ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓກຖາວຓ຺ຓນາ

໗໖໐. ສງ຺ຂາຣານໍ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂາກາຣາທິປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນວເສນ ປວຕ຺ຕມ຺ປິ ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ວິເສສໂຕ ອນຕ຺ຕາກາຣປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນປຘານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ສຸຎ຺ຎາຕິ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ສຕິ ສຈ຺ຈສມ຺ປຏິເວໂຘ ອິຊ຺ຌຕິ, ນ ອສຕິ. ຕທຠາວໂຕ ຫິ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓປຎ຺ຎາປກມ຺ປິ ສຣຠງ຺ຄສຕ຺ຖາຣາທີນໍ ສາສນໍ ອນິຍ຺ຍານິກເມວ ຊາຕໍ. ອຖ ວາ ເຕສໍ ນິຈ຺ຈສາຣາທີຫິ ຣິຕ຺ຕກໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ສຸຎ຺ຎາຕິ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຎ຺ຫິ ຍໂຕ ຣິຕ຺ຕກໍ, ຕໍ ເຕນ ສຸຎ຺ຎນ຺ຕິ. ສງ຺ຂາຣານໍ ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາຍ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາວໂຕ ອເນກວາຣໍ ປຏິວິທ຺ຘາຍປິ ສຸຎ຺ຎຕານຸປສ຺ສນາຍ ທຬ຺ຫີຠາວາປາທນຕ຺ຖໍ ‘‘ປຸນ ສຸຎ຺ຎມິທ’’ນ຺ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຍທຄ຺ເຄນ ສງ຺ຂາຣາ ອນຕ຺ຕຕາ, ຕທຄ຺ເຄນ ອນຕ຺ຕນິຍາ. ສຕິ ຫິ ອຕ຺ຕນິ ອຕ຺ຕນິເຍນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຸຎ຺ຎມິທໍ ອຕ຺ເຕນ ວາ ອຕ຺ຕນິເຍນ ວາ’’ຕິ. ທ຺ວິໂກຏິກນ຺ຕິ ທ຺ວິອໍສິກໍ, ອຕ຺ຕານໍ ເນວ ທິສ຺ວາ ຎາຓຈກ຺ຂຸນາ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ, ອນຸມານໂຕ ຈ ຕສ຺ສ ອນຸປລພ຺ຠນີຍໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຣໍ ອຎ຺ຎໍ ສຕ຺ຕໍ, ສງ຺ຂາຣໍ ວາ ປຣິກ຺ຂາຣຠາເວ ອຕ຺ຕໂນ ສຸຂທຸກ຺ຂສາຘນຠາເວ ຐິຕໍ ນ ທິສ຺ວາຕິ ໂຍຊນາ. ປຸນ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ສຸຎ຺ຎຕານຸປສ຺ສນາຘິກາເຣ.

ກ຺ວຈີຕິ ກຕ຺ຖຈິ ຐາເນ, ກາເລ, ຘມ຺ເມ ວາ. ອຖ ວາ ກ຺ວຈີຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ, ພຫິທ຺ຘາ ວາ. ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ສກຕ຺ຕານໍ. ‘‘ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ພ຺ຣຫ຺ມາ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ…ເປ… ເສຏ຺ໂຐ ສຊິຕາ ວສີ ປິຕາ ຠູຕຠພ຺ຍານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໔໒) ປເຣຫິ ປຣິກປ຺ປິຕໍ ອຕ຺ຕານຎ຺ຈ ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈນຠູຕໍ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກສ຺ສຈີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຣສ຺ສາຕິ ‘‘ປຣຊາຕິ, ປໂຣ ປຸຣິໂສ’’ຕິ ຈ ເອວໍ ຄຫິຕສ຺ສ. ນ ຈ ມມ ກ຺ວຈນີຕິ ເອຕ຺ຖ ມມ-ສທ຺ໂທ ອຏ຺ຐາເນ ປຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ມມ-ສທ຺ທໍ ຕາວ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ. ປຣສ຺ສ ຈາຕິ ອຕ຺ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ. ‘‘ປໂຣ ປຸຣິໂສ’’ຕິ ເອວໍຠູໂຕ ອຕ຺ໂຖ ມມຕ຺ຖາຍ ຐິໂຕ, ຕສ຺ສ ວເສນ ມຍ຺ຫໍ ສພ຺ພໍ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ເອວໍ ເອກຈ຺ຈທິຏ຺ຐິຄຕິກປຣິກປ຺ປິຕວເສນ ປຣໍ ອຕ຺ຕານໍ ຕຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ກິຎ຺ຈນຠູຕໍ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ຈ ກ຺ວຈນີ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອຕ຺ຖ ຈ ນາຫໍ ກ຺ວຈນີຕິ ສກອຕ຺ຕໂນ ອຠາວໍ ປສ຺ສຕິ. ນ ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈນຕສ຺ມິນ຺ຕິ ສກອຕ຺ຕໂນ ເອວ ກສ຺ສຈິ ອນຕ຺ຕນິຍຕໍ ປສ຺ສຕິ. ນ ຈ ມມາຕິ ເອຕໍ ທ຺ວຍໍ ຍຖາສງ຺ຂ຺ຍໍ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຖີຕິ ປຈ຺ເຈກໍ. ນ ຈ ກ຺ວຈນິ ປຣສ຺ສ ອຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖີຕິ ປຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ອຠາວໍ ປສ຺ສຕິ. ຕສ຺ສ ປຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ມມ ກິຎ຺ຈນຕາ ນ ຈຕ຺ຖີຕິ ປຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ອນຕ຺ຕນິຍຕໍ ປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ, ພຫິທ຺ຘາ ຈ ຂນ຺ຘານໍ ອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍສຸຎ຺ຎຕາ ສຸທ຺ຘສງ຺ຂາຣປຸຎ຺ຊຕາ ຈຕຸໂກຏິກສຸຎ຺ຎຕາປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫເນນ ທິຏ຺ຐາ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອວມຍ’’ນ຺ຕິອາທິ.

໗໖໑. ‘‘ຉຫາກາເຣຫີ’’ຕິອາທິນາ ນິທ຺ເທສາທີສຸ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອາຄເຕ ປກາເຣ ສຸຎ຺ຎຕານຸປສ຺ສນາຍ ປຣິພ຺ຣູຫນໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ຉຫາກາເຣຫີຕິ ຉຫິ ຄຫຓາກາເຣຫິ, ຄເຫຕພ຺ພາກາເຣຫິ ວາ. ນິຈ຺ເຈນາຕິ ‘‘ນິຈ຺ໂຈ’’ຕິ ປຣິກປ຺ປິເຕນ ອຕ຺ຕນາ ວາ ອຎ຺ເຎນ ວາ ເກນຈິ. ນິຈ຺ເຈນາຕິ ວາ ນິຈ຺ຈຠາເວນ. ຘຸວາທໂຍ ‘‘ນິຈ຺ໂຈ’’ຕິ ຄຫິຕສ຺ເສວ ຄເຫຕພ຺ພາກາຣາ. ຕພ຺ພິຠາເຄນ ຫິ ອິມສ຺ສ ຉກ຺ກຕາ. ຕຕ຺ຖ ນິຈ຺ຈຕາ ນາມ ກູຏຏ຺ຐຕາ. ຘຸວຠາໂວ ຖິຣຕາ. ສທາ ຠາວິຕາ ສສ຺ສຕຕາ. ນິພ຺ພິກາຣຕາ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ມຕາ. ຍາວ ຊຣາມຣຓາຕິ ເປຍ຺ຍາລໍ ອກຕ຺ວາ ປຣິໂຍສານປທເມວ ທສ຺ເສຕິ.

໗໖໒. ນ ສາຣນ຺ຕິ ອສາຣໍ, ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ສາຣນ຺ຕິ ນິສ຺ສາຣໍ. ສາຣໂຕ ອປຄຕໍ, ສາຣໍ ວາ ຕໂຕ ອປຄຕນ຺ຕິ ສາຣາປຄຕໍ. ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ນິຈ຺ຈສາຣສາເຣນ ວາ ສຸຂສາຣສາເຣນ ວາ ອຕ຺ຕສາຣສາເຣນ ວາ’’ຕິ ປາຬີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ອສາຣໍ ນິສ຺ສາຣໍ ສາຣາປຄຕ’’ນ຺ຕິ ປທຕ຺ຕຍໍ ເອໂກ ສຸຎ຺ຎຕາປຣິຄ຺ຄຫາກາໂຣ, ອຎ຺ຎຖາ ສຕ຺ເຕວ ອາກາຣາ ສິຍຸໍ, ນ ອຏ຺ຐາຕິ ວທນ຺ຕິ. ອປເຣ ປນ ‘‘ສຸຠສາຣສາເຣນາຕິປິ ປາຬິຍໍ ອຕ຺ຖີຕິ ‘ອສາຣໍ ນິສ຺ສາຣໍ ສາຣາປຄຕ’ນ຺ຕິ ອິທໍ ປທຕ຺ຕຍໍ ‘ນິຈ຺ຈສາຣສາເຣນາ’ຕິອາທີສຸ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເສຕວຈ຺ໂຉຕິ ເສຕວຣຸຓໂກ. ‘‘ມິນຣຸກ຺ໂຂ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ປາຬິຠທ຺ທໂກຕິ ກິໍສຸໂກ.

໗໖໓. ນິຈ຺ຈສາຣາທີນໍ ອຠາວໂຕ ຣິຕ຺ຕໂຕ ປສ຺ສຕິ. ປຣິຕ຺ຕໂຕ, ລາມກຕ຺ຕາ ວາ ຕຸຈ຺ຉໂຕ. ອຕ຺ຕສາຣາຠາເວນ ສຸຎ຺ຎໂຕ. ສຍໍ ອນຕ຺ຕຕາຍ ອນຕ຺ຕໂຕ. ອິສ຺ສຣິຍສ຺ສ ອຠາວໂຕ, ເກນຈິ ອິສ຺ສຣິຍໍ ກາເຣຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ຈ ອນິສ຺ສຣິຍໂຕ. ເຜຓປິຓ຺ເຑນ ຠາຊນາທິໍ ກາຕຸກາມສ຺ສ ວິຍ ຣູປສ຺ສ ນິຈ຺ຈຕາທິໍ ກາຕຸກາມສ຺ສ ຕໍ ນ ສິຊ຺ຌຕິ, ສກອິຈ຺ຉາວເສນ ວາ ກາຈິ ກິຣິຍາ ນຕ຺ຖີຕິ ອກາມກາຣິຍໂຕ. ‘‘ເອວໍ ຣູປໍ ໂຫຕຸ, ມາ ເອວ’’ນ຺ຕິ ອລພ຺ຠນີຍໂຕ. ສຍໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວເສ ນ ວຕ຺ຕຕິ, ນາປິ ອຎ຺ຎໍ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ວຕ຺ເຕຕີຕິ ອວສວຕ຺ຕກໂຕ. ຍສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ສຍໍ ຕສ຺ສ ປໂຣ ວິຍ ອວິເຘຍ຺ຍຕາຍ ປຣໂຕ. ກາຣກາທິ ວິຍ ກາຣເຓຫິ, ຜເລນ ຈ ວິວິຕ຺ຕໂຕ. ນ ຫິ ກາຣເຓນ ຜລໍ, ຜເລນ ວາ ກາຣຓໍ ສຄພ຺ຠໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເອສ ນໂຍ ເວທນາທີສຸປິ.

໗໖໔. ຣູປໍ ນ ສຕ຺ໂຕຕິອາທີສຸ ໂຍ ໂລກໂວຫາເຣນ ສຕ຺ໂຕ, ຣູປໍ ໂສ ນ ໂຫຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ອິຘ ນາຘິປ຺ເປໂຕ ຕສ຺ສາວຸຕ຺ຕສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ໂລໂກ ຣູປມຕ຺ຕໍ ‘‘ສຕ຺ໂຕ’’ຕິ ໂວຫຣຕິ, ພາຫິຣກປຣິກປ຺ປິໂຕ ປນ ອຕ຺ຕາ ‘‘ສຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ໂສ ຫິ ເຕຫິ ຣູປາທີສຸ ສຕ຺ຕວິສຕ຺ຕຕາຍ ປເຣສໍ ສຎ຺ຊາປນຏ຺ເຐນ ‘‘ສຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຣູປໍ ໂສ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຎ຺ຎຕາປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນຎ຺ເຫຕນ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ນ ຊີໂວຕິອາທີສຸປິ. ຕຕ຺ຖ ຊີວນຏ຺ເຐນ ຊີໂວ. ນຣນຏ຺ເຐນ ເນຕຸຠາເວນ ນໂຣ. ‘‘ອຫມສ຺ມີ’’ຕິ ມານຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຕາຍ ມາໂນ ເອຕ຺ຖ ວາຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ມານໂວ. ຖິຍຕິ ເອຕ຺ຖ ຄພ຺ໂຠຕິ ອິຕ຺ຖີ. ປຘານຠາເວນ ປຸຣິ ເສຕີຕິ ປຸຣິໂສ. ອາຫິໂຕ ອຫໍມາໂນ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ຕາ. ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຫໍກາຣວຕ຺ຖຸຕາຍ ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິ ຈ ທິຏ຺ຐິຄຕິເກຫິ ອຕ຺ຕາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຣູປໍ ປນ ຕາທິສໍ ນ ໂຫຕີຕິ ສຸຎ຺ຎຕາປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣູປໍ ນ ສຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐຫິປິ ປເທຫິ ຣູປສ຺ສ ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາວ ທສ຺ສິຕາ. ອິຕເຣຫິ ຈຕູຫິ ຕສ຺ສ ກິຎ຺ຈນຕາຠາໂວ. ຕຕ຺ຖ ນ ມມາຕິ ມຍ຺ຫໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ນ ໂຫຕິ, ກສ຺ສຈິປິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ນ ໂຫຕິ ອຕ຺ຕໂນເຍວ ອຠາວໂຕ. ‘‘ນ ອຕ຺ຕນິຍ’’ນ຺ຕິ ປເທນ ປກາສິໂຕ ເອວຕ຺ໂຖ ປຣິຍາຍນ຺ຕເຣຫິ ຕີຫິປິ ປເທຫິ ປກາສິໂຕ. ເອສ ນໂຍ ເວທນາທີສຸປິ.

໗໖໕. ເຫຏ຺ຐາ ກລາປສມ຺ມສນສ຺ສ ທຬ຺ຫຠາວາຍ ວຸຕ຺ຕສມ຺ມສນນຍາປິ ສຸຎ຺ຎຕານຸປສ຺ສນາຍ ທຬ຺ຫຠາວາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາວເສນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຠຍສ຺ສ ອຫິໍສເນນ ອສຣຓໂຕ. ‘‘ສຣຓ’’ນ຺ຕິ ຄເຫຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕຕາຍ ອສຣຓີຠູຕໂຕ. ‘‘ອນສ຺ສາທໂຕ’’ຕິ ອິທໍ ປາຬິຍໍ ນຕ຺ຖິ. ສຕິ ຈ ເຕຈຕ຺ຕາລີສ ອາກາຣາ ສິຍຸໍ. ຣູປປ຺ປວຕ຺ຕິຍໍ ສພ຺ພາທີນວູປລທ຺ຘິຍາ ອາທີນວໂຕ. ‘‘ສມຸທຍໂຕ ອຕ຺ຖງ຺ຄມໂຕ’’ຕິ ອິທໍ ທ຺ວຍໍ ຍຖາ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທສ຺ສນໍ ປນາຬິກາຍ, ນິຈ຺ຈສາຣວິຣຫທີປເນນ ວາ ສຸຎ຺ຎຕາວິຠາວນໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສຸຎ຺ຎຕາວິຠາວນນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ‘‘ຍໍ ໂຂ ຣູປໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ, ອຍໍ ຣູປສ຺ສ ອສ຺ສາໂທ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໒໖) ທສ຺ສນໍ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຕາວິຠາວເນນ ສຸຎ຺ຎຕາວິຠາວນໍ. ‘‘ຍໍ ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ອຍໍ ຣູປສ຺ສ ອາທີນໂວ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໒໖) ຈ ທສ຺ສນໍ ນິຈ຺ຈຕາທິສຸຎ຺ຎຕາຠາວນໂຕ. ຕຖາ ‘‘ໂຍ ຣູເປ ຉນ຺ທຣາຄວິນໂຍ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫານໍ, ອິທໍ ຣູປສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ສມຸທຍາທິທສ຺ສນານໍ, ອິຕເຣສຎ຺ຈ ຍຖາຣຫໍ ສຸຎ຺ຎຕານຸປສ຺ສນານຸພ຺ຣູຫນຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຍໍ ປນ ອາທີນວໂຕ ທສ຺ສນໍ, ປຸພ຺ເພ ວຕ຺ວາປິ ປຸນ ວຈນໍ ອສ຺ສາທປຏິກ຺ເຂປໂຕ ທສ຺ສນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເສສໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ເວທນາທີສຸປິ ທ຺ວາຈຕ຺ຕາລີສ ອາກາຣາ ເນຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ເວທນໍ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ…ເປ… ນິສ຺ສຣຓໂຕ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ຈ ນິທ຺ເທເສ ເອຕໍ ສຸຎ຺ຎຕາປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນກຖາສນ຺ທສ຺ສນໍ ‘‘ອສຸກາຍ ປາຬິຍາ ອຍໍ ນິທ຺ເທໂສ’’ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ຕສ຺ສ ຜລສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ.

໗໖໖. ເອວໍ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາວເສນ ປຈ຺ເຈກໍ ຂນ຺ເຘສຸ ທ຺ວາຈຕ຺ຕາລີສາຍ ອາກາເຣຫິ ສຸຎ຺ຎຕໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາປິ ຕິວິຘານຸປສ຺ສນາວເສເນວ ຠາວນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອວໍ ສຸຎ຺ຎໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕຕິ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ. ຠຍຎ຺ຈ ນນ຺ທິຎ຺ຈ ວິປ຺ປຫາຍາຕິ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂກຕາຍ ສງ຺ຂາຣານໍ ວິປຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຠຍຎ຺ເຈວ ເຕສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກປີຕິຎ຺ຈ ປຊຫິຕ຺ວາ. ອຖ ວາ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຎາຓຠຍຎ຺ຈ ສມ຺ມສນວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກປີຕິສງ຺ຂາຕໍ ນນ຺ທິຎ຺ຈ ປຫາຍ. ນ ຫິ ສພ຺ພໂສ ສຸຎ຺ຎຕາຍ ທິຏ຺ຐາຍ ຠຍນນ຺ທີນໍ ອວສໂຣ ອຕ຺ຖິ, ອຖ ໂຂ ອຸເປກ຺ຂາວ ສຓ຺ຐາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສງ຺ຂາເຣສຸ ອຸທາສີໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຍນ ມິຈ຺ຉາຄາເຫນ ອນຸທາສີນຕາ ສິຍາ, ຕທຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຫນ຺ຕິ ວາ ມມນ຺ຕິ ວາ ນ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ອາຫ. ອິທານິສ຺ສ ອຸທາສີນຕາຍ ອຸປມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວິສ຺ສຏ຺ຐຠຣິໂຍ ວິຍ ປຸຣິໂສ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ອນຸທາສີນຕາປຸພ຺ພິກາ ອຸທາສີນຕາ ວຸຈ຺ຈມານາ ອິຘ ໂອປມ຺ມຕ຺ຖໍ ຜຣຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕິວິຍ ນໍ ມມາເຍຍ຺ຍ ອິຕ຺ຖີນໍ ສາເຐຍ຺ຍກູເຏຍ຺ຍວງ຺ເກຍ຺ຍາທີນໍ ອຊານນໂຕ. ມຸຎ຺ຈິຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາຕິ ມຸຎ຺ຈິຕຸກາໂມວ ຫຸຕ຺ວາ, ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍ ນິຣເປກ຺ຂຕາຍ ວເສເນວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຍໍ ໂຍຄາວຈໂຣ. ມຸຎ຺ຈິຕຸກາມຕາຍ ອຸທ຺ຘໍ ຍາວ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕາວ ປວຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສນາ ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາຍ ສງ຺ຂາເຣ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ’’ຕິ.

ປຕິລີຍຕີຕິ ເອກປສ຺ເສນ ນິລີຍຕິ ນິລີນໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ປຕິກຸຏຕີຕິ ສງ຺ກຸຈຕິ. ປຏິວຏ຺ຏຕີຕິ ວິວຏ຺ຏຕິ. ນ ສມ຺ປສາຣິຍຕີຕິ ນ ວິສຣຕິ, ອຠິຣຕິວເສນ ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິຈ຺ຈສ຺ສາຕິ ອິຕິ ເອວໍ ອສ຺ສ ໂຍຄິໂນ.

໗໖໗. ຕິກ຺ຂວິສທສູຣຠາເວນ ສງ຺ຂາເຣສຸ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂເນ ສິຊ຺ຌມາເນ ຕໍ ປເນຕໍ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓໍ ອເນກວາຣໍ ປວຕ຺ຕມານໍ ປຣິປາກຄມເນນ ອນຸໂລມຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ນິພ຺ພານໍ ສນ຺ຕໂຕ ປສ຺ສຕິ ນາມ. ຕຖາຠູຕຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ສງ຺ຂາຣປ຺ປວຕ຺ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນິພ຺ພານເມວ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ນາມ. ຕຍິທໍ ອິຘ ຎາຓໍ ອນຸໂລມໂຄຕ຺ຣຠຸຎາເຓຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກຕ຺ຕໍ ເນຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ເອກຕ຺ຕນຍວເສນ. ໂນ ເຈ ນິພ຺ພານໍ ສນ຺ຕໂຕ ປສ຺ສຕີຕິ ຕາວ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓສ຺ສ ອປຣິປກ຺ກຕເມວາຫ. ສມຸທ຺ທໍ ຕຣນ຺ຕີຕິ ສາມຸທ຺ທິກາ, ສໍຍຕ຺ຕິກາ. ທິສາຊານນໂກ ກາໂກ ທິສາກາໂກ, ລກ຺ຂຓມຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ ໂຍ ໂກຈິ ຕາທິໂສ ສກຸນ຺ໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວິເທສນ຺ຕິ ອເທສໍ ສມຸທ຺ເທ ອປຣິຈິຕຏ຺ຐານໍ. ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ອນຸ ອນຸ ຄນ຺ຕ຺ວາ.

ຕຍິທໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ. ປິຏ຺ຐໍ ວຏ຺ຏຍມານໍ ວິຍາຕິ ຖູລຖູລໂຕ ວິເວຈນວເສນ ນິປ຺ໂຜຏິຍມານໍ ສຓ຺ຫໍ ສຓ຺ຫໍ ປິຏ຺ຐຈຸຓ຺ຓໍ ວິຍ. ນິພ຺ພຏ຺ຏິຕກປ຺ປາສນ຺ຕິ ນິພ຺ພຏ຺ຏິຕພີຊໍ ກປ຺ປາສໍ. ວິຫນມານໍ ວິຍາຕິ ຘນຸເກນ ວິຫຎ຺ຎມານໍ ວິຍ. ອຸປມາທ຺ວເຍນປິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສມ຺ມສເນນ ວິປສ຺ສນາຎາຓສ຺ສ ສຸຂຸມຕຣຠາວາປຕ຺ຕິມາຫ. ຍຖາ ຍຖາ ຫິ ວິປສ຺ສນາຠາວນາພເລນ ຕິກ຺ຂາ, ວິສທາ, ສູຣາ ຈ ໂຫຕິ, ຕຖາ ຕຖາ ສຸຂຸມຕຣາປິ ໂຫຕີຕິ. ສງ຺ຂາຣວິຈິນເນຕິ ປວິຈຍສ຺ສ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕຕາຍ ສງ຺ຂາເຣສຸ ວິຍ ເຕສໍ ວິຈິນເນປິ ອຸທາສີນໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕິວິຘານຸປສ຺ສນາວເສນ ຕິຏ຺ຐຕິ ປກາຣນ຺ຕຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ‘‘ສຕ຺ຕຘາ ອຏ຺ຐາຣສຘາ’’ຕິອາທິນາ ວິຠຕ຺ຕາປິ ຫິ ອນຸປສ຺ສນາປກາຣາ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທີສ຺ເວວ ຕີສຸ ອນ຺ໂຕຄຘາຕິ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສນາ ຕາສໍ ເອວ ວເສນ ຕິຏ຺ຐຕິ.

໗໖໘. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ວິໂມກ຺ຂມຸຂຠາວາປຊ຺ຊເນ, ອຣິຍປຸຄ຺ຄລວິຠາຄປຈ຺ຈຍຕ຺ເຖ ຈ. ອິທໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ. ຕິຓ຺ຓໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານນ຺ຕິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ. ອາຘິປເຕຍ຺ຍວເສນາຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ອຘິປຕິຠາວວເສນ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາພຫຸລສ຺ສ ຫິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ພລວໍ ໂຫຕິ, ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາພຫຸລສ຺ສ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາພຫຸລສ຺ສ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ອນຸປສ຺ສນານໍ ວເສນ ພລວຕຣຠາວໍ ປຕ຺ຕານິ ອິມານິ ຕີຓິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ວິໂມກ຺ຂມຸຂຠາວໍ ອາປາເທນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕິວິຘານຸປສ຺ສນາ…ເປ… ອາປຊ຺ຊຕິ ນາມາ’’ຕິ. ຕິວິຘວິໂມກ຺ຂມຸຂຠາວນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເກ ປນ ຕໂຍ ວິໂມກ຺ຂາ, ການິ ວາ ຕີຓິ ວິໂມກ຺ຂມຸຂານີຕິ ອນ຺ໂຕລີເນ ອນຸໂຍເຄ ວິໂມກ຺ຂມຸຂາຘີນຕ຺ຕາ ວິໂມກ຺ຂາຘິຄມສ຺ສ ວິໂມກ຺ຂມຸຂານິ ຕາວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕິສ຺ໂສ ຫິ…ເປ… ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ປາຬິໂຕ ເອວ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາຫາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ໂລກນິຍ຺ຍານາຍາຕິ ໂລກໂຕ ນິກ຺ຂມນາຍ, ສຕ຺ຕໂລກສ຺ສ ວາ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ນິກ຺ຂມນາຍ. ປຣິຈ຺ເຉທປຣິວຏຸມໂຕຕິ ອຸທຍພ຺ພຍວເສນ ປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ເຈວ ປຣິວຏຸມໂຕ ຈ. ສມນຸປສ຺ສນຕາຍາຕິ ສມ຺ມເທວ ອນຸ ອນຸ ປສ຺ສນາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ ຫິ ສງ຺ຂາເຣ ອາທິໂຕ ອຸທເຍນ, ອນ຺ຕໂຕ ວເຍນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ ປສ຺ສຕິ. ອາທິອນ຺ຕວນ຺ຕຕາຍ ຫິ ເຕ ອນິຈ຺ຈາຕິ. ອນິມິຕ຺ຕາຍ ຈ ຘາຕຸຍາຕິ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕວິຣຫໂຕ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕາ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມາຍ ອສງ຺ຂຕາຍ ຘາຕຸຍາ. ຈິຕ຺ຕສມ຺ປກ຺ຂນ຺ທນຕາຍາຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂລມຎາຓາທິຠາເວນ ສມ຺ມເທວ ອຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸປວິສນຕ຺ຖາຍ. ອປ຺ປຓິຫິຕາຍາຕິ ຣາຄປຓິຘິອາທີນໍ ອຠາເວນ ‘‘ອປ຺ປຓິຫິຕາ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມາຍ. ສຸຎ຺ຎຕາຍາຕິ ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາຍ ‘‘ສຸຎ຺ຎຕາ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມາຍ.

ຄຕິນ຺ຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍ. ສງ຺ຂາຣານໍ ສຠາວວິຠາວເນນ ສໍເວຊິຍມານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ສມຸຕ຺ເຕຊິຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມໂນສມຸຕ຺ເຕຊນຕາຍາຕິ ຈິຕ຺ຕສໍເວຊນຕາຍາ’’ຕິ. ມມໍກາເຣນ ອຕ຺ຕນິຍສຎ຺ຎິຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໂນ ສາມິຠູໂຕ ອຕ຺ຕາ ປຐມໍ ປຣາມສີຍຕິ, ຕໂຕ ອຕ຺ຕນິຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນາຫໍ, ນ ມມາຕິ ເອວໍ ອນຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສນຕາຍາ’’ຕິ. ຕີຓິ ປທານີຕິ ປຣິຈ຺ເຉທປຣິວຏຸມ, ມໂນສມຸຕ຺ເຕຊນ, ສມນຸປສ຺ສນປທານີຕິ ວທນ຺ຕິ, ‘‘ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣ’’ຕິອາທີນິ ປນ ຕີຓິ ວາກ຺ຍານິ ຕີຓິ ປທານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ເຕເນວາຕິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທີນໍ ວເສນ ເຕສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປທານໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອວ. ປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊເນຕິ ‘‘ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິ ກໂຣໂຕ ກຖໍ ສງ຺ຂາຣາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕີ’’ຕິ ປຎ຺ຫສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ.

໗໖໙. ເອວໍ ວິໂມກ຺ຂມຸຂານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ວິໂມກ຺ເຂ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຕເມ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ. ອຘິໂມກ຺ຂພຫຸໂລຕິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍພຫຸໂລ. ຍສ຺ສ ວິເສສໂຕ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ ຕິກ຺ຂາ ສູຣາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຘິມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອນິຈ຺ຈາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ຫິ ອາທິໂຕ ສທ຺ຘາມຕ຺ຕເກນ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ອຸກ຺ກໍສຄຕາຍ ຕຣຸປລ຺ລວາທີສຸ ວິຍ ມຓິກນກາທີສຸປິ ເຕສໍ ອນິຈ຺ຈຕໍ ສາຕິສຍໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ປສ຺ສໂຕ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວຕ ໂສ ຠຄວາ’’ຕິ ສຕ຺ຖຣິ ສທ຺ຘາ ພລວຕີ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ໂສ ອຘິໂມກ຺ຂພຫຸໂລ, ອຘິມຕ຺ຕສທ຺ໂຘ ຈ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາພຫຸລຕາຍ ອນິຈ຺ຈາກາຣໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ໂຫຕີຕິ ໂສ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕໍ ວິໂມກ຺ຂໍ ປຏິລຠຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປສ຺ສທ຺ຘິພຫຸໂລຕິ ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ‘‘ທຸກ຺ຂາ ສງ຺ຂາຣາ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ສຸໂຂ ນິໂຣໂຘ’’ຕິ ຈ ມນສິກາຣວເສນ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສນ຺ຕປຓີຕສຸຂຠາວໍ ອຘິມຸຈ຺ຈນ຺ໂຕ ອຠິຓ຺ຫໍ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊສມາໂຍຄໂຕ ປສ຺ສທ຺ຘິພຫຸໂລ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ຈ ອຘິມຕ຺ຕສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍປຏິລາເຠນ ຣາຄປຓິຘິຍາ ທູຣີຠາວໂຕ ອປ຺ປຓິຫິຕວິໂມກ຺ຂສມຘິຄໂມ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທຸກ຺ຂໂຕ…ເປ… ປຏິລຠຕີ’’ຕິ. ເວທພຫຸໂລຕິ ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາຍ ນິປຸຓຎາຓວິສຍຕ຺ຕາ ຎາຓພຫຸໂລ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ຈ ອຘິມຕ຺ຕປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍປຏິລາເຠນ ໂມຫສ຺ສ ທູຣີຠາວໂຕ ສຸຎ຺ຎຕວິໂມກ຺ຂສມຘິຄໂມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອນຕ຺ຕໂຕ…ເປ… ປຏິລຠຕີ’’ຕິ.

ໂຍ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຍ ນິມິຕ຺ຕວເສນ ສງ຺ຂາເຣ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ຍຕ຺ຖ ອິທໍ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໂສ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ ອນິມິຕ຺ຕາກາເຣນ ອຘິມຸຈ຺ຈນ຺ໂຕ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິມຄ຺ເຄນ ຆເຏຕິ. ຕສ຺ສ ມຄ຺ໂຄ ອນິມິຕ຺ຕໂຕ ນິພ຺ພານໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕາກາເຣນ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ໂຕ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ’’ຕິ. ສ຺ວາຍໍ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອນິມິຕ຺ຕາກາໂຣ ເນວ ມຄ຺ເຄນ ກໂຕ, ນ ວິປສ຺ສນາຍ, ອຖ ໂຂ ສຠາວສິທ຺ໂຘ. ຕທາຣມ຺ມຓຕາຍ ຈ ມຄ຺ໂຄ ອນິມິຕ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕາຍ ຘາຕຸຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ອນິມິຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ໂຍ ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາວເສນ ປຓິຘິຍາ ທູຣີຠາວກຣເຓນ ອປ຺ປຓິຫິຕໍ ອຘິມຸຈ຺ຈນ຺ໂຕ, ໂຍ ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາວເສນ ອຕ຺ຕູປລທ຺ຘິຍາ ທູຣີຠາວກຣເຓນ ສຸຎ຺ຎຕໍ ອຘິມຸຈ຺ຈນ຺ໂຕຕິ ຈ ອາທິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເອເຕເນວ ນເຍນາ’’ຕິອາທິ.

໗໗໐. ຍທິ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ຕິວິຘມ຺ປິ ວິໂມກ຺ຂນາມໍ ລຠຕິ, ອຖ ກສ຺ມາ ອຠິຘມ຺ເມ ວິໂມກ຺ຂທ຺ວຍເມວ ອາຄຕນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຕນ຺ຕິ ອຠິຘມ຺ເມ ວິໂມກ຺ຂທ຺ວຍວຈນໍ. ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ວິປສ຺ສນາຄມນໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ອຸຊຸກເມວ ວິປສ຺ສນໂຕ ມຄ຺ຄສ຺ສ ນາມາຄມນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ? ອນິມິຕ຺ຕວິປສ຺ສນາ ອາຄມນີຍຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ມຄ຺ຄສ຺ສ ນາມໍ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ກາມໍ ສຸຕ຺ເຕ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ຠາເວຫິ, ມານານຸສຍມຸຊ຺ຊຫາ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໓໔໔) ອນິມິຕ຺ຕວິປສ຺ສນາ ກຖິຕາ, ສາ ປນ ນິຈ຺ຈນິມິຕ຺ຕຘຸວນິມິຕ຺ຕອຕ຺ຕນິມິຕ຺ຕານິ ອຸຄ຺ຆາເຏນ຺ຕີປິ ສຍໍ ນິມິຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ ເອວ ຈຣຕີຕິ ສນິມິຕ຺ຕາວ ໂຫຕີຕິ. ອປິຈ ອຠິຘມ຺ໂມ ນາມ ປຣມຕ຺ຖເທສນາ, ອນິມິຕ຺ຕມຄ຺ຄສ຺ສ ຈ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ເຫຕຸເວກລ຺ລເມວ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາວເສນ ຫິ ອນິມິຕ຺ຕວິໂມກ຺ໂຂ ກຖິໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຈ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຘິມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ອຣິຍມຄ຺ເຄ ເອກງ຺ຄມ຺ປິ ນ ໂຫຕິ, ອມຄ຺ຄງ຺ຄຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ມຄ຺ຄສ຺ສ ນາມໍ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ອິຕເຣສຸ ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາຍ ວເສນ ອປ຺ປຓິຫິຕວິໂມກ຺ໂຂ, ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາຍ ວເສນ ສຸຎ຺ຎຕວິໂມກ຺ໂຂ.

ເຕສຸ ອປ຺ປຓິຫິຕວິໂມກ຺ເຂນ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ສຸຎ຺ຎຕວິໂມກ຺ເຂນ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຘິມຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ຕານິ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ອງ຺ຄຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ມຄ຺ຄສ຺ສ ນາມໍ ທາຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ນ ອນິມິຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ຕທຠາວໂຕຕິ ເກຈິ. ເຍ ປນ ວທນ຺ຕິ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ອາຄມນໂຕ ນາມໍ ອລຠນ຺ໂຕປິ ສຄຸຓໂຕ ຈ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ຈ ນາມໍ ລຠຕີ’’ຕິ, ເຕສໍ ມເຕນ ອປ຺ປຓິຫິຕສຸຎ຺ຎຕມຄ຺ຄາປິ ສຄຸຓໂຕ ເອວ, ອາຣມ຺ມຓໂຕ ເອວ ຈ ນາມໍ ລເຠຍ຺ຍຸນ຺ຕິ? ຕໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ? ມຄ຺ໂຄ ຫິ ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫິ ນາມໍ ລຠຕິ ສຣສໂຕ ຈ ປຈ຺ຈນີກໂຕ ຈາຕິ, ສຠາວໂຕ ຈ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປຓິຫິຕມຄ຺ໂຄ ຫິ ຣາຄປຓິຘິອາທີຫິ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ສຸຎ຺ຎຕມຄ຺ໂຄ ຣາຄາທີຫິ ສຸຎ຺ໂຎ ເອວາຕິ ເຕ ສຣສໂຕ ນາມໍ ລຠນ຺ຕິ. ຕຖາ ອປ຺ປຓິຫິຕມຄ຺ໂຄ ປຓິຘິສ຺ສ ປຏິປກ຺ໂຂ, ສຸຎ຺ຎຕມຄ຺ໂຄ ອຕ຺ຕາຠິນິເວສສ຺ສ ເອວາຕິ ເຕ ປຈ຺ຈນີກໂຕ ນາມໍ ລຠນ຺ຕິ, ອນິມິຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ປນ ຣາຄາທິນິມິຕ຺ຕານໍ, ນິຈ຺ຈນິມິຕ຺ຕາທີນໍ ວາ ອຠາເວນ ສຣສໂຕ ເອວ ນາມໍ ລຠຕິ, ໂນ ປຈ຺ຈນີກໂຕ. ນ ຫິ ໂສ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາຍ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຍ ປຏິປກ຺ໂຂ, ສາ ປນສ຺ສ ອນຸໂລມຠາເວ ຐິຕາຕິ ສພ຺ພຖາປິ ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາເຍນ ອນິມິຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ນ ລພ຺ຠຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕໍ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ວິປສ຺ສນາຄມນໍ ສນ຺ຘາຍາ’’ຕິ.

ຍສ຺ມາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ອນິມິຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ລພ຺ຠຕິ. ວຸຏ຺ຐານຄາມິນີ ຫິ ວິປສ຺ສນາ ຍໍ ຍໍ ສມ຺ມສນ຺ຕີ ວຸຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວເສນ ອາຄມນີຍຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ມຄ຺ຄສ຺ສ ນາມໍ ເທຕິ, ຕຕ຺ຖ ອນິຈ຺ຈໂຕ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ມຄ຺ໂຄ ອນິມິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ທຸກ຺ຂໂຕ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ອປ຺ປຓິຫິໂຕ, ອນຕ຺ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ສຸຎ຺ຎໂຕ, ຕສ຺ມາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕສໍວຓ຺ຓນາ ເອສາຕິ ກຕ຺ວາ ອິຘ ຕໂຍປິ ວິໂມກ຺ຂາ ອຸທ຺ຘຏາ. ຍໍ ປນ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ ອຠິນິເວສນິມິຕ຺ຕປຓິຘິມຸຎ຺ຈນໍ ອຸປາທາຍ ຕິສ຺ສນ຺ນມ຺ປິ ອນຸປສ຺ສນານໍ ຕທາຄມນວເສນ ຕທນ຺ວຍສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຈ ສຸຎ຺ຎຕວິໂມກ຺ຂາທິຠາໂວ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ຕສ຺ສ ປຣິຍາຍຠາເວ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ ‘‘ອປ຺ປຓິຫິໂຕ, ວິໂມກ຺ໂຂ’’ຕິ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຎາຓນ຺ຕິ ‘‘ອນິຈ຺ຈາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ອນຸປສ຺ສນາວເສນ ປວຕ຺ຕຎາຓໍ. ນິຈ຺ຈໂຕ ອຠິນິເວສໍ ມຸຎ຺ຈຕີຕິ ‘‘ເຕ ນິຈ຺ຈາ’’ຕິ ນິຈ຺ຈາກາຣໂຕ ປວຕ຺ຕມິຈ຺ຉາຠິນິເວສວິທ຺ຘໍສນວເສນ, ຕທນ຺ວຍໍ ປນ ມຄ຺ຄຎາຓໍ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ມຸຎ຺ຈຕິ. ອິຕີຕິ ຕສ຺ມາ. ອນິຈ຺ຈາຠິນິເວສໂຕ ຣິຕ຺ຕຕາຍ, ວິມຸຕ຺ຕຕາຍ ຈ ສຸຎ຺ຎໂຕ ວິໂມກ຺ໂຂ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຕນ຺ຕິ ຕິວິຘໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ປຣິຍາຍໂຕ, ຍສ຺ສ ຈ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ນາມລາໂຠ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ, ອຖ ໂຂ ປຣິຍາເຍນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາຕິ ນິປ຺ປຣິຍາຍກຖາຠາວໂຕ. ວິໂມກ຺ຂທ຺ວຍເມວ ວຸຕ຺ຕໍ ອຠິຘມ຺ເມຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ວິປສ຺ສນາຘິກາເຣ. ‘‘ຕິວິຘວິໂມກ຺ຂມຸຂຠາວໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ວາ ອຸທ຺ເທສວຈເນ.

໗໗໑. ເຕສໍ ວິຠາຄາຍາຕິ ເຕສໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລານໍ ສທ຺ຘານຸສາຣິອາທິຠາເວນ ວິຠຕ຺ຕສຠາວຕາຍ.

໗໗໒. ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຏິລຠຕີຕິ ສທ຺ຘານຸສາຣິຠາວິຕາກາຣຓຠູຕໍ ອຘິມຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຏິລຠຕິ. ອຘິໂມກ຺ຂພຫຸລຕາຍ, ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍາຘິມຕ຺ຕຕາຍ ຈ ກາຣຓໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອປິຈ ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ອນິຈ຺ຈາກາຣສລ຺ລກ຺ຂຓສ຺ສ ສທ຺ຘາຠິພຸທ຺ຘິຍາ ອຸປນິສ຺ສຍຠາວໂຕ ຕທນ຺ວເຍ ມຄ຺ເຄ ສທ຺ຘາ ຕິກ຺ຂຕຣາ ໂຫຕິ, ເຕນ ອຏ຺ຐມໂກ ສທ຺ຘານຸສາຣີ ນາມ ໂຫຕິ. ເສເສສຸ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສູຕິ ປຐມຜລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຄ຺ຄຜລາ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ. ‘‘ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສູ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ເສເສສຸ ຉສຸ ຐາເນສຸ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ, ອຄ຺ຄຜເລ ປນ ສຈາຍໍ ອຣູປຊ຺ຌານລາຠີ, ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ໂນ ເຈ ອຣູປຊ຺ຌານລາຠີ, ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ, ນ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ. ອຠິຘມ຺ເມ ຫິ –

‘‘ກຕໂມ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’ຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’ຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິຕາ ຈສ຺ສ ຘມ຺ມາ ປຎ຺ຎາຍ ທິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສ ທິສ຺ວາ ເອກຈ຺ເຈ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂນ ຈ ໂຂ ຍຖາທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ປຸ. ປ. ໒໐໘) –

ເອກຈ຺ຈາສວປຣິກ຺ຂຍວຈນໂຕ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ເສກ຺ຂຠາໂວ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ອເສກ຺ຂຠາໂວ. ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ‘‘ທ຺ເວ ຘຸຣານິ, ທ຺ເວ ອຠິນິເວສາ, ທ຺ເວ ສີສານີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ນຕ຺ຖິ ອຣຫໂຕ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕຕາຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ. ນິປ຺ປຣິຍາຍກຖາ ຫິ ອຠິຘມ຺ໂມ, ອິຘ ປນ ປຣິຍາເຍນ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ປຣິຍາຍໂຕ ອຣຫໂຕ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕຕາ, ໂກ ປນ ໂສ ປຣິຍາໂຍ? ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕນ຺ວຍຕາ. ໂຍ ຫິ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ໂສ ອຄ຺ຄຜລກ຺ຂເຓປິ ຕທນ຺ວຍຕາຍ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ ປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອິຘາປິ ຕເຖວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕສທິສຕາຍ ອຣຫາ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ. ກາ ປເນຕ຺ຖ ສທິສຕາ? ຍຖາ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ເສກ຺ຂສ຺ສ ກິເລສກ຺ຂໂຍ ກຸຓ຺ເຐນ ອສິນາ ກທລິຈ຺ເຉທສທິໂສ ‘‘ໂນ ຈ ໂຂ ຍຖາທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຈນໂຕ, ເອວໍ ຕທນ຺ວຍສ຺ສາປິ ອຣຫໂຕຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສທິສຕາ. ກິໍ ປນ ເນສໍ ກິເລສປຫາເນ ນານຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ? ນຕ຺ຖິ. ອຖ ກສ຺ມາ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕໍ ນ ປາປຸຓາຕີຕິ? ອາຄມນີຍນານຕ຺ເຕນ. ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫິ ອາຄມນມ຺ຫິ ກິເລເສ ວິກ຺ຂມ຺ເຠນ຺ໂຕ ອປ຺ປກສິເຣນ ອກິລມນ຺ໂຕ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ ກິຈ຺ເຉນ ກສິເຣນ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ອປິຈ ປຎ຺ຎາຍປິ ເນສໍ ເວມຕ຺ຕຕາ. ສາ ຈ ຍາວຕິກາ ລພ຺ຠເຕວາຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ປຐມມຄ຺ຄາທີສຸ ສຕິປິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສມຕ຺ເຕ ສທ຺ຘາທີນໍ ຕິກ຺ຂຕາວຈນມ຺ປິ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ.

໗໗໓. ໂສຕິ ທຸກ຺ຂໂຕ ວຸຏ຺ຐິໂຕ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ອຏ຺ຐສຸປິ ຐາເນສຸ. ນນຸ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ທ຺ເວ ຘຸຣານີ’’ຕິ ນິຍມິຕຕ຺ຕາ ປຐມມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສທ຺ຘານຸສາຣີ ວາ ສິຍາ, ຘມ຺ມານຸສາຣີ ວາ? ອິຘ ນ ສທ຺ຘານຸສາຣີ ຍຸຕ຺ໂຕ, ກາຍສກ຺ຂິຕາປິ ອຣຫໂຕ ນຕ຺ຖິ. ອຠິຘມ຺ເມ ຫິ –

‘‘ກຕໂມ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ກາຍສກ຺ຂີ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຏ຺ຐ ວິໂມກ຺ເຂ ກາເຍນ ຜຸສິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສ ທິສ຺ວາ ເອກຈ຺ເຈ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ກາຍສກ຺ຂີ’’ຕິ (ປຸ. ປ. ໒໐໘) –

ເອກຈ຺ຈາສວປຣິກ຺ຂຍວຈນໂຕ ກາຍສກ຺ຂິໂນ ເສກ຺ຂຠາໂວວ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ, ອິຘ ປນ ປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂກ ປນ ໂສ ປຣິຍາໂຍຕິ? ກາຍສກ຺ຂິສທິສຕາ. ອຸປຈາຣຣູປຊ຺ຌານສມາຘິໂຕ ຫິ ສາຕິສຍໍ ອຣູປສມາຘິສມ຺ຜສ຺ສໍ ລທ຺ຘາ ນິພ຺ພຕ຺ຕີຕິ ເອກຈ຺ຈາສວປຣິກ຺ຂຍໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ກາຍສກ຺ຂີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພປຸຄ຺ຄເລນ ສາຕິສຍສມາຘິສມ຺ຜສ຺ສຕທຘິຏ຺ຐານາສວປຣິກ຺ຂຍສາມຎ຺ຎໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ກາຍສກ຺ຂີ ວິຍ ກາຍສກ຺ຂີຕິ ອຣຫາ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອິຘາປິ ຕເມວ ນຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຫໂຕປິ ກາຍສກ຺ຂິຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕສໍວຓ຺ຓນາ ເຫສາຕິ. ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ປນ ປຐມຜລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຉສຸ ຐາເນສຸ ກາຍສກ຺ຂີ ນາມ ໂຫຕິ, ໂສ ຈ ໂຂ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິລາຠີ, ນ ວິປສ຺ສນາຍານິໂກ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສໂກ, ອຸປຈາຣມຕ຺ຕລາຠີ, ຣູປຊ຺ຌານມຕ຺ຕລາຠີ ວາ. ປສ຺ສທ຺ຘິພຫຸໂລຕິ ຈ ປສ຺ສທ຺ຘິສີເສນ ສມາຘິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ສາຕິສຍສມາຘິລາຠີ ສມຖຍານິໂກວ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ສມຖຍານິກສ຺ເສວ ຈ ກາຍສກ຺ຂິຠາໂວ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຣູປຊ຺ຌານນ຺ຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ອຣູປຊ຺ຌານໍ. ຕຕ຺ຖ ປນ ເອກມ຺ປິ ລທ຺ຘາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ເອວ ໂຫຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຣູປຊ຺ຌານ’’ມິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣູປຊ຺ຌານານີ’’ຕິ. ເຕນາຍໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣູປສມາປຕ຺ຕີນໍ, ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຍາ ຈ ວເສນ ປຎ຺ຈວິໂຘ ໂຫຕິ. ເອສ ນໂຍ ກາຍສກ຺ຂິມ຺ຫິປິ. ທ຺ວີຫິ ຠາເຄຫິ ທ຺ເວ ວາເຣ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ.

໗໗໔. ປຎ຺ຎວໂຕ ນິປຸຓຕຣາ, ຄມ຺ຠີຣາ ຈ ອຕ຺ຖາ ປາກຏາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ ອນຕ຺ຕໂຕ ມນສິ ກໂຣໂຕ ເວທພຫຸລຕາ, ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍປຏິລາໂຠ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ. ຘມ຺ມານຸສາຣີ ໂຫຕິ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຘິມຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ປຎ຺ຎາ ຫິ ອິຘ ‘‘ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຘມ຺ໂມ ຘິຕິ ຈາໂຄ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ (ຊາ. ໑.໑.໕໗).

໗໗໕. ຍສ຺ສາ ປາຬິຍາ ວເສນ ອິຘ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕາທິຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ປາຬິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕໍ ເຫຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

໗໗໖. ‘‘ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຘິມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ເອວມາທິອຕ຺ຖສ຺ສ ສາຘກໍ ອປຣມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ເອເຕນ ສພ຺ພຖາ ອວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ຘາມຕ຺ເຕນ ວິມຸຕ຺ຕຠາວທສ຺ສເນນ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ເສກ຺ຂຠາວເມວ ວິຠາເວຕິ. ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ວາ ສທ຺ຘາຍ ອຘິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຜຸຏ຺ຐນ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກໂຕຕິ ຜຸຏ຺ຐານໍ ອນນ຺ຕຣໍ ຜຸຏ຺ຐນ຺ໂຕ, ຜຸຏ຺ຐານໍ ອຣູປຊ຺ຌານານໍ ອນນ຺ຕໂຣ ກາໂລຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ເຈຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ຜຸຏ຺ຐານນ຺ຕຣກາລເມວ ສຈ຺ຉິກຣຓູປາເຍນ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພໍ ສຈ຺ຉາກາສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຠາວນປຸໍສກໍ ວາ ເອຕໍ ຍຖາ ‘‘ເອກມນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໒). ໂຍ ຫິ ອຣູປຊ຺ຌາເນນ ຣູປກາຍໂຕ, ນາມກາເຍກເທສໂຕ ຈ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິໂມກ຺ເຂນ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ເຕນ ນິໂຣຘສງ຺ຂາໂຕ ວິໂມກ຺ໂຂ ອາໂລຈິໂຕ ປກາສິໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ, ນ ປນ ກາເຍນ ສຈ຺ຉິກໂຕ, ນິໂຣຘໍ ປນ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ເອກຈ຺ເຈສຸ ອາສເວສຸ ເຂປິເຕສຸ ເຕນ ໂສ ສຈ຺ຉິກໂຕວ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ໂສ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພໍ ຍຖາອາໂລຈິຕໍ ນາມກາເຍນ ສຈ຺ຉາກາສີຕິ ກາຍສກ຺ຂີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ຕຸ ວິມຸຕ຺ໂຕ ເອກຈ຺ຈານໍ ອາສວານໍ ອປຣິກ຺ຂີຓຕ຺ຕາ. ທິຏ຺ຐນ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ສນສງ຺ຂາຕສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຐມຜລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ຍາວ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄາ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ. ‘‘ທິຏ຺ຐິຍາ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ຈຕຸສຈ຺ຈທສ຺ສນສງ຺ຂາຕາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ນິໂຣຘໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິເມ ຈ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕາທໂຍ ຕໂຍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອປຣິໂຍສິຕຎາຓກິຈ຺ຈາຕິ ຕໍ ນຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ວິມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຌານຜສ຺ສນ຺ຕິ ສາຕິສຍໍ ຌານຜສ຺ສໍ. ເຕນ ອຣູປຊ຺ຌານຜສ຺ໂສ ສງ຺ຄຫິໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ທຸກ຺ຂາ ສງ຺ຂາຣາຕິ ຎາຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈປຏິເວຘມາຫ, ‘‘ສຸໂຂ ນິໂຣໂຘຕິ ຎາຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ນິໂຣຘສຈ຺ຈປຏິເວຘໍ. ຕທຸຠເຍນ ຈ ສມຸທຍມຄ຺ຄສຈ຺ຈປຏິເວຘໍ ນານນ຺ຕຣິຍກຠາວໂຕ. ‘‘ຎາຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ທຸຕິຍມຄ຺ຄກິຈ຺ຈໍ, ‘‘ທິຏ຺ຐໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ຕຕິຍມຄ຺ຄກິຈ຺ຈໍ, ‘‘ວິທິຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ຄກິຈ຺ຈໍ, ‘‘ສຈ຺ຉິກຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປຐມຜລກິຈ຺ຈໍ, ‘‘ຜຸສິຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ເສສຜລທ຺ວຍກິຈ຺ຈໍ. ອິຕິ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ມຄ຺ຄຜລຎາຓພ຺ຍາປາຣທສ຺ສນານິ ອິມານິ ປທານີຕິ ວທນ຺ຕິ.

໗໗໗. ອິຕເຣສູຕິ ສທ຺ຘານຸສາຣິອາທິປເທສຸ. ສທ຺ຘໍ ອນຸສຣຕີຕິ ອາຄມນີຍຏ຺ຐາເນ ຐິຕໍ ສທ຺ຘໍ ອນຸຄຈ຺ຉຕິ. ຍຖາ ສາ ຕິກ຺ຂາ ສູຣາ ອໂຫສິ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓປິ ຕທນຸຣູປເມວ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສທ຺ຘາຍ ວາ ອນຸສຣຕີຕິ ສທ຺ຘາຍ ກາຣຓຠູຕາຍ ສຈ຺ຈປຏິເວຘສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ສຣຕິ ຄຈ຺ຉຕິ, ປຏິປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ວີຫິປິ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປຫິ ສທ຺ຘາຍ ອຘິມຕ຺ຕຕໍເຍວ ວິຠາເວຕິ. ຘມ຺ມານຸສາຣີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ທ຺ວີຫິ ຠາເຄຫິ ທ຺ເວ ວາເຣ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ຣູປກາຍໂຕ ຈ ນາມກາຍໂຕ ຈ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ, ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ຈ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຣູປຊ຺ຌາເນນ ຣູປກາຍໂຕ ຈ ນາມກາເຍກເທສໂຕ ຈ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ນາມກາຍໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຸໂຠຫິ ຠາເຄຫິ ທ຺ເວ ວາເຣ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ. ປຊານນ຺ໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ປຐມຊ຺ຌານຜສ຺ເສນ ວິນາ ປຣິຊານນາທິປ຺ປກາເຣຫິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ຊານນ຺ໂຕ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ເຕສໍ ກິຈ຺ຈານໍ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນິຏ຺ຐິຕກິຈ຺ຈຕາຍ ວິເສເສນ ມຸຕ຺ໂຕຕິ ວິມຸຕ຺ໂຕ.

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ສງ຺ເຂປກຖາ – ຍສ຺ສ ອນິຈ຺ຈາກາຣໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ໂສ ອຘິໂມກ຺ຂພຫຸໂລ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ຕິກ຺ຂຠາເວນ ປຐມມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສທ຺ຘານຸສາຣີ ນາມ ໂຫຕິ, ມຊ຺ເຌ ຉສຸ ຐາເນສຸ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ. ອຄ຺ຄຜລກ຺ຂເຓ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຍສ຺ສ ທຸກ຺ຂາກາຣໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ປສ຺ສທ຺ຘິພຫຸລຕາຍ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຘິມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ທຸກ຺ຂຸປນິສາຍ ສທ຺ຘາຍປິ ຕິພ຺ພຕຣຕ຺ຕາ, ຘຸຣນິຍມໂຕ ຈ. ໂສປິ ປຐມມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສທ຺ຘານຸສາຣີ ເອວ ໂຫຕິ, ມຊ຺ເຌ ຉສຸ ຐາເນສຸ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ, ອນ຺ເຕ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ ຈ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ອນຕ຺ຕາກາຣໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ໂສ ເວທພຫຸໂລ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ຕິກ຺ຂຠາເວນ ປຐມມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ຘມ຺ມານຸສາຣີ ເອວ ໂຫຕິ, ມຊ຺ເຌ ຉສຸ ຐາເນສຸ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ, ອນ຺ເຕ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ ເອວ ໂຫຕິ. ອິເມ ປນ ນ ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ຂລາຠິໂນ, ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ຂລາຠີ ປນ ປຐມມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສທ຺ຘານຸສາຣີ ວາ ຘມ຺ມານຸສາຣີ ວາ ສິຍາ. ມຊ຺ເຌ ຉສຸ ຐາເນສຸ ກາຍສກ຺ຂີ, ປຣິໂຍສາເນ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕຕິ.

ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓໍ.

໗໗໘. ຍໍ ຕໍ ວິໂມກ຺ຂມຸຂຠາວໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕອຣິຍປຸຄ຺ຄລວິຠາຄາຍ ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປເນຕໍ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓໍ. ປຸຣິເມນ ຎາຓທ຺ວເຍນາຕິ ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາຎາຓທ຺ວເຍນ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ, ປວຕ຺ຕິອາກາຣເຠທໂຕ ນານນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອຏ຺ຐກຖາຍ, ປາຬິຍາ ຈ ສາເຘຕຸໍ ‘‘ເຕນາຫູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາມຸຎ຺ຈນຸປາຍກຣຓຎາຓານິປິ ສງ຺ຂາເຣສຸ ອຸທາສີນຠາເວເນວ ປວຕ຺ຕນໂຕ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາສມຎ຺ຎາເນວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິທໍ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓໍ ເອກເມວ ຕີຓິ ນາມານິ ລຠຕີ’’ຕິ. ເຕນ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາໂວຫາໂຣ ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາທິຎາຓສມຸທາຍວິສໂຍຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໗໘໐. ອຸປ຺ປາທາທີນີຕິ ອຸປ຺ປາທປວຕ຺ຕາທິອປເທເສນ ວຸຕ຺ເຕ ສງ຺ຂາເຣ. ປຣິຈ຺ຈຊິຕຸກາມຕາຕິ ຕປ຺ປຏິພນ຺ຘຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫາເນນ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕຸກາມຕາ. ປຏິສງ຺ຂານນ຺ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕີຣຓໍ. ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາຕິ ນິຣາລຍຠາວາປຕ຺ຕິຍາ ອເປກ຺ຂາວິສ຺ສຊ຺ຊນວເສນ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ. ອວສາເນຕິ ຕຖາກຣຓສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣກາລໍ. ຍາວ ນິພ຺ພານສມ຺ປກ຺ຂນ຺ທນາ ນ ອິຊ຺ຌຕິ, ຕາວ ວິຈິນເນປິ ອຸທາສີນຕາຍ ຎາຓສ຺ສ ສນ຺ຕານວເສນ ປວຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນໍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐນາ’’ຕິ. ເອວນ຺ຕິ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນາກາຣສາມຎ຺ຎໂຕ ‘‘ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາ ຈ ສາ ສນ຺ຕິຏ຺ຐນາ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາກາເຣນ.

໗໘໑. ອິເມ ຘມ຺ມາຕິ ອິເມ ຎາຓສງ຺ຂາຕາ ຘມ຺ມາ, ຎາຓປຣິຍາໂຍ ວາ ອິຘ ຘມ຺ມ-ສທ຺ໂທ, ຕສ຺ມາ ອິມານິ ຎາຓານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກຕ຺ຕາຕິ ເອກສຠາວາ.

໗໘໒. ວຸຏ຺ຐານຄາມິນີ ໂຫຕິ ວຸຏ຺ຐານຄມນໂຕ. ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາທິຎາຓຕ຺ຕຍສ຺ສາຕິ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂານຸໂລມໂຄຕ຺ຣຠຸສຎ຺ຎິຕສ຺ສ ຎາຓຕ຺ຕຍສ຺ສ. ກິຈ຺ຈວເສນ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານວເສນປິ ໂລກິຍຎາຓານໍ ອຸປຣິ ຐິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸຕ຺ຕມຠາວໍ ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ນິມິຕ຺ຕຠູຕໂຕຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ອາຣມ຺ມຓຠູຕໂຕ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອຠິນິວິຏ຺ຐວຕ຺ຖຸໂຕ’’ຕິ. ຕຎ຺ຫິ ວິປສ຺ສນາຍ ໂຄຈຣກຣຓສງ຺ຂາເຕນ ອຠິນິເວເສນ ອຠິນິວິຏ຺ຐວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ປວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍ ປເນຕໍ ສສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນມ຺ປິ ປຣໂຕ ທິຏ຺ຐິຕາຍ ‘‘ພຫິທ຺ຘາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕເທວ ຫິ ‘‘ພຫິທ຺ຘາ ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕານີ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕປວຕ຺ຕໂຕຕິ ສສນ຺ຕາເນ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປວຕ຺ຕນອາທິໂຕ, ຕທນຸວຕ຺ຕກກິເລສກ຺ຂນ຺ເຘຫິ ຈ. ຕຎ຺ຫິ ສສນ຺ຕຕິຍໍ ກິເລສປ຺ປວຕ຺ຕຠາວໂຕ, ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕໍ ອສຕິ ມຄ຺ຄຠາວນາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກອຸປາທິນ຺ນກ຺ຂນ຺ຘປວຕ຺ຕຠາວໂຕ ຈ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຸຏ຺ຐຫນຎ຺ຈ ເນສໍ ອາຣມ຺ມຓາກຣຓໍ, ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕາປາທນຎ຺ຈ. ຆຏິຍຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອນນ຺ຕຣເມວ ມຄ຺ຄສມຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ.

໗໘໓. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ‘‘ອຠິນິວິຏ຺ຐວຕ຺ຖຸໂຕ ວຸຏ຺ຐຫນໂຕ’’ຕິ ສງ຺ເຂປວຈເນ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາ ຣູປາຣູປປປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍວເສນ ອຍໍ ມາຕິກາ ອຸທ຺ເທໂສ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຠິນິວິສິຕ຺ວາຕິ ສສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ເນສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ. ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕາ ວຸຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ ອິທໍ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິຍາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຘມ຺ມາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ປຣິຍາຍໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ປນ ມຄ຺ໂຄ ສພ຺ພໂຕປິ ວຸຏ຺ຐາຕິ. ພຫິທ຺ຘາ ວຸຏ຺ຐາຕີຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອກປ຺ປຫາເຣນາຕິ ເອກຊ຺ຌໍ, ຕໍ ປນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາທິວິຠາຄໍ ອກຕ຺ວາ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໙໘; ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ມຫາວ. ໑໖; ປຏິ. ມ. ໒.໓໐) ອວິຠາເຄນ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິຍາ ປວຕ຺ຕິວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ, ຕຍິທໍ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸຂາ ເທສນານຸສາເຣນ ຎາຓໍ ເປເສນ຺ຕສ຺ສ ຎາຓຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ສມ຺ຠວຕີຕິ ວທນ຺ຕິ.

໗໘໔. ສຸທ຺ຘອຊ຺ຌຕ຺ຕທສ຺ສນມຕ຺ເຕເນວ ມຄ຺ຄວຸຏ຺ຐານໍ ນ ໂຫຕິ ມມໍກາຣວຕ຺ຖຸໂນປິ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ມຄ຺ຄສງ຺ຂາຕໍ ວຸຏ຺ຐານໍ, ມຄ຺ເຄນ ວາ ວຸຏ຺ຐານໍ ມຄ຺ຄວຸຏ຺ຐານໍ.

໗໘໕. ຣາສິໍ ກຕ຺ວາຕິ ຠູຕຸປາທາຍວເສນ ທຸວິຘໍ ອນ຺ຕຣເຠທວເສນ ອເນກເຠທມ຺ປິ ‘‘ຣຸປ຺ປນຏ຺ເຐນ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ປິຓ຺ຑໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ. ຍຖາ ຣູເປ ວິປສ຺ສນາຠິນິເວໂສ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ວິປສ຺ສນາຍານິກສ຺ສ, ເອວໍ ອຣູເປ ວິປສ຺ສນາຠິນິເວໂສ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສມຖຍານິກສ຺ສ ໂຫຕິ. ອຠິນິເວໂສຕິ ຈ ວິປສ຺ສນາຍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ກຕ຺ຕພ຺ພນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາ ປຐມໍ ຣູປປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ຣູເປ ອຠິນິເວໂສ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ.

໗໘໖. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມນ຺ຕິ ກາມໍ ອຸທຍພ຺ພຍປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ອຠິນິເວໂສຕິ ທສ຺ສິຕໍ, ຍຖາອຸປຏ຺ຐິເຕ ປນ ຣູປາຣູປຘມ຺ເມ, ເຕສຎ຺ຈ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສງ຺ເຂເປເນວ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ຈາເຣນ຺ໂຕ ຎາຓຸຕ຺ຕໂຣ ຍຖານິສິນ຺ໂນວ ຎາຓປຏິປາຏິຍາ ຂິປ຺ປເມວ ສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ເອກປ຺ປຫາເຣນ ປຎ຺ຈຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ວຸຏ຺ຐາຕິ ນາມ. ອຎ຺ຎຖາ ເອເກເນວ ໂລກິຍຈິຕ຺ເຕນ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ປຣິຄ຺ຄຫປຣິຊານນາທີນໍ ອສມ຺ຠວໂຕ. ນ ຫິ ສນິທສ຺ສນສປ຺ປຏິຆາທິໍ ເອກຊ຺ຌໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ກາ. ຍສ຺ສ ປນ ເອກວາຣໍ ຎາເຓນ ຜສ຺ສິຕໍ, ປຸນ ຕໍ ຜສ຺ສິຕພ຺ພເມວ, ຕາທິສສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

໗໘໘. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຠິນິເວໂສ ອກາຣຓໍ ວຸຏ຺ຐານເມວ ປມາຓໍ, ຕສ຺ມາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕວິໂມກ຺ຂອຣິຍປຸຄ຺ຄລວິຠາຄາປິ ວຸຏ຺ຐານວເສນ ສມ຺ຠວນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈ ໂຍປີ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຕໂຍປິ ຊນາຕິ ວຸຏ຺ຐານວເສນ ເຠເທ ອສຕິປິ ອຠິນິເວສວເສເນວ ລທ຺ຘໍ ເຠທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

໗໘໙. ສທ຺ຘິໍ ປຸຣິມປຈ຺ຉິມຎາເຓຫີຕິ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານາທິປຸຣິມຎາເຓຫິ ເຈວ ໂຄຕ຺ຣຠຸອາທິປຈ຺ຉິມຎາເຓຫິ ຈ ສຫ. ອຸທ຺ທານນ຺ຕິ ອຸທ຺ເທໂສ.

ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ…ເປ… ວຏ຺ເຏຍ຺ຍຸໍ ຕໍຕໍຎາຓຏ຺ຐານິຍສ຺ສ ອຸປມາວຕ຺ຖຸໂນ ລພ຺ຠນໂຕ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນຕິ ອິມສ຺ມິໍ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາປເທເສ. ສພ຺ພນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ຎາຓໍ, ສພ຺ພໍ ວາ ຎາຓກິຈ຺ຈໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ ເວມຊ຺ເຌ ຐຕ຺ວາ ວິຠາວິຍມານຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕາ ວິສຸທ຺ຘິກຖາຍໍ.

໗໙໐. ນິລີຍິຕ຺ວາຕິ ອຸປວິສິຕ຺ວາ. ປຣາມສິຕ຺ວາຕິ ວີມໍສິຕ຺ວາ.

ຄຍ຺ຫຸປຄໍ ອທິສ຺ວາຕິ ຄຫຓໂຍຄ຺ຄໍ ນິຈ຺ຈສາຣາທິໍ ອທິສ຺ວາ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວງ຺ກຠາວກຣານໍ ມາຍາທີນໍ ສຸຏ຺ຐຸ ວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ ອນຸໂລມສ຺ສ ອຸຊຸກສາຂາສທິສຕາ. ນິພ຺ພານາໂລຈນໂຕ ໂຄຕ຺ຣຠຸຎາຓສ຺ສ ອຸທ຺ຘໍ ອຸລ຺ໂລກນສທິສຕາ. ອປ຺ປຕິຏ຺ເຐ ນິພ຺ພາເນ ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕນສທິສຕາ.

໗໙໑. ສປ຺ປວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ວິຍ ໂຄຕ຺ຣຠຸຎາຓໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣຄຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອາລມ຺ພນໂຕ. ອາຄຕມຄ຺ຄໍ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ຐານໍ ວິຍ ມຄ຺ຄຎາຓໍ ອສມ຺ໂມຫປຏິເວຘວເສນ ອຕ຺ຕໂນປິ ທສ຺ສນໂຕ. ອຠຍຏ຺ຐາເນ ຐານນ຺ຕິ ອຠຍຏ຺ຐານໍ ສມ຺ປຕ຺ຕມາຫ, ນ ຕສ຺ສ ປາປຸຓປຏິປຕ຺ຕິໍ.

໗໙໒. ອຕ຺ຕຕ຺ຖາທີນໍ ອນວພຸຊ຺ຌນໂຕ ‘‘ອຫໍ, ມມາ’’ຕິ ຄຫຓສ຺ສ ນິທ຺ໂທກ຺ກມນສທິສຕາ. ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາຄ຺ຄຫເຓເນວ ປຏິສງ຺ຂາ ສນ຺ຕິຏ຺ຐນາປິ ຄຫິຕາ. ຕິສ຺ສນ຺ນມ຺ປິ ຕາສໍ ສໍສາຣໂຕ ນິກ຺ຂມນາຘິມຸຕ຺ຕຕາຍ ນິກ຺ຂມນມຄ຺ໂຄໂລກນສທິສຕາ. ມຄ຺ເຄ ທິຏ຺ເຐ ມຄ຺ຄປຏິປຕ຺ຕິ ວິຍ ອນຸໂລເມ ສິທ຺ເຘ ມຄ຺ໂຄ ສິທ຺ໂຘ ເອວາຕິ ອນຸໂລມສ຺ສ ມຄ຺ຄທສ຺ສນສທິສຕາ. ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕ຺ຕາ ອາທິຕ຺ຕຆຣໂຕ ນິກ຺ຂມນໍ ວິຍ ໂຄຕ຺ຣຠຸຎາຓໍ. ເວເຄນຄມນໍ ວິຍ ມຄ຺ຄຎາຓໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພຄເຫຕພ຺ພປເທເສສຸ ສາຘນກິຈ຺ຈວິເສສໂຍຄໂຕ.

໗໙໓. ປຣໂຕ ນ ມມາຍິຕພ຺ພໂຕ ຈ ປສ຺ສິຕພ຺ພານໍ ຂນ຺ຘານໍ ‘‘ອຫໍ, ມມາ’’ຕິ ຄຫຓສ຺ສ ຣາຊໂຄຓານໍ ສກຄຫຓສທິສຕາ ວຸຕ຺ຕາ.

໗໙໔. ສຠເຍ ອຠຍທສ຺ສນເຫຕຸຕາຍ ຂນ຺ຘານໍ ‘‘ອຫໍ, ມມາ’’ຕິ ຄຫຓສ຺ສ ຍກ຺ຂິນິຍາ ສໍວາສສທິສຕາ. ສຸສານວິຊຫນໍ ວິຍ ສງ຺ຂາຣສຸສານໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ໂຄຕ຺ຣຠຸ.

໗໙໕. ປຸຕ຺ຕຄິທ຺ຘິນີຕິ ປຸຕ຺ຕວຈ຺ຉລາ. ໂອຕ຺ຕປ຺ປມານາຕິ ສາຣຊ຺ຊຍມານາ. ໂອຬາຣິກໂອຬາຣິກໂລຠກ຺ຂນ຺ຘາທິວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ ສງ຺ຂາຣປຣິຈ຺ຈຊນໂຕ ອນຸໂລມສ຺ສ ຕຕ຺ເຖວ ທາຣໂກໂຣປນສທິສຕາ.

໗໙໖. ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິຍາ…ເປ… ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ປຸຣິມາສຸ ວິຍ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານາທີສຸ ຐິຕສ຺ສ ຠາຍນາທິອາກາຣທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອປຣາປຣຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ, ຈິຣານຸພນ຺ຘໂຕ, ທຸສ຺ສຫໂຕ ຈ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສທິສໍ ຊິຆຈ຺ຉາທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສໍສາຣວຏ຺ຏຊິຆຈ຺ຉາຍາ’’ຕິ. ກາຍຄຕາສຕິ ເອວ ໂຠຊນໍ ກາຍຄຕາສຕິໂຠຊນໍ. ສາ ປເນຕ຺ຖ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມາສຕິ ກາຍານຸປສ຺ສນາທິກິຈ຺ຈສາຘນວເສນ ອມຕຣສປຣິໂຠຄຕາຍ ຈ ‘‘ອມຕຣສໍ ກາຍຄຕາສຕິໂຠຊນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ອມຕໍ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ເຍ ກາຍຄຕາສຕິໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໑.໖໐໐).

ຜລຣສາມລກສິງ຺ຄີເວຣມຸຄ຺ຄມາສາທິ ອເນກງ຺ຄສມ຺ຠາຣໍ.

ກປຓາເສຣິຠາວາທິກຣເຓນ ຕຓ຺ຫາສິເນຫສ຺ສ ສີຕສທິສຕາ. ມຄ຺ຄເຕຊນ຺ຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄສງ຺ຂາຕໍ ອິນ຺ທຄ຺ຄິໍ.

ຣາຄຄ຺ຄິອາທໂຍ ເອກາທສຄ຺ຄີ ວູປສມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ເອກາທສຄ຺ຄິວູປສມໍ, ນິພ຺ພານໍ.

ອນ຺ຘກາຣປເຣໂຕຕິ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕນ ອນ຺ຘກາເຣນ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຕຕ຺ຖໍ ວາ ປຣຕ຺ຖໍ ວາ ກາຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຠາເວນ ອຠິຠູໂຕ. ຎາຓມໂຍ ອາໂລໂກ ເອຕິສ຺ສາຕິ ຎາຓາໂລກາ, ມຄ຺ຄຠາວນາ.

ອມຕຠູຕໍ, ອມຕຠາວສາຘກໍ ວາ ໂອສຘໍ ອມໂຕສຘໍ, ນິພ຺ພານໍ. ເຫຏ຺ຐາ ອຕ຺ຕນາ ວຸຕ຺ຕເມວ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາພ຺ຍາປາຣໍ ນິຄມນວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຕນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ.

໗໙໗. ນິຣາລຍຕາຍ ຕຓ຺ຫາວເສນ ຠວາທີສຸ ອວິສຏຊ຺ຌາສໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ຕໂຕ ສງ຺ກຸຈິຕຈິຕ຺ໂຕ ປຕິລີນຠາເວນ ຈຣຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ປຕິລີນຈໂຣ, ຕສ຺ສ ປຕິລີນຈຣສ຺ສ. ສໍສາເຣ ຠຍສ຺ສ ອິກ຺ຂນຕາຍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກາຍຈິຕ຺ຕວິເວກສິທ຺ຘິຍາ ວິວິຕ຺ຕມາສນໍ ຠຊມານສ຺ສ. ສາມຄ຺ຄິຍນ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ, ປຕິຣູປນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠວເນຕິ ກາມຠວາທິເກ ຕິວິເຘປິ ຠເວ. ໂສ ຫິ ອິຘ ຠວນຏ຺ເຐນ ຠວນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ນ ທສ຺ສເຍຕິ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນວເສນ ນ ທສ຺ເສຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ຕໍ ອທສ຺ສນໍ ສາມຄ຺ຄິຍນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາທໂຍ ອຣິຍາ ອາຫູຕິ ໂຍຊນາ.

ນິຍເມຕ຺ວາຕິ ນິຍຕໍ ເອກໍສິກໍ ກຕ຺ວາ. ໂພຊ຺ຌງ຺ຄວິເສສໍ, ມຄ຺ຄງ຺ຄວິເສສໍ, ຌານງ຺ຄວິເສສໍ, ປຏິປທາວິເສສໍ, ວິໂມກ຺ຂວິເສສນ຺ຕິ ວິເສສສທ຺ໂທ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ວິເສສນ຺ຕິ ຉສຕ຺ຕຠາໂວ ສຕ຺ຕຏ຺ຐຠາໂວ ປຎ຺ຈາທິຠາໂວຕິ ອິມໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທີນໍ ອຣິຍມຄ຺ເຄ ລພ຺ຠມານເຠທໍ. ປາທກຊ຺ຌານນ຺ຕິ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອາສນ຺ນວຸຏ຺ຐານຄາມິນິຍາ ວິປສ຺ສນາຍ ປທຏ຺ຐານຠູຕໍ ຌານໍ. ວິປສ຺ສນາຍ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາຕິ ມຄ຺ຄາສນ຺ນາຍ ເອວ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິຍາ ວິປສ຺ສນາຍ ໂຄຈຣຠູຕາ ວິປສ຺ສິຕາ. ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສໂຍຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ ເຠເທ ສຕິ ວິປສ຺ສກສ຺ສ ອຊ຺ຌາສໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຐມໍ ເກຈີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຕິປິຏກຈູຬນາຄຕ຺ເຖໂຣ. ທຸຕິຍໍ ເກຈີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ໂມຣວາປີວາສິມຫາທຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ. ຕຕິຍໍ ເກຈີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຕິປິຏກຈູຬາຠຍຕ຺ເຖໂຣ.

ເຕສມ຺ປິ ວາເທສຸ ອຍໍ ປຸພ຺ພຠາຄວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາ ນິຍເມຕິເຍວາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ກສ຺ມາ? ວິປສ຺ສນານິຍເມເນວ ຫິ ປຐມຕ຺ເຖຣວາເທປິ ອປາທກປຐມຊ຺ຌານປາທກມຄ຺ຄາ ປຐມຊ຺ຌານິກາວ ໂຫນ຺ຕິ, ອິຕເຣ ຈ ທຸຕິຍຊ຺ຌານິກາທິມຄ຺ຄາ ປາທກຊ຺ຌານວິປສ຺ສນານິຍເມຫິ ຕໍຕໍຌານິກາວ ຕໂຕ ຕໂຕ ທຸຕິຍາທິປາທກຊ຺ຌານໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓສ຺ສ ປາທກຊ຺ຌານາຕິກ຺ກນ຺ຕານໍ ອງ຺ຄານໍ ອສມາປຊ຺ຊິຕຸກາມຕາວິຣາຄຠາວນາຠາວໂຕ, ອິຕຣສ຺ສ ຈ ອຕພ຺ຠາວໂຕ. ຍຖາ ຫິ ມຄ຺ຄາສນ຺ນາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຕ຺ເຕ ມຄ຺ຄສ຺ສ ປຐມາທິຌານິກຕາ ຈ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕຕ຺ເຕ ປຎ຺ຈມຊ຺ຌານິກຕາ ເອວ ຈ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ຈ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທີນໍ ວິເສໂສຕິ ເຕສໍ ນິຍມເນ ອາສນ຺ນກາຣຓໍ, ປຘານກາຣຓຎ຺ຈ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາ, ນ ເອວໍ ປາທກຊ຺ຌານາທໂຍ. ຍສ຺ມາ ປນ ປາທກຊ຺ຌາເນນ ວິນາ ວິປສ຺ສນາວ ອິມໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິເສສໍ ນິຍເມຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປນ ປຘານກາຣຓໍ ໂຫຕິເຍວ, ຕສ຺ມາ ‘‘ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາວ ນິຍເມຕີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາ ນິຍເມຕິເຍວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ເສສວາເທສຸປິ ວິປສ຺ສນານິຍໂມ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ຫິ ປາທກຊ຺ຌານາຕິກ຺ກນ຺ຕານໍ ອງ຺ຄານໍ ອສມາປຊ຺ຊິຕຸກາມຕາວິຣາຄຠາວນາຠູຕາ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາ ອຘິຏ຺ຐານຠູເຕນ ປາທກຊ຺ຌາເນນ ອາຫິຕວິເສສາ ມຄ຺ຄສ຺ສ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທິວິເສສນິຍາມິກາ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອາຣມ຺ມຓຠູຕສມ຺ມສິຕຊ຺ຌານາຕິກ຺ກນ຺ຕານໍ ອງ຺ຄານໍ ຊິຄຸຈ຺ຉນາກາຣວິຣາຄຠາວນາຠູຕາ ສມ຺ມສິຕຊ຺ຌາເນນ ອາຫິຕວິເສສາ, ອຸຠຍສພ຺ຠາເວ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ຕໂຕ ອຎ຺ຎຕເຣນ ອາຫິຕວິເສສາ ຈ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາ ມຄ຺ຄສ຺ສ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທິວິເສສໍ ນິຍເມຕີຕິ.

໗໙໘. ຕຕ຺ຣ ຕສ຺ມິໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທິວິເສສນິຍມເນ. ອຌານລາຠີ ສຸທ຺ຘວິປສ຺ສນາຍານິໂກວ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສໂກ. ໂສ ຫິ ຌານສິເນເຫນ ວິປສ຺ສນາຍ ອສິນິທ຺ຘຠາວໂຕ ສຸກ຺ຂາ ລູຂາ ວິປສ຺ສນາ ເອຕສ຺ສາຕິ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປກິຓ຺ຓກສງ຺ຂາເຣຕິ ປາທກຊ຺ຌານໂຕ ອຎ຺ເຎ ສງ຺ຂາເຣ. ເຕນ ປາທກຊ຺ຌານສງ຺ຂາເຣສຸ ສມ຺ມສິເຕສຸ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ປຐມໍ ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກາທິຄ຺ຄຫຓໍ ວິປສ຺ສນານິຍມສ຺ສ ເອກນ຺ຕິກຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ນ ຫິ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິໍ ວິນາ ເກວລໍ ປາທກຊ຺ຌານາທໂຍ ນິຍມເຫຕູ ທິຏ຺ຐາ, ວຸຏ຺ຐານຄາມິນີ ປນ ປາທກຊ຺ຌານາທີນໍ ອຠາເວປິ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກາທີນໍ ມຄ຺ຄສ຺ສ ປຐມຊ຺ຌານິກຠາວເຫຕຸ, ຕສ຺ມາ ສາ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທິວິເສສນິຍມເນ ເອກນ຺ຕິກເຫຕູຕິ. ອິທານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ປາກຏຕຣໍ ກາຕຸໍ ‘‘ເຕສໍ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ວິເສໂສຕິ ອຍໍ ຌານາທີນໍ ຈຕຸຣງ຺ຄິກາທິວິເສໂສ, ນ ປຸພ຺ເພ ວິຍ ວິປສ຺ສນານິຍເມເນວ, ອຖ ໂຂ ປາທກຊ຺ຌານນິຍເມນ ເຈວ ວິປສ຺ສນານິຍເມນ ຈ. ເຕສມ຺ປີຕິ ປຎ຺ຈກນເຍ ທຸຕິຍຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານານິ ປາທການິ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປາທິຕມຄ຺ຄານມ຺ປິ. ‘‘ອາສນ຺ນປເທເສ’’ຕິ ອິມິນາ ວິປສ຺ສເກນ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ປວິຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິຍາ ວເສນ ອຍໍ ວິເສໂສ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໗໙໙. ຕຕ຺ຣາປິ ຈາຕິ ທຸຕິຍຕ຺ເຖຣວາເທປິ. ຕໍຕໍສມາປຕ຺ຕິສທິສຕາ ຕໍຕໍສມ຺ມສິຕສງ຺ຂາຣວິປສ຺ສນານິຍເມຫິ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຣາປິ ຫິ ວິປສ຺ສນາ ຕໍຕໍວິຣາຄາວິຣາຄຠາວນາຠາເວນ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕາ, ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ຌານງ຺ຄາທິນິຍມໍ ມຄ຺ຄສ຺ສ ກໂຣຕີຕິ ເອວໍ ວິປສ຺ສນານິຍໂມ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໘໐໐. ຕນ຺ຕິ ຕໍຕໍຌານສທິສຠວໍ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ປາທກຊ຺ຌານສມ຺ມສິຕຊ຺ຌານຸປນິສ຺ສເຍຫິ ວິນາ ອຊ຺ຌາສຍມຕ຺ເຕນ ອສິຊ຺ຌນໍ ອຸປນິສ຺ສເຍນ ວິນາ ສງ຺ກປ຺ປມຕ຺ເຕນ ສກທາຄາມິຜລາທີນໍ ອສິຊ຺ຌນທີປເກນ ນນ຺ທໂກວາເທນ ທີເປຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ຍຖາ ໂສຕາປນ຺ນາຍປິ ປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ກປ຺ປຕໍ ວທນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ‘‘ຍສ຺ສ ຍສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ອຊ຺ຌາສໂຍ ນິຍາມໂກ, ນາຎ຺ຎສ຺ສາ’’ຕິ ເຕນ ເຕນ ປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ກປ຺ປຕາ ໂຫຕິ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ, ສງ຺ກປ຺ປສພ຺ຠາເວ ສຕິປິ ອສິຊ຺ຌນໂຕຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕ, ເອວມິຘາປິ ຍສ຺ສ ຍສ຺ສ ທຸຕິຍາທິຌານິກສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ອຊ຺ຌາສໂຍ ນິຍາມໂກ, ນາຎ຺ຎສ຺ສ ສຕິປິ ຕສ຺ມິໍ ອສິຊ຺ຌນໂຕ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ວາເທ ປາທກສມ຺ມສິຕຊ຺ຌານຸປນິສ຺ສຍສພ຺ຠາເວ ອຊ຺ຌາສໂຍ ເອກນ຺ເຕນ ໂຫຕິ ຕໍຕໍຜລູປນິສ຺ສຍສພ຺ຠາເວ ຕໍຕໍສງ຺ກປ຺ໂປ ວິຍາຕິ ຕທຠາວາຠາວໂຕ ‘‘ອຊ຺ຌາສໂຍ ນິຍເມຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖາປີຕິ ຕຕິຍຕ຺ເຖຣວາເທປິ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ‘‘ຍໂຕ ຍໂຕ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ຕສ຺ມາ ‘‘ຕຕ຺ຣາປິ ຫິ ວິປສ຺ສນາ’’ຕິອາທິນາ ອິຘ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຕທຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໘໐໑. ເອວໍ ວິປສ຺ສນາຍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທິນິຍາມິກຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ປຏິປທາທິນິຍາມິກຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສເຈ ປນາຍ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຍນ຺ຕິ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາ ວຸຕ຺ຕາ. ສາປິ ຫິ ກາມໍ ‘‘ອິມໍ ວາຣໍ ໂຣເຈສຸ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກລາປສມ຺ມສນາວສາເນ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາຍ ປວຕ຺ຕມານາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວິປສ຺ສນຸປກ຺ກິເລສສ຺ສ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ ກິຈ຺ຉຕາວາຣໍ ທຸກ຺ຂາປຏິປທາຕິ ໂຣເຈສຸນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ວິປສ຺ສນາຎາເຓ ຕິກ຺ເຂ ສູເຣ ປສນ຺ເນ ວຫນ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິປສ຺ສນານິກນ຺ຕິໍ ທຸກ຺ເຂນ ກສິເຣນ ກິລມນ຺ໂຕ ປຣິຍາທິຍຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພຠາເຄ ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາທິຠາເວນ ປວຕ຺ຕມານາ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປກ຺ເຂ ກິຈ຺ເຉນ ກສິເຣນ ວິກ຺ຂມ຺ເຠນ຺ຕີ ທຸກ຺ຂາປຏິປທາປກ຺ເຂເຍວ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອາທິໂຕ ກິເລເສ ວິກ຺ຂມ຺ຠຍມານາ’’ຕິອາທິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ເຍນ ຎາເຓນ ວິປສ຺ສນຸປກ຺ກິເລສາ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕາ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອິທໍ ຎາຓໍ ເອກຕ຺ຕນຍວເສນ ເອກໍ ກຕ຺ວາ ‘ອາທິໂຕ ກິເລເສ ວິກ຺ຂມ຺ຠຍມານາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສປ຺ປໂຍເຄນາຕິ ຈິຕ຺ຕປ຺ປໂຍຄສງ຺ຂາເຕນ ສອຸສ຺ສາຫເນນ. ສສງ຺ຂາເຣນາຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ອຸຠເຍນາປິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນສ຺ສ ກິຈ຺ຉສິທ຺ຘິເມວ ວທຕິ. ວິປຣິຍາເຍນາຕິ ອທຸກ຺ເຂນ ອປ຺ປໂຍເຄນ ອສງ຺ຂາເຣນ. ມຄ຺ຄສຎ຺ຎິຕໍ ອິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິວສຕິ ວິປ຺ປວສຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ປຣິວາໂສ, ວິປສ຺ສນາ ປຣິວາໂສ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ວິປສ຺ສນາປຣິວາໂສ, ມຄ຺ຄປາຕຸຠາໂວ, ຕໍ ປນ ສີຆໍ ກຸຣຸມານາ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎາ ນາມ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຓິກ’’ນ຺ຕິ. ກຸຣຸມານາ ອຍໍ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຕິ ໂຍຊນາ. ຍໂຕ ມຄ຺ໂຄ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ອາຄມນີຍຏ຺ຐານໍ, ຕສ຺ມິໍ ອາຄມນີຍຏ຺ຐາເນ. ມຄ຺ຄສ຺ສ ປຠວຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ນາມໍ ເທຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ທຸກ຺ຂາປຏິປທາທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາທິວິປສ຺ສນານໂຍ ອຎ຺ໂຎ, ອຎ຺ໂຎ ເອວ ມຄ຺ໂຄຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ມຄ຺ຄສ຺ສາ’’ຕິ. ເຕນ ອາຄມນໂຕ ລທ຺ຘນາເມນ ‘‘ທຸກ຺ຂາປຏິປທາ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາ’’ຕິອາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ນາມານິ ລຠຕິ. ນ ຫິ ມຄ຺ຄສ຺ສ ສຣສໂຕ ເອທິສໍ ນາມໍ ອຕ຺ຖິ.

ສາ ປນາຍໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠທາ ປຏິປທາ. ນານາ ໂຫຕີຕິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ໂຫຕິ. ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈຕູສຸປິ ມຄ຺ເຄສຸ ເອກາວ ໂຫຕີຕິ ນິຍໂມ ນຕ຺ຖິ ຈລນໂຕ. ອເຫສຸນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ມຄ຺ຄາ ສຸຂາປຏິປທາ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ປຏິປທາປສງ຺ເຄນ ອຘິປຕິມ຺ປິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຘິປຕໂຍຕິ ຉນ຺ທາທິອຘິປຕໂຍ. ປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາຣານຸຣູປຎ຺ຫິ ມຄ຺ໂຄ ປຈ຺ເຈກໍ ຉນ຺ທາຘິປເຕຍ຺ໂຍ ວາ ໂຫຕິ ວີຣິຍາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣາຘິປເຕຍ຺ໂຍ ວາ, ນ ກສ຺ສຈິ ນິຍໂມ ອຕ຺ຖິ. ເຕນາຫ ‘‘ກສ຺ສຈິ ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິອາທິ.

໘໐໒. ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໂຕ ສາຕິສຍໍ ກຕ຺ວາ ອນວເສສໂຕ ມຄ຺ຄສ຺ສ ນາມລາເຠ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສຣເສນາຕິ ສຠາເວນ ອຕ຺ຕໂນ ປວຕ຺ຕິວິເສເສນ. ປຈ຺ຈນີເກນາຕິ ປຏິປກ຺ຂວເສນ. ສຄຸເຓນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓວເສນ.

ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຍຖາ ອາຄມເນນ ວິນາ ສຄຸເຓນ, ອາຣມ຺ມເຓນ ຈ ມຄ຺ຄສ຺ສ ນາມລາໂຠ ອວວຕ຺ຖິໂຕ, ເອວໍ ປຈ຺ຈນີເກນ ວິນາ ສຣເສເນວ ນາມລາໂຠ, ຕຖາປິ ສຣສາທໂຍ ປຈ຺ເຈກໍ ນາມລາຠສ຺ສ ກາຣຓເມວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຣເສນ ວາ’’ຕິອາທິນາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອນິຍມຕ຺ໂຖ ວາ-ສທ຺ໂທ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕ ຈ ອສງ຺ກຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສເຈ ຫີ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມສິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ມສນເຫຕຸ. ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ ຫິ ອຍໍ ຕ຺ວາ-ສທ຺ໂທ ‘‘ຆຕໍ ປິວິຕ຺ວາ ພລໍ ໂຫຕິ, ສີຫໍ ທິສ຺ວາ ຠຍໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ, ມຄ຺ຄກຕ຺ຕຸກາຍ ວຸຏ຺ຐານກິຣິຍາຍ ເອກນ຺ຕິກເຫຕຸຠູຕາ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາ ຜລູປຈາເຣນ ‘‘ວຸຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມາ ວາ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຕິ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິຍາ ເອຕໍ ອຸປລກ຺ຂຓໍ, ຕທນ຺ໂຕຄຘຎ຺ຈ ໂຄຕ຺ຣຠຸຎາຓໍ ນິມິຕ຺ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ເອກຕ຺ຕນເຍນ ‘‘ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ. ອນິມິຕ຺ຕວິໂມກ຺ເຂນ ວິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ອນິມິຕ຺ຕສຎ຺ຎິເຕນ ວິມຸຈ຺ຈເນນ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ‘‘ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ວິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ວາ ຕໍສມງ຺ຄີ ອຣິຍປຸຄ຺ຄໂລ. ເສສທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິທໍ ສຣສໂຕ ນາມໍ ນາມາຕິ ອິທໍ ນິມິຕ຺ຕາທິວິຣຫໂຕ ອນິມິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຓິຫິຕໍ ສຸຎ຺ຎຕນ຺ຕິ ຕິວິຘມ຺ປິ ມຄ຺ຄສ຺ສ ສຠາວໂຕ ສິທ຺ຘນາມໍ ນາມ.

ເອສາຕິ ມຄ຺ໂຄ. ໂສ ຈ ໂຂ ປຸພ຺ພຠາຄມຄ຺ເຄນ ສທ຺ຘິໍ ເອກໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕ ເອກຕ຺ຕນເຍນ. ອິທໍ ປຈ຺ຈນີກໂຕ ນາມໍ ນາມາຕິ ອິທໍ ນິຈ຺ຈນິມິຕ຺ຕາທີນໍ ປຓິຘິຍາ, ອຕ຺ຕສຎ຺ຎາຍ ຈ ປຫານວເສນ ລທ຺ຘໍ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອນິມິຕ຺ຕາທິນາມຕ຺ຕຍໍ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ສິທ຺ຘນາມໍ ນາມ.

ສຸຎ຺ຎຕ຺ຕາຕິ ວິວິຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ມຄ຺ເຄ ຣາຄາທໂຍ ສນ຺ຕິ. ຣູປນິມິຕ຺ຕາທີນນ຺ຕິ ຣູປນິມິຕ຺ຕເວທນານິມິຕ຺ຕາທີນໍ ຄເຫຕພ຺ພານນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຣາຄນິມິຕ຺ຕາທີນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສວິຄ຺ຄຫານໍ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐານຎ຺ເຫຕ຺ຖ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອິທມສ຺ສ ສຄຸຓໂຕ ນາມນ຺ຕິ ອິທໍ ຣາຄາທິວິວິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຣູປນິມິຕ຺ຕາທິປຓິຘິອາທິອຠາວວເສນ ອສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ສຄຸຓໂຕ ສິທ຺ຘໍ ນາມໍ.

ສ຺ວາຍນ຺ຕິ ໂສ ອຍໍ ມຄ຺ໂຄ. ສຸຎ຺ຎຕນ຺ຕິ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສຸຎ຺ຎໂຕ, ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎໂຕ ຈ ສຸຎ຺ຎຕໍ. ສພ຺ພສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕາຠາວໂຕ ອນິມິຕ຺ຕໍ. ຕຓ຺ຫາປຓິຘິອາທີນໍ ອຠາເວນ ອປ຺ປຓິຫິຕໍ. ອິທມສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ນາມນ຺ຕິ ຍຖາ ສຸຂາຣມ຺ມຓໍ ຣູປໍ ‘‘ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ສຸຎ຺ຎຕາທິນາມສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓກຣຓໂຕ ອິທໍ ອສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ສຸຎ຺ຎຕາທິເຠທໍ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ສິທ຺ຘໍ ນາມໍ.

໘໐໓. ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາ ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາຍ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ສຣສໂຕ ສຸຎ຺ຎຕາ ນາມ. ຕສ຺ສາ ສຸຎ຺ຎຕາວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ໂຄ ວິປສ຺ສນາຄມເນນ ສຸຎ຺ຎໂຕ. ອນິມິຕ຺ຕາ ນາມ ນິຈ຺ຈນິມິຕ຺ຕາທີນໍ ອຸຄ຺ຆາຏນໂຕ. ອິທໍ ປນ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອນິມິຕ຺ຕນາມໍ ນ ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາເຍນ ລພ຺ຠຕິ. ກິໍ ກາຣຓໍ? ອຠິຘມ຺ເມ ສຣສໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈນີກໂຕ ນາມລາຠໂຕ. ໂຍ ຫິ ສຄຸຓາຣມ຺ມເຓຫິ ນາມລາໂຠ, ໂສ ສຣສປ຺ປຘາໂນ ໂຫຕິ, ສຣເສເນວ ຈ ນາມລາເຠ ສພ຺ພມຄ຺ຄານໍ ສຸຎ຺ຎຕາທິຠາໂວຕິ ວວຕ຺ຖານໍ ນ ສິຍາ. ຕສ຺ມາ ອຠິຘມ຺ເມ ສຕິປິ ທ຺ວີຫິປິ ກາຣເຓຫິ ອນິມິຕ຺ຕນາມລາເຠ ປຈ຺ຈນີກໂຕວ ນາມວວຕ຺ຖານກຣຓໍ ຄຍ຺ຫຕີຕິ ຕທຠາວາ ນ ລພ຺ຠຕິ. ອຖ ວາ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ອຎ຺ຎນິຣເປກ຺ເຂຫິ ສຄຸຓາຣມ຺ມເຓຫິ ນ ລພ຺ຠຕິ. ກິໍ ກາຣຓໍ? ອຠິຘມ຺ເມ ສຣສປຈ຺ຈນີເກຫິ ສຫິເຕຫິ ນາມລາຠໂຕ. ປຈ຺ຈນີກຎ຺ຫິ ວວຕ຺ຖານກຣຓໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ເກວລສ຺ສ ສຣສສ຺ສ ນາມເຫຕຸຠາໂວ ອຠິຘມ຺ເມ ນຕ຺ຖິ, ອວວຕ຺ຖານາປຕ຺ຕິໂຕ. ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕາຠິນິເວສປຓິຘິປຏິປກ຺ຂວິປສ຺ສນານຸໂລມາ ມຄ຺ຄາ ສຕິປິ ສຣສນ຺ຕເຣ ປຈ຺ຈນີກສຫິເຕນ ສຣເສນ ນາມໍ ລຠນ຺ຕິ. ອນິມິຕ຺ຕມຄ຺ຄສ຺ສ ປນ ວິປສ຺ສນາ ນິມິຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂາ ນ ໂຫຕິ, ສຍໍ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໂຕ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓານິວາຣຓາຕິ ຕທນຸໂລໂມ ມຄ຺ໂຄປິ ນ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິປກ຺ໂຂ. ຍທິ ສິຍາ, ນິມິຕ຺ຕຄຕວິປສ຺ສນາຍປິ ປຏິປກ຺ໂຂ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ວິຊ຺ຊມາໂນປິ ສຣໂສ ວວຕ຺ຖານກຣປຈ຺ຈນີກາຠາວາ ອຠິຘມ຺ເມ ອນິມິຕ຺ຕນາມທາຍໂກ ນ ຄຍ຺ຫຕີຕິ. ຍທິ ເອວໍ, ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນານຸໂລໂມ ມຄ຺ໂຄ ອຠິຘມ຺ເມ ອສງ຺ຄຫິໂຕ ສິຍາຕິ? ນ, ສຸທ຺ຘິກປຏິປທານເຍ ຕສ຺ສ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ເອວ ຫິ ໂສ ວຸຕ຺ໂຕ. ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ປນ ປຣິຍາຍເທສນຕ຺ຕາ ສຄຸຓາຣມ຺ມຓມຕ຺ເຕນປິ ນາມໍ ຄຍ຺ຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອາຄມນວເສນປິ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອນິມິຕ຺ຕນາມໍ ລພ຺ຠຕິເຍວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຣາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຄມນີຍຏ຺ຐາເນຕິ ອາຄມນປຏິປທາຐາເນ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.