ທຸຕິຍຊ຺ຌານກຖາວຓ຺ຓນາ

໗໙. ນີວຣຓປ຺ປຫານສ຺ສ ຕປ຺ປຐມຕາຍ ອາສນ຺ນນີວຣຓປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ. ຖູລໍ ນາມ ວິປຸລມ຺ປິ ເຜຄ຺ຄຸ ວິຍ ສຸຂຠຎ຺ຊນີຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ໂອຬາຣິກຕ຺ຕາ ອງ຺ຄທຸພ຺ພລາ’’ຕິ. ສນ຺ຕໂຕ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາຕິ ປຐມຊ຺ຌານໍ ວິຍ ອໂນຬາຣິກງ຺ຄຕ຺ຕາ, ສນ຺ຕຘມ຺ມສມງ຺ຄິຕາຍ ຈ ‘‘ສນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ມນສິ ກຕ຺ວາ. ເຍ ຫິ ຘມ຺ມາ ທຸຕິຍຊ຺ຌາເນ ປີຕິສຸຂາທໂຍ, ກາມໍ ເຕ ປຐມຊ຺ຌາເນປິ ສນ຺ຕິ, ເຕຫິ ປນ ເຕ ສນ຺ຕຕຣາ ເຈວ ປຓີຕຕຣາ ຈ ຠວນ຺ຕີຕິ. ນິກນ຺ຕິນ຺ຕິ ນິກາມນໍ, ອເປກ຺ຂນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິຍາທາຍາຕິ ເຂເປຕ຺ວາ. ຈຕ຺ຕາຣິ ປຎ຺ຈາຕິ ວາ-ສທ຺ໂທ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ທຸຕິຍຊ຺ຌານໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ທຸຕິຍຊ຺ຌານິກໍ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາເນວາຕິ ປຐມຊ຺ຌາເນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣານິເຍວ, ປຣິກມ຺ມາທິນາມການີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໘໐. ວູປສມາຕິ ວູປສມເຫຕຸ, ວູປສໂມຕິ ເຈຕ຺ຖ ປຫານໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ຕຎ຺ຈ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ. ອຕິກ຺ກໂມ ອຕ຺ຖໂຕ ທຸຕິຍຊ຺ຌານກ຺ຂເຓ ອນຸປ຺ປາໂທຕິ ອາຫ ‘‘ສມຕິກ຺ກມາ’’ຕິອາທິ. ກຕເມສໍ ປເນຕ຺ຖ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສໂມ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ກິໍ ປຐມຊ຺ຌານິການໍ, ອຸທາຫຸ ທຸຕິຍຊ຺ຌານິການນ຺ຕິ. ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຍທິ ປຐມຊ຺ຌານິການໍ, ນຕ຺ຖິ ເຕສໍ ວູປສໂມ. ນ ຫິ ກທາຈິ ປຐມຊ຺ຌານໍ ວິຕກ຺ກວິຈາຣຣຫິຕໍ ອຕ຺ຖິ. ອຖ ທຸຕິຍຊ຺ຌານິການໍ, ເອວມ຺ປິ ນຕ຺ເຖວ ວູປສໂມ, ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ອຠາວໂຕຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ເຍຫິ ວິຕກ຺ກວິຈາເຣຫິ ປຐມຊ຺ຌານສ຺ສ ໂອຬາຣິກຕາ, ເຕສໍ ສມຕິກ຺ກມາ ທຸຕິຍສ຺ສ ຌານສ຺ສ ສມຘິຄໂມ, ນ ສຠາວໂຕ ອໂນຬາຣິການໍ ຜສ຺ສາທີນໍ ສມຕິກ຺ກມາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ‘‘ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ’’ຕິ ເອເຕນ ທີປິໂຕ. ຕສ຺ມາ ‘‘ກິໍ ປຐມຊ຺ຌານິການໍ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສໂມ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ, ອຸທາຫຸ ທຸຕິຍຊ຺ຌານິການ’’ນ຺ຕິ ເອທິສີ ໂຈທນາ ອໂນກາສາວ. ຍສ຺ມາ ທິຏ຺ຐາທີນວສ຺ສ ຕໍຕໍຌານກ຺ຂເຓ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕາປາທນໍ ວູປສມນໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ວິຕກ຺ກາທໂຍ ເອວ ຌານງ຺ຄຠູຕາ ຕຖາ ກຣີຍນ຺ຕິ, ນ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຜສ຺ສາທໂຍ, ຕສ຺ມາ ວິຕກ຺ກາທີນໍເຍວ ວູປສມາທິວຈນໍ ຎາຍາຄຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ວິຕກ຺ກາທີນໍ ວິຍ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານມ຺ປິ ເອເຕນ ‘‘ເອຕໍ ໂອຬາຣິກ’’ນ຺ຕິ ອາທີນວທສ຺ສນໍ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕໍ, ຕສ຺ມາ ອວິເສເສນ ວິຕກ຺ກາທີນໍ, ຕໍສຫຄຕານຎ຺ຈ ວູປສມາທິເກ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ວິຕກ຺ກາທີນໍເຍວ ວູປສໂມ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອຘິກວຈນໍ ອຎ຺ຎໍ ອຕ຺ຖໍ ໂພເຘຕີຕິ ກຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ວິເສສໍ ທີເປຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ໂອຬາຣິກສ຺ສ ປນາ’’ຕິອາທິ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອິຘ ‘‘ເຍຫິ ວິຕກ຺ກວິຈາເຣຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ’’ຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕສ຺ມາ ວິຕກ຺ກວິຈາຣປີຕິສຸຂສມຕິກ຺ກມວຈນານິ ໂອຬາຣິໂກຬາຣິກງ຺ຄສມຕິກ຺ກມາ ທຸຕິຍາທິອຘິຄມທີປການີຕິ ເຕສໍ ເອກເທສຠູຕໍ ວິຕກ຺ກວິຈາຣສມຕິກ຺ກມວຈນໍ ຕໍທີປກໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຐິເຕປິ ຫິ ວິຕກ຺ກວິຈາຣສມຕິກ຺ກມວຈນາທິເກ ປເຫຍ຺ຍງ຺ຄນິທ຺ເທສຕາສາມຎ຺ເຎນ ຈິຕ຺ເຕນ ສມູຫໂຕ ຄຫິເຕ ວິຕກ຺ກວິຈາຣວູປສມວຈນສ຺ສ ຕເທກເທສຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ອວຍເວນ ສມຸທາໂຍປລກ຺ຂຓນເຍນ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຖ ວາ ວິຕກ຺ກວິຈາຣວູປສມວຈເນເນວ ຕໍສມຕິກ຺ກມາ ທຸຕິຍາຘິຄມທີປເກນ ປີຕິວິຣາຄາທິວຈນານໍ ປີຕິອາທິສມຕິກ຺ກມາ ຕຕິຍາທິອຘິຄມທີປກຕາ ທີປິຕາ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ສ ຕໍທີປກຕາ ວຸຕ຺ຕາ.

ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕມຘິປ຺ເປຕໍ ນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຊ຺ຌຕ຺ຕາທິ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ວິຠງ຺ເຄ ປນາ’’ຕິອາທິ. ນີລວຓ຺ຓໂຍຄໂຕ ນີລວຕ຺ຖໍ ວິຍາຕິ ນີລໂຍຄໂຕ ວຕ຺ຖໍ ນີລໍ ວິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຍນ ສມ຺ປສາທເນນ ໂຍຄາ ຌານໍ ສມ຺ປສາທນໍ. ຕສ຺ມິໍ ທສ຺ສິເຕ ‘‘ສມ຺ປສາທນໍ ຌານ’’ນ຺ຕິ ສມານາຘິກຣຓນິທ຺ເທເສເນວ ຕໍໂຍຄາ ຌາເນ ຕໍສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິ ທສ຺ສິຕາຕິ ອວິໂຣໂຘ ຍຸຕ຺ໂຕ. ເອໂກທິຠາເວ ກຖນ຺ຕິ ເອໂກທິມ຺ຫິ ທສ຺ສິເຕ ເອໂກທິຠາວໍ ຌານນ຺ຕິ ສມານາຘິກຣຓນິທ຺ເທເສເນວ ຌານສ຺ສ ເອໂກທິວຑ຺ຒນຕາ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕີຕິ ເຈ? ‘‘ເອໂກທິຠາວ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ເອໂກທິສ຺ສ ນິທ຺ເທໂສ ນ ກາຕພ຺ໂພ ສິຍາຕິ ເອໂກທິຠາວສທ຺ໂທ ເອວ ສມາຘິມ຺ຫິ ປວຕ຺ໂຕ ສມ຺ປສາທນສທ຺ໂທ ວິຍ ຌາເນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປຕິ ‘‘ເຈຕໂສ ສມ຺ປສາທຍຕີ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ‘‘ເຈຕໂສ’’ຕິ ຈ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ. ປຸຣິມສ຺ມິນ຺ຕິ ‘‘ສມ຺ປສາທນໂຍຄໂຕ ຌານໍ ສມ຺ປສາທນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປກ຺ເຂ. ເຈຕໂສຕິ ສມ຺ພນ຺ເຘ ສາມິວຈນໍ.

ເສຏ຺ໂຐປິ ໂລເກ ‘‘ເອໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ຍາວ ປເຣ ເອກາຫໍ ເຕ ກໂຣມີ’’ຕິອາທີສຸ. ເອໂກ ອທຸຕິໂຍ ‘‘ເອກາກີຠິ ຂຸທ຺ທເກຫິ ຊິຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ອສຫາຍຕ຺ໂຖປິ ເອກ-ສທ຺ໂທ ທິຏ຺ໂຐຕິ ອາຫ ‘‘ເອໂກ ອສຫາໂຍ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ. ສທ຺ຘາທໂຍປິ ກາມໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ສາຘາຣຓໂຕ, ອສາຘາຣຓໂຕ ຈ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິເຍວ, ສມາຘິ ປນ ຌານກ຺ຂເຓ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐກຣເຓນ ສາຕິສຍໍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ…ເປ… ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

‘‘ສມ຺ປສາທນໍ, ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວ’’ນ຺ຕິ ວິເສສນທ຺ວຍໍ ຌານສ຺ສ ອຕິສຍວຈນິຈ຺ຉາວເສນ ຄຫິຕໍ. ສ຺ວາຍມຕິສໂຍ ຍຖາ ອິມສ຺ມິໍ ຌາເນ ລພ຺ຠຕິ, ນ ຕຖາ ປຐມຊ຺ຌາເນຕິ ອິມໍ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນນຸ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຣມ຺ມເຓ ອາຫນນປຣິຍາຫນນວເສນ, ອນຸມຊ຺ຊນອນຸໂຍຊນວເສນ ຈ ປວຕ຺ຕມານາ ຘມ຺ມາ ສຕິປິ ນີວຣຓປ຺ປຫາເນນ ກິເລສກາລຸສ຺ສິຍາປຄເມ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ກຎ຺ຈິ ໂຂຠໍ ກໂຣນ຺ຕາ ວິຍ ເຕຫິ ຈ ເຕ ນ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິຕກ຺ກວິຈາຣກ຺ໂຂເຠນ ນ ສຸປ຺ປສນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ຂຸທ຺ທິກາ ອູມິໂຍ ວີຈິໂຍ. ມຫຕິໂຍ ຕຣງ຺ຄາ. ສຕິປິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສມຕ຺ເຕ, ວີຣິຍສມຕາຍ ຈ ເຕເນວ ໂຂເຠນ, ສມ຺ປສາທາຠາເວນ ຈ ສມາຘິປິ ນ ສຸຏ຺ຐຸ ປາກໂຏ ພຫເລ ວິຍ ຊເລ ມຈ຺ໂຉ. ຍຖາວຸຕ຺ຕກ຺ໂຂໂຠ ເອວ ປລິໂພໂຘ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕນາຕິ ຍສ຺ສາ ສທ຺ຘາຍ ວເສນ ສມ຺ປສາທນໍ, ຍສ຺ສາ ຈ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຍ ວເສນ ເອໂກທິຠາວນ຺ຕິ ຈ ຌານໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕາສໍ ເອວ ‘‘ສທ຺ທຫນາ’’ຕິອາທິນາ ປວຕ຺ຕິອາກາຣສ຺ສ ວິເສສວິຠາວນາວເສນ ວຸຕ຺ເຕນ. ເຕນ ວິຠງ຺ຄປາເຐນ. ‘‘ສມ຺ປສາທນໂຍຄໂຕ, ສມ຺ປສາທນໂຕ ວາ ສມ຺ປສາທນໍ, ເອໂກທິໍ ຠາເວຕີຕິ ເອໂກທິຠາວນ຺ຕິ ຌານໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕາ ອຍໍ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ຍຖາ ປນ ອວິໂຣໂຘ, ໂສ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ.

໘໑. ສນ຺ຕາຕິ ສມໍ ນິໂຣຘໍ ຄຕາ. ສມິຕາຕິ ຠາວນາຍ ສມໍ ຄມິຕາ ນິໂຣຘິຕາ. ວູປສນ຺ຕາຕິ ຕໂຕ ເອວ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປສນ຺ຕາ. ອຕ຺ຖງ຺ຄຕາຕິ ອຕ຺ຖໍ ວິນາສໍ ຄຕາ. ອພ຺ຠຕ຺ຖງ຺ຄຕາຕິ ອຸປສຄ຺ເຄນ ປທໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປ຺ປິຕາຕິ ວິນາສໍ ຄມິຕາ. ໂສສິຕາຕິ ປວຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສນ຺ຕານສ຺ສ ອຠາເວນ ໂສສໍ ສຸກ຺ຂຠາວໍ ອິຕາ. ພ຺ຍນ຺ຕິກຕາຕິ ວິຄຕນ຺ຕກຕາ.

ອຍມຕ຺ໂຖຕິ ຠາວນາຍ ປຫີນຕ຺ຕາ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ອຠາໂວ. ໂຈທເກນ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຣິຫຣິຕຸໍ ‘‘ເອວເມຕໍ ສິທ຺ໂຘວາຍມຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ນ ປເນຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ’’ຕິ ເອຕໍ ວຈນໍ. ຕທຕ຺ຖທີປກນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາຠາວມຕ຺ຕສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ທີປກໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທິອຘິຄມູປາຍທີປເກນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສມ຺ປສາທນຕາຍ, ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວຕາຍ ຈ ເຫຕຸທີປເກນ, ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣຠາວເຫຕຸທີປເກນ ຈ ວິຕກ຺ກວິຈາຣວູປສມວຈເນເນວ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາຠາໂວ ທີປິໂຕຕິ ກິໍ ປຸນ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣວຈເນນ ກເຕນາຕິ? ນ, ອທີປິຕຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ວິຕກ຺ກວິຈາຣວູປສມວຈເນນ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ວິຕກ຺ກວິຈາເຣສຸ ຫິ ຕຓ຺ຫາປ຺ປຫານໍ ເອເຕສໍ ວູປສມນໍ, ເຍ ຈ ສງ຺ຂາເຣສຸ ຕຓ຺ຫາປ຺ປຫານໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕສຸ ມຄ຺ເຄສຸ, ປຫີນຕຓ຺ເຫສຸ ຈ ຜເລສຸ ສງ຺ຂາຣປວຕ຺ຕິ ໂຫຕິ ເອວ, ເອວເມວິຘາປິ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕວິຕກ຺ກວິຈາຣຕຓ຺ຫສ຺ສ ທຸຕິຍຊ຺ຌານສ຺ສ ວິຕກ຺ກວິຈາຣສມ຺ປໂຍໂຄ ປຸຣິເມນ ນ ນິວາຣິໂຕ ສິຍາຕິ ຕໍນິວາຣຓຕ຺ຖໍ, ອາວຊ຺ຊິຕຸກາມຕາທິອຕິກ຺ກໂມວ ເຕສໍ ວູປສໂມຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ ‘‘ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຐມມ຺ປີຕິ ປຐມໍ ຌານມ຺ປິ.

‘‘ທຸຕິຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິປິ ທຸຕິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ນ ຕຖາ ອິມສ຺ສ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາຕິ ຍຖາ ປຐມຊ຺ຌານສ຺ສ ອຸປຈາຣກ຺ຂເຓ ນີວຣຓານິ ປຫີຍນ຺ຕິ, ຕຖາ ອິມສ຺ສ ທຸຕິຍຊ຺ຌານສ຺ສ ອຸປຈາຣກ຺ຂເຓ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາ ນ ປຫີຍນ຺ຕິ ອສໍກິລິຏ຺ຐສຠາວຕ຺ຕາ, ອຸປຈາຣຠາວນາຍ ຈ ເຕ ປຫາຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຠາວໂຕ. ຍທິປິ ຕາຍ ເຕສຸ ຕຓ຺ຫາ ປຫີຍຕິ, ນ ປນ ສວິເສສໍ. ສວິເສສຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາປ຺ປຫານໍ ອປ຺ປນາຍ ເອວ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອປ຺ປນາກ຺ຂເຓເຍວາ’’ຕິອາທິ. ປຫານງ຺ຄຕາປິ ອຕິສຍປ຺ປຫານວເສເນວ ເວທິຕພ຺ພາ ຍຖາ ນີວຣຓານໍ ປຐມຊ຺ຌານສ຺ສ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ຕິວງ຺ຄເມເວຕໍ ຌານໍ, ຕສ຺ມາ. ຕນ຺ຕິ ວິຠງ຺ເຄ ວຈນໍ. ຣຖສ຺ສ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລໍ ວິຍ ສມ຺ປສາໂທ ຌານສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາໂຣ, ນ ຌານງ຺ຄນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສປຣິກ຺ຂາຣໍ ຌານໍ ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ.