມູລຏ຺ຐກຖາ ກສ຺ມາ ຊມ຺ພຸທີເປ ສພ຺ພໂສ ອນ຺ຕຣຫິຕາຕິ ວິມໍສິຕພ຺ພໍ];

ຕຖາຈຣິຍວາທາ ຈ, ຠິນ຺ນຣູປາ ນ ວິຊ຺ຊເຣ.

໒໒໘. ສີຫຬຏ຺ຐກຖາ ສຸທ຺ຘາ, ມຫິນ຺ເທນ ມຕີມຕາ;

ສງ຺ຄີຕິຕ຺ຕຍມາຣູຬ຺ຫໍ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘເທສິຕໍ.

໒໒໙. ສາຣິປຸຕ຺ຕາທິຄີຕຎ຺ຈ, ກຖາມຄ຺ຄໍ ສເມກ຺ຂິຍ;

ກຕາ ສີຫຬຠາສາຍ, ສີຫເຬສຸ ປວຕ຺ຕຕິ.

໒໓໐. ຕໍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຸຕ຺ວາ ຕ຺ວໍ, ມາຄຘານໍ ນິຣຸຕ຺ຕິຍາ;

ປຣິວຕ຺ເຕຫິ, ສາ ໂຫຕິ, ສພ຺ພໂລກຫິຕາວຫາ’’.

໒໓໑. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ປສນ຺ໂນ ໂສ, ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕໂຕ ອິມໍ;

ທີປໍ ອາຄາ ອິມສ຺ເສວ [ອິທສ຺ເສວາຕິ ອິມສ຺ເສວ ມຫານາມຣຎ຺ໂຎ ກາເລ ໙໕໓-໙໗໕ ພຸທ຺ຘວສ຺ເສ; ອຍຎ຺ຈ ວສ຺ສປຣິຈ຺ເຉໂທ ສີຫຬຣາຊວໍສໍ ນິສ຺ສາຍ ທສ຺ສິໂຕ; ຍຸໂຣປິຍວິຈກ຺ຂຓານໍ ປນ ມເຕນ ໙໔໑-໙໖໔ ພຸທ຺ຘວສ຺ເສ ອິຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ; ເອວມຸປຣິປິ;], ຣຎ຺ໂຎ ກາເລ ມຫາມຕິ.

໒໓໒. ມຫາວິຫາຣໍ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ, ວິຫາຣໍ ສພ຺ພສາຘຸນໍ;

ມຫາປຘານຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ສງ຺ຆປາລສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ.

໒໓໓. ສີຫຬຏ຺ຐກຖໍ ສຸຕ຺ວາ, ເຖຣວາທຎ຺ຈ ສພ຺ພໂສ;

‘‘ຘມ຺ມສ຺ສາມິສ຺ສ ເອໂສວ, ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ ນິຈ຺ຉິຍ.

໒໓໔. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆໍ ສມາເນຕ຺ວາ, ‘‘ກາຕຸໍ ອຏ຺ຐກຖໍ ມມ;

ໂປຕ຺ຖເກ ເທຖ ສພ຺ເພ’’ຕິ, ອາຫ, ວີມໍສິຕຸໍ ສ ຕໍ.

໒໓໕. ສງ຺ໂຆ ຄາຖາທ຺ວຍໍ ຕສ຺ສາ’ທາສິ ‘‘ສາມຕ຺ຖິຍໍ ຕວ;

ເອຕ຺ຖ ທສ຺ເສຫິ, ຕໍ ທິສ຺ວາ, ສພ຺ເພ ເທມາຕິ ໂປຕ຺ຖເກ’’ [໒໓໔-໕ ຄາຖາສຸ ອຍມຕ຺ຖໂຍຊນາ– ‘‘ຕຕ຺ຖ ມຫາວິຫາເຣ ສໍຆໍ ມຫາເນຕ຺ວາ ສໍຆ ສນ຺ນິປາຕໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອາຈຣິຍປຸພ຺ພທ຺ຘໂຆໂສ ເອວມາຫ ‘ອຏ຺ຐກຖໍ ກາຕຸໍ ສພ຺ເພ ປາຬິ-ອຏ຺ຐກຖາ-ໂປຕ຺ຖເກ ມມ ເທຖາ’ຕິ; ໂສ ສໍໂຆ ຕໍ ວີມໍສິຕຸໍ ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາຍໂຕ ‘ອນ຺ໂຕຊຏາ’ຕິອາທິກໍ ຈ ‘ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍາ’ຕິອາທິກໍ ຈາຕິ ຄາຖາທ຺ວຍໍ ຕສ຺ສ ອທາສິ ‘ເອຕ຺ຖ ຕວ ສາມຕ຺ຖິຍໍ ຎາຓປ຺ປຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ; ຕໍ ທິສ຺ວາ ສພ຺ເພ ໂປຕ຺ຖເກ ເທມາ’ຕິວຕ຺ວາ’’ຕິ; ອິມິນາ ປນ ອຍມຕ຺ຖາ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ ‘‘ອາຈຣິຍ ພຸທ຺ຘໂຆໂສ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຕເທວ ຄາຖາທ຺ວຍໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ, ກິຎ຺ຈິປິ ອຎ຺ຎໍ ໂປຕ຺ຖກໍ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ອກາສີ’’ຕິ; ຕສ຺ສ ປນຕ຺ຖສ຺ສ ຍຸຕ຺ຕາຍຸຕ຺ຕວິຈາຣຓາ ປຣໂຕ (໓໙-໔໙-ປິຏ຺ເຐສຸ) ອາຄມິສ຺ສຕິ].

໒໓໖. ປິຏກຕ຺ຕຍ’ເມຕ຺ເຖວ, ສທ຺ຘິໍ ອຏ຺ຐກຖາຍ ໂສ;

ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄໍ ນາມາ’ກາ, ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສມາສໂຕ.

໒໓໗. ຕໂຕ ສງ຺ຆໍ ສມູເຫຕ຺ວາ, ສມ຺ພຸທ຺ຘມຕໂກວິທໍ;

ມຫາໂພຘິສມີປມ຺ຫິ, ໂສ ຕໍ ວາເຈຕຸ ມາຣຠິ.

໒໓໘. ເທວຕາ ຕສ຺ສ ເນປຸຎ຺ຎໍ, ປກາເສຕຸໍ ມຫາຊເນ;

ຉາເທສຸໍ ໂປຕ຺ຖກໍ ໂສປິ, ທ຺ວຕ຺ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸມ຺ປິ ຕໍ ອກາ [໒໓໘ ຄາຖາຍ ອຍມຕ຺ໂຖ– ‘‘ເທວຕາ ຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘໂຆສສ຺ສ ເນປຸຎ຺ຎໍ ນິປຸຓຎ຺ຎາປ຺ປສາວໍ ມຫາຊນສ຺ສ ປກາເສຕຸໍ ເຕນ ລິຂິຕໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄໂປຕ຺ຖກໍ ຉາເທສຸໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອປສ຺ສິຍຠາວໍ ປາເປຕ຺ວາ ຐເປສຸໍ; ໂສປິ ພຸທ຺ຘໂຆໂສ ທຸຕິຍມ຺ປິ ຕໍ ລິຂິ, ຕມ຺ປິ ເທວຕາ ຉເທສຸໍ; ຕຕິຍມ຺ປິ ລິຂີ’’ຕິ; ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທ຺ວຕ຺ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸມ຺ປິ ຕໍ ອກາ’’ຕິ; ອິທເມວ ມຫາວໍສວຈນໍ ນິສ຺ສາຍ ວິຕ຺ຕາເຣຕ຺ວາ ກຖິຕາຍ ພຸທ຺ຘໂຆສຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນາມ ກຖາລ ເອກຣຕ຺ເຕເນວ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄສ຺ສ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸມ຺ປິ ລິຂິຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐາປິຕຠາໂວ ປກາສິໂຕ; ອີທິສີ ປນ ກຖາ ພຫູນໍ ວິມ຺ຫຍຊນນີປິ ປຣິກ຺ຂການໍ ສໍສຍຊນນີ ໂຫຕິ; ຕສ຺ມາ ອິມິສ຺ສາປິ ວິຈາຣຓາ ປຣໂຕ (໔໗-໘-ປິຏ຺ເຐສຸ) ທສ຺ສິຍິສ຺ສຕິ].

໒໓໙. ວາເຈຕຸໍ ຕຕິເຍ ວາເຣ, ໂປຕ຺ຖເກ ສມຸທາຫເຏ;

ໂປຕ຺ຖກທ຺ວຍ’ມຎ຺ຎມ຺ປິ, ສຓ຺ຐເປສຸໍ ຕຫິໍ ມຣູ.

໒໔໐. ວາຈຍິໍສຸ ຕທາ ຠິກ຺ຂູ, ໂປຕ຺ຖກຕ຺ຕຍ’ເມກໂຕ;

ຄນ຺ຖໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ວາປິ, ປຸພ຺ພາປຣວເສນ ວາ.

໒໔໑. ເຖຣວາເທຫິ ປາຬີຫິ, ປເທຫິ ພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ວາ;

ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕມຫູ ເນວ, ໂປຕ຺ຖເກສຸປິ ຕີສຸປິ.

໒໔໒. ອຖ ອຸຄ຺ໂຆສຍີ ສງ຺ໂຆ, ຕຸຏ຺ຐຫຏ຺ໂຐ ວິເສສໂຕ;

ນິສ຺ສໍສຍໍ’ສ ເມຕ຺ເຕຍ຺ໂຍ, ອິຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ.

໒໔໓. ສທ຺ຘິໍ ອຏ຺ຐກຖາຍາ’ທາ, ໂປຕ຺ຖເກ ປິຏກຕ຺ຕເຍ;

ຄນ຺ຖາກເຣ ວສນ຺ໂຕ ໂສ, ວິຫາເຣ ທູຣສງ຺ກເຣ.

໒໔໔. ປຣິວຕ຺ເຕສິ ສພ຺ພາປິ, ສີຫຬຏ຺ຐກຖາ ຕທາ;

ສພ຺ເພສໍ ມູລຠາສາຍ, ມາຄຘາຍ ນິຣຸຕ຺ຕິຍາ.

໒໔໕. ສຕ຺ຕານໍ ສພ຺ພຠາສານໍ, ສາ ອໂຫສິ ຫິຕາວຫາ;

ເຖຣິຍາຈຣິຍາ ສພ຺ເພ, ປາຬິໍ ວິຍ ຕ’ມຄ຺ຄຫຸໍ.

໒໔໖. ອຖ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ເຈສຸ, ຄເຕສຸ ປຣິນິຏ຺ຐິຕິໍ;

ວນ຺ທິຕຸໍ ໂສ ມຫາໂພຘິໍ, ຊມ຺ພຸທີປໍ ອຸປາຄມີ’’ຕິ [ໂສ ມຫາໂພຘິ ວນ຺ທິຕຸໍ ຊມ຺ພຸທີປໍ ອຸປາຄມີຕິ ອິທໍ ວຈນໍ ປຸຣິມວຈເນຫິ ອສໍສຏ຺ຐໍ ວິຍ ໂຫຕິ; ປຸພ຺ເພ ຫິ ‘‘ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘໂຆໂສ ໂພຘິມຓ຺ຑສມີເປ ຊາໂຕ’’ຕິ ຈ, ‘‘ສີຫຬທີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສີຫຬຏ຺ຐກຖາໂຍ ມາຄຘຠາສາຍ ປຣິວຕ຺ເຕຫີຕິ ຕສ຺ສາຈຣິເຍນ ເຣວຕຕ຺ເຖເຣນ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ; ຕສ຺ມາ ອິຘາປິ ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘໂຆສສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ ຕທນຸຣູປາ ‘‘ຕາ ຠາສາປຣິວຕ຺ຕິຕຏ຺ຐກຖາໂຍ ອາທາຍ ສາສນຸຊ຺ໂຊຕນຕ຺ຖໍ ຊມ຺ພຸທີປໍ ອຸປາຄມີ’’ຕິ ເອວມາທິນາ ສາສນຸຊ຺ໂຊຕນມູລິກາ ເອວ ຠວິຕຸໍ ອຣຫຕິ, ນ ປນ ມຫາໂພຘິວນ຺ທນມູລິກາຕິ].

ອຍຎ຺ຈ ປນ ມຫາວໍສກຖາ ໑໙໕໐ - ຂຣິສ຺ຕວສ຺ເສ ຫາພທມຫາວິຊ຺ຊາລຍມຸທ຺ທຓຍນ຺ເຕ ໂຣມກ຺ຂເຣນ ມຸທ຺ທິຕສ຺ສ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄໂປຕ຺ຖກສ຺ສ ປຸເຣຈາຣິກກຖາຍໍ ‘‘ອເນກາເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ ວິຈາເຣຕພ຺ພານີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມານນ຺ທໂກສມ຺ພີນາມເກນ ວິຈກ຺ຂເຓນ ວິຈາຣິຕາ. ຕເມຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕາຍຸຕ຺ຕວິຈິນນາຍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອນຸວິຈາຣຓມ຺ປິສ຺ສ ກຣິສ຺ສາມ.

ຊາຕິເທສວິຈາຣຓາ

໑. ຕຕ຺ຖ ຫິ ເຕນ ຘມ຺ມານນ຺ເທນ ‘‘ພຸທ຺ຘໂຆໂສ ໂພຘິມຓ຺ຑສມີເປ (ພຸທ຺ຘຄຍາຍໍ) ຊາໂຕຕິ ນ ຍຸຕ຺ຕເມຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍສາຘນຕ຺ຖາຍ ຈຕ຺ຕາຣິ ພ຺ຍຕິເຣກກາຣຓານິ ທສ຺ສິຕານິ. ກຖໍ?

(ກ) ‘‘ພຸທ຺ຘໂຆເສນ ປກາສິເຕສຸ ຕໍກາລິກວຕ຺ຖູສຸ ເອກມ຺ປິ ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ຍໍ ມຄເຘສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ປຐມໍ ກາຣຓໍ ທສ຺ສິຕໍ. ຕທກາຣຓເມວ. ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘໂຆສຕ຺ເຖໂຣ ຫິ ສງ຺ຄຫຏ຺ຐກຖາໂຍ ກໂຣນ຺ໂຕ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາໂຍເຍວ ສໍຂິປິຕ຺ວາ, ຠາສາປຣິວຕ຺ຕນມຕ຺ເຕນ ຈ ວິເສເສຕ຺ວາ ອກາສິ, ນ ປນ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ທິຏ຺ຐສຸຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ອາຈຣິເຍນ –

‘‘ສໍວຓ຺ຓນໍ ຕຎ຺ຈ ສມາຣຠນ຺ໂຕ,

ຕສ຺ສາ ມຫາອຏ຺ຐກຖໍ ສຣີຣໍ;

ກຕ຺ວາ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ຕເຖວ,

ກຸຣຸນ຺ທິນາມາທິສຸ ວິສ຺ສຸຕາສຸ.

ວິນິຈ຺ຉໂຍ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ໂຕ,

ໂຍ ຍຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອປຣິຈ຺ຈຊນ຺ໂຕ;

ອໂຖປິ ອນ຺ໂຕຄຘເຖຣວາທໍ,

ສໍວຓ຺ຓນໍ ສມ຺ມ ສມາຣຠິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ [ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ] ຈ.

‘‘ຕໂຕ ຈ ຠາສນ຺ຕຣເມວ ຫິຕ຺ວາ,

ວິຕ຺ຖາຣມຄ຺ຄຎ຺ຈ ສມາສຍິຕ຺ວາ;

ວິນິຈ຺ຉຍໍ ສພ຺ພມເສສຍິຕ຺ວາ,

ຕນ຺ຕິກ຺ກມໍ ກິຎ຺ຈິ ອໂວກ຺ກມິຕ຺ວາ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິການໍ ວຈນານມຕ຺ຖໍ,

ສຸຕ຺ຕານຸຣູປໍ ປຣິທີປຍນ຺ຕີ;

ຍສ຺ມາ ອຍໍ ເຫສ຺ສຕິ ວຓ຺ຓນາປິ,

ສກ຺ກຈ຺ຈ ຕສ຺ມາ ອນຸສິກ຺ຂິຕພ຺ພາ’’ຕິ [ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ] ຈ.

ຍເຖວ ຈ ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘໂຆເສນ ອຕ຺ຕໂນ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ຕໍກາລິການິ ມາຄຘິການິ ວຕ຺ຖູນິ ນ ປກາສິຕານິ, ຕເຖວ ສີຫຬິການິປິ ທກ຺ຂິຓອິນ຺ທິຍຣຏ຺ຐິການິປິ. ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ວສຠຣາຊກາລໂຕ (໖໐໙-໖໕໓ -ພຸທ຺ຘວສ຺ສ) ປຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖູນິ ທິຏ຺ຐານິ ຐເປຕ຺ວາ ມຫາເສນຣາຊວຕ຺ຖຸໍ [ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໓໖-໒໓໗], ອາຈຣິໂຍ ຈ ຕໂຕ ຕິສຕມຕ຺ຕວສ຺ເສຫິ ປຈ຺ຉາຕເຣ ມຫານາມຣຎ຺ໂຎ ກາເລ (໙໕໓-໙໗໕-ພຸ-ວ) ສີຫຬທີປມຸປາຄໂຕ. ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ຕໍກາລິກມາຄຘິກວຕ຺ຖູນໍ ອປ຺ປກາສນມຕ຺ເຕນ ນ ສກ຺ກາ ຕກ຺ກຕ຺ຕາ ນ ມາຄຘິໂກຕິ ຎາຕຸນ຺ຕິ.

[ຂ) ປຸນປິ ເຕນ ‘‘ສພ຺ເພສຸປິ ພຸທ຺ຘໂຆສຄນ຺ເຖສຸ ອຸຕ຺ຕຣອິນ຺ທິຍເທສາຍຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທິຏ຺ຐສ຺ສ ວິຍ ປກາສນໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ທຸຕິຍໍ ກາຣຓໍ ທສ຺ສິຕໍ. ຕສ຺ສປິ ອກາຣຓຠາໂວ ປຸຣິມວຈເນເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອປິຈ ສາຣຕ຺ຖປ຺ປກາສິນິຍາ ນາມ ສໍຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐກຖາຍໍ, ສຸມງ຺ຄລວິລາສິນິຍາ ນາມ ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕສໍວຓ຺ຓນາຍປິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ຫິ –

‘‘ຍເຖວ ຫິ ກລມ຺ພນທີຕີຣໂຕ ຣາຊມາຕຸວິຫາຣທ຺ວາເຣນ ຖູປາຣາມໍ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຫິຣຎ຺ຎວຕິກາຍ ນາມ ນທິຍາ ປາຣິມຕີຣໂຕ ສາລວນໍ ອຸຍ຺ຍານໍ. ຍຖາ ອນຸຣາຘປຸຣສ຺ສ ຖູປາຣາໂມ, ເອວໍ ຕໍ ກຸສິນາຣາຍ ໂຫຕິ. ຖູປາຣາມໂຕ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາເຣນ ນຄຣໍ ປວິສນມຄ຺ໂຄ ປາຈີນມຸໂຂ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕເຣນ ນິວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ອຸຍ຺ຍານໂຕ ສາລປນ຺ຕິ ປາຈີນມຸຂາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕເຣນ ນິວຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ອຸປວຕ຺ຕນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ [ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໑໘໖; ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໙໘] –

ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທິຏ຺ຐສ຺ສ ວິຍ ປກາສນມ຺ປິ ທິສ຺ສເຕວ. ຕມ຺ປິ ປນ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາຫິ ຠາສາປຣິວຕ຺ຕນມຕ຺ຕເມວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ຕາທິສາຍ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາຍ ມຫາມຫິນ຺ທຕ຺ເຖຣກາລໂຕເຍວ ປຠຸຕິ ວຸຕ຺ຕາຍ ເອວ ຠວິຕພ຺ພຕ຺ຕາຕິ.

[ຄ) ປຸນປິ ເຕນ ‘‘ອຸຓ຺ຫສ຺ສາຕິ ອຄ຺ຄິສນ຺ຕາປສ຺ສ, ຕສ຺ສ ວນທາຫາທີສຸ ສມ຺ຠໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (໑, ໓໐-ປິຏ຺ເຐ) ວຸຕ຺ຕສໍວຓ຺ຓນໍ ປກາເສຕ຺ວາ ‘‘ຕສ຺ສາ ປນສ຺ສ ອວຫສນີຍຠາໂວ ປາກໂຏເຍວາ’’ຕິ ຈ ຫີເຬຕ຺ວາ ‘‘ອິນ຺ທິຍຣຏ຺ເຐ ປນ ອຸຕ຺ຕຣເທເສສຸ ຄິມ຺ຫກາເລ ວຕ຺ຖຈ຺ຉາທນຣຫິຕາ ມານຸສກາຍຈ຺ຉວິ ສູຣິຍສນ຺ຕາເປນ ເອກໍສໂຕ ທຍ຺ຫຕິ, ຕໍ ນ ຊານນ຺ຕິ ທກ຺ຂິຓອິນ຺ທິຍເທສິກາ’’ຕິ ຕຕິຍໍ ກາຣຓໍ ທຬ຺ຫຕຣຠາເວນ ທສ຺ສິຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປນ ຍທິ ‘‘ສູຣິຍສນ຺ຕາເປນ ເອກໍສໂຕ ທຍ຺ຫຕີ’’ຕິ ເອຕໍ ອຸຊຸກໂຕ ສູຣິຍຣສ຺ມິສນ຺ຕາເປເນວ ທຑ຺ຒຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ເອວໍ ສຕິ ຑໍສມກສວາຕາຕປສຣີສປສມ຺ຜສ຺ສານນ຺ຕິ ປເທ ອາຕປສທ຺ເທນ ສມານຕ຺ຖຕ຺ຕາ ນ ຍຸຕ຺ຕເມວ. ຍທິ ປນ ສູຣິຍສນ຺ຕາປສຎ຺ຊາເຕນ ອຸຓ຺ຫອຸຕຸນາ ທຑ຺ຒຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ເອວໍ ສຕິ ອຸຕ຺ຕຣອິນ຺ທິຍເທເສສຸ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຈ ຕາທິເສສຸ ອຕິອຸຓ຺ຫຏ຺ຐາເນສຸ ສູຣິຍສນ຺ຕາປສຎ຺ຊາຕສ຺ສ ອຸຓ຺ຫອຸຕຸໂນ ປຏິຆາຕາຍ ຈີວຣໍ ເສນາສນຎ຺ຈ ປຏິເສວີຍຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ນ ນ ຍຸຕ຺ໂຕ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ວິນຍຏ຺ຐກຖາຍໍ (໓, ໕໘)

‘‘ສີຕໍ ອຸຓ຺ຫນ຺ຕິ ອຸຕຸວິສຠາຄວເສນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ສາ ປນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ປທຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາ ໂປຣາຓສຸຕ຺ຕນ຺ຕຏ຺ຐກຖາຫິ ອາຄຕາ ຠເວຍ຺ຍ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ນາມ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ ສພ຺ພາສວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ (໑, ໕໘) ‘‘ອຸຓ຺ຫນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ອຄ຺ຄິສນ຺ຕາໂປວ ເວທິຕພ຺ໂພ, ສູຣິຍສນ຺ຕາປວເສນ ປເນຕໍ ວຕ຺ຖຸ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສຈາຍມຕ຺ໂຖ ອາຈຣິເຍນ ອຕ຺ຕໂນ ມຕິວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ ອສ຺ສ, ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕຠາວຎ຺ຈ ຕສ຺ສາ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາຍ ອຕ຺ຕໂນ ມຕິຠາວຎ຺ຈ ຍຸຕ຺ຕຠາວຎ຺ຈ ປກາເສຍ຺ຍ. ອາຈຣິໂຍ ຫິ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາສຸ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຖໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຕາທິສໍ ຎາປກວຈນມ຺ປິ ປກາເສຕິເຍວ, ຍຖາ ສຸມງ຺ຄລວິລາສິນິຍໍ (໑, ໗໒) ‘‘ເອຕ຺ຖ ອາຓຕ຺ຕິຍນິສ຺ສຄ຺ຄິຍຖາວຣາປິ ປໂຍຄາ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ອນາຄຕຕ຺ຕາ ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຈນໍ, ຍຖາ ຈ ປປຎ຺ຈສູທນິຍໍ (໑, ໓໐) ‘‘ອວິຈາຣິຕເມຕໍ ໂປຣາເຓຫິ, ອຍໍ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ມຕີ’’ຕິ ວຈນໍ. ນ ເຈຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິປິ ຎາປກວຈນໍ ປກາສິຕໍ. ຕສ຺ມາ ‘‘ຍເທຕໍ ‘ອຸຓ຺ຫສ຺ສາຕິ ອຄ຺ຄິສນ຺ຕາປສ຺ສາ’ຕິ ຈ, ‘ອຸຓ຺ຫນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ອຄ຺ຄິສນ຺ຕາໂປວ ເວທິຕພ຺ໂພ’ຕິ ຈ ວຈນໍ, ເອຕໍ ໂປຣາຓສຸຕ຺ຕນ຺ຕຏ຺ຐກຖາວຈນ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

(ຆ) ປຸນປິ ເຕນ ‘‘ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ນາມ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍໍ ໂຄປາລກສຸຕ຺ຕໍ ສໍວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ [ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໓໕໐] ພຸທ຺ຘໂຆໂສ ‘ມຄຘວິເທຫຣຏ຺ຐານໍ ອນ຺ຕເຣ ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ມຊ຺ເຌ ວາລຸກຕ຺ຖລທີປກາ ອຕ຺ຖີ’ຕິ ສທ຺ທຫຕິ ມຎ຺ເຎ. ພຸທ຺ຘໂຆເສນ ປນ ທິຏ຺ຐຄງ຺ຄາ ສີຫຬທີເປ ມຫາເວລິຄງ຺ຄາເຍວ, ນ ປນ ອິນ຺ທິຍຣຏ຺ຐິການໍ ເສຏ຺ຐສມ຺ມຕາ ມຫາຄງ຺ຄາຕິ ປາກໂຏເຍວາຍມຕ຺ໂຖ’’ຕິ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ກາຣຓໍ ທສ຺ສິຕໍ. ຕໍ ປນ ອິທານິ ມຫາຄງ຺ຄາຍ ມຊ຺ເຌ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ຕາທິສໍ ທີປກໍ ອທິສ຺ວາ ‘‘ປຸພ຺ເພປິ ເອວເມວ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອກໍສໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕວຈນມຕ຺ຕເມວ. ນທິໂຍ ປນ ສພ຺ພທາປິ ເຕເນວາກາເຣນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ນ ສກ຺ກາ ຄເຫຕຸນ຺ຕິ ປາກໂຏເຍວາຍມຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ປຸພ຺ເພ ຕສ຺ສ ໂຄປາລສ຺ສ ກາເລ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ມຊ຺ເຌ ຄງ຺ຄາຍ ຕາທິສາ ທີປກາ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ອເຫສຸໍ, ຕເຖວ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາສຸ ເອສ ອຕ຺ໂຖ ສໍວຓ຺ຓິໂຕ, ຕເທວ ຈ ວຈນໍ ອາຈຣິເຍນ ຠາສາປຣິວຕ຺ຕນໍ ກຕ຺ວາ ປກາສິຕນ຺ຕິ ເອວເມວ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາ ຕມ຺ປິ ອກາຣຓເມວາຕິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸລວິຈາຣຓາ

໒. ອຖ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓມາຓໂວ’’ຕິ ປທມ຺ປິ ເຕນ ເອວໍ ວິຈາຣິຕໍ –

(ກ) ‘‘ພຸທ຺ຘໂຆໂສ ‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸລຊາໂຕ’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ຄເຫຕຸໍ. ກສ຺ມາ ເວທກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວຊ຺ຊຕນາ ສພ຺ເພປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓສ຺ຍ ມຸຂມາສີທິ, ພາຫູ ຣາຊນ຺ຍ? ກຕ?;

ອູຣູ ຕທສ຺ຍ ຍທ ວຄ຺ຍ?, ປທ຺ຠ຺ຍາໍ ຄູທ຺ໂຣ ອຊາຍຕາ’’ຕິ [ອິຣຸເວທ, ໑໐-ມຓ຺ຑລ, ໙໐; ຕຖາ ອຖວ ໖ ເວທ ໑໙, ໖, ໖].

ອິມໍ ປຸຣິສສຸຕ຺ຕໍ ນາມ ມນ຺ຕໍ ຊານນ຺ຕີຕິ ສທ຺ທຫິຍາ.

ອຍໍ ປນສ຺ສາ ອຕ຺ໂຖ – ‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອສ຺ສ (ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ) ມຸຂໍ ອາສິ. ພາຫູ ຣາຊຎ຺ໂຎ ກໂຕ, ຂຕ຺ຕິຍາ ອສ຺ສ ພາຫູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂຍ ເວສ຺ໂສ, ໂສ ອສ຺ສ ອູຣູ. ສຸທ຺ໂທ ອສ຺ສ ປາເທຫິ ອຊາຍີ’ຕິ.

ພຸທ຺ຘໂຆໂສ ປນ ‘ປຓ຺ຑິຕພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’ຕິ ຎາໂຕປິ ຕໍ ຄາຖໍ ນ ອຎ຺ຎາສິ. ຕຖາ ຫິ ເຕນ ພນ຺ຘຸປາທາປຈ຺ຈາຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາຍໍ ‘ເຕສໍ ກິຣ ອຍໍ ລທ຺ຘິ – ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ມຸຂໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ, ຂຕ຺ຕິຍາ ອຸຣໂຕ, ເວສ຺ສາ ນາຠິໂຕ, ສຸທ຺ທາ ຊາຓຸໂຕ, ສມຓາ ປິຏ຺ຐິປາທໂຕ’ຕິ [ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໖໓; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໕໐໘] ຕິສ຺ສາ ເວທຄາຖາຍ ອສມານຕ຺ໂຖ ວຓ຺ຓິໂຕ’’ຕິ.

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອນຸວິຈາຣຓາ – ຍທິ ຈ ຕໍກາລິການມ຺ປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ລທ຺ຘິ ຕເຖວ ຠເວຍ຺ຍ ຍຖາ ເອຕິສ຺ສໍ ຄາຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕາ, ສາ ຈຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ມຕິມຕ຺ຕາ. ເອວໍ ສຕິ ສາ ວິຈາຣຓາ ຍຸຕ຺ຕາ ຠເວຍ຺ຍ. ເອຕິສ຺ສໍ ປນ ຄາຖາຍໍ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓສ຺ຍ ມຸຂມາສີທິ’’ຕິ ປຐມປາເທນ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ມຸຂໂຕ ຊາຕາ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ ອຸຊຸກໂຕ ນ ລພ຺ຠຕິ. ພຸທ຺ຘກາເລ ປນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ລທ຺ຘິ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ມຸຂໂຕ ຊາຕາ’’ຕິ ເອວເມວ ອໂຫສີຕິ ປາກໂຏເຍວາຍມຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ຫິ ທີຆນິກາເຍ ປາຖິກວຄ຺ເຄ ອຄ຺ຄຎ຺ຎສຸຕ຺ເຕ (໓, ໖໗) –

‘‘ທິສ຺ສນ຺ຕິ ໂຂ ປນ ວາເສຏ຺ຐ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໂຍ ອຸຕຸນິໂຍປິ ຄພ຺ຠິນິໂຍປິ ວິຊາຍມານາປິ ປາຍມານາປິ. ເຕ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ໐ ໂຍນິຊາວ ສມານາ ເອວມາຫໍສຸ – ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ເສຏ຺ໂຐ ວຓ຺ໂຓ, ຫີນາ ອຎ຺ເຎ ວຓ຺ຓາ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ສຸກ຺ໂກ ວຓ຺ໂຓ, ກຓ຺ຫາ ອຎ຺ເຎ ວຓ຺ຓາ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາວ ສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ໂນ ອພ຺ຣາຫ຺ມຓາ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາວ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ປຸຕ຺ຕາ ໂອຣສາ ມຸຂໂຕ ຊາຕາ ພ຺ຣຫ຺ມຊາ ພ຺ຣຫ຺ມນິມ຺ມິຕາ ພ຺ຣຫ຺ມທາຍາທາຕິ. ເຕ ພ຺ຣຫ຺ມານຎ຺ເຈວ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ, ມຸສາ ຈ ຠາສນ຺ຕິ, ພຫຸຎ຺ຈ ອປຸຎ຺ຎໍ ປສວນ຺ຕີ’’ຕິ –

ຠຄວຕາ ມຫາກາຣຸຓິເກນ ວາເສຏ຺ຐຠາຣທ຺ວາຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມາຓວການໍ ຠາສິຕໍ, ເຕຫິ ຈ ຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕໍ. ເຕ ປນ ທ຺ເວປິ ມາຓວກາ ຊາຕິວເສນ ປຣິສຸທ຺ຘພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເຈວ ໂຫນ຺ຕິ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ເວທານໍ ປາຣຄຸໂນ ຈ. ຕສ຺ມາ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ມຸຂໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ’’ຕິ ວຈນສ຺ສ ຕໍກາລິການໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ລທ຺ຘິວເສນ ວຸຕ຺ຕຠາໂວ ປາກໂຏເຍວ. ຍຖາ ເຈຕໍ, ເອວໍ ‘‘ຂຕ຺ຕິຍາ ອຸຣໂຕ, ເວສ຺ສາ ນາຠິໂຕ, ສຸທ຺ທາ ຊາຓຸໂຕ, ສມຓາ ປິຏ຺ຐິປາທໂຕ’’ຕິ ວຈນມ຺ປິ ‘‘ຕໍກາລິກພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ລທ຺ຘິຎ຺ຎູຫິ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘໂຆເສນ ຕໍ ສພ຺ພໍ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາໂຕ ຠາສາປຣິວຕ຺ຕນມຕ຺ເຕນ ວິເສເສຕ຺ວາ ປກາສິຕໍ ຠເວຍ຺ຍ. ຕສ຺ມາ ຕາຍປິ ເວທຄາຖາຍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອພ຺ຣາຫ຺ມຓຠາວສາຘນໍ ອນຸປປນ຺ນເມວາຕິ.

(ຂ) ປຸນປິ ເຕນ ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘໂຆສຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອພ຺ຣາຫ຺ມຓຠາວສາຘນຕ຺ຖໍ ທຸຕິຍມ຺ປິ ກາຣຓໍ ເອວມາຫຏໍ –

‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄນ຺ເຖສຸ ຄພ຺ຠຆາຕວາຈກໍ ຠ຺ຣູນຫາຕິ ປທໍ ປາຬິຍໍ ຠູນຫຸ (ຠູນຫໂນ) ອິຕິ ທິສ຺ສຕິ. ມາຄຓ຺ຑິຍສຸຕ຺ເຕ ຠຣິຍາຍ ເມຖຸນສໍວາສາຠາເວນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫຄພ຺ຠສ຺ສ ນາສກຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ມາຄຓ຺ຑິໂຍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ‘ຠູນຫຸ (ຠູນຫໂນ) ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ [ມ. ນິ. ໒.໒໐໗ ອາທໂຍ] ອາຫ. ຕໍ ພຸທ຺ຘໂຆໂສ ນ ຊານາຕີຕິ ປາກໂຏເຍວ ຕທຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາຍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ເຕນ ຠູນຫຸໂນຕິ (ຠູນຫນສ຺ສາ) ປທໍ ‘ຫຕວຑ຺ຒິໂນ ມຣິຍາທກາຣກສ຺ສາ’ຕິ [ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໐໗] ວຓ຺ຓິຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕມ຺ປິ ອຍຸຕ຺ຕເມວ. ນ ຫິ ມາຄຓ຺ຑິເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຣມ຺ມຓາປຣິໂຠຄມຕ຺ຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ຠູນຫຸຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ, ອຖ ໂຂ ຉນ຺ນມ຺ປິ ໂລກາມິສາຣມ຺ມຓານໍ ອປຣິໂຠຄໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ສຸຕ຺ເຕ –

‘‘ຈກ຺ຂຸໍ ໂຂ ມາຄຓ຺ຑິຍ ຣູປາຣາມໍ ຣູປຣຕໍ ຣູປສມ຺ມຸທິຕໍ, ຕໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ທນ຺ຕໍ ຄຸຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂິຕໍ ສໍວຸຕໍ, ຕສ຺ສ ຈ ສໍວຣາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ອິທໍ ນຸ ເຕ ເອຕໍ ມາຄຓ຺ຑິຍ ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ ‘ຠູນຫຸ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ. ເອຕເທວ ໂຂ ປນ ເມ ໂຠ ໂຄຕມ ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ ‘ຠູນຫຸ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ, ເອວຎ຺ຫິ ໂນ ສຸຕ຺ເຕ ໂອຈຣຕີຕິ…ເປ… ມໂນ ໂຂ ມາຄຓ຺ຑິຍ ຘມ຺ມາຣາໂມ ຘມ຺ມຣໂຕ ຘມ຺ມສມ຺ມຸທິໂຕ, ໂສ ຕຖາຄຕສ຺ສ ທນ຺ໂຕ ຄຸຕ຺ໂຕ ຣກ຺ຂິໂຕ ສໍວຸໂຕ, ຕສ຺ສ ຈ ສໍວຣາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ອິທໍ ນຸ ເຕ ເອຕໍ ມາຄຓ຺ຑິຍ ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ ‘ຠູນຫຸ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ. ເອຕເທວ ໂຂ ປນ ເມ ໂຠ ໂຄຕມ ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ ‘ຠູນຫຸ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ, ເອວຎ຺ຫິ ໂນ ສຸຕ຺ເຕ ໂອຈຣຕີ’’ຕິ [ມ. ນິ. ໒.໒໐໗ ອາທໂຍ].

ເອວໍ ຠຄວໂຕ ຈ ອນຸໂຍໂຄ ມາຄຓ຺ຑິຍສ຺ສ ຈ ປຏິຎ຺ຎາ ອາຄຕາ.

ເອຕ຺ຖ ຫິ ເມຖຸນປ຺ປຏິເສວນວເສນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຣມ຺ມຓປຣິໂຠຄເຫຕຸ ເອວ ຄພ຺ຠປຕິຏ຺ຐານໍ ສມ຺ຠວຕີຕິ ຕທປຣິໂຠຄເມວ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຠູນຫູ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ອຣຫຕິ, ຕທຎ຺ເຎສໍ ປນ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓານໍ, ຕຕ຺ຖາປິ ວິເສສໂຕ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓສ຺ສ ສຸທ຺ຘມໂນວິຎ຺ຎາເຓນ ປຣິໂຠຄເຫຕຸ ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈິ ຄພ຺ຠປຕິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເຕສໍ ອປຣິໂຠຄໍ ສນ຺ຘາຍ ຠູນຫູຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ອຣຫຕິເຍວ, ມາຄຓ຺ຑິເຍນ ປນ ສພ຺ພານິປິ ຕານິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕຠາໂວ ປຏິຎ຺ຎາໂຕ, ກາຣຓຎ຺ຈສ຺ສ ທສ຺ສິຕໍ ‘‘ເອວຎ຺ຫິ ໂນ ສຸຕ຺ເຕ ໂອຈຣຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ກິຎ຺ຈາປິ ທານິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄນ຺ເຖສຸ ຠູນຫຸ- (ຠ຺ຣູນຫາ) ສທ຺ໂທ ຄພ຺ຠຆາຕນຕ຺ເຖ ທິສ຺ສຕິ, ມາຄຓ຺ຑິຍສຸຕ຺ເຕ ປເນໂສ ອຕ຺ໂຖ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ອາຈຣິເຍນ ‘‘ຫຕວຑ຺ຒິ ມຣິຍາທກາຣໂກ’’ຕິ ອຍເມວຕ຺ໂຖ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາຍ ຠາສາປຣິວຕ຺ຕນວເສນ ປກາສິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

(ຄ) ປຸນປິ ເຕນ ‘‘ອິທມ຺ປນ ພຸທ຺ຘໂຆສສ຺ສ ອພ຺ຣາຫ຺ມຓຠາວສາຘກໍ ປຈ຺ຉິມກາຣຓໍ, ໂສ ຫິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ສີລນິທ຺ເທເສ (໑, ໓໑) ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ປຣິຫາສໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘ເອວໍ ອິມິນາ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິເສວເນນ ປຸຣາຓຎ຺ຈ ຊິຆຈ຺ຉາເວທນໍ ປຏິຫງ຺ຂາມິ, ນວຎ຺ຈ ເວທນໍ ອປຣິມິຕໂຠຊນປຈ຺ຈຍໍ ອາຫຣຫຕ຺ຖກ ອລໍສາຏກ ຕຕ຺ຣວຏ຺ຏກ ກາກມາສກ ຠຸຕ຺ຕວມິຕກພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ວິຍ ນ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມີຕິ ປຏິເສວຕີ’ຕິ ອາຫ. ອິທໍ ປນ ເອກສ຺ສ ຠິນ຺ນພ຺ຣາຫ຺ມຓລທ຺ຘິກສ຺ສາປິ ວຈນໍ ສິຍາຕິ ຕເທວ ທຬ຺ຫກາຣຓໍ ກຕ຺ວາ ນ ສກ຺ກາ ‘ພຸທ຺ຘໂຆໂສ ອພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’ຕິ ວຕ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ຕຕິຍໍ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ປນ ອຕິສໍເວຊນີຍວຈນເມວ. ນ ເຫຕໍ ອາຈຣິເຍນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ປຣິຫາສໍ ກາຕຸກາເມນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຈ ຕໍ ປຣິຫາສວຈເນນ ສໍໂຍເຊຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ຍຖາຠູຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ໂອວາທານຸສາສນິທານວເສນ ວຕ຺ຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ, ຕຖາເຍວ ຈ ອາຈຣິເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ເຍ ໂລເກ ປຣທຕ຺ຕູປຊີວິໂນ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ອຎ຺ເຎ ວາປິ ຈ ປຸຄ຺ຄລາ, ເຕ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓຣຫິຕາ ອສໍວເຣ ຐິຕາ ກທາຈິ ອຕິປຓີຕໍ ຣສໍ ປຫູຕໍ ລທ຺ຘາ ອປຣິມິຕມ຺ປິ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ວິເສສໂຕ ປນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ໂລກິກວຕ຺ຖຸວເສນ ຈ, ຊາຕກາທິສາສນິກວຕ຺ຖຸວເສນ ຈ ຕາທິສາ ອເຫສຸນ຺ຕິ ປາກຏາ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ໂລເກ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ເສຫິ ວາ ວສ຺ສໂກຏີຫິ ວາ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນທ຺ຘາເນ ໂກ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ເນທິສາ ຠູຕປຸພ຺ພາ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕາທິເສຫິ ວິຍ ນ ອປຣິມິຕໂຠຊເນຫິ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂອວາທານຸສາສນິທານວເສເນວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕເທວໍ ອຕ຺ຖສໍຫິຕມ຺ປິ ສມານໍ ອໂຍນິໂສມນສິກໂຣໂຕ ອນຕ຺ຖເມວ ຊາຕໍ, ຍຖາ ສຠຣິຍສ຺ສ ມາຄຓ຺ຑິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອນາຄາມິມຄ຺ຄຜລຕ຺ຖາຍປິ ເທສິຕາ ຄາຖາ [ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໑.ສາມາວຕີວຕ຺ຖຸ] ເຕສໍ ຘີຕຸຍາ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີຕິ ສໍເວໂຄເຍເວຕ຺ຖ ພ຺ຣູເຫຕພ຺ໂພຕິ.

ປຕຎ຺ຊລິວາທວິຈາຣຓາ

໓. ອຖ ເຕນ ‘‘ປາຕຎ຺ຊລີມຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕີ’’ຕິ ວຈນມ຺ປິ ເອວໍ ວິຈາຣິຕໍ.

(ກ) ‘‘ພຸທ຺ຘໂຆໂສ ປຕຎ຺ຊລິສ຺ສ ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ວາ ອຸຕ຺ຕຣອິນ຺ທິຍຣຏ຺ຐິການໍ ວາທໍ ອປ຺ປກເມວ ອຎ຺ຎາສິ. ປຕຎ຺ຊລິວາເທສຸ ຫິ ອຓິມາ ລຆິມາຕິ ອິທເມວ ທ຺ວຍໍ ທສ຺ເສສິ [ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໔໔] ຕຕຸຕ຺ຕຣິ ໂຍຄສຸຕ຺ຕໍ ອຊານນ຺ໂຕ, ປຕຎ຺ຊລິວາທສ຺ສ ຈ ຕຸເລຕ຺ວາ ທີປນາ ຕສ຺ສ ຄນ຺ເຖສຸ ນ ທິສ຺ສຕິ, ປຕຎ຺ຊລິນາ ກຕປກຣຓຎ຺ຈ ປຕຎ຺ຊລີຕິ ນາມມຕ຺ຕມ຺ປິ ຈ ຕຕ຺ຖ ທີປິຕໍ ນຕ຺ຖິ. ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ປນ ປຎ຺ຎາຠູມິນິທ຺ເທເສ ‘ປກຕິວາທີນໍ ປກຕິ ວິຍາ’ຕິ [ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໕໘໔] ປກຕິວາທ (ສໍຂ຺ຍາວາທ) ນາມມຕ຺ຕໍ ປກາສິຕໍ, ຕຕ຺ເຖວ ຈ ‘ປຏິຎ຺ຎາ ເຫຕູຕິອາທີສຸ ຫິ ໂລເກ ວຈນາວຍໂວ ເຫຕູຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’ຕິ [ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໕໙໕] ອຸທາຫຣິຕໍ, ເຕນ ຎາຍຕິ ‘ພຸທ຺ຘໂຆໂສ ອິນ຺ທິຍຕກ຺ກນຍທີປເກ ຎາຍຄນ຺ຖສ຺ມິໍ ກິຎ຺ຈິ ມູລຠາຄມຕ຺ຕໍ ອປຣິປຸຓ຺ຓໍ ຊານາຕີ’ຕິ’’.

ຕໍ ປນ ສພ຺ພມ຺ປິ ເກວລໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂຓມຕ຺ຕເມວ. ອຕິຄມ຺ຠີຣສ຺ສ ຫິ ອຕິຄຣຸກາຕພ຺ພສ຺ສ ສຸປຣິສຸທ຺ຘສ຺ສ ປິຏກຕ຺ຕຍສ຺ສ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ສຸປຣິສຸທ຺ໂຘເຍວ ປາຬິນໂຍ ຈ ອຏ຺ຐກຖານໂຍ ຈ ໂປຣາຓເຖຣວາທາ ຈາຕິ ອີທິສາເຍວ ອຕ຺ຖາ ປກາເສຕພ຺ພາ, ຍໍ ວາ ປນ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາຍ ອຸປກາຣກໍ ສທ຺ທວິນິຈ຺ຉຍປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ໂລກິຍຄນ຺ຖວຈນໍ, ຕເທວ ຈ ຍຖາຣຫໍ ປກາເສຕພ຺ພໍ, ນ ປນ ອນຸປກາຣານິປິ ຕໍຕໍຄນ຺ຖຕກ຺ກຕ຺ຕຸນາມານິ ຈ, ເຕຫິ ວຸຕ຺ຕວຈນານິ ຈ ພຫູນິ, ນ ຈ ເຕສໍ ອປ຺ປກາສເນນ ‘‘ນ ເຕ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິໂຍ ຊານາຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ຍທິ ຫິ ຍໍ ຍໍ ໂລກິຍຄນ຺ຖໍ ອຕ຺ຕນາ ຊານາຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ອນຸປກາຣມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ອຏ຺ຐກຖາຍມາເນຕ຺ວາ ປກາເສຍ຺ຍ, ອຕິວິຕ຺ຖາຣາ ຈ ສາ ຠເວຍ຺ຍ ອປຣິສຸທ຺ຘາ ຈ ອສມ຺ມານິຕາ ຈ ສາສນິກວິຎ຺ຎູຫີຕິ ອາຈຣິເຍນ ປຕຎ຺ຊລິວາທາທໂຍ ນ ວິຕ຺ຖາເຣນ ປກາສິຕາຕິ ຎາຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ເຍຫິ ເຍຫິ ໂລກິຍຄນ຺ເຖຫິ ກິຎ຺ຈິ ກິຎ຺ຈິ ອາຈຣິເຍນ ອາເນຕ຺ວາ ປກາສິຕໍ, ເຕ ເຕ ຈ ຄນ຺ຖາ, ອຎ຺ເຎປິ ຈ ຕາທິສາ ອາຈຣິເຍນ ຎາຕາຕ຺ເວວ ຊານິຕພ຺ພາ ວິຎ຺ຎູຫິ, ຍຖາ ສມຸທ຺ທສ຺ສ ເອກເທສໍ ທິສ຺ວາ ສພ຺ໂພປິ ສມຸທ຺ໂທ ເອທິໂສຕິ ຎາຍຕິ. ອາຈຣິໂຍ ປນ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ເວທປຏິສໍຍຸຕ຺ຕວຈນານິ ອາຄຕານິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ເວທຄນ຺ເຖຫິປິ ກິຎ຺ຈິ ກິຎ຺ຈິ ອາເນຕ຺ວາ ປກາເສສິເຍວ. ຕຖາ ຫິ ອາຈຣິເຍນ ສຸມງ຺ຄລວິລາສິນິຍໍ ນາມ ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍໍ –

‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານນ຺ຕິ ອິຣຸເວທຍຊຸເວທສາມເວທານ’’ນ຺ຕິ [ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໕໖] ຈ,

‘‘ອິຕິຫາສປຎ຺ຈມານນ຺ຕິ ອຖພ຺ພຓເວທໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ກຕ຺ວາ ອິຕິຫ ອາສ ອິຕິຫ ອາສາຕິ ອີທິສວຈນປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ປຸຣາຓກຖາສງ຺ຂາໂຕ ອິຕິຫາໂສ ປຎ຺ຈໂມ ເອເຕສນ຺ຕິ ອິຕິຫາສປຎ຺ຈມາ, ເຕສໍ ອິຕິຫາສປຎ຺ຈມານໍ ເວທານ’’ນ຺ຕິ [ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໕໖] ຈ,

‘‘ຍິຏ຺ຐໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ມຫາຍາໂຄ’’ຕິ [ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໗໐-໑໗໒] ຈ,

‘‘ອຄ຺ຄິໂຫມນ຺ຕິ ເອວຣູເປນ ທາຣຸນາ ເອວໍ ຫຸເຕ ອິທໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຄ຺ຄິຊຸຫນໍ. ທພ຺ພິໂຫມາທີນິປິ ອຄ຺ຄິໂຫມາເນວ, ເອວຣູປາຍ ທພ຺ພິຍາ ອີທິເສຫິ ກຓາທີຫິ ຫຸເຕ ອິທໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕິວເສນ ປນ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕານີ’’ຕິ [ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໑] ຈ,

‘‘ສາສປາທີນິ ປນ ມຸເຂນ ຄເຫຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິປນໍ, ວິຊ຺ຊໍ ປຣິຊປ຺ປິຕ຺ວາ ຊຸຫນໍ ວາ ມຸຂໂຫມ’’ນ຺ຕິ [ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໑] ຈ –

ເອວມາທິນາ ເວທປຏິສໍຍຸຕ຺ຕວຈນານິ ເວທຄນ຺ຖານຸຣູປໂຕ ວຓ຺ຓິຕານິ. ຕານິ ຈ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາໂຕ ຠາສາປຣິວຕ຺ຕນວເສນ ວຸຕ຺ຕານິປິ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ເວທຄນ຺ເຖສຸ ປນ ອໂກວິເທນ ຍາຖາວໂຕ ຠາສາປຣິວຕ຺ຕນໍ ກາຕຸມ຺ປິ ນ ສຸກຣເມວ, ຕສ຺ມາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ເວທຄນ຺ເຖສຸ ໂກວິທຠາໂວປິ ປາກໂຏເຍວ. ເອວໍ ເວທຄນ຺ເຖສຸ ຈ ຕທຎ຺ຎໂລກິຍຄນ຺ເຖສຸ ຈ ສຸໂກວິທສ຺ເສວ ສມານສ຺ສ ເຕສໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອປ຺ປກາສນໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕກາຣເຓເນວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອປິ ຈ ອາຈຣິໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ຄນ຺ຖາຣມ຺ເຠເຍວ –

‘‘ຕໂຕ ຈ ຠາສນ຺ຕຣເມວ ຫິຕ຺ວາ,

ວິຕ຺ຖາຣມຄ຺ຄຎ຺ຈ ສມາສຍິຕ຺ວາ;

ວິນິຈ຺ຉຍໍ ສພ຺ພມເສສຍິຕ຺ວາ…ເປ…

ຍສ຺ມາ ອຍໍ ເຫສ຺ສຕິ ວຓ຺ຓນາປີ’’ຕິ [ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ] ຈ.

‘‘ອປເນຕ຺ວານ ຕໂຕຫໍ, ສີຫຬຠາສໍ ມໂນຣມໍ ຠາສໍ;

ຕນ຺ຕິນຍານຸຈ຺ຉວິກໍ, ອາໂຣເປຕ຺ວາ ວິຄຕໂທສໍ.

ສມຍໍ ອວິໂລເມນ຺ໂຕ, ເຖຣານໍ ເຖຣວໍສປທີປານໍ;

ສຸນິປຸຓວິນິຈ຺ຉຍານໍ, ມຫາວິຫາເຣ ນິວາສິນໍ;

ຫິຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນາຄຕ-ມຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຖໍ ປກາສຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ [ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ] ຈ–

ເອວໍ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖານໍ ຠາສາປຣິວຕ຺ຕນສໍຂິປນວເສເນວ ວິເສເສຕ຺ວາ ອຠິນວຏ຺ຐກຖາໂຍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ຍຖາປຏິຎ຺ຎາຕເມວ ອກາສິ, ນ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓປ຺ປຠາເວນ ວິເສເສຕ຺ວາຕິປິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປຕຎ຺ຊລິວາທາທີນໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອປ຺ປກາສນມາຣພ຺ຠ ‘‘ພຸທ຺ຘໂຆໂສ ປຕຎ຺ຊລິວາທາທີນິ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ນ ຊານາຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ເກວລໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂຓມຕ຺ຕເມວາຕິ.

ກພ຺ພສຕ຺ຖວິຈາຣຓາ

໔. ປຸນປິ ໂສ ເອວມາຫ ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ພຸທ຺ຘໂຆໂສ ຣາມາຍຓມຫາຠາຣຕສງ຺ຂາຕານໍ ມຫາກພ຺ພສຕ຺ຖານໍ ສຸກຸສໂລ ວິຍ ນ ທິສ຺ສຕິ, ຕຖາປິ ຕານິ ທສ຺ເສສິ. ກຖໍ? ອກ຺ຂານນ຺ຕິ ຠາຣຕຍຸຊ຺ຌນາທິກໍ, ຕໍ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ກຖີຍຕິ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ [ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໓] ຈ, ຕສ຺ສ (ສມ຺ຜປລາປສ຺ສ) ທ຺ເວ ສມ຺ຠາຣາ ຠາຣຕຍຸທ຺ຘສີຕາຫຣຓາທິນິຣຕ຺ຖກກຖາປຸເຣກ຺ຂາຣຕາ ຕຖາຣູປິກຖາກຖນຎ຺ຈາຕິ [ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໘] ຈ ທສ຺ເສສີ’’ຕິ.

ຕໍ ປນ ປຸຣິມວຈນໂຕປິ ອເຫຕຸກຕຣໍ ເກວລໍ ອນາທຣີກຣຓມຕ຺ຕເມວ. ອຕິຄມ຺ຠີຣຕ຺ຖສ຺ສ ຫິ ອຕິຄຣຸກຣຓີຍສ຺ສ ປິຏກຕ຺ຕຍສ຺ສ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາຍໍ ນິຣຕ຺ຖກສ຺ສ ສມ຺ຜປລາປສມຸທາຍຠູຕສ຺ສ ກພ຺ພສຕ຺ຖສ຺ສ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປກາສເນນ ກິໍ ສິຍາ ປໂຍຊນໍ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ສາເຍວສ຺ສ ອສມ຺ມານິຕາ, ອນາທຣິຍາ ຈ ວິຎ຺ຎູຫີຕິ.

ພາຫຸສຈ຺ຈຄຸຓມກ຺ຂນໍ

໕. ປຸນປິ ຘມ຺ມານນ຺ໂທ ອາຈຣິຍສ຺ສ ພາຫຸສຈ຺ຈຄຸຓໍ ມກ຺ເຂຕຸກາໂມ ເອວມາຫ – ‘‘ຕສ຺ສ (ພຸທ຺ຘໂຆສສ຺ສ) ສມຍນ຺ຕຣໂກວິທສງ຺ຂາຕໍ ພາຫຸສຈ຺ຈໍ ນ ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ໂຫຕິ, ຍໍ ອາຘຸນິການໍ ຄນ຺ຖນ຺ຕຣໂກວິທານໍ ສີຫຬິກຠິກ຺ຂູນໍ ຍໍ ວາ ເອກາທສເມ ຂຣິສ຺ຕວສ຺ສສຕເກ (໑໐໐໑-໑໑໐໐) ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ທກ຺ຂິຓອິນ຺ທິຍຣຏ຺ຐິການໍ ອນຸຣຸທ຺ຘ-ຘມ຺ມປາລາທີນໍ ຠິກ຺ຂູນ’’ນ຺ຕິ.

ຕໍ ປນ ສພ຺ພຖາປິ ອຍຸຕ຺ຕວຈນເມວ. ຍທິ ຫິ ອາຘຸນິກາ ວາ ສີຫຬິກຠິກ຺ຂູ, ໂປຣາຓາ ວາ ອາຈຣິຍອນຸຣຸທ຺ຘ-ຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖຣາທໂຍ ສມຍນ຺ຕຣພາຫຸສຈ຺ຈວເສນ ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘໂຆເສນ ສມານາ ວາ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣາ ວາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ເຕ ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘໂຆສຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາຫິ ອນາຣທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຕໂຕ ສຸນ຺ທຣຕຣາ ປຣິປຸຓ຺ຓຕຣາ ຈ ອຠິນວຏ຺ຐກຖາໂຍ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ນ ປນ ເຕ ຕຖາ ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ເກວລໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິເຍວ, ອຖ ໂຂ ເຕສໍ ເອໂກປິ ນ ເອວໍ ວທຕິ ‘‘ອຫໍ ພຸທ຺ຘໂຆເສນ ພາຫຸສຈ຺ຈວເສນ ສມສໂມຕິ ວາ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ’’ຕິ ວາ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ເຕ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາໂຍເຍວ ສໍວຓ຺ເຓນ຺ຕິ ຈ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠນ຺ຕິ ຈ, ອາຈຣິຍຏ຺ຐາເນ ຈ ຐເປນ຺ຕິ. ເຕເນຕໍ ຎາຍຕິ ສພ຺ພຖາປິ ອຍຸຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ.

ມຫາຍານິກນຍວິຈາຣຓາ

໖. ປຸນ ໂສ ຕາວຕ຺ຕເກນາປິ ອສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ອາຈຣິຍໍ ອວມຎ຺ຎນ຺ໂຕ ເອວມາຫ – ‘‘ມຫາຍານນິກາຍສ຺ສ ປຘານາຈຣິຍຠູຕານໍ ອສ຺ສ ໂຆສ-ນາຄຊ຺ຊຸນານໍ ນຍໍ ວາ, ນາມມຕ຺ຕມ຺ປິ ວາ ເຕສໍ ນ ຊານາຕິ ມຎ຺ເຎ ພຸທ຺ຘໂຆໂສ’’ຕິ. ຕໍ ປນ ອຕິວິຍ ອຘມ຺ມິກໍ ນິຣຕ຺ຖກຎ຺ຈ ນິຄ຺ຄຫວຈນມຕ຺ຕເມວ. ນ ຫິ ນິກາຍນ຺ຕຣິການໍ ວາທນຍານໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອປ຺ປກາສເນນ ໂສ ເຕ ນ ຊານາຕີຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ນນຸ ອາຈຣິເຍນ ອາຄມຏ຺ຐກຖາສຸ ຄນ຺ຖາຣມ຺ເຠເຍວ –

‘‘ສມຍໍ ອວິໂລເມນ຺ໂຕ, ເຖຣານໍ ເຖຣວໍສປທີປານໍ;