໒໑. ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

ອຸປກ຺ກິເລສວິມຸຕ຺ຕອຸທຍພ຺ພຍຎາຓກຖາວຓ຺ຓນາ

໗໓໗. ວິປສ຺ສນາຈາຣສ຺ສ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓໍ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສນາ. ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕິ ປນສ຺ສ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓາທີນໍ ອຕ຺ຕຏ຺ຐມານໍວເສນ ຊາຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ປນ ຎາຓານໍ ວເສນ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສນາ’’ຕິ. ໂອຬາຣິໂກຬາຣິກສ຺ສ ສຈ຺ຈປຏິຈ຺ຉາທກໂມຫຕມສ຺ສ ວິຄມເນນ ສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວຘານຸກູລຕ຺ຕາ ‘‘ສຈ຺ຈານຸໂລມິກຎາຓ’’ນ຺ຕິ ອນຸໂລມຎາຓມາຫ. ຕານິ ປນ ຎາຓານິ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຏ຺ຐນ຺ນນ຺ຕິ ຈາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸທຍພ຺ພຍທສ຺ສເນນ ສງ຺ຂາຣານໍ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ, ຕທນຸສາເຣນ ອິຕຣລກ຺ຂຓານິ ຈ ວິຠາເວນ຺ຕີເຍວ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ວີຖິປຏິປນ຺ນວິປສ຺ສນາສງ຺ຂາຕໍ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເກຈິ. ຕຍິທໍ ຕສ຺ສ ສພ຺ພໂສ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຠາວເມວ ມຎ຺ຎມາເນຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓໍ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎນ຺ໂຕຄຘເມວ, ອຸທຍພ຺ພຍາທີນໍ ປນ ຊານນຏ຺ເຐນ, ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທສ຺ສນຏ຺ເຐນ ຈ ຎາຓທສ຺ສນານິ, ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓາທີນິ. ຕານິເຍວ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ, ສາ ເອວ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ປຏິປຊ຺ຊຕິ ເອຕາຍາຕິ ປຏິປທາ ຈາຕິ ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ປນ ອຸປ຺ປນ຺ນມຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຄຸຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຄຸຓຎ຺ຫິ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາທິປຫານສິທ຺ຘິຍາ ປຫານປຣິຎ຺ຎາຍ ອຘິຏ຺ຐານຠູຕໍ. ຍໂຕ ຕທວິຄເມນ ອຏ຺ຐາຣສສຸ ມຫາວິປສ຺ສນາສຸ ເອກຈ຺ຈາ ອຘິຄຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ. ນ ຫິ ອຸທຍພ຺ພຍານໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ປຏິເວເຘນ ວິນາ ສາມຎ຺ຎາກາຣານໍ ຕີຣຓມຕ຺ເຕນ ສາຕິສຍໍ ປຏິປກ຺ຂປຫານໍ ສມ຺ຠວຕິ. ອສຕິ ຈ ປຏິປກ຺ຂປຫາເນ ກຸໂຕ ຎາຓາທີນໍ ວຊິຣມິວ ອວິຫຕເວຄຕາ, ຕິຂິຓວິສທາທິຕາ ວາ. ຕສ຺ມາ ປຄຸຓຠາວປ຺ປຕ຺ຕໍ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓໍ ປຫານປຣິຎ຺ຎາປກ຺ຂິຍເມວ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສພ຺ພສງ຺ຂາຣານໍ ຠງ຺ຄສ຺ເສວ ອນຸປສ຺ສນາ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາ, ຕເທວ ຎາຓໍ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ. ຍຖາຠູຕທສ຺ສາວີ ຠາຍຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ຠຍໍ, ເຕຠູມກຘມ຺ມາ, ເຕສຸ ຠຍໂຕ ອຸປຏ຺ຐິເຕສຸ ຠາຍິຕພ຺ພາກາຣຄາຫິຎາຓໍ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານຎາຓໍ. ມຸຎ຺ຈິຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕີຕິ ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍໍ, ຈິຕ຺ຕໍ, ປຸຄ຺ຄໂລ ວາ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາ, ຕເທວ ຎາຓໍ ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາຎາຓໍ. ປຸນ ປຏິສງ຺ຂານາກາເຣນ ປວຕ຺ຕໍ ຎາຓໍ ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ. ນິຣເປກ຺ຂຕາຍ ສງ຺ຂາຣານໍ ອຸເປກ຺ຂນວເສນ ປວຕ຺ຕຎາຓໍ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອຸປກ຺ກິເລສວິມຸຕ຺ຕໍ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓາທິນວວິຘຎາຓໍ ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ, ຕສ຺ມາ.

໗໓໘. ‘‘ອຸປກ຺ກິເລສວິມຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວິເສສເນນ ວິຠາວິຕມຕ຺ຖໍ ອນວພຸຊ຺ຌນ຺ໂຕ ໂຈທໂກ ‘‘ປຸນ ອຸທຍພ຺ພຍຎາເຓ ໂຍໂຄ ກິມຕ຺ຖິໂຍ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຕຕ຺ຖ ກິມຕ຺ຖິໂຍຕິ ກິໍ ປໂຍຊໂນ ນິຣຕ຺ຖໂກ, ປເຄວ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕຕ຺ຕາ ປກ຺ກສ຺ສ ປຈນໍ ວິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຖ ວາ ລກ຺ຂຓສລ຺ລກ຺ຂຓາທິເຫຕຸປຏິປາຏິຄ຺ຄຫຓວເສນ ຕມຕ຺ຖໍ ຎາເປຕຸກາໂມ ອາຈຣິໂຍວ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາວເສນ ‘‘ກິມຕ຺ຖິໂຍ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ລກ຺ຂຓສລ຺ລກ຺ຂຓຕ຺ໂຖຕິ ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂຓານໍ ສມ຺ມເທວ ອຸປຘາຣຓຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓໍ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ນນຸ ຈ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓໍ ນາມ ສງ຺ຂາຣານໍ ອຸທຍພ຺ພຍເມວ ປສ຺ສຕິ, ນ ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍໍ, ເຕນ ກຖໍ ອນິຈ຺ຈຕາທິລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍສລ຺ລກ຺ຂຓໍ ໂຫຕີຕິ? ນ ໂຂ ປເນຕໍ ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ‘‘ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓໍ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍວິສຍໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອຸທຍພ຺ພເຍ ປນ ປຏິວິທ຺ເຘ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ ປາກຏໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ຕໂຕ ‘‘ຍທນິຈ຺ຈໍ, ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ. ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ, ຕທນຕ຺ຕາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໕; ໔໕, ໗໗; ໔.໑, ໔; ປຏິ. ມ. ໒.໑໐) ອິຕຣລກ຺ຂຓມ຺ປິ. ອຖ ວາ ອຸທຍພ຺ພຍຄ຺ຄຫເຓນ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວາກາໂຣ, ອຠິຓ຺ຫສມ຺ປຏິປີຬນາກາໂຣ, ອວສວຕ຺ຕນາກາໂຣ ຈ ວິຠູຕຕໂຣ ໂຫຕີຕິ ກາຣຓຠາເວນ ອຸທຍພ຺ພຍຎາເຓ ໂຍຄສ຺ສ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍສລ຺ລກ຺ຂຓຕ຺ຖຕາ ເວທິຕພ຺ພາ, ນ ສມ຺ມຸເຂເນວ. ເຫຏ຺ຐາຕິ ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິໂຕ ເຫຏ຺ຐາ. ຕຎ຺ຫິ ໂອຠາສາທິອຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຕາຍ ຕິກ຺ຂໍ ວິສທໍ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມ຺ປິ ທິຏ຺ຐິອາທີຫິ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ກຸຓ຺ຐໍ ອວິສທເມວ ຊາຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ທສຫິ…ເປ… ນາສກ຺ຂີ’’ຕິ.

໗໓໙. ອມນສິກາຣາຕິ ເຫຕຸມ຺ຫິ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ. ‘‘ກິສ຺ສ ອມນສິກາຣາ’’ຕິ ຫິ ອິທໍ ‘‘ເກນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕສ຺ສ ປຏິຈ຺ຉາທກສ຺ສ ເຫຕຸປຸຈ຺ຉາ. ສນ຺ຕຕິຍາ ຫິສ຺ສ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ ນ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ສາ ຈ ສນ຺ຕຕິ ອຸທຍພ຺ພຍາມນສິກາເຣນ ປຏິຈ຺ຉາທິກາ ຊາຕາ. ອິຣິຍາປເຖຫິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ ນ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ເຕ ຈ ອິຣິຍາປຖາ ອຠິຓ຺ຫສມ຺ປຏິປີຬນາມນສິກາເຣນ ປຏິຈ຺ຉາທກາ ຊາຕາ. ຆເນນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ນ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ເຕ ຈ ຆນາ ນານາຘາຕຸວິນິພ຺ໂຠຄາມນສິກາເຣນ ປຏິຈ຺ຉາທກາ ຊາຕາຕິ. ອຸທຍພ຺ພຍໍ ປສ຺ສໂຕ ນ ອຸທຍາວຕ຺ຖາ ວຍາວຕ຺ຖໍ ປາປຸຓາຕິ, ວຍາວຕ຺ຖາ ວາ ອຸທຍາວຕ຺ຖໍ. ອຎ຺ໂຎວ ອຸທຍກ຺ຂໂຓ, ອຎ຺ໂຎວ ວຍກ຺ຂໂຓຕິ ເອໂກປິ ຘມ຺ໂມ ຂຓວເສນ ເຠທໂຕ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ປເຄວ ອຕີຕາທິໂກຕິ ອາຫ ‘‘ອຸທຍພ຺ພຍໍ ປນ…ເປ… ອຸປຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຕຕິຍາ ວິໂກປິຕາຍາຕິ ປຸພ຺ພາປຣິເຍນ ປວຕ຺ຕມານານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຎ຺ໂຎຎ຺ຎຠາວສລ຺ລກ຺ຂເຓນ ສນ຺ຕຕິຍາ ອຸຄ຺ຆາຏິຕາຍ. ນ ຫິ ສມ຺ມເທວ ອຸທຍພ຺ພຍໍ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມາ ສມ຺ພນ຺ຘຠາເວນ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ອໂຍສລາກາ ວິຍ ອສມ຺ພນ຺ຘຠາເວນາຕິ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ.

ອຠິຓ຺ຫສມ຺ປຏິປີຬນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາຕິ ຍຖາປຣິຄ຺ຄຫິຕອຸທຍພ຺ພຍວເສນ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປຏິປີຬິຍມານຕໍ ວິພາຘິຍມານຕໍ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ. ອິຣິຍາປເຖ ອຸຄ຺ຆາຏິເຕຕິ ອິຣິຍາປເຖ ລພ຺ຠມານທຸກ຺ຂປຏິຈ຺ຉາທກຠາເວ ອຸຄ຺ຆາຏິເຕ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ອິຣິຍາປເຖ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ວິໂນທກໍ ອິຣິຍາປຖນ຺ຕຣໍ ຕສ຺ສ ປຏິຈ຺ຉາທກໍ ວິຍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ເສສາປີຕິ ອິຣິຍາປຖານໍ ຕໍຕໍທຸກ຺ຂປຏິຈ຺ຉາທກຠາເວ ຍາຖາວໂຕ ຎາເຕ ເຕສໍ ທຸກ຺ຂປຏິຈ຺ຉາທກຠາໂວ ອຸຄ຺ຆາຏິໂຕ ນາມ ໂຫຕິ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ທຸກ຺ຂາຠິຕຸນ຺ນຕາຍ ປາກຏຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ ຍາຖາວສຣສໂຕ ອຸປຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ. ນານາຘາຕຸໂຍຕິ ນານາວິຘາ ປຖວີອາທິຘາຕຸໂຍ ນານາວິເຘ ສຠາວຘມ຺ເມ. ວິນິພ຺ຠຸຊິຕ຺ວາຕິ ‘‘ອຎ຺ຎາ ປຖວີຘາຕຸ, ອຎ຺ຎາ ອາໂປຘາຕູ’’ຕິອາທິນາ, ‘‘ອຎ຺ໂຎ ຜສ຺ໂສ, ອຎ຺ຎາ ເວທນາ’’ຕິອາທິນາ ຈ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ກຕ຺ວາ. ຆນວິນິພ຺ໂຠເຄ ກເຕຕິ ສມູຫຆເນ, ກິຈ຺ຈາຣມ຺ມຓຆເນ ຈ ປເຠທິເຕ. ຍາ ເຫສາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎູປຕ຺ຖທ຺ເຘສຸ ສມຸທິເຕສຸ ຣູປາຣູປຘມ຺ເມສຸ ເອກຕ຺ຕາຠິນິເວສວເສນ ອປຣິມທ຺ທິຕສງ຺ຂາເຣຫິ ຄຍ຺ຫມານາ ສມູຫຆນຕາ, ຕຖາ ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ກິຈ຺ຈເຠທສ຺ສ ສຕິປິ ປຏິນິຍຕຠາເວ ເອກໂຕ ຄຍ຺ຫມານາ ກິຈ຺ຈຆນຕາ, ຕຖາ ສາຣມ຺ມຓຘມ຺ມານໍ ສຕິປິ ອາຣມ຺ມຓກຣຓເຠເທ ເອກໂຕ ຄຍ຺ຫມານາ ອາຣມ຺ມຓຆນຕາ ຈ, ຕາ ຘາຕູສຸ ຎາເຓນ ວິນິພ຺ຠຸຊິຕ຺ວາ ທິສ຺ສມານາ ຫຕ຺ເຖນ ປຣິມຊ຺ຊິຍມາໂນ ເຜຓປິຓ຺ໂຑ ວິຍ ວິລຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ‘‘ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ປວຕ຺ຕມານາ ສຸຎ຺ຎາ ເອເຕ ຘມ຺ມາ ຘມ຺ມມຕ຺ຕາ’’ຕິ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ປາກຏຕຣໍ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນານາຘາຕຸໂຍ…ເປ… ອຸປຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ.

໗໔໐. ຘຸວຠາວປຏິກ຺ເຂປໂຕ ນ ນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈໍ, ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ. ຍຖາຫ ‘‘ຣູປໍ ໂຂ, ຣາຘ, ອນິຈ຺ຈໍ, ເວທນາ… ສຎ຺ຎາ… ສງ຺ຂາຣາ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໗໒). ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ວທນ຺ໂຕ ‘‘ອຸປ຺ປາທວຍຎ຺ຎຖຕ຺ຕຠາວາ’’ຕິ ອາຫ. ອຸປ຺ປາໂທ ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ, ວໂຍ ວິປຣິຓາມລກ຺ຂຓໍ, ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ຊຣາ, ເຕສໍ ສພ຺ຠາວໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວໂຕຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິນສ຺ສນໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸຣິເມນ ຊາຕິຊຣາມຣຓສພ຺ຠາວໂຕ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ, ທຸຕິເຍນ ປາກຠາວວິທ຺ຘໍສາຠາວໂຕ. ຍສ຺ສ ຠາເວນ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ‘‘ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸປ຺ປາທວຍຎ຺ຎຖຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ຫິ ຕໍ ‘‘ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ລກ຺ຂີຍຕິ. ອາກາຣວິກາໂຣຕິ ອາກາຣວິກຕິ. ອຠາວາກາໂຣ ຫິ ວິກຕິຣູເປນ ລພ຺ຠຕິ, ວິຣູປຕ຺ຕາ ນ ອຸປ຺ປາທາກາໂຣ. ອາກາຣວິກາໂຣຕິ ວາ ອາກາຣວິເສໂສ. ຫຸຕ຺ວາ ອຠາໂວ ຫິ ປາກຠາວໂຕ ຠິນ຺ໂນ ວິທ຺ຘໍສາຠາວຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຈ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ ນິຣຸຬ຺ຫໍ. ອນິຈ຺ຈາກາໂຣ ຫິ ທຸກ຺ຂານຕ຺ຕາກາເຣຫິ ວິຍ ອຸປ຺ປາທາກາຣໂຕ ຈ ວິສິຏ຺ໂຐ. ຕຖາ ຫິ ສທ຺ທສ຺ສ ວິທ຺ຘໍສາຠາໂວ ສງ຺ຂຕຠາເວນປິ ສາຘີຍຕິ.

ສງ຺ຂຕຠາໂວ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ອຸປ຺ປາທວນ຺ຕຕາ. ອຸປ຺ປາໂທ ຈ ປາກຠາວສາຘິຕາ ຘຣມານາວຕ຺ຖາ. ອິມິນາ ນເຍນ ທຸກ຺ຂານຕ຺ຕາລກ຺ຂຓານິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ອປິຈ ຍຖາ ນິຈ຺ຈປຏິກ຺ເຂປໂຕ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ນິຈ຺ຈາກາຣປຏິກ຺ເຂປໂຕ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ອຠາວາກາຣສງ຺ຂາໂຕ ອນິຈ຺ຈາກາໂຣ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ, ເອວໍ ສຸຂປຏິກ຺ເຂປໂຕ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ສຸຂາກາຣປຏິກ຺ເຂປໂຕ ອຠິຓ຺ຫປຏິປີຬນາກາຣສງ຺ຂາໂຕ ທຸກ຺ຂາກາໂຣ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ, ຕຖາ ອຕ຺ຕປຏິກ຺ເຂປໂຕ ອນຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ຕາກາຣປຏິກ຺ເຂປໂຕ ອວສວຕ຺ຕນາກາຣສງ຺ຂາໂຕ ອນຕ຺ຕາກາໂຣ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕ ຍິເມ ຕໂຍປິ ອາກາຣາ ອສຠາວຘມ຺ມຕ຺ຕາ ຂນ຺ຘປຣິຍາປນ຺ນາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ຂນ຺ເຘຫິ ວິນາ ອນຸປລພ຺ຠນີຍໂຕ ຂນ຺ຘວິນິມຸຕ຺ຕາປິ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ຂນ຺ເຘ ປນ ອຸປາທາຍ ໂວຫາຣວເສນ ລພ຺ຠມານາ ຕທາທີນວວິຠາວນາຍ ວິເສສກາຣຓຠູຕາ ຕຊ຺ຊາປຎ຺ຎຕ຺ຕິວິເສສາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕຍິທໍ ສພ຺ພມ຺ປີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍຎ຺ເຈວ ລກ຺ຂິຕພ຺ພຎ຺ຈ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ. ‘‘ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາຎາເຓນ ຍາຖາວສຣສໂຕ ສລ຺ລກ຺ເຂຕີ’’ຕິ ອິທໍ ຕທຕ຺ເຖ ຕພ຺ໂພຫາຣວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓຕ຺ຖຎ຺ຫິ ລກ຺ຂຓາຣມ຺ມຓິກວິປສ຺ສນາ ‘‘ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓ’’ນ຺ຕິ ກຖິຕາ. ນ ຫິ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓໍ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓາທິວິສຍໍ. ຕພ຺ພິສຍຕ຺ເຕ ວາ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓເມວ ນ ສິຍາ, ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓໍ ປນ ຕິກ຺ຂໍ, ວິສທຎ຺ຈ ກາຕຸກາເມນ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍຕີຣຓເມວ ກາຕພ຺ພໍ. ປຣິກມ຺ມສທິສຎ຺ເຫຕໍ ຕສ຺ສ. ເອສ ນໂຍ ເສສຎາເຓສຸປີຕິ.

ອຸປກ຺ກິເລສວິມຸຕ຺ຕອຸທຍພ຺ພຍຎາຓໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາຎາຓກຖາວຓ຺ຓນາ

໗໔໑. ວຫຕີຕິ ປວຕ຺ຕຕິ. ຎາຓສ຺ສ ຕິກ຺ຂຠາໂວ ຠາວນາຍ ປຄຸຓຠາເວນ. ປຄຸຓາ ຈ ຠາວນາ ວິກ຺ເຂປາຠາວໂຕ ອາຣມ຺ມເຓ ອປ຺ປິຕາ ວິຍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຎາຓສ຺ສ ຕິກ຺ຂຠາເວນ ສງ຺ຂາຣານໍ ລຫຸອຸປຏ຺ຐານຕາ ທສ຺ສິຕາ. ສງ຺ຂາເຣສຸ ປນ ອຸທຍພ຺ພຍວເສນ ລຫຸໍ ລຫຸໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ເຕສຸ ອຸທຍທສ຺ສນຎ຺ຈ ‘‘ອຸປ຺ປາທວໂຕ ວິນາໂສ’’ຕິ ຍາວເທວ ວຍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຕສ຺ສ ນິພ຺ພິທາວຫຕ຺ຕາຕິ ວເຍ ເອວສ຺ສ ອາໂຠຄສມນ຺ນາຫາໂຣ ມນສິກາໂຣ ປວຕ຺ຕຕິ, ເຕນ ອຸປ຺ປາທາທິໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ວຍເມວາຣພ຺ຠ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸປ຺ປາທໍ ວາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປາທນ຺ຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິວິກາຣໍ. ຐິຕິນ຺ຕິ ຐິຕິປ຺ປຕ຺ຕໍ, ຊຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸປາທິນ຺ນກປ຺ປວຕ຺ຕໍ. ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕໍ. ຍໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ສມຸທຍາທິຆນວເສນ, ສກິຈ຺ຈປຣິຈ຺ເຉທຕາຍ ຈ ສວິຄ຺ຄຫານໍ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐານໍ, ຕໍ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ປວຕ຺ຕໍ ນາມ ສງ຺ຂາຣານໍ ອວິຈ຺ເຉເທນ ປວຕ຺ຕນໍ ອຸປ຺ປາໂທວ, ນິມິຕ຺ຕໍ ນາມ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ວິຊ຺ຊມານຕາ ຐານປຣມ຺ປຣາ, ຕສ຺ມາ ອຸປ຺ປາທເມວ ຄຓ຺ຫາຕິ ເຈ, ປວຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ນາມ. ຐິຕິໍເຍວ ຄຓ຺ຫາຕິ ເຈ, ນິມິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ນາມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ‘‘ອຸປ຺ປາທໍ ວາ’’ຕິອາທິວຈເນນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ນ ຫິ ອສຕິ ເຠເທ ວິກປ຺ໂປ ຍຸຕ຺ໂຕ. ນ ສມ຺ປາປຸຓາຕິ ອຄ຺ຄຫຓໂຕ. ກິໍ ປນ ສມ຺ປາປຸຓາຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຂຍ…ເປ… ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ນິໂຣຘສທ຺ໂທ ອນຸປ຺ປາເທປິ ທິສ຺ສຕີຕິ ເຠທສທ຺ເທນ ວິເສສິຕໍ, ເຠທສທ຺ໂທ ວິເສສວາຈໂກປິ ໂຫຕີຕິ ວຍສທ຺ເທນ ວິເສສິຕໍ, ໂສປິ ອນິໂຣຘວາຈໂກປິ ອຕ຺ຖີຕິ ຂຍສທ຺ເທນ ວິເສສິຕໍ, ຂຍວຍເຠທສງ຺ຂາເຕ ຂຓິກນິໂຣເຘຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ສຕິສີເສນ ຎາຓມາຫ. ເອຕສ຺ມິໍ ຐາເນຕິ ອຸປກ຺ກິເລສວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓສ຺ສ ຕິກ຺ຂຠາວາປຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຸທຍມ຺ປິ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ວຍສ຺ເສວ ມນສິກາຣກາເລ.

ອາຣມ຺ມຓປຏິສງ຺ຂາຕິ ຣູປເວທນາທິອາຣມ຺ມຓໍ ຂຍວຍວເສເນວ ປຏິສງ຺ຂາຍ. ຍກາຣໂລເປນ ຫິ ນິທ຺ເທໂສ ‘‘ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໒໘, ໔໐໕) ວິຍ. ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຂຍວຍເຠທວເສນ ປຏິສງ຺ຂາ ອາຣມ຺ມຓປຏິສງ຺ຂາ. ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສເນຕິ ໂຍ ຕທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ໂຄ, ຕສ຺ສ ອນຸປສ຺ສເນ. ປຎ຺ຎາຕິ ປກາຣໂຕ ຊານນາ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ອິທາເນວ ສໍວຓ຺ຓີຍຕິ.

໗໔໒. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ຣູປໍ ຍາວ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ ວິປສ຺ສິຕພ຺ພຠາເວນ ຄຫິຕໍ ສພ຺ພໍ ສງ຺ຂາຣຄຕມາຫ. ປຏິສງ຺ຂານໍ ນາມ ຊານນໍ, ຕຎ຺ຈ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາຍ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ຠງ຺ຄໂຕ ທສ຺ສນເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ຊານິຕ຺ວາ ຂຍໂຕ ວຍໂຕ ທິສ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ຎາຓສ຺ສາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຣູປາຣມ຺ມຓເມວ ຣູປາຣມ຺ມຓຕາ ຍຖາ ‘‘ເທໂວ ເອວ ເທວຕາ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣູປາຣມ຺ມຓຕາຕິ ວາ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຖ ວາ ຣູປາຣມ຺ມຓຠາເວ’’ຕິ ອາຫ. ອປເຣນ ຈິຕ຺ເຕນ ຠງ຺ຄໍ ອນຸປສ຺ສຕີຕິ ວິປສ຺ສນາວິສຍໍ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນມາຫ. ເອວຎ຺ຫິ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາ ປຄຸຓາ ໂຫຕິ, ອາຣມ຺ມຓຎ຺ຈສ຺ສ ວິຠູຕຕຣໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ຎາຕນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓມາຫ ອນຸປສ຺ສນາວເສນ ຎາຕຕ຺ຕາ. ຎາຓນ຺ຕິ ອນຸປສ຺ສນາຎາຓໍ. ອຸໂຠປິ ວິປສ຺ສຕີຕິ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ຂຍໂຕ ວຍໂຕ ວິປສ຺ສຕີຕິ. ອຍໍ ເຫຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຣູປສ຺ສ ຍາວ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ຂຍໂຕ ວຍໂຕ ທສ຺ສນໍ ອາຣມ຺ມຓປຏິສງ຺ຂາຕໍ, ທສ຺ສນກຎາຓສ຺ສ ຂຍໂຕ ວຍໂຕ ທສ຺ສນໍ ອາຣມ຺ມຓປຏິສງ຺ຂາຍ ຠງ຺ຄສ຺ສ ອນຸປສ຺ສນນ຺ຕິ ອຸຠຍຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາ. ປຸຣິມໍ ວາ ຕທຠາເວ ອຠາວໂຕ ປຈ຺ຉິມາຍໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມາ ເອວ ປຎ຺ຎາ ວິປສ຺ສເນ ຎາຓນ຺ຕິ.

ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ…ເປ… ຠງ຺ຄໍ ອນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ. ອເນເກຫິ ອາກາເຣຫີຕິ ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສນາທີຫິ ອເນເກຫິ ອາກາເຣຫິ. ອນຸ-ສທ຺ໂທ ‘‘ຠິຍ຺ໂຍ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖຕິ ອາຫ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ອິຘ ສງ຺ຂຕຘມ຺ໂມ ນາມ ຊາຕິຊຣາມຣຓປກຕິໂກ, ຕສ຺ສ ຊາຕິ ອາທິໂກຏິ, ຊຣາ ມຊ຺ຌິມໂກຏິ, ມຣຓໍ ໂອສານໂກຏິ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ອຸປ຺ປາທາທິຕິວິຘມ຺ປິ ສງ຺ຂຕລກ຺ຂຓຕາຍ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ, ຕຖາປິ ຊາຕິຊຣາສຸ ທິຏ຺ຐາສຸ ນ ຕຖາ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ ປາກຏໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ ຍຖາ ວຍກ຺ຂເຓຕິ ອາຫ ‘‘ຠງ຺ໂຄ ນາມ ອນິຈ຺ຈຕາຍ ປຣມາ ໂກຏີ’’ຕິ, ອຸຕ຺ຕມາ ໂກຏິ ປຣິໂຍສານໂກຏີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ຫິ ຊຣາຘມ຺ມໍ, ມຣຓຘມ຺ມເມວ ຈ ຊາຍຕີຕິ ຊາຕິ ອນິຈ຺ຈຕາຍ ອາທິ ໂກຏິ, ຕຖາ ຊາຕິຘມ຺ມໍ, ມຣຓຘມ຺ມເມວ ຈ ຊີຣຕີຕິ ຊຣາ ມຊ຺ຌິມາ ໂກຏິ, ຊາຕິຘມ຺ມໍ, ຊຣາຘມ຺ມເມວ ຈ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ຠງ຺ໂຄ ປຣມາ ໂກຏີຕິ. ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສຕີຕິ ນ ກລາປໂຕ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ວິຍ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ຂຍຏ຺ເຐນາ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໔໘) ອນຸມານວເສນ, ນາປິ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສໂກ ວິຍ ອຸທຍຄ຺ຄຫຓປຸພ຺ພກວຍທສ຺ສນວເສນ, ອຖ ໂຂ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓານຸຠາເວນ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ອຸປຏ຺ຐິເຕສຸ ອຸທຍວເຍສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຸທຍໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຠງ຺ຄທສ຺ສນວເສເນວ ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສຕິ, ເອວໍ ອນຸປສ຺ສໂຕ ປນສ຺ສ ນິຈ຺ຈຄາຫສ຺ສ ເລໂສປິ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ໂນ ນິຈ຺ຈໂຕ’’ຕິ. ຕຖາ ເຫສ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ປຊຫຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອນິຈ຺ຈໂຕ ເອວ ອນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວ-ກາໂຣ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ເຕນ ນິວຕ຺ຕິຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂນ ນິຈ຺ຈໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ເຈຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຸປສ຺ສນາທິນິວຕ຺ຕນມາສງ຺ກິຕພ຺ພໍ ປຏິໂຍຄີນິວຕ຺ຕນປຣຕ຺ຕາ, ເອວ-ກາຣສ຺ສ ອຸປຣິ ເທສນາຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ ຈ ຕາສໍ. ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຸປສ຺ສຕີຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອນິຈ຺ຈໂຕ ຕາວ ອນຸປສ຺ສນາ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສກສ຺ສ ຍຸຕ຺ຕາ ‘‘ຠງ຺ໂຄ ນາມ ອນິຈ຺ຈຕາຍ ປຣມາ ໂກຏີ’’ຕິ, ທຸກ຺ຂາທິໂຕ ປນ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອນິຈ຺ຈສ຺ສ ທຸກ຺ຂຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ. ເອເຕນ ຍໍ ອນິຈ຺ຈໍ, ຕໍ ເອກນ຺ຕໂຕ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາ, ຕໂຕ ຈ ນ ອຠິນນ຺ທນິຍາທິຣູປໍ. ຕສ຺ມາ ອຸປຣິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ພໂຕ ຎາຓປຣິກມ຺ມຕ຺ຖຎ຺ຈ ອິຕຣາສມ຺ປິ ຉນ຺ນໍ ອນຸປສ຺ສນານໍ ວເສນ ອນຸປສ຺ສຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສຕິ, ໂນ ນິຈ຺ຈໂຕຕິອາທິນາ ວິສຸໍ ທສ຺ສນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ຠງ຺ຄທສ຺ສເນເນວ ສພ຺ພໍ ທິຏ຺ຐໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາຍ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ຕໂຕ ປນ ປຸພ຺ພຠາເຄ ອເນກາກາຣໂວກາຣາ ອນຸປສ຺ສນາ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາວ. ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິກາ (ປຏິ. ມ. ໑.໕໑) ປາຬິ, ‘‘ອເນເກຫິ ອາກາເຣຫິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຄຕາ ຕສ຺ສາ ອຏ຺ຐກຖາ ຈ ວິໂຣຘິຕາ ສິຍາ. ຕເທວ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທິຏ຺ຐເມວ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣຄຕໍ.

ນ ຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕໍ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐາຠິນນ຺ທນວເສນ ‘‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ນ ອຠິນນ຺ທິຕພ຺ພໍ. ນ ຕຕ຺ຖ ຣຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂາຣຄເຕ ຣຎ຺ຊນວເສນ ນ ປວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ, ກາມຣາໂຄ, ຠວຣາໂຄ ວາ ນ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣາຄໍ ນິໂຣເຘຕີຕິ ຣາຄໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນນິໂຣຘໍ ປາເປຕິ, ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ໂລກິເກເນວ ຕາວ ຎາເຓນາ’’ຕິ. ສຕິ ຈ ວິກ຺ຂມ຺ຠເນ ກຖໍ ສມຸທໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ໂນ ສມຸເທຕິ, ສມຸທຍໍ ນ ກໂຣຕີ’’ຕິ.

ເອວໍ ວິຣຕ຺ໂຕຕິ ເອວໍ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນານຸສາເຣນ ວິຣຕ຺ໂຕ. ຍຖາ ທິຏ຺ຐໍ ສມ຺ປຕິ ອຸປຏ຺ຐິຕໍ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ ນິໂຣເຘຕິ ນິໂຣຘໍ ມນສິ ກໂຣຕິ, ອທິຏ຺ຐມ຺ປິ ອຕີຕານາຄຕໍ ອນ຺ວຍຎາຓວເສນ ຍຖາ ອິທໍ ເອຕຣຫິ, ເອວໍ ອິຕເຣປີຕິ ອນຸມິນນ຺ໂຕ ນິໂຣເຘຕິ ມນສິກຕສ຺ສາປິ ນິໂຣຘໍ ກໂຣຕິ. ໂນ ສມຸເທຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ, ໂນ ສມຸທຍໍ ມນສິ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທິວເສນ ປຏິປນ຺ໂນ. ສທ຺ຘິໍ ຂນ຺ຘາຠິສງ຺ຂາເຣຫິ ກິເລສານໍ ປຣິຈ຺ຈຊນໂຕຕິ ຂນ຺ເຘຫິ, ອຠິສງ຺ຂາເຣຫິ ຈ ສຫ ກິເລສານໍ ປຊຫນໂຕ. ກິເລເສ ຫິ ປຊຫນ຺ໂຕ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕກກມ຺ມໍ, ຕໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕນເກ ຂນ຺ເຘ ຈ ປຊຫຕິ ນາມ. ສງ຺ຂຕໂທສທສ຺ສເນນາຕິ ສງ຺ຂຕຘມ຺ເມສຸ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂຕາທິອາທີນວທສ຺ສເນນ. ຕພ຺ພິປຣີເຕຕິ ນິຈ຺ຈສຸຂາທິສຠາເວ. ຕນ຺ນິນ຺ນຕາຍາຕິ ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຍ. ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄສທ຺ໂທ ປຣິຈ຺ຈາຄຕ຺ໂຖ, ປກ຺ຂນ຺ທນຕ຺ໂຖ ຈາຕິ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄສ຺ສ ທຸວິຘຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂນ຺ທນໍ ອຘິມຸຈ຺ຈນໍ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕນາຕິ ຕທງ຺ຄາທິປ຺ປຫານປ຺ປກາເຣນ, ຕນ຺ນິນ຺ນປ຺ປກາເຣນ ຈ. ນິພ຺ພຕ຺ຕນວເສນາຕິ ອຸປ຺ປາທນວເສນ. ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ຫິ ກິເລເສ ອາທິຍຕີຕິ ເຕ ອນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ກິເລເສ ນ ອາທິຍຕິ ນາມ. ອໂທສທສ຺ສິຕາວເສນາຕິ ໂທສານໍ ອທສ຺ສາວິຠາເວນ. ສງ຺ຂຕາຣມ຺ມຓໍ ອາທິຍຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອນາທີນວທສ຺ສິຕາຍ ຫິ ສງ຺ຂາເຣ ອາທິຍຕີຕິ ອາທີນວທສ຺ສິຕາຍ ເຕ ນ ອາທິຍຕິ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ.

໗໔໓. ອສ຺ສາຕິ ໂຍຄິໂນ. ເຕຫິ ຎາເຓຫີຕິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທິຎາເຓຫິ. ຕນ຺ຕິ ປຫານໍ. ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎນ຺ຕິ ນິຈ຺ຈຄາຫໍ, ສຎ຺ຎາສີເສນ ນິທ຺ເທໂສ. ສຸຂສຎ຺ຎໍ ອຕ຺ຕສຎ຺ຎນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສປ຺ປີຕິກໍ ຕຓ຺ຫນ຺ຕິ ສອຸປ຺ປິລາວິຕໍ ອຠິປຕ຺ຖນໍ.

໗໔໔. ‘‘ວຕ຺ຖຸສງ຺ກມນາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິປສ຺ສນາຍ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓໍ ‘‘ວຕ຺ຖູ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຣູປສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ກມນາຕິ ວິປສ຺ສນາຠາວສາມຎ຺ຎໂຕ ເອກຕ຺ຕນເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎຖາ ອຎ຺ຎເທວ ຣູປຠງ຺ຄວິສຍໍ ຎາຓໍ, ອຎ຺ຎເທວ ຕທາຣມ຺ມຓຈິຕ຺ຕຠງ຺ຄວິສຍນ຺ຕິ ກຸໂຕ ສງ຺ກມນາ. ປຎ຺ຎາວິວຏ຺ຏນາຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຎ຺ຎາຍາຕິ ອຸທຍພ຺ພຍທສ຺ສນວເສນ ປວຕ຺ຕມານາຍ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ. ວຍສ຺ເສວ ຄຫຓວເສນ ອຸທຍໂຕ ວິນິວຏ຺ຏນາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸທຍໍ ປຫາຍ ວເຍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐນາ’’ຕິ. ‘‘ອນນ຺ຕຣເມວ ອາວຊ຺ຊນສມຕ຺ຖຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາຍ ປຄຸຓພລວຠາວມາຫ.

໗໔໕. ອຸໂຠຕິ ທິຏ຺ຐາທິຏ຺ຐຠາເວນ ທ຺ເວປິ ອາຣມ຺ມຓານິ. ເອກວວຕ຺ຖນາຕິ ຂຓຠງ຺ຄຸຣຕາຍ ສມານາຕິ ວວຕ຺ຖາປນາ.

ສໍວິຊ຺ຊມານມ຺ຫີຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ອຸປລພ຺ຠມາເນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ. ວິສຸທ຺ຘທສ຺ສໂນຕິ ຠງ຺ຄທສ຺ສນສ຺ສ ປຣິພນ຺ຘວິຘມເນນ ວິສຸທ຺ຘຎາໂຓ, ສຸວິສຸທ຺ຘຠງ຺ຄທສ຺ສໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕທນ຺ວຍໍ ເນຕີຕິ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສງ຺ຂາຣຠງ຺ຄທສ຺ສິໂນ ຎາຓສ຺ສ ອນ຺ວຍໍ ອນຸຄຕຠູຕໍ ຎາຓໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ກຕ຺ຖ ປນ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຕີຕນາຄເຕ’’ຕິ, ອຕີເຕ, ອນາຄເຕ ຈ ສງ຺ຂາຣຄເຕ. ສພ຺ເພປີຕິອາທິ ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕນາກາຣທສ຺ສນໍ.

ຠງ຺ຄສງ຺ຂາເຕ ນິໂຣເຘ, ນ ນິພ຺ພານສງ຺ຂາເຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອສາຕິ ຍາ ອາຣມ຺ມຓນ຺ວເຍນ ອຸໂຠ ທິຏ຺ຐາທິຏ຺ເຐ ຂຓຠງ຺ຄຸຣຕາຍ ເອກຠາເວນ ວວຕ຺ຖາປນາ, ເອສາ ວຍລກ຺ຂເຓ ວິປຣິຓາມລກ຺ຂເຓ ວິປສ຺ສນາ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໗໔໖. ອາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ປຏິສງ຺ຂາຕິອາທິ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາຍ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວຕ຺ຖສ຺ສ ທຬ຺ຫີກຣຓໍ. ຕຍິທໍ ຠງ຺ຄທສ຺ສນໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ອວສວຕ຺ຕນາວໂພຘເນນ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓປຏິເວຘາຍາຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສຸຎ຺ຎໂຕ ຈ ອຸປຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຫິ ຠງ຺ຄາຣມ຺ມຓຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຠງ຺ຄມນຸປສ຺ສໂຕ ວິເສສໂຕ ສງ຺ຂາຣາ ສຸຎ຺ຎາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ເສວ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ນ ຈຕ຺ຖິ ອຎ຺ໂຎຕິ ເອຕ຺ຖ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ອຎ຺ໂຎ ຂນ຺ຘວິນິມຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕາ ນາມ ໂກຈິ ນຕ຺ຖິ. ເຕສໍ ຂຍໍ ປສ຺ສຕີຕິ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ຂເຓ ຂເຓ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕໍ ຠງ຺ຄໍ ປສ຺ສຕິ. ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ອປ຺ປມາທປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ. ຍຖາ ກິໍ? ມຓິໍວ ວິຊ຺ຌໍ ວຊິເຣນ ໂຍນິໂສ ຍຖາ ນາມ ກຸສໂລ ປຸຣິໂສ ອຸປາເຍນ ມຓິໍ ວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ມຓິສ຺ສ ຉິທ຺ທເມວ ປສ຺ສຕິ ມນສິ ກໂຣຕິ, ນ ມຓິສ຺ສ ວຓ຺ຓາທິໍ, ເອວເມວ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຠງ຺ຄເມວ ໂຍນິໂສ ມນສິ ກໂຣຕິ, ນ ສງ຺ຂາເຣຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍຖາ ວາ ວຊິເຣນ ມຓິໍ ວິຊ຺ຌນ຺ຕສ຺ສ ວິທ຺ຘຏ຺ຐານໍ ນ ປຸນ ຣຸຫຕິ, ເອວໍ ວຊິຣສທິເສນ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາຎາເຓນ ຠງ຺ເຄ ທິຏ຺ເຐ ນ ປຸນ ນິຈ຺ຈຄາໂຫ ຣຸຫຕິ, ເອວໍ ຠງ຺ຄເມວ ປສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຍາ ຈ ອາຣມ຺ມຓປຏິສງ຺ຂາຕິ ‘‘ຣູປາຣມ຺ມຓຕາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠິຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ປຏິສງ຺ຂາ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໕໑) ເອວມາຄຕາ ຍາ ຈ ອາຣມ຺ມຓປຏິສງ຺ຂາ, ‘‘ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄໍ ອນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ຍາ ຈ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາ, ‘‘ສງ຺ຂາຣາວ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕສໍ ເຠໂທ ມຣຓໍ, ນ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຍຎ຺ຈ ສຸຎ຺ຎໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ, ອຍໍ ເອວໍ ຕິຘາ ວຸຕ຺ຕາປິ ອຘິປຎ຺ຎາວິປສ຺ສນາ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໗໔໗. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທີສູຕິ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂານຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາສຸ. ນິພ຺ພິທາທີສູຕິ ນິພ຺ພິທາວິຣາຄນິໂຣຘປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສນາສຸ. ຕໂຍ ອຸປຏ຺ຐາເນຕິ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ຕິວິເຘ ອຸປຏ຺ຐາເນ. ຂຍໂຕ ວຍໂຕ ອຸປຏ຺ຐານຎ຺ຫິ ອນິຈ຺ຈໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ, ຠຍໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ທຸກ຺ຂໂຕ, ສຸຎ຺ຎໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອນຕ຺ຕໂຕຕິ. ທິຏ຺ຐີສູຕິ ທິຏ຺ຐິນິມິຕ຺ຕໍ ນ ເວຘຕິ. ຕາ ຫິ ອສໍຫີຣຕາຍ ນ ຈລຕິ.

໗໔໘. ທຸພ຺ພລຠາຊນສ຺ສ ວິຍາຕິ ຕິນ຺ຕອາມມຕ຺ຕິກາຠາຊນສ຺ສ ວິຍ ເຠທເມວ ປສ຺ສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທຸພ຺ພລຠາຊນູປມາ ສຣສຠິທຸຣຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ວິປ຺ປກິຣິຍມານສຸຂຸມຣຊູປມາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສມ຺ພນ຺ຘຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ຠິຊ຺ຊິຍມານຕິລູປມາ ຂເຓ ຂເຓ ຠິຊ຺ຊນກຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເຠທເມວາຕິ ວິນາສເມວ ປສ຺ສຕິ ອຸປ຺ປາທາທີນໍ ອຄ຺ຄຫຓໂຕ. ເອວເມວາຕິ ຍຖາ ອຸທກພຸພ຺ພຸຬການິ ອຸທກຕລາທິປຈ຺ຈຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິການິ ສີຆໍ ສີຆໍ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເອວເມວ ສພ຺ເພ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ກມ຺ມາທິປຈ຺ຈຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຂຓຏ຺ຐິຕິກາ ສີຆໍ ສີຆໍ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເຠທເມວ ປສ຺ສຕິ. ຕຸຣິຕຕຸຣິຕຎ຺ຫິ ເນສໍ ເຠທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ອາເມຑິຕວຈນໍ.

ມຣີຈິປິ ອິຕ຺ຕຣກາລິກາວ, ນິສ຺ສຍປພນ຺ຘວເສນ ປນ ຈິຣຕຣຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ‘‘ຍຖາ ປສ຺ເສ ມຣີຈິກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ອຍາຖາວຸປຏ຺ຐານໂຕວ. ໂລກນ຺ຕິ ຂນ຺ຘໂລກໍ. ມຈ຺ຈຸຣາຊາ ນ ປສ຺ສຕິ ອຣຫຕ຺ຕາຘິຄເມນ ປຸນພ຺ຠວາຠາວໂຕ.

໗໔໙. ຠວທິຏ຺ຐິປ຺ປຫານນ຺ຕິ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິຍາ ວິກ຺ຂມ຺ຠນໍ. ນ ຫິ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຠງ຺ຄເມວ ປສ຺ສໂຕ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິຍາ ອວສໂຣ ອຕ຺ຖິ. ຕໂຕ ເອວ ຊີວິເຕ ນິຣາລຍຕ຺ຕາ ຊີວິຕນິກນ຺ຕິປຣິຈ຺ຈາໂຄ. ສທາຕິ ສພ຺ພກາລໍ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ. ຠາວນາຍ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ. ອິຈ຺ຉາຈາຣານໍ ທູຣີຠາວໂຕ ວິສຸທ຺ຘາຊີວິຕາ. ອຸສ຺ສຸກ຺ກປ຺ປຫານໍ ກິຈ຺ຈາກິຈ຺ເຈສຸ ອພ຺ຍາວຏຕາ ຕິພ຺ພສໍເວຄຕ຺ຕາ. ວິຄຕຠຍຕາ ກຸໂຕຈິປິ ນິພ຺ຠຍຕາ ອຕ຺ຕສິເນຫາຠາວໂຕ. ຂນ຺ຕິໂສຣຈ຺ຈປຏິລາໂຠ ອນິຈ຺ຈຕາຍ ສຸທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ປນ຺ຕເສນາສເນສຸ ອຘິກຸສເລສຸ ຈ ອຣຕິຍາ, ກາມຄຸເຓສຸ ຣຕິຍາ ຈ ສຫນໂຕ ອຠິຠວນໂຕ ອຣຕິຣຕິສຫນຕາ.

ອິມານິ ອຏ຺ຐຄ຺ຄຸຓມຸຕ຺ຕມານີຕິ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ມ-ກາໂຣ ຈ ປທສນ຺ຘິກໂຣ, ຠວທິຏ຺ຐິປ຺ປຫານາທິເກ ອິເມ ອຏ຺ຐ ອຸຕ຺ຕມານິສໍເສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຫິນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ຠຍຕຸປຏ຺ຐານຎາຓກຖາວຓ຺ຓນາ

໗໕໐. ສພ຺ພສງ຺ຂາຣານນ຺ຕິ ເຕຠູມການໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣານໍ. ອຘິກາຣວເສນ ຫິ ປເທສສພ຺ພວິສໂຍ ອິຘ ສພ຺ພສທ຺ໂທ. ອາເສວນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອາທຣວເສນ ເສວນ຺ຕສ຺ສ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ. ຠາເວນ຺ຕສ຺ສາຕິ ວຑ຺ເຒນ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຣູເຫນ຺ຕສ຺ສ. ພຫຸລີກໂຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຍຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ. ປເຠທກາຕິ ຂເຓ ຂເຓ ຠິຊ຺ຊນວເສນ ປເຠທກາ. ອາຊີວິກາ ພ຺ຍາຘິອາທິນິມິຕ຺ຕໍ ມຣິຕຸກາມສ຺ສ, ອມຣິຕຸກາມສ຺ສາປິ ສູຣສ຺ສ ຠາຍິຕພ຺ພມ຺ປິ ນ ຠຍໂຕ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ‘‘ສຸເຂນ ຊີວິຕຸກາມສ຺ສ ຠີຣຸກປຸຣິສສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຠີຣຸກຊາຕິກສ຺ສ ສີຫາທໂຍ ສນ຺ຕາສນິມິຕ຺ຕໍ ຠຍານກຠາວໂຕ, ຕຖາ ໂຍຄິໂນ ຠງ຺ຄໂຕ ທິສ຺ສມານາ ສງ຺ຂາຣາຕິ ອາຫ ‘‘ສີຫ…ເປ… ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ໂອຬາຣິກາ ທີຆຕຣປພນ຺ຘາ, ຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ສຸຂຸມຕຣາ ອິຕ຺ຕຣກາລາ, ສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ມຊ຺ຌິມາ ອິຘ ອາທິໂຕ ປຣິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາ. ຠຍໂຕ ຠາຍິຕພ຺ພໂຕ ອຸປຕິຏ຺ຐນເກສຸ ຎາຓໍ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານຎາຓໍ.

ຍຖາ ອິຕ຺ຖິຍາ ປຸຕ຺ຕານໍ ສີສສ຺ສ ຉິນ຺ນຕາ ຉິຊ຺ຊມານຕາ ຄຍ຺ຫມານາ ຠຍາວຫາ, ເອວໍ ໂຍຄິໂນ ຕິຍທ຺ຘຄຕານໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣຘາ ຄຍ຺ຫມານາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອກິສ຺ສາ ກິຣ ອິຕ຺ຖິຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍຖາ ປູຕິຠູຕໍ ໂອທນາທິ ນ ສຠາເວນ ຕິຏ຺ຐຕິ ວິນສ຺ສຕິ, ເອວໍ ຍສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິຍາ ວິຊາຕວິຊາຕາ ປຸຕ຺ຕາ ນ ຊີວນ຺ຕິ ມຣນ຺ຕິ ເອວ, ສາ ‘‘ປູຕິປຊາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ປູຕິປຊາຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ວິເສສໂຕ ຄພ຺ຠຄຕມຣຓຈິນ຺ຕາທສ຺ສເນນ ໂຍຄິໂນ ອນາຄຕສງ຺ຂາຣນິໂຣຘສນ຺ນິຏ຺ຐານທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ອຕີຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສງ຺ຂາຣນິໂຣໂຘ ຫິສ຺ສ ສຸປາກໂຏ ເອວາຕິ ນ ໂສ ອຸປມາຍ ສາເຘຕພ຺ໂພ. ອນ຺ຕິມຠວິກສ຺ສ ຈ ໂຍຄິໂນ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຣມາທິຠາວິໂນ ອຕີເຕ ທຸກ຺ຂພຫຸຕາຍ, ອນາຄຕທຸກ຺ຂປຣິຕ຺ຕຕາຍ ຈ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ພຫຸປຊາວ ອິຕ຺ຖີ ນິທສ຺ສິຕາ.

ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ຕສ຺ສາ ນວ ປຸຕ຺ຕາ ມຕາ, ເອວໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາທິປ຺ປເຠທາ ອຕີຕາ ສງ຺ຂາຣາ, ວຸສິຕປຸພ຺ພາ ວາ ນວ ສຕ຺ຕາວາສາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ, ມີຍມານປຸຕ຺ໂຕ ວິຍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ສງ຺ຂາຣາ, ປວຕ຺ຕມາໂນ ວາ ສຕ຺ຕາວາໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຊາຕປຸຕ຺ໂຕ ວິຍ ອນາຄຕາ ສງ຺ຂາຣາ, ຠາວີ ວາ ສຕ຺ຕາວາໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອວມວຏ຺ຐິເຕ ຍເທເກ ທສປຸຕ຺ຕມາຕຣໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນວປຸຕ຺ຕມາຕຸຄ຺ຄຫຓໍ ສາຕ຺ຖກນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕທປາຫຕໍ ໂຫຕິ. ທາຣການໍ ມຣຓສ຺ສ ຈິຣກາລິກຕ຺ຕາ ມຣຓານຸສ຺ສຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄພ຺ຠຄໂຕ ອປ຺ປຈ຺ຈກ຺ຂຕາຍ ຠາວີປກ຺ເຂເຍວ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ກຸຈ຺ຉິຄໂຕ ອນາຄຕສງ຺ຂາຣຏ຺ຐານິໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອຕສ຺ມິໍ ຂເຓຕິ ຠງ຺ຄທສ຺ສນມຸເຂນ ສງ຺ຂາຣານໍ ຠຍານກຠາເວນ ອຸປຏ຺ຐານກ຺ຂເຓ.

໗໕໑. ນ ຠາຍຕິ ຎາຓສ຺ສ ຠາຍນາກາເຣນ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ. ປຏິຆຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທວເສນ ຫິ ຠາຍນໍ, ຎາຓໍ ປນ ຠາຍິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸໍ ຠາຍິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍາຖາວໂຕ ຊານາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕີຕາ…ເປ… ຕີຣຓມຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ, ຕິສ຺ໂສ ອງ຺ຄາຣກາສຸໂຍ ອຕິຕາເປນ ຕິກ຺ຂມຊ຺ຌມຸທຸເຠທາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກາມຠວາທີນຎ຺ຫິ ຕິຓ຺ຓໍ ຠວານໍ ນິທສ຺ສນຠາເວນ ຕາສໍ ຄຫຓໍ, ຕຖາ ຂທິຣາທິສູລຕ຺ຕຍສ຺ສ ອປ຺ປຓີຕາທິຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ເກວລໍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ອສ຺ສາຕິ ຎາຓສ຺ສ. ພ຺ຍສນາປນ຺ນາຕິ ນານາວິຘວິປຸລານຕ຺ຖປຕິຕາ. ຠຍໂຕຕິ ຠາຍິຕພ຺ພໂຕ.

ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ສງ຺ຂາຣານໍ ສມູຫາທິຆນວເສນ, ສກິຈ຺ຈປຣິຈ຺ເຉທຕາຍ ຈ ສວິຄ຺ຄຫານໍ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖ. ສງ຺ຂາຣານໍ ປນ ຕຖາ ອຸປຏ຺ຐານໍ ສງ຺ຂາຣວິນິມຸຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຕີຕາ…ເປ… ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ. ມຣຓເມວາຕິ ຠງ຺ຄເມວ. ເຕນາຕິ ຠງ຺ຄທສ຺ສເນນ. ຂເຓ ຂເຓ ຠງ຺ຄເມວ ປສ຺ສໂຕ ຫິ ນິມິຕ຺ຕສຎ຺ຎິຕໍ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ ອນິຈ຺ຈຕາຍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສປ຺ປຏິຠຍໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ປວຕ຺ຕໍ ນາມ ກາມໍ ສພ຺ພາ ຠວປວຕ຺ຕິ, ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕາຍ ປນ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາຍ ສພ຺ພຠເວສຸ ອຠິຓ຺ຫສມ຺ປຏິປີຬນສ຺ສ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ອຸປຏ຺ຐານໂຕ ສນ຺ຕສຸຂາຠິມຕາປິ ຠວາ ທຸກ຺ຂສຠາວຕາຍ ຠຍໂຕ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຣູປາຣູປຠວປວຕ຺ຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຠຍນ຺ຕິ ນິມິຕ຺ຕໍ, ປວຕ຺ຕຎ຺ຈ. ທ຺ວຍມ຺ປິ ຫິ ຕໍ ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎເມວ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫຕີຕິ.

ຠຍຕຸປຏ຺ຐານຎາຓໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ອາທີນວານຸປສ຺ສນາຎາຓກຖາວຓ຺ຓນາ

໗໕໒. ຕາຓນ຺ຕິ ສງ຺ຂາຣເຫຕຸກາ ອນຕ຺ຕໂຕ ຣກ຺ຂຓໍ. ເນວ ປຎ຺ຎາຍຕິ ສພ຺ພຠວາທີນໍ ສາທີນວຕາຍ ເອກສທິສຕ຺ຕາ. ເລຓນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ປຣິຫຣຓຕາຓາຍ ອຸປລີຍນໍ. ຄຕີຕິ ຕທຕ຺ຖໍ ຄນ຺ຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ. ປຏິສຣຓນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ປຏິສຣຓຏ຺ຐານໍ. ປຕ຺ຖນາຕິ ອາສີສນາ ນ ໂຫຕິ. ເອເຕນ ‘‘ເນຕໍ ມມາ’’ຕິ ຕຓ຺ຫາຄາຫາຠາວມາຫ. ປຣາມາໂສຕິ ທິຏ຺ຐິປຣາມາໂສ. ເຕນ ‘‘ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ທິຏ຺ຐິຄາຫາຠາວມາຫ. ຕຓ຺ຫາຄາຫາຠາເວເນວ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ເອໂສຫມສ຺ມີ’’ຕິ ມານຄາຫາຠາໂວປິ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ ໂຫຕິ, ວາ-ສທ຺ທຄ຺ຄຫເຓນ ວາ.

ອິທານິ ປຕ຺ຖນາທີນມຠາເວ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕໂຍ ຠວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕໂຍ ຠວາ ອງ຺ຄາຣກາສຸໂຍ ວິຍ ຊາຕິອາທິທຸກ຺ຂາຘິຏ຺ຐານຠາເວນ ມຫາຠິຕາປຕາຍ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຠູຕາ ກຏ຺ຐມຸຂປູຕິມຸຂອຄ຺ຄິມຸຂສຕ຺ຖມຸຂສງ຺ຂາຕາ ໂຆຣວິສອາສີວິສາ ວິຍ ກາຍສ຺ສ ຖທ຺ຘຕາວິສ຺ສນ຺ທນທາຫຈ຺ເຉທທຸກ຺ຂວິຘານໂຕ ວິເສສໂຕ, ອວິເສສໂຕ ປນ ອາສຍໂຕ, ວິສວິກາຣໂຕ, ອນຕ຺ຖທານໂຕ, ທຸຣຸປຈາຣໂຕ, ທຸຣາສທໂຕ, ອກຕຎ຺ຎຸໂຕ, ອວິເສສກາຣິໂຕ, ອເນກາທີນວູປທ຺ທວໂຕ ຈ. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາສີວິສາ ອຸຄ຺ຄເຕຊາ ໂຆຣວິສາຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸນ຺ເນຕໍ ມຫາຠູຕານໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໓໘) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ເອກກ຺ຂນ຺ຘເຠເທ ອຎ຺ຎກ຺ຂນ຺ຘານວຏ຺ຐານໂຕ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎາຆາຕນໂຕ, ມຣຓທຸກ຺ຂາວຫນໂຕ ຈ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາສິກວຘກາ ວິຍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາສິໂກ ວຘໂກຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈນ຺ເນຕໍ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ. ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຍຕນານິ ອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍຠາເວນ ຄຫິຕານິປິ ຕໂຕ ຣິຕ຺ຕຠາວໂຕ ສຸຎ຺ຎຄາໂມ ວິຍ ໂຠຊນາທິຄຍ຺ຫຸປຄເມຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ປວິຏ຺ຐສຸຎ຺ຎຄາໂມ ວິຍ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ສຸຎ຺ຎຄາໂມຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉນ຺ເນຕໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການໍ ອາຍຕນານໍ ອຘິວຈນໍ. ຈກ຺ຂຸໂຕ ເຈປິ ນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ເມຘາວີ ອຸປປຣິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ຣິຕ຺ຕກຎ຺ເຎວ ຂາຍຕິ, ຕຸຈ຺ຉກຎ຺ເຎວ ຂາຍຕິ, ສຸຎ຺ຎກຎ຺ເຎວ ຂາຍຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໓໘) –

ອາທິ. ຉ ພາຫິຣາຍຕນານິ ຄາມຆາຕກໂຈຣາ ວິຍ ສພ຺ພຖາປິ ຆາຕກຠາວໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ໂຈຣາ ຄາມຆາຕກາຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉນ຺ເນຕໍ ພາຫິຣານໍ ອາຍຕນານໍ ອຘິວຈນໍ. ຈກ຺ຂຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫຎ຺ຎຕິ ມນາປາມນາເປສຸ ຣູເປສູ’’ຕິອາທິ. ຣາຄຄ຺ຄິອາທີຫິ ເອກາທສຫິ ອຄ຺ຄີຫິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຈກ຺ຂຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາທິຕ຺ຕໍ. ເກນ ອາທິຕ຺ຕໍ? ຣາຄຄ຺ຄິນາ ໂທສຄ຺ຄິນາ ໂມຫຄ຺ຄິນາ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໘) –

ອາທິ. ສງ຺ຂາຣານໍ ຄຓ຺ຑາທິສທິສຕາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕາເຍວ. ນິຣສ຺ສາທາຕິ ອສ຺ສາເທຕພ຺ພຣຫິຕາ ທຸກ຺ຂສຠາວຕ຺ຕາ. ນິຣສາຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕິຣຫິຕາ ວິປຕ຺ຕິປຣິໂຍສານຕ຺ຕາ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ຍຖາ ເຫຏ຺ຐາ ນິຣສ຺ສາທາ ນິຣສາ ມຫາອາທີນວຣາສິຠູຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ເອວໍ ອຸປຣິປິ ‘‘ສວາຬກມິວ ວນຄຫນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ຕໍ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ.

ສສທ຺ທູລາຕິ ສພ຺ຍຄ຺ຆາ. ຄາຫາ ກຸມ຺ຠິລາທໂຍ. ຣກ຺ຂໂສ ທກຣກ຺ຂໂສ. ‘‘ນິຣສໍ ນິຣສ຺ສາທ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອາທີນວສ຺ສ ອພ຺ໂພກິຓ຺ຓຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຖາ ຫິສ຺ສ ໂຍຄິໂນ ສພ຺ເພສຸ ຠວາທີສຸ ສພ຺ເພປິ ສງ຺ຂາຣາ ນິສ຺ສຄ຺ຄໂຕ ນິຣນ຺ຕຣໍ ສປ຺ປຏິຠຍາວ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ຍຎ຺ຈ ສປ຺ປຏິຠຍໍ, ຕໍ ສາທີນວໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ເສວ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ຍນ຺ຕິ ອາທີນວຎາຓໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ທສວຕ຺ຖຸກໍ ທ຺ວາທສວາຣປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ອນ຺ວຍພ຺ຍຕິເຣກວເສນ ຕສ຺ເສວ ປທຠາຊນໍ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຸປ຺ປາໂທ ຠຍນ຺ຕິ ສງ຺ຂາຣານໍ ອຸປ຺ປາໂທ ອເຂມຏ຺ເຐນ ຠຍວຕ຺ຖຸຕາຍ ຠຍໍ. ອຸປ຺ປາທມູລກຎ຺ຫິ ສພ຺ພໍ ຕໍ ສພ຺ພວຕ຺ຖຸກນ຺ຕິ ສພ຺ຍສນໍ. ປວຕ຺ຕໍ ຠຍນ຺ຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທ, ນ ວາ ເອຕສ຺ມິໍ ອຘິຄເຕ ສງ຺ຂາຣານໍ ອາຍຕິໍ ອຸປ຺ປາໂທຕິ ອນຸປ຺ປາໂທ, ນິພ຺ພານໍ. ຕຎ຺ຈ ສພ຺ພໂສ ຠຍາຠາວໂຕ ປຣມສ຺ສາສຠູຕຕ຺ຕາ ນິພ຺ຠຍຏ຺ເຐນ ເຂມນ຺ຕິ. ສນ຺ຕິປເທຕິ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣູປສມຠູເຕ ອມຕປເທ. ອປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕິອາທີຫິປິ ປວຕ຺ຕາທິປຏິກ຺ເຂປມຸເຂນ ນິພ຺ພານເມວ ວທຕິ. ປວຕ຺ຕິຍໍ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ຕທນນ຺ຕຣເມວ ນິວຕ຺ຕິຍໍ ອານິສໍສທສ຺ສນວເສນ ສີຆໍ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປນ຺ຕານໍ ວເສນ ‘‘ອຸປ຺ປາໂທ ຠຍໍ, ອນຸປ຺ປາໂທ ເຂມ’’ນ຺ຕິ ຕຕິຍວາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອເສວ ນໂຍ ຉຏ຺ຐວາຣາທີສຸປິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸປ຺ປາໂທ ວິເສໂສ, ຠຍໍ ວິເສສິຕພ຺ພໍ ສາມຎ຺ຎຠາວໂຕຕິ ສຕິປິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປທານໍ ສມານາຘິກຣຓຠາເວ ລິງ຺ຄເຠໂທ ຄຫິໂຕ. ຍຖາ ‘‘ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ ອຣິຍສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໕໔; ມ. ນິ. ໓.໓໗໔). ເອສ ນໂຍ ‘‘ຄຕິ ຠຍ’’ນ຺ຕິອາທີສຸປິ.

ອຸປ຺ປາໂທ ສງ຺ຂາຣາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ສພ຺ເພສໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ອຸປ຺ປາທໍ ສາມຎ຺ເຎນ ຄເຫຕ຺ວາ ສງ຺ຂາຣາ ເຠທໂຕ ວິຫິຕາ ສພ຺ພຕ຺ຖກເມວ ເຕສໍ ວິຠາຄໂຕ ວິປສ຺ສິຍມານຕ຺ຕາຕິ ວຈນເຠໂທ ກໂຕ.

ອາຍູຫນໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ‘‘ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ປສ຺ສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຎາຓໍ ອາທີນເວ ອິທນ຺ຕິ ອາທີນເວ ວິສຍຠູເຕ ອິທໍ ປຎ຺ຈວຕ຺ຖຸກໍ ຎາຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຎາຓໍ ສນ຺ຕິປເທຕິ ສນ຺ຕິປເທ ນິນ຺ນາທິຠາເວນ ຐິຕໍ ອິທໍ ຎາຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໗໕໓. ກມ຺ມປຈ຺ຈຍາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠເວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ອຸປ຺ປາໂທ ປາກຏຕໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຣິມກມ຺ມປຈ຺ຈຍາ ອິຘ ອຸປ຺ປຕ຺ຕີ’’ຕິ. ປວຕ຺ຕໍ ນາມ ອິຘ ປວຕ຺ຕິຍໍ ຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປວຕ຺ຕີ’’ຕິ. ສພ຺ພມ຺ປີຕິ ຕິຍທ຺ຘຄຕໍ ຣູປາຣູປໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາທິວິຠາຄໍ ສພ຺ພມ຺ປິ. ກມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕຣຫິ ປວຕ຺ຕໍ ກມ຺ມໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸປ຺ປາທປວຕ຺ຕອາຍູຫນຄ຺ຄຫເຓນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນທ຺ຘປຣິຍາປນ຺ນາ ສງ຺ຂາຣາ ຄຫິຕາ, ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫເຓນ ອນາຄຕທ຺ຘປຣິຍາປນ຺ນາ ອຸປາທິຕ຺ຕາ. ອຸປ຺ປາທຄ຺ຄຫເຓນ ຈ ອຕີຕທ຺ຘປຣິຍາປນ຺ນາ ກມ຺ມສງ຺ຂາຣາ ອຸລ຺ລິງ຺ຄຕ຺ຕາ. ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄຫເຓນ ປນ ສພ຺ເພປິ ຄຫິຕາ. ຍາຍ ຄຕິຍາ ສາ ປຏິສນ຺ຘິ ໂຫຕິ ສາ ນິຣຍາທິເຠທາ ຄຕິ ສຸຈຣິຕທຸຈ຺ຈຣິຕວເສນ ຄນ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ, ສາ ປນຕ຺ຖໂຕ ຕໍຕໍກມ຺ມນິຍມິຕາ ຠວສມຎ຺ຎາຣຫາ ວິປາກກ຺ຂນ຺ຘາ, ກຏຕ຺ຕາ ຈ ຣູປນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຂນ຺ຘານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນນ຺ຕິ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຂນ຺ຘານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນໍ. ປາກຏາ ເອວ ສຈ຺ຈວິຠງ຺ເຄ ລກ຺ຂຓາທິວເສນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ວຕ຺ຖຸວເສນາຕິ ອາຣມ຺ມຓສງ຺ຂາຕປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານວເສນ. ຍທິ ເຕ ປຎ຺ເຈວ ວຕ຺ຖຸຠາເວນ ອິຈ຺ຉິຕາ, ອຖ ກສ຺ມາ ເສສາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ເສສາ ເຕສໍ ເວວຈນວເສນາ’’ຕິ. ເຕນ ວິປສ຺ສການໍ ຎາຓວິປ຺ຜາຣສ຺ສ ວິສຍສໍວຑ຺ຒນຕ຺ຖໍ ເທສນາ ວຑ຺ຒິຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອນ຺ວຍໂຕ ທສ຺ສິຕສ຺ສ ອາທີນວຎາຓສ຺ສ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປຏິປກ຺ຂຎາຓທສ຺ສນໍ ‘‘ຍຕ຺ຖ ອຸປ຺ປາໂທ ນຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ຠຍມ຺ປິ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ຠຍຕຸປຏ຺ຐາເນນ ວາ’’ຕິອາທິນາ ປວຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິທສ຺ສນໍ ພຸທ຺ຘານໍ, ອນຸພຸທ຺ຘານຎ຺ຈ ອາຈິຓ຺ຓເມຕໍ ຍຖາ ປຸຣິມໍ ສຈ຺ຈທ຺ວຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ນິໂຣຘສຈ຺ຈເທສນາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍຖາ ໂລເກ ກສ຺ສຈິ ອາທີນວທສ຺ສນໍ ນິຣຕ຺ຖກມ຺ປິ ໂຫຕິ, ນ ຕຖາ ອິທໍ, ອິທໍ ປນ ສາຕ຺ຖກເມວາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ມາ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂນິນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ທາຫາຠິຠູຕສ຺ສ ສີຕນິນ຺ນຕາ ວິຍ ສຸຏ຺ຐຸ ທິຏ຺ຐາທີນວໂຕ ເອກໍເສນ ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາຠາວໂຕ.

ຠຍນ຺ຕິ ຠາຍິຕພ຺ພໍ. ‘‘ນິຍມໂຕ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນສ຺ສ ທຸກ຺ຂຠາເວນ ຠາຍິຕພ຺ພຕາຕິ ຠາຍິຕພ຺ພຕາ ທຸກ຺ຂຠາວໍ ນ ພ຺ຍຠິຈຣຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ວຏ຺ຏາມິສໍ ອຸປາທິນ຺ນກ຺ຂນ຺ຘາຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕິວິຘມ຺ປິ ວຏ຺ຏໍ, ວຏ຺ຏສນ຺ນິສ຺ສິຕຎ຺ຈ ວຏ຺ຏາມິສໍ. ກິເລເສຫິ ອາມສິຕພ຺ພໂຕ ໂລກາມິສໍ, ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ. ກິເລສາ ເອວ ກິເລສາມິສໍ. ສງ຺ຂາຣມຕ຺ຕເມວາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວ-ສທ຺ເທນ ວິສງ຺ຂາຣໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ສາມິສຕາເລໂສປິ ອຕ຺ຖີຕິ. ມຕ຺ຕ-ສທ຺ເທນ ປນ ອປຣິປຸຓ຺ຓຕໍ ວິຠາເວຕິ. ນ ຫິ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣຄຕໍ ສາມິສນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ‘‘ຠຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂາທິຠາເວນ ນິຍຕຕ຺ຕາ. ຍທິ ຍໍ ຠຍໍ, ຕໍ ທຸກ຺ຂາທິສຠາວເມວ, ຕຖາ ສຕິ ຠຍາທີສຸ ເອເກເນວ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິ. ກສ຺ມາ ສພ຺ພານິ ຄຫິຕານີຕິ ອນຸໂຍຄໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕປີ’’ຕິອາທິ. ຍຖາ ເຕສຸ ເອວ ສງ຺ຂາເຣສຸ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຕ຺ຕໂຕ ປວຕ຺ຕິວເສນ ອາກາຣນານຕ຺ຕໂຕ ອນຸປສ຺ສນານານຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ຠຍາກາຣາທິອາກາຣນານຕ຺ຕໂຕ ປວຕ຺ຕິວເສເນເວຕ຺ຖ ຎາຓສ຺ສ ນານຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຠຍາກາເຣນ ປວຕ຺ຕໍ ຎາຓໍ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານຎາຓໍ, ອິຕຣາກາຣວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ອາທີນວຎາຓນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຍສ຺ມາ ອາທີນວຎາຓສ຺ສ ວິສຍຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ ປນ຺ນຣສາປິ ອຕ຺ຖາ ອຸປ຺ປາທາທີສຸ ປຎ຺ຈສ຺ເວວ ອນ຺ໂຕຄຘາ, ຕຕ຺ຖ ຈ ຎາຓໍ ອນ຺ວຍພ຺ຍຕິເຣກວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ທສວິຘໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ອາຫ ‘‘ທສ ຎາເຓ ປຊານາຕີ’’ຕິ. ປຊານນຎ຺ຈ ສາຕິສຍໍ ວິສຍຄຕສມ຺ໂມຫວິຄເມນ ອສມ຺ມູຬ຺ຫໍ, ອຕ຺ຕນິປິ ອສມ຺ມູຬ຺ຫເມວາຕິ ອຕ຺ຕານມ຺ປິ ປຊານນ຺ຕໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຏິວິຊ຺ຌຕິ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີ’’ຕິ. ທ຺ວິນ຺ນນ຺ຕິ ທ຺ວີສຸ ກຸສລສທ຺ທໂຍເຄນ ຫິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ ຍຖາ ‘‘ກຸສລາ ນຈ຺ຈຄີຕສ຺ສາ’’ຕິ (ຊາ. ໒.໒໒.໙໔). ກຸສລຕາຕິ ກຣເຓ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ກຸສລຕາຍາ’’ຕິ. ທ຺ວິນ຺ນນ຺ຕິ ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຎາຓານໍ ວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປວຕ຺ຕິຍາ ຍາຖາວໂຕ ທິຏ຺ຐຕາຍ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ສນ຺ຕິປທໍ ສຸວິນິຈ຺ຉິຕເມວ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ເຕນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣມທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານາທິມິຈ຺ຉາຄາຫວເສນ ນ ວິຈລຕິ. ຕຕ຺ຖ ສຸປຣິທິຏ຺ຐາທີນວຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ນານາທິຏ຺ຐີສຸ ນ ກມ຺ປຕີ’’ຕິອາທິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ອາທີນວານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາຎາຓກຖາວຓ຺ຓນາ

໗໕໔. ສງ຺ຂາຣຄເຕຕິ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ເຕຠູມເກ ສງ຺ຂາເຣ. ນິພ຺ພິນ຺ທຕີຕິ ຎາຓນິພ຺ພິເທນ ນິພ຺ເພທໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕຖາຠູໂຕ ຈ ຕຕ຺ຖ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນ຺ໂຕ, ອນຠິຣມນ຺ໂຕ ຈ ນາມ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸກ຺ກຓ຺ຐຕິ ນາຠິຣມຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອນຠິຣມຓສ຺ສ ອຸປມໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອໂນຕຕ຺ຕທຫໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐິເຕສຸ ທ຺ວິໂຍຊນສຕຸພ຺ເພເຘສຸ ຍຖາກ຺ກມໍ ສານຸອຎ຺ຊນຣຊຕສຸວຓ຺ຓສຕ຺ຕຣຕນມເຍສຸຄນ຺ຘມາທນກາຬເກລາສສຸທສ຺ສນຈິຕ຺ຕກູຏເຠເທສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຫິມວໂຕ ມຫາສິຂເຣສຸ ປຈ຺ຉິໂມ ຈິຕ຺ຕກູຏປພ຺ພໂຕ ນາມ. ສີຫປປາຕາທີສຸ ສຕ຺ຕສຸ ມຫາສເຣສຸ.

ສຸວຓ຺ຓປຎ຺ຊເຣຕິ ສຸວຓ຺ຓມເຍ ສີຫປຎ຺ຊເຣ. ປກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ ນິຣຸທ຺ໂຘ. ຕິວິເຘ ສຸຄຕິຠເວຕິ ກາມສຸຄຕິອາທິເກ ຕິວິເຘ ສມ຺ປຕ຺ຕິຠເວ.

ຫຕ຺ຖປາທວາລວຕ຺ຖິໂກເສຫິ ຠູມິຜຸສເນຫິ ສຕ຺ຕຫິ ປຕິຏ຺ຐິໂຕຕິ ສຕ຺ຕປຕິຏ຺ໂຐ. ນຄຣມຊ຺ເຌ ນາຠິຣມຕິ ທ຺ວາຣປຎ຺ຊຣນາຬນາທິອວພາຘນຠເຍນ. ທິຏ຺ເຐຕິ ອຘິມຸຕ຺ຕິປຸພ຺ພເກນ ອນ຺ວຍທສ຺ສເນນ ທິຏ຺ເຐ. ເຕນາຫ ‘‘ຕນ຺ນິນ຺ນຕປ຺ໂປຓຕປ຺ປພ຺ຠາຣມານໂສ’’ຕິ.

ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

໗໕໕. ຕໍ ປເນຕນ຺ຕິ ນິພ຺ພິທາຎາຓມາຫ. ຎາຓທ຺ວເຍນາຕິ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານາທີນວານຸປສ຺ສນາຎາຓທ຺ວເຍນ. ຍສ຺ມາ ຠຍໂຕ ທິສ຺ສມານາ ເອວ ສງ຺ຂາຣາ ມຫາທີນວາ, ນິພ຺ພິນ຺ທິຕພ຺ພາ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອກມ຺ປິ ຕໍ ຎາຓໍ ຕຖາຠາວນາພລປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອວຕ຺ຖາວິເສສຍຸຕ຺ຕໍ ຕິວິຘກິຈ຺ຈສາມຕ຺ຖິຍວນ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຖໂຕ ເອກ’’ນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣ’’ຕິອາທິ.

ຕຍິທໍ ຕາສໍ ອນຸປສ຺ສນານໍ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອາທິມ຺ຫິ ປນ ຠິນ຺ນສຠາວາ ເອວ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອຸປ຺ປາເທສີຕິ ປາຕ຺ວາກາສິ, ວິຠາເວສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາຎາຓກຖາວຓ຺ຓນາ

໗໕໖. ນ ສຊ຺ຊຕິ ພຫ຺ວາທີນວຕາຍ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ມຸຎ຺ຈິຕຸກາມໍ ນິສ຺ສຣິຕຸກາມໍ ໂຫຕິ ອນາທິກາລິກສ຺ສ ຂນ຺ຘສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎາຍມານຕ຺ຕາ. ມຸຎ຺ຈິຕຸກາມຕາ ຕໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ນິພ຺ເພເຘຕຸກາມຕາ ນິສ຺ສຣິຕຸກາມຕາ ອປຄນ຺ຕຸກາມຕາ. ປຎ຺ຊຣປກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ ປຎ຺ຊເຣນ ສໂມຣຸທ຺ໂຘ. ເອວມາທໂຍຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອາທິຕ຺ຕອງ຺ຄາຣອຸປສຏ຺ຐເທສພ຺ຍາຬສາປທາກຸລວນຄຫນາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາຎາຓໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາຎາຓກຖາວຓ຺ຓນາ

໗໕໗. ‘‘ສພ຺ພຠວ …ເປ… ມຸຎ຺ຈິຕຸກາໂມ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ສພ຺ພສ຺ມາ ສງ຺ຂາຣຄຕາຕິ ສພ຺ພຄ຺ຄຫຓໍ ສາຕິສຍມຸຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຘິກວຈນໍ ອຎ຺ຎມຕ຺ຖໍ ໂພເຘຕີຕິ. ຍຎ຺ຫິ ສງ຺ຂາເຣຫິ ອນນຸພນ຺ຘສ຺ສ ມຸຎ຺ຈນໍ, ຕໍ ສາຕິສຍໍ ມຸຎ຺ຈນໍ. ຕໍ ປນ ວຸຈ຺ຈມານາຍ ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາຍ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຸນ ເຕ ເອວໍ ສງ຺ຂາເຣ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສງ຺ຂາຣປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ປຸພ຺ເພປິ ກຕນ຺ຕິ ປຸນຄ຺ຄຫຓໍ. ຠວາທິຄຕສ຺ສ ສງ຺ຂາຣສ຺ສ ອປຣິຕຸລິຕສ຺ສ ອຠາວໂຕ ‘‘ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຸປສ຺ສນາກາຣສ຺ສ ອປຸພ຺ພສ຺ສປິ ອຕ຺ຖິຕາຍ ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານາກາເຣນາຕິ ຫິ ອຕ຺ໂຖ. ສງ຺ຂາຣານໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ນາມ ປຣິປຸຓ຺ຓລກ຺ຂຓວເສເນວ ໂຫຕີຕິ ‘‘ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອນຈ຺ຈນ຺ຕິກໂຕຕິອາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ປຐເມນ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ອາທິອນ຺ຕວນ຺ຕໂຕ ນິຈ຺ຈປຏິກ຺ເຂປໂຕ’’ຕິ ເອວມາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ.

ທຸຕິເຍນ ‘‘ອຸທຍພ຺ພຍປຏິປີຬນໂຕ ສຸຂປຏິກ຺ເຂປໂຕ’’ຕິ ເອວມາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ.

ອຊຎ຺ຎໂຕຕິ ອມນຸຎ຺ຎໂຕ, ອໂສຠນໂຕ ວາ. ເຊຄຸຈ຺ຉໂຕຕິ ‘‘ຘີ’’ຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໂຕ. ປຏິກ຺ກູລໂຕຕິ ອຠິຣຸຈິຍາ ປຏິໂລມເນນ ປຏິກ຺ກູລຠາວໂຕ. ນ ມຓ຺ຑເນນ ຫຕາ ອມຓ຺ຑນຫຕາ, ອມຓ຺ຑເນນ ສກ຺ກາ ເອເຕສໍ ສຸຠຠາວໍ ຫນ຺ຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອມຓ຺ຑເນນ ວາ ເຕສໍ ອສຸຠຕາ ປາກຏາ ໂຫຕີຕິ ອມຓ຺ຑນຫຕາ. ມຓ຺ຑເນນ ວາ ນ ຫນ຺ຕພ຺ພສຠາວາ ‘‘ອສູຣິຍປສ຺ສາ’’ຕິ ວິຍ ອມຓ຺ຑນຫຕາ. ຕໂຕ ອມຓ຺ຑນຫຕຠາວໂຕຕິ ຣູປສງ຺ຂາເຣ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ວິຣູປໂຕຕິ ອສຸນ຺ທຣໂຕ. ປຏິຆສໍໂຍຊນວຕ຺ຖຸຕາຍ ປສ຺ສນ຺ເຕ ອຕ຺ຕນິ ພນ຺ຘຕີຕິ ພີຠຈ຺ຉໍ ອຕິວິຍ ວິຣູປໍ. ຍໍ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕເມວ ໂທມນສ຺ສຸປ຺ປຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຊຎ຺ຎຊິຄຸຈ຺ຉນີຍຕາ ຫິ ຄູຖໍ ວິຍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕພ຺ພໍ ວາ ພີຠຈ຺ຉໍ. ອິຘ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ອສຸຈິໂຕ ອມນາປໂຕ’’ຕິ ເອວມາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ.

ຈຕຸຕ຺ເຖນ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ອປຣິຓາຍກໂຕ ອຕ຺ຕປຏິກ຺ເຂປໂຕ’’ຕິ ເອວມາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ.

໗໕໘. ອຍນ຺ຕິ ໂຍຄາວຈໂຣ. ມຸຎ຺ຈນສ຺ສາຕິ ປຸນ ອນນຸພນ຺ຘນຕ຺ຖໍ ສຸມຸຕ຺ຕມຸຎ຺ຈນສ຺ສ. ອຸປາຍສມ຺ປາທນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ສຸຏ຺ຐຸ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ປຣິມທ຺ທນາ ອຸປາໂຍ, ຕສ຺ສ ສາຘນຕ຺ຖໍ.

ມຈ຺ຉຄຫຓຕ຺ຖໍ ອຸທເກ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຂິປນ຺ຕິ ເອຕນ຺ຕິ ຂິປ຺ປໍ, ມຈ຺ຉານໍ ຄຫຓກູຏປໍ. ໂອຑ຺ຑາເປສີຕິ ໂອສາເຣສິ, ຂິປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສປ຺ປນ຺ຕິ ກຓ຺ຫສປ຺ປໍ. ຄຫເຓຕິ ຍຖາຄຫິຕໍ ສປ຺ປໍ ອຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຄຫເຓ. ຫຕ຺ຖໍ ນິພ຺ເພເຐຕ຺ວາຕິ ສປ຺ເປນ ອຕ຺ຕໂນ ໂຠເຄນ ເວຐິຕໍ ຫຕ຺ຖປເທສໍ ນິພ຺ເພເຐຕ຺ວາ ໂມເຈຕ຺ວາ. ອາວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອາເວຐິກປ຺ປຫາປເນນ ຠເມຕ຺ວາ. ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ.

ຕຕ຺ຖາຕິອາທິ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ. ຕຕ຺ຖ ອາທິໂຕວາຕິ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ຕກາເລ. ຆນວິນິພ຺ໂຠຄໍ ກຕ຺ວາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສມູຫາທິຆນຄ຺ຄຫຓໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ. ສຸມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຠາວນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ ‘‘ວິສມໍ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໗໐) ວິຍ. ສງ຺ຂາຣານໍ ນິຈ຺ຈາທິອາກາເຣນ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາທິເຠທາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ສາຕິສຍໍ ພລວຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ສາ ຈ ສງ຺ຂາຣານໍ ອນິຈ຺ຈາທິອາກາຣສ຺ສ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ສລ຺ລກ຺ຂເຓນາຕິ ອາຫ ‘‘ຕິລກ຺ຂຓາໂຣປເນນ…ເປ… ປາເປຕ຺ວາ’’ຕິ. ຍຖາ ຫິ ນິພ຺ພຸທ຺ຘກຣເຓ ພລວຕເຣນ ປຏິມລ຺ເລນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ມຸຏ຺ຐິປ຺ປຫາຣາທິນາ ວິມຖິໂຕ ອິຕໂຣ ເຕນ ຍຸຊ຺ຌິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕໍ ປາປິໂຕ ໂຫຕິ. ນ ເກວລໍ ອສມຕ຺ຖຕໍ ປາປິໂຕວ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ມຣຓໍ ວາ ປາປຸຓາຕິ, ເອວເມເຕປິ ສງ຺ຂາຣາ ເອວໍ ທຸພ຺ພລຠາວໍ ປາປິຕາ ອຸປຣິຎາຓານຸຠາເວນ ນິພ຺ພິເສວນຕໍ, ສພ຺ພໂສ ຠງ຺ຄຎ຺ຈ ປາປຸຓນ຺ຕີຕິ.

໗໕໙. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ເອວໍ ‘‘ອນຈ຺ຈນ຺ຕິກໂຕ’’ຕິອາທິນາ ປໂຣຈຕ຺ຕາລີສາຍ ອາກາເຣຫິ ສງ຺ຂາຣານໍ ອນິຈ຺ຈາທິຠາວສລ຺ລກ຺ຂຓວສປ຺ປວຕ຺ເຕນ ປຏິສງ຺ຂາເນນ.

ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິກໂຣໂຕຕິອາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານກຖາຍໍ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໗໕໐) ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ‘‘ປຏິສງ຺ຂາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ‘‘ຊານິຕ຺ວາ’’ຕິ ອຕ຺ຖໍ ວຕ຺ວາ ປຏິສງ຺ຂານຸປ຺ປຊ຺ຊນກິຣິຍານໍ ສມານຂຓຕ຺ຕາ ອສຕິປິ ປຸພ຺ພາປຣກາລຕ຺ເຕ ສທ຺ທໂວຫາຣມຕ຺ເຕນ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກາມ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ເຕນ ‘‘ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ກຸສໂລ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໕໓), ນິຫນ຺ຕ຺ວາ ຕິມິຣໍ ສພ຺ພໍ, ອຸຄ຺ຄໂຕຍໍ ທິວາກໂຣ’’ຕິ ຈ ເອວມາທີສຸ ວິຍ ສມານກາລວເສນາຍໍ ສທ຺ທປໂຍໂຄຕິ. ຕຖາ ມນຎ຺ຈ ຘມ຺ເມ ຈ ປຐມໍ ປຏິຈ຺ຈ ປຈ຺ຉາ ນ ມໂນວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ເອວມິຘາປີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມນຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອທິໂສ ສທ຺ທປໂຍໂຄ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ໂລເກ ປຸພ຺ພກາລວເສເນວ ທິສ຺ສຕີຕິ ປຸພ຺ພກາລວເສເນວ ອິຘາປິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອກຕ຺ຕນເຍນ ວາ…ເປ… ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອປຣາປຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຎາເຓສຸ ປຸຣິມສ຺ສ ວເສນ ປຏິສງ຺ຂານກິຣິຍາ, ຕທຎ຺ຎສ຺ສ ວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກິຣິຍາ ຈ ໂຍເຊຕພ຺ພາ, ນ ຈ ຕານິ ເຠທໂຕ ອເປກ຺ຂິຕພ຺ພານິ ເອກສນ຺ຕານປຕິຕຕາຍ ເອກຕ຺ຕນຍວເສນ ຄຫິຕຕ຺ຕາຕິ. ອິຕຣສ຺ມິໍ ປທທ຺ວເຍຕິ ‘‘ປວຕ຺ຕໍ ປຏິສງ຺ຂາ, ນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ປວຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຏິສງ຺ຂາ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປທທ຺ວເຍ.

ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓກຖາວຓ຺ຓນາ

໗໖໐. ສງ຺ຂາຣານໍ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂາກາຣາທິປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນວເສນ ປວຕ຺ຕມ຺ປິ ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ວິເສສໂຕ ອນຕ຺ຕາກາຣປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນປຘານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ສຸຎ຺ຎາຕິ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ສຕິ ສຈ຺ຈສມ຺ປຏິເວໂຘ ອິຊ຺ຌຕິ, ນ ອສຕິ. ຕທຠາວໂຕ ຫິ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓປຎ຺ຎາປກມ຺ປິ ສຣຠງ຺ຄສຕ຺ຖາຣາທີນໍ ສາສນໍ ອນິຍ຺ຍານິກເມວ ຊາຕໍ. ອຖ ວາ ເຕສໍ ນິຈ຺ຈສາຣາທີຫິ ຣິຕ຺ຕກໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ສຸຎ຺ຎາຕິ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຎ຺ຫິ ຍໂຕ ຣິຕ຺ຕກໍ, ຕໍ ເຕນ ສຸຎ຺ຎນ຺ຕິ. ສງ຺ຂາຣານໍ ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາຍ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາວໂຕ ອເນກວາຣໍ ປຏິວິທ຺ຘາຍປິ ສຸຎ຺ຎຕານຸປສ຺ສນາຍ ທຬ຺ຫີຠາວາປາທນຕ຺ຖໍ ‘‘ປຸນ ສຸຎ຺ຎມິທ’’ນ຺ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຍທຄ຺ເຄນ ສງ຺ຂາຣາ ອນຕ຺ຕຕາ, ຕທຄ຺ເຄນ ອນຕ຺ຕນິຍາ. ສຕິ ຫິ ອຕ຺ຕນິ ອຕ຺ຕນິເຍນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຸຎ຺ຎມິທໍ ອຕ຺ເຕນ ວາ ອຕ຺ຕນິເຍນ ວາ’’ຕິ. ທ຺ວິໂກຏິກນ຺ຕິ ທ຺ວິອໍສິກໍ, ອຕ຺ຕານໍ ເນວ ທິສ຺ວາ ຎາຓຈກ຺ຂຸນາ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ, ອນຸມານໂຕ ຈ ຕສ຺ສ ອນຸປລພ຺ຠນີຍໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຣໍ ອຎ຺ຎໍ ສຕ຺ຕໍ, ສງ຺ຂາຣໍ ວາ ປຣິກ຺ຂາຣຠາເວ ອຕ຺ຕໂນ ສຸຂທຸກ຺ຂສາຘນຠາເວ ຐິຕໍ ນ ທິສ຺ວາຕິ ໂຍຊນາ. ປຸນ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ສຸຎ຺ຎຕານຸປສ຺ສນາຘິກາເຣ.

ກ຺ວຈີຕິ ກຕ຺ຖຈິ ຐາເນ, ກາເລ, ຘມ຺ເມ ວາ. ອຖ ວາ ກ຺ວຈີຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ, ພຫິທ຺ຘາ ວາ. ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ສກຕ຺ຕານໍ. ‘‘ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ພ຺ຣຫ຺ມາ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ…ເປ… ເສຏ຺ໂຐ ສຊິຕາ ວສີ ປິຕາ ຠູຕຠພ຺ຍານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໔໒) ປເຣຫິ ປຣິກປ຺ປິຕໍ ອຕ຺ຕານຎ຺ຈ ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈນຠູຕໍ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກສ຺ສຈີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຣສ຺ສາຕິ ‘‘ປຣຊາຕິ, ປໂຣ ປຸຣິໂສ’’ຕິ ຈ ເອວໍ ຄຫິຕສ຺ສ. ນ ຈ ມມ ກ຺ວຈນີຕິ ເອຕ຺ຖ ມມ-ສທ຺ໂທ ອຏ຺ຐາເນ ປຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ມມ-ສທ຺ທໍ ຕາວ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ. ປຣສ຺ສ ຈາຕິ ອຕ຺ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ. ‘‘ປໂຣ ປຸຣິໂສ’’ຕິ ເອວໍຠູໂຕ ອຕ຺ໂຖ ມມຕ຺ຖາຍ ຐິໂຕ, ຕສ຺ສ ວເສນ ມຍ຺ຫໍ ສພ຺ພໍ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ເອວໍ ເອກຈ຺ຈທິຏ຺ຐິຄຕິກປຣິກປ຺ປິຕວເສນ ປຣໍ ອຕ຺ຕານໍ ຕຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ກິຎ຺ຈນຠູຕໍ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ຈ ກ຺ວຈນີ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອຕ຺ຖ ຈ ນາຫໍ ກ຺ວຈນີຕິ ສກອຕ຺ຕໂນ ອຠາວໍ ປສ຺ສຕິ. ນ ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈນຕສ຺ມິນ຺ຕິ ສກອຕ຺ຕໂນ ເອວ ກສ຺ສຈິ ອນຕ຺ຕນິຍຕໍ ປສ຺ສຕິ. ນ ຈ ມມາຕິ ເອຕໍ ທ຺ວຍໍ ຍຖາສງ຺ຂ຺ຍໍ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຖີຕິ ປຈ຺ເຈກໍ. ນ ຈ ກ຺ວຈນິ ປຣສ຺ສ ອຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖີຕິ ປຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ອຠາວໍ ປສ຺ສຕິ. ຕສ຺ສ ປຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ມມ ກິຎ຺ຈນຕາ ນ ຈຕ຺ຖີຕິ ປຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ອນຕ຺ຕນິຍຕໍ ປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ, ພຫິທ຺ຘາ ຈ ຂນ຺ຘານໍ ອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍສຸຎ຺ຎຕາ ສຸທ຺ຘສງ຺ຂາຣປຸຎ຺ຊຕາ ຈຕຸໂກຏິກສຸຎ຺ຎຕາປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫເນນ ທິຏ຺ຐາ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອວມຍ’’ນ຺ຕິອາທິ.

໗໖໑. ‘‘ຉຫາກາເຣຫີ’’ຕິອາທິນາ ນິທ຺ເທສາທີສຸ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອາຄເຕ ປກາເຣ ສຸຎ຺ຎຕານຸປສ຺ສນາຍ ປຣິພ຺ຣູຫນໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ຉຫາກາເຣຫີຕິ ຉຫິ ຄຫຓາກາເຣຫິ, ຄເຫຕພ຺ພາກາເຣຫິ ວາ. ນິຈ຺ເຈນາຕິ ‘‘ນິຈ຺ໂຈ’’ຕິ ປຣິກປ຺ປິເຕນ ອຕ຺ຕນາ ວາ ອຎ຺ເຎນ ວາ ເກນຈິ. ນິຈ຺ເຈນາຕິ ວາ ນິຈ຺ຈຠາເວນ. ຘຸວາທໂຍ ‘‘ນິຈ຺ໂຈ’’ຕິ ຄຫິຕສ຺ເສວ ຄເຫຕພ຺ພາກາຣາ. ຕພ຺ພິຠາເຄນ ຫິ ອິມສ຺ສ ຉກ຺ກຕາ. ຕຕ຺ຖ ນິຈ຺ຈຕາ ນາມ ກູຏຏ຺ຐຕາ. ຘຸວຠາໂວ ຖິຣຕາ. ສທາ ຠາວິຕາ ສສ຺ສຕຕາ. ນິພ຺ພິກາຣຕາ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ມຕາ. ຍາວ ຊຣາມຣຓາຕິ ເປຍ຺ຍາລໍ ອກຕ຺ວາ ປຣິໂຍສານປທເມວ ທສ຺ເສຕິ.

໗໖໒. ນ ສາຣນ຺ຕິ ອສາຣໍ, ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ສາຣນ຺ຕິ ນິສ຺ສາຣໍ. ສາຣໂຕ ອປຄຕໍ, ສາຣໍ ວາ ຕໂຕ ອປຄຕນ຺ຕິ ສາຣາປຄຕໍ. ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ນິຈ຺ຈສາຣສາເຣນ ວາ ສຸຂສາຣສາເຣນ ວາ ອຕ຺ຕສາຣສາເຣນ ວາ’’ຕິ ປາຬີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ອສາຣໍ ນິສ຺ສາຣໍ ສາຣາປຄຕ’’ນ຺ຕິ ປທຕ຺ຕຍໍ ເອໂກ ສຸຎ຺ຎຕາປຣິຄ຺ຄຫາກາໂຣ, ອຎ຺ຎຖາ ສຕ຺ເຕວ ອາກາຣາ ສິຍຸໍ, ນ ອຏ຺ຐາຕິ ວທນ຺ຕິ. ອປເຣ ປນ ‘‘ສຸຠສາຣສາເຣນາຕິປິ ປາຬິຍໍ ອຕ຺ຖີຕິ ‘ອສາຣໍ ນິສ຺ສາຣໍ ສາຣາປຄຕ’ນ຺ຕິ ອິທໍ ປທຕ຺ຕຍໍ ‘ນິຈ຺ຈສາຣສາເຣນາ’ຕິອາທີສຸ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເສຕວຈ຺ໂຉຕິ ເສຕວຣຸຓໂກ. ‘‘ມິນຣຸກ຺ໂຂ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ປາຬິຠທ຺ທໂກຕິ ກິໍສຸໂກ.

໗໖໓. ນິຈ຺ຈສາຣາທີນໍ ອຠາວໂຕ ຣິຕ຺ຕໂຕ ປສ຺ສຕິ. ປຣິຕ຺ຕໂຕ, ລາມກຕ຺ຕາ ວາ ຕຸຈ຺ຉໂຕ. ອຕ຺ຕສາຣາຠາເວນ ສຸຎ຺ຎໂຕ. ສຍໍ ອນຕ຺ຕຕາຍ ອນຕ຺ຕໂຕ. ອິສ຺ສຣິຍສ຺ສ ອຠາວໂຕ, ເກນຈິ ອິສ຺ສຣິຍໍ ກາເຣຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ຈ ອນິສ຺ສຣິຍໂຕ. ເຜຓປິຓ຺ເຑນ ຠາຊນາທິໍ ກາຕຸກາມສ຺ສ ວິຍ ຣູປສ຺ສ ນິຈ຺ຈຕາທິໍ ກາຕຸກາມສ຺ສ ຕໍ ນ ສິຊ຺ຌຕິ, ສກອິຈ຺ຉາວເສນ ວາ ກາຈິ ກິຣິຍາ ນຕ຺ຖີຕິ ອກາມກາຣິຍໂຕ. ‘‘ເອວໍ ຣູປໍ ໂຫຕຸ, ມາ ເອວ’’ນ຺ຕິ ອລພ຺ຠນີຍໂຕ. ສຍໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວເສ ນ ວຕ຺ຕຕິ, ນາປິ ອຎ຺ຎໍ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ວຕ຺ເຕຕີຕິ ອວສວຕ຺ຕກໂຕ. ຍສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ສຍໍ ຕສ຺ສ ປໂຣ ວິຍ ອວິເຘຍ຺ຍຕາຍ ປຣໂຕ. ກາຣກາທິ ວິຍ ກາຣເຓຫິ, ຜເລນ ຈ ວິວິຕ຺ຕໂຕ. ນ ຫິ ກາຣເຓນ ຜລໍ, ຜເລນ ວາ ກາຣຓໍ ສຄພ຺ຠໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເອສ ນໂຍ ເວທນາທີສຸປິ.

໗໖໔. ຣູປໍ ນ ສຕ຺ໂຕຕິອາທີສຸ ໂຍ ໂລກໂວຫາເຣນ ສຕ຺ໂຕ, ຣູປໍ ໂສ ນ ໂຫຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ອິຘ ນາຘິປ຺ເປໂຕ ຕສ຺ສາວຸຕ຺ຕສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ໂລໂກ ຣູປມຕ຺ຕໍ ‘‘ສຕ຺ໂຕ’’ຕິ ໂວຫຣຕິ, ພາຫິຣກປຣິກປ຺ປິໂຕ ປນ ອຕ຺ຕາ ‘‘ສຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ໂສ ຫິ ເຕຫິ ຣູປາທີສຸ ສຕ຺ຕວິສຕ຺ຕຕາຍ ປເຣສໍ ສຎ຺ຊາປນຏ຺ເຐນ ‘‘ສຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຣູປໍ ໂສ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຎ຺ຎຕາປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນຎ຺ເຫຕນ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ນ ຊີໂວຕິອາທີສຸປິ. ຕຕ຺ຖ ຊີວນຏ຺ເຐນ ຊີໂວ. ນຣນຏ຺ເຐນ ເນຕຸຠາເວນ ນໂຣ. ‘‘ອຫມສ຺ມີ’’ຕິ ມານຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຕາຍ ມາໂນ ເອຕ຺ຖ ວາຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ມານໂວ. ຖິຍຕິ ເອຕ຺ຖ ຄພ຺ໂຠຕິ ອິຕ຺ຖີ. ປຘານຠາເວນ ປຸຣິ ເສຕີຕິ ປຸຣິໂສ. ອາຫິໂຕ ອຫໍມາໂນ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ຕາ. ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຫໍກາຣວຕ຺ຖຸຕາຍ ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິ ຈ ທິຏ຺ຐິຄຕິເກຫິ ອຕ຺ຕາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຣູປໍ ປນ ຕາທິສໍ ນ ໂຫຕີຕິ ສຸຎ຺ຎຕາປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣູປໍ ນ ສຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐຫິປິ ປເທຫິ ຣູປສ຺ສ ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາວ ທສ຺ສິຕາ. ອິຕເຣຫິ ຈຕູຫິ ຕສ຺ສ ກິຎ຺ຈນຕາຠາໂວ. ຕຕ຺ຖ ນ ມມາຕິ ມຍ຺ຫໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ນ ໂຫຕິ, ກສ຺ສຈິປິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ນ ໂຫຕິ ອຕ຺ຕໂນເຍວ ອຠາວໂຕ. ‘‘ນ ອຕ຺ຕນິຍ’’ນ຺ຕິ ປເທນ ປກາສິໂຕ ເອວຕ຺ໂຖ ປຣິຍາຍນ຺ຕເຣຫິ ຕີຫິປິ ປເທຫິ ປກາສິໂຕ. ເອສ ນໂຍ ເວທນາທີສຸປິ.

໗໖໕. ເຫຏ຺ຐາ ກລາປສມ຺ມສນສ຺ສ ທຬ຺ຫຠາວາຍ ວຸຕ຺ຕສມ຺ມສນນຍາປິ ສຸຎ຺ຎຕານຸປສ຺ສນາຍ ທຬ຺ຫຠາວາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາວເສນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຠຍສ຺ສ ອຫິໍສເນນ ອສຣຓໂຕ. ‘‘ສຣຓ’’ນ຺ຕິ ຄເຫຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕຕາຍ ອສຣຓີຠູຕໂຕ. ‘‘ອນສ຺ສາທໂຕ’’ຕິ ອິທໍ ປາຬິຍໍ ນຕ຺ຖິ. ສຕິ ຈ ເຕຈຕ຺ຕາລີສ ອາກາຣາ ສິຍຸໍ. ຣູປປ຺ປວຕ຺ຕິຍໍ ສພ຺ພາທີນວູປລທ຺ຘິຍາ ອາທີນວໂຕ. ‘‘ສມຸທຍໂຕ ອຕ຺ຖງ຺ຄມໂຕ’’ຕິ ອິທໍ ທ຺ວຍໍ ຍຖາ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທສ຺ສນໍ ປນາຬິກາຍ, ນິຈ຺ຈສາຣວິຣຫທີປເນນ ວາ ສຸຎ຺ຎຕາວິຠາວນໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສຸຎ຺ຎຕາວິຠາວນນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ‘‘ຍໍ ໂຂ ຣູປໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ, ອຍໍ ຣູປສ຺ສ ອສ຺ສາໂທ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໒໖) ທສ຺ສນໍ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຕາວິຠາວເນນ ສຸຎ຺ຎຕາວິຠາວນໍ. ‘‘ຍໍ ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ອຍໍ ຣູປສ຺ສ ອາທີນໂວ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໒໖) ຈ ທສ຺ສນໍ ນິຈ຺ຈຕາທິສຸຎ຺ຎຕາຠາວນໂຕ. ຕຖາ ‘‘ໂຍ ຣູເປ ຉນ຺ທຣາຄວິນໂຍ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫານໍ, ອິທໍ ຣູປສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ສມຸທຍາທິທສ຺ສນານໍ, ອິຕເຣສຎ຺ຈ ຍຖາຣຫໍ ສຸຎ຺ຎຕານຸປສ຺ສນານຸພ຺ຣູຫນຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຍໍ ປນ ອາທີນວໂຕ ທສ຺ສນໍ, ປຸພ຺ເພ ວຕ຺ວາປິ ປຸນ ວຈນໍ ອສ຺ສາທປຏິກ຺ເຂປໂຕ ທສ຺ສນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເສສໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ເວທນາທີສຸປິ ທ຺ວາຈຕ຺ຕາລີສ ອາກາຣາ ເນຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ເວທນໍ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ…ເປ… ນິສ຺ສຣຓໂຕ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ຈ ນິທ຺ເທເສ ເອຕໍ ສຸຎ຺ຎຕາປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນກຖາສນ຺ທສ຺ສນໍ ‘‘ອສຸກາຍ ປາຬິຍາ ອຍໍ ນິທ຺ເທໂສ’’ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ຕສ຺ສ ຜລສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ.

໗໖໖. ເອວໍ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາວເສນ ປຈ຺ເຈກໍ ຂນ຺ເຘສຸ ທ຺ວາຈຕ຺ຕາລີສາຍ ອາກາເຣຫິ ສຸຎ຺ຎຕໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາປິ ຕິວິຘານຸປສ຺ສນາວເສເນວ ຠາວນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອວໍ ສຸຎ຺ຎໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕຕິ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ. ຠຍຎ຺ຈ ນນ຺ທິຎ຺ຈ ວິປ຺ປຫາຍາຕິ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂກຕາຍ ສງ຺ຂາຣານໍ ວິປຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຠຍຎ຺ເຈວ ເຕສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກປີຕິຎ຺ຈ ປຊຫິຕ຺ວາ. ອຖ ວາ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຎາຓຠຍຎ຺ຈ ສມ຺ມສນວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກປີຕິສງ຺ຂາຕໍ ນນ຺ທິຎ຺ຈ ປຫາຍ. ນ ຫິ ສພ຺ພໂສ ສຸຎ຺ຎຕາຍ ທິຏ຺ຐາຍ ຠຍນນ຺ທີນໍ ອວສໂຣ ອຕ຺ຖິ, ອຖ ໂຂ ອຸເປກ຺ຂາວ ສຓ຺ຐາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສງ຺ຂາເຣສຸ ອຸທາສີໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຍນ ມິຈ຺ຉາຄາເຫນ ອນຸທາສີນຕາ ສິຍາ, ຕທຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຫນ຺ຕິ ວາ ມມນ຺ຕິ ວາ ນ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ອາຫ. ອິທານິສ຺ສ ອຸທາສີນຕາຍ ອຸປມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວິສ຺ສຏ຺ຐຠຣິໂຍ ວິຍ ປຸຣິໂສ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ອນຸທາສີນຕາປຸພ຺ພິກາ ອຸທາສີນຕາ ວຸຈ຺ຈມານາ ອິຘ ໂອປມ຺ມຕ຺ຖໍ ຜຣຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕິວິຍ ນໍ ມມາເຍຍ຺ຍ ອິຕ຺ຖີນໍ ສາເຐຍ຺ຍກູເຏຍ຺ຍວງ຺ເກຍ຺ຍາທີນໍ ອຊານນໂຕ. ມຸຎ຺ຈິຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາຕິ ມຸຎ຺ຈິຕຸກາໂມວ ຫຸຕ຺ວາ, ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍ ນິຣເປກ຺ຂຕາຍ ວເສເນວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຍໍ ໂຍຄາວຈໂຣ. ມຸຎ຺ຈິຕຸກາມຕາຍ ອຸທ຺ຘໍ ຍາວ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕາວ ປວຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສນາ ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາຍ ສງ຺ຂາເຣ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ’’ຕິ.

ປຕິລີຍຕີຕິ ເອກປສ຺ເສນ ນິລີຍຕິ ນິລີນໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ປຕິກຸຏຕີຕິ ສງ຺ກຸຈຕິ. ປຏິວຏ຺ຏຕີຕິ ວິວຏ຺ຏຕິ. ນ ສມ຺ປສາຣິຍຕີຕິ ນ ວິສຣຕິ, ອຠິຣຕິວເສນ ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິຈ຺ຈສ຺ສາຕິ ອິຕິ ເອວໍ ອສ຺ສ ໂຍຄິໂນ.

໗໖໗. ຕິກ຺ຂວິສທສູຣຠາເວນ ສງ຺ຂາເຣສຸ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂເນ ສິຊ຺ຌມາເນ ຕໍ ປເນຕໍ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓໍ ອເນກວາຣໍ ປວຕ຺ຕມານໍ ປຣິປາກຄມເນນ ອນຸໂລມຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ນິພ຺ພານໍ ສນ຺ຕໂຕ ປສ຺ສຕິ ນາມ. ຕຖາຠູຕຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ສງ຺ຂາຣປ຺ປວຕ຺ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນິພ຺ພານເມວ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ນາມ. ຕຍິທໍ ອິຘ ຎາຓໍ ອນຸໂລມໂຄຕ຺ຣຠຸຎາເຓຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກຕ຺ຕໍ ເນຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ເອກຕ຺ຕນຍວເສນ. ໂນ ເຈ ນິພ຺ພານໍ ສນ຺ຕໂຕ ປສ຺ສຕີຕິ ຕາວ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓສ຺ສ ອປຣິປກ຺ກຕເມວາຫ. ສມຸທ຺ທໍ ຕຣນ຺ຕີຕິ ສາມຸທ຺ທິກາ, ສໍຍຕ຺ຕິກາ. ທິສາຊານນໂກ ກາໂກ ທິສາກາໂກ, ລກ຺ຂຓມຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ ໂຍ ໂກຈິ ຕາທິໂສ ສກຸນ຺ໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວິເທສນ຺ຕິ ອເທສໍ ສມຸທ຺ເທ ອປຣິຈິຕຏ຺ຐານໍ. ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ອນຸ ອນຸ ຄນ຺ຕ຺ວາ.

ຕຍິທໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ. ປິຏ຺ຐໍ ວຏ຺ຏຍມານໍ ວິຍາຕິ ຖູລຖູລໂຕ ວິເວຈນວເສນ ນິປ຺ໂຜຏິຍມານໍ ສຓ຺ຫໍ ສຓ຺ຫໍ ປິຏ຺ຐຈຸຓ຺ຓໍ ວິຍ. ນິພ຺ພຏ຺ຏິຕກປ຺ປາສນ຺ຕິ ນິພ຺ພຏ຺ຏິຕພີຊໍ ກປ຺ປາສໍ. ວິຫນມານໍ ວິຍາຕິ ຘນຸເກນ ວິຫຎ຺ຎມານໍ ວິຍ. ອຸປມາທ຺ວເຍນປິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສມ຺ມສເນນ ວິປສ຺ສນາຎາຓສ຺ສ ສຸຂຸມຕຣຠາວາປຕ຺ຕິມາຫ. ຍຖາ ຍຖາ ຫິ ວິປສ຺ສນາຠາວນາພເລນ ຕິກ຺ຂາ, ວິສທາ, ສູຣາ ຈ ໂຫຕິ, ຕຖາ ຕຖາ ສຸຂຸມຕຣາປິ ໂຫຕີຕິ. ສງ຺ຂາຣວິຈິນເນຕິ ປວິຈຍສ຺ສ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕຕາຍ ສງ຺ຂາເຣສຸ ວິຍ ເຕສໍ ວິຈິນເນປິ ອຸທາສີນໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕິວິຘານຸປສ຺ສນາວເສນ ຕິຏ຺ຐຕິ ປກາຣນ຺ຕຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ‘‘ສຕ຺ຕຘາ ອຏ຺ຐາຣສຘາ’’ຕິອາທິນາ ວິຠຕ຺ຕາປິ ຫິ ອນຸປສ຺ສນາປກາຣາ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທີສ຺ເວວ ຕີສຸ ອນ຺ໂຕຄຘາຕິ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສນາ ຕາສໍ ເອວ ວເສນ ຕິຏ຺ຐຕິ.

໗໖໘. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ວິໂມກ຺ຂມຸຂຠາວາປຊ຺ຊເນ, ອຣິຍປຸຄ຺ຄລວິຠາຄປຈ຺ຈຍຕ຺ເຖ ຈ. ອິທໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ. ຕິຓ຺ຓໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານນ຺ຕິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ. ອາຘິປເຕຍ຺ຍວເສນາຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ອຘິປຕິຠາວວເສນ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາພຫຸລສ຺ສ ຫິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ພລວໍ ໂຫຕິ, ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາພຫຸລສ຺ສ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາພຫຸລສ຺ສ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ອນຸປສ຺ສນານໍ ວເສນ ພລວຕຣຠາວໍ ປຕ຺ຕານິ ອິມານິ ຕີຓິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ວິໂມກ຺ຂມຸຂຠາວໍ ອາປາເທນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕິວິຘານຸປສ຺ສນາ…ເປ… ອາປຊ຺ຊຕິ ນາມາ’’ຕິ. ຕິວິຘວິໂມກ຺ຂມຸຂຠາວນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເກ ປນ ຕໂຍ ວິໂມກ຺ຂາ, ການິ ວາ ຕີຓິ ວິໂມກ຺ຂມຸຂານີຕິ ອນ຺ໂຕລີເນ ອນຸໂຍເຄ ວິໂມກ຺ຂມຸຂາຘີນຕ຺ຕາ ວິໂມກ຺ຂາຘິຄມສ຺ສ ວິໂມກ຺ຂມຸຂານິ ຕາວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕິສ຺ໂສ ຫິ…ເປ… ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ປາຬິໂຕ ເອວ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາຫາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ໂລກນິຍ຺ຍານາຍາຕິ ໂລກໂຕ ນິກ຺ຂມນາຍ, ສຕ຺ຕໂລກສ຺ສ ວາ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ນິກ຺ຂມນາຍ. ປຣິຈ຺ເຉທປຣິວຏຸມໂຕຕິ ອຸທຍພ຺ພຍວເສນ ປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ເຈວ ປຣິວຏຸມໂຕ ຈ. ສມນຸປສ຺ສນຕາຍາຕິ ສມ຺ມເທວ ອນຸ ອນຸ ປສ຺ສນາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ ຫິ ສງ຺ຂາເຣ ອາທິໂຕ ອຸທເຍນ, ອນ຺ຕໂຕ ວເຍນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ ປສ຺ສຕິ. ອາທິອນ຺ຕວນ຺ຕຕາຍ ຫິ ເຕ ອນິຈ຺ຈາຕິ. ອນິມິຕ຺ຕາຍ ຈ ຘາຕຸຍາຕິ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕວິຣຫໂຕ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕາ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມາຍ ອສງ຺ຂຕາຍ ຘາຕຸຍາ. ຈິຕ຺ຕສມ຺ປກ຺ຂນ຺ທນຕາຍາຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂລມຎາຓາທິຠາເວນ ສມ຺ມເທວ ອຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸປວິສນຕ຺ຖາຍ. ອປ຺ປຓິຫິຕາຍາຕິ ຣາຄປຓິຘິອາທີນໍ ອຠາເວນ ‘‘ອປ຺ປຓິຫິຕາ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມາຍ. ສຸຎ຺ຎຕາຍາຕິ ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາຍ ‘‘ສຸຎ຺ຎຕາ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມາຍ.

ຄຕິນ຺ຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍ. ສງ຺ຂາຣານໍ ສຠາວວິຠາວເນນ ສໍເວຊິຍມານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ສມຸຕ຺ເຕຊິຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມໂນສມຸຕ຺ເຕຊນຕາຍາຕິ ຈິຕ຺ຕສໍເວຊນຕາຍາ’’ຕິ. ມມໍກາເຣນ ອຕ຺ຕນິຍສຎ຺ຎິຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໂນ ສາມິຠູໂຕ ອຕ຺ຕາ ປຐມໍ ປຣາມສີຍຕິ, ຕໂຕ ອຕ຺ຕນິຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນາຫໍ, ນ ມມາຕິ ເອວໍ ອນຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສນຕາຍາ’’ຕິ. ຕີຓິ ປທານີຕິ ປຣິຈ຺ເຉທປຣິວຏຸມ, ມໂນສມຸຕ຺ເຕຊນ, ສມນຸປສ຺ສນປທານີຕິ ວທນ຺ຕິ, ‘‘ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣ’’ຕິອາທີນິ ປນ ຕີຓິ ວາກ຺ຍານິ ຕີຓິ ປທານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ເຕເນວາຕິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທີນໍ ວເສນ ເຕສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປທານໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອວ. ປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊເນຕິ ‘‘ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິ ກໂຣໂຕ ກຖໍ ສງ຺ຂາຣາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕີ’’ຕິ ປຎ຺ຫສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ.

໗໖໙. ເອວໍ ວິໂມກ຺ຂມຸຂານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ວິໂມກ຺ເຂ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຕເມ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ. ອຘິໂມກ຺ຂພຫຸໂລຕິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍພຫຸໂລ. ຍສ຺ສ ວິເສສໂຕ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ ຕິກ຺ຂາ ສູຣາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຘິມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອນິຈ຺ຈາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ຫິ ອາທິໂຕ ສທ຺ຘາມຕ຺ຕເກນ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ອຸກ຺ກໍສຄຕາຍ ຕຣຸປລ຺ລວາທີສຸ ວິຍ ມຓິກນກາທີສຸປິ ເຕສໍ ອນິຈ຺ຈຕໍ ສາຕິສຍໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ປສ຺ສໂຕ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວຕ ໂສ ຠຄວາ’’ຕິ ສຕ຺ຖຣິ ສທ຺ຘາ ພລວຕີ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ໂສ ອຘິໂມກ຺ຂພຫຸໂລ, ອຘິມຕ຺ຕສທ຺ໂຘ ຈ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາພຫຸລຕາຍ ອນິຈ຺ຈາກາຣໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ໂຫຕີຕິ ໂສ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕໍ ວິໂມກ຺ຂໍ ປຏິລຠຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປສ຺ສທ຺ຘິພຫຸໂລຕິ ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ‘‘ທຸກ຺ຂາ ສງ຺ຂາຣາ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ສຸໂຂ ນິໂຣໂຘ’’ຕິ ຈ ມນສິກາຣວເສນ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສນ຺ຕປຓີຕສຸຂຠາວໍ ອຘິມຸຈ຺ຈນ຺ໂຕ ອຠິຓ຺ຫໍ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊສມາໂຍຄໂຕ ປສ຺ສທ຺ຘິພຫຸໂລ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ຈ ອຘິມຕ຺ຕສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍປຏິລາເຠນ ຣາຄປຓິຘິຍາ ທູຣີຠາວໂຕ ອປ຺ປຓິຫິຕວິໂມກ຺ຂສມຘິຄໂມ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທຸກ຺ຂໂຕ…ເປ… ປຏິລຠຕີ’’ຕິ. ເວທພຫຸໂລຕິ ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາຍ ນິປຸຓຎາຓວິສຍຕ຺ຕາ ຎາຓພຫຸໂລ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ຈ ອຘິມຕ຺ຕປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍປຏິລາເຠນ ໂມຫສ຺ສ ທູຣີຠາວໂຕ ສຸຎ຺ຎຕວິໂມກ຺ຂສມຘິຄໂມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອນຕ຺ຕໂຕ…ເປ… ປຏິລຠຕີ’’ຕິ.

ໂຍ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຍ ນິມິຕ຺ຕວເສນ ສງ຺ຂາເຣ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ຍຕ຺ຖ ອິທໍ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໂສ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ ອນິມິຕ຺ຕາກາເຣນ ອຘິມຸຈ຺ຈນ຺ໂຕ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິມຄ຺ເຄນ ຆເຏຕິ. ຕສ຺ສ ມຄ຺ໂຄ ອນິມິຕ຺ຕໂຕ ນິພ຺ພານໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕາກາເຣນ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ໂຕ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ’’ຕິ. ສ຺ວາຍໍ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອນິມິຕ຺ຕາກາໂຣ ເນວ ມຄ຺ເຄນ ກໂຕ, ນ ວິປສ຺ສນາຍ, ອຖ ໂຂ ສຠາວສິທ຺ໂຘ. ຕທາຣມ຺ມຓຕາຍ ຈ ມຄ຺ໂຄ ອນິມິຕ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕາຍ ຘາຕຸຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ອນິມິຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ໂຍ ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາວເສນ ປຓິຘິຍາ ທູຣີຠາວກຣເຓນ ອປ຺ປຓິຫິຕໍ ອຘິມຸຈ຺ຈນ຺ໂຕ, ໂຍ ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາວເສນ ອຕ຺ຕູປລທ຺ຘິຍາ ທູຣີຠາວກຣເຓນ ສຸຎ຺ຎຕໍ ອຘິມຸຈ຺ຈນ຺ໂຕຕິ ຈ ອາທິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເອເຕເນວ ນເຍນາ’’ຕິອາທິ.

໗໗໐. ຍທິ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ຕິວິຘມ຺ປິ ວິໂມກ຺ຂນາມໍ ລຠຕິ, ອຖ ກສ຺ມາ ອຠິຘມ຺ເມ ວິໂມກ຺ຂທ຺ວຍເມວ ອາຄຕນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຕນ຺ຕິ ອຠິຘມ຺ເມ ວິໂມກ຺ຂທ຺ວຍວຈນໍ. ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ວິປສ຺ສນາຄມນໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ອຸຊຸກເມວ ວິປສ຺ສນໂຕ ມຄ຺ຄສ຺ສ ນາມາຄມນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ? ອນິມິຕ຺ຕວິປສ຺ສນາ ອາຄມນີຍຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ມຄ຺ຄສ຺ສ ນາມໍ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ກາມໍ ສຸຕ຺ເຕ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ຠາເວຫິ, ມານານຸສຍມຸຊ຺ຊຫາ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໓໔໔) ອນິມິຕ຺ຕວິປສ຺ສນາ ກຖິຕາ, ສາ ປນ ນິຈ຺ຈນິມິຕ຺ຕຘຸວນິມິຕ຺ຕອຕ຺ຕນິມິຕ຺ຕານິ ອຸຄ຺ຆາເຏນ຺ຕີປິ ສຍໍ ນິມິຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ ເອວ ຈຣຕີຕິ ສນິມິຕ຺ຕາວ ໂຫຕີຕິ. ອປິຈ ອຠິຘມ຺ໂມ ນາມ ປຣມຕ຺ຖເທສນາ, ອນິມິຕ຺ຕມຄ຺ຄສ຺ສ ຈ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ເຫຕຸເວກລ຺ລເມວ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາວເສນ ຫິ ອນິມິຕ຺ຕວິໂມກ຺ໂຂ ກຖິໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຈ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຘິມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ອຣິຍມຄ຺ເຄ ເອກງ຺ຄມ຺ປິ ນ ໂຫຕິ, ອມຄ຺ຄງ຺ຄຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ມຄ຺ຄສ຺ສ ນາມໍ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ອິຕເຣສຸ ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາຍ ວເສນ ອປ຺ປຓິຫິຕວິໂມກ຺ໂຂ, ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາຍ ວເສນ ສຸຎ຺ຎຕວິໂມກ຺ໂຂ.

ເຕສຸ ອປ຺ປຓິຫິຕວິໂມກ຺ເຂນ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ສຸຎ຺ຎຕວິໂມກ຺ເຂນ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຘິມຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ຕານິ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ອງ຺ຄຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ມຄ຺ຄສ຺ສ ນາມໍ ທາຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ນ ອນິມິຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ຕທຠາວໂຕຕິ ເກຈິ. ເຍ ປນ ວທນ຺ຕິ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ອາຄມນໂຕ ນາມໍ ອລຠນ຺ໂຕປິ ສຄຸຓໂຕ ຈ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ຈ ນາມໍ ລຠຕີ’’ຕິ, ເຕສໍ ມເຕນ ອປ຺ປຓິຫິຕສຸຎ຺ຎຕມຄ຺ຄາປິ ສຄຸຓໂຕ ເອວ, ອາຣມ຺ມຓໂຕ ເອວ ຈ ນາມໍ ລເຠຍ຺ຍຸນ຺ຕິ? ຕໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ? ມຄ຺ໂຄ ຫິ ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫິ ນາມໍ ລຠຕິ ສຣສໂຕ ຈ ປຈ຺ຈນີກໂຕ ຈາຕິ, ສຠາວໂຕ ຈ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປຓິຫິຕມຄ຺ໂຄ ຫິ ຣາຄປຓິຘິອາທີຫິ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ສຸຎ຺ຎຕມຄ຺ໂຄ ຣາຄາທີຫິ ສຸຎ຺ໂຎ ເອວາຕິ ເຕ ສຣສໂຕ ນາມໍ ລຠນ຺ຕິ. ຕຖາ ອປ຺ປຓິຫິຕມຄ຺ໂຄ ປຓິຘິສ຺ສ ປຏິປກ຺ໂຂ, ສຸຎ຺ຎຕມຄ຺ໂຄ ອຕ຺ຕາຠິນິເວສສ຺ສ ເອວາຕິ ເຕ ປຈ຺ຈນີກໂຕ ນາມໍ ລຠນ຺ຕິ, ອນິມິຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ປນ ຣາຄາທິນິມິຕ຺ຕານໍ, ນິຈ຺ຈນິມິຕ຺ຕາທີນໍ ວາ ອຠາເວນ ສຣສໂຕ ເອວ ນາມໍ ລຠຕິ, ໂນ ປຈ຺ຈນີກໂຕ. ນ ຫິ ໂສ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາຍ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຍ ປຏິປກ຺ໂຂ, ສາ ປນສ຺ສ ອນຸໂລມຠາເວ ຐິຕາຕິ ສພ຺ພຖາປິ ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາເຍນ ອນິມິຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ນ ລພ຺ຠຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕໍ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ວິປສ຺ສນາຄມນໍ ສນ຺ຘາຍາ’’ຕິ.

ຍສ຺ມາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ອນິມິຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ລພ຺ຠຕິ. ວຸຏ຺ຐານຄາມິນີ ຫິ ວິປສ຺ສນາ ຍໍ ຍໍ ສມ຺ມສນ຺ຕີ ວຸຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວເສນ ອາຄມນີຍຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ມຄ຺ຄສ຺ສ ນາມໍ ເທຕິ, ຕຕ຺ຖ ອນິຈ຺ຈໂຕ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ມຄ຺ໂຄ ອນິມິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ທຸກ຺ຂໂຕ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ອປ຺ປຓິຫິໂຕ, ອນຕ຺ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ສຸຎ຺ຎໂຕ, ຕສ຺ມາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕສໍວຓ຺ຓນາ ເອສາຕິ ກຕ຺ວາ ອິຘ ຕໂຍປິ ວິໂມກ຺ຂາ ອຸທ຺ຘຏາ. ຍໍ ປນ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ ອຠິນິເວສນິມິຕ຺ຕປຓິຘິມຸຎ຺ຈນໍ ອຸປາທາຍ ຕິສ຺ສນ຺ນມ຺ປິ ອນຸປສ຺ສນານໍ ຕທາຄມນວເສນ ຕທນ຺ວຍສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຈ ສຸຎ຺ຎຕວິໂມກ຺ຂາທິຠາໂວ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ຕສ຺ສ ປຣິຍາຍຠາເວ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ ‘‘ອປ຺ປຓິຫິໂຕ, ວິໂມກ຺ໂຂ’’ຕິ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຎາຓນ຺ຕິ ‘‘ອນິຈ຺ຈາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ອນຸປສ຺ສນາວເສນ ປວຕ຺ຕຎາຓໍ. ນິຈ຺ຈໂຕ ອຠິນິເວສໍ ມຸຎ຺ຈຕີຕິ ‘‘ເຕ ນິຈ຺ຈາ’’ຕິ ນິຈ຺ຈາກາຣໂຕ ປວຕ຺ຕມິຈ຺ຉາຠິນິເວສວິທ຺ຘໍສນວເສນ, ຕທນ຺ວຍໍ ປນ ມຄ຺ຄຎາຓໍ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ມຸຎ຺ຈຕິ. ອິຕີຕິ ຕສ຺ມາ. ອນິຈ຺ຈາຠິນິເວສໂຕ ຣິຕ຺ຕຕາຍ, ວິມຸຕ຺ຕຕາຍ ຈ ສຸຎ຺ຎໂຕ ວິໂມກ຺ໂຂ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຕນ຺ຕິ ຕິວິຘໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ປຣິຍາຍໂຕ, ຍສ຺ສ ຈ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ນາມລາໂຠ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ, ອຖ ໂຂ ປຣິຍາເຍນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາຕິ ນິປ຺ປຣິຍາຍກຖາຠາວໂຕ. ວິໂມກ຺ຂທ຺ວຍເມວ ວຸຕ຺ຕໍ ອຠິຘມ຺ເມຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ວິປສ຺ສນາຘິກາເຣ. ‘‘ຕິວິຘວິໂມກ຺ຂມຸຂຠາວໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ວາ ອຸທ຺ເທສວຈເນ.

໗໗໑. ເຕສໍ ວິຠາຄາຍາຕິ ເຕສໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລານໍ ສທ຺ຘານຸສາຣິອາທິຠາເວນ ວິຠຕ຺ຕສຠາວຕາຍ.

໗໗໒. ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຏິລຠຕີຕິ ສທ຺ຘານຸສາຣິຠາວິຕາກາຣຓຠູຕໍ ອຘິມຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຏິລຠຕິ. ອຘິໂມກ຺ຂພຫຸລຕາຍ, ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍາຘິມຕ຺ຕຕາຍ ຈ ກາຣຓໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອປິຈ ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ອນິຈ຺ຈາກາຣສລ຺ລກ຺ຂຓສ຺ສ ສທ຺ຘາຠິພຸທ຺ຘິຍາ ອຸປນິສ຺ສຍຠາວໂຕ ຕທນ຺ວເຍ ມຄ຺ເຄ ສທ຺ຘາ ຕິກ຺ຂຕຣາ ໂຫຕິ, ເຕນ ອຏ຺ຐມໂກ ສທ຺ຘານຸສາຣີ ນາມ ໂຫຕິ. ເສເສສຸ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສູຕິ ປຐມຜລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຄ຺ຄຜລາ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ. ‘‘ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສູ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ເສເສສຸ ຉສຸ ຐາເນສຸ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ, ອຄ຺ຄຜເລ ປນ ສຈາຍໍ ອຣູປຊ຺ຌານລາຠີ, ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ໂນ ເຈ ອຣູປຊ຺ຌານລາຠີ, ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ, ນ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ. ອຠິຘມ຺ເມ ຫິ –

‘‘ກຕໂມ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’ຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’ຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິຕາ ຈສ຺ສ ຘມ຺ມາ ປຎ຺ຎາຍ ທິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສ ທິສ຺ວາ ເອກຈ຺ເຈ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂນ ຈ ໂຂ ຍຖາທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ປຸ. ປ. ໒໐໘) –

ເອກຈ຺ຈາສວປຣິກ຺ຂຍວຈນໂຕ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ເສກ຺ຂຠາໂວ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ອເສກ຺ຂຠາໂວ. ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ‘‘ທ຺ເວ ຘຸຣານິ, ທ຺ເວ ອຠິນິເວສາ, ທ຺ເວ ສີສານີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ນຕ຺ຖິ ອຣຫໂຕ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕຕາຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ. ນິປ຺ປຣິຍາຍກຖາ ຫິ ອຠິຘມ຺ໂມ, ອິຘ ປນ ປຣິຍາເຍນ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ປຣິຍາຍໂຕ ອຣຫໂຕ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕຕາ, ໂກ ປນ ໂສ ປຣິຍາໂຍ? ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕນ຺ວຍຕາ. ໂຍ ຫິ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ໂສ ອຄ຺ຄຜລກ຺ຂເຓປິ ຕທນ຺ວຍຕາຍ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ ປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອິຘາປິ ຕເຖວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕສທິສຕາຍ ອຣຫາ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ. ກາ ປເນຕ຺ຖ ສທິສຕາ? ຍຖາ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ເສກ຺ຂສ຺ສ ກິເລສກ຺ຂໂຍ ກຸຓ຺ເຐນ ອສິນາ ກທລິຈ຺ເຉທສທິໂສ ‘‘ໂນ ຈ ໂຂ ຍຖາທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຈນໂຕ, ເອວໍ ຕທນ຺ວຍສ຺ສາປິ ອຣຫໂຕຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສທິສຕາ. ກິໍ ປນ ເນສໍ ກິເລສປຫາເນ ນານຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ? ນຕ຺ຖິ. ອຖ ກສ຺ມາ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕໍ ນ ປາປຸຓາຕີຕິ? ອາຄມນີຍນານຕ຺ເຕນ. ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫິ ອາຄມນມ຺ຫິ ກິເລເສ ວິກ຺ຂມ຺ເຠນ຺ໂຕ ອປ຺ປກສິເຣນ ອກິລມນ຺ໂຕ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ ກິຈ຺ເຉນ ກສິເຣນ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ອປິຈ ປຎ຺ຎາຍປິ ເນສໍ ເວມຕ຺ຕຕາ. ສາ ຈ ຍາວຕິກາ ລພ຺ຠເຕວາຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ປຐມມຄ຺ຄາທີສຸ ສຕິປິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສມຕ຺ເຕ ສທ຺ຘາທີນໍ ຕິກ຺ຂຕາວຈນມ຺ປິ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ.

໗໗໓. ໂສຕິ ທຸກ຺ຂໂຕ ວຸຏ຺ຐິໂຕ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ອຏ຺ຐສຸປິ ຐາເນສຸ. ນນຸ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ທ຺ເວ ຘຸຣານີ’’ຕິ ນິຍມິຕຕ຺ຕາ ປຐມມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສທ຺ຘານຸສາຣີ ວາ ສິຍາ, ຘມ຺ມານຸສາຣີ ວາ? ອິຘ ນ ສທ຺ຘານຸສາຣີ ຍຸຕ຺ໂຕ, ກາຍສກ຺ຂິຕາປິ ອຣຫໂຕ ນຕ຺ຖິ. ອຠິຘມ຺ເມ ຫິ –

‘‘ກຕໂມ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ກາຍສກ຺ຂີ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຏ຺ຐ ວິໂມກ຺ເຂ ກາເຍນ ຜຸສິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສ ທິສ຺ວາ ເອກຈ຺ເຈ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ກາຍສກ຺ຂີ’’ຕິ (ປຸ. ປ. ໒໐໘) –

ເອກຈ຺ຈາສວປຣິກ຺ຂຍວຈນໂຕ ກາຍສກ຺ຂິໂນ ເສກ຺ຂຠາໂວວ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ, ອິຘ ປນ ປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂກ ປນ ໂສ ປຣິຍາໂຍຕິ? ກາຍສກ຺ຂິສທິສຕາ. ອຸປຈາຣຣູປຊ຺ຌານສມາຘິໂຕ ຫິ ສາຕິສຍໍ ອຣູປສມາຘິສມ຺ຜສ຺ສໍ ລທ຺ຘາ ນິພ຺ພຕ຺ຕີຕິ ເອກຈ຺ຈາສວປຣິກ຺ຂຍໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ກາຍສກ຺ຂີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພປຸຄ຺ຄເລນ ສາຕິສຍສມາຘິສມ຺ຜສ຺ສຕທຘິຏ຺ຐານາສວປຣິກ຺ຂຍສາມຎ຺ຎໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ກາຍສກ຺ຂີ ວິຍ ກາຍສກ຺ຂີຕິ ອຣຫາ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອິຘາປິ ຕເມວ ນຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຫໂຕປິ ກາຍສກ຺ຂິຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕສໍວຓ຺ຓນາ ເຫສາຕິ. ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ປນ ປຐມຜລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຉສຸ ຐາເນສຸ ກາຍສກ຺ຂີ ນາມ ໂຫຕິ, ໂສ ຈ ໂຂ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິລາຠີ, ນ ວິປສ຺ສນາຍານິໂກ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສໂກ, ອຸປຈາຣມຕ຺ຕລາຠີ, ຣູປຊ຺ຌານມຕ຺ຕລາຠີ ວາ. ປສ຺ສທ຺ຘິພຫຸໂລຕິ ຈ ປສ຺ສທ຺ຘິສີເສນ ສມາຘິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ສາຕິສຍສມາຘິລາຠີ ສມຖຍານິໂກວ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ສມຖຍານິກສ຺ເສວ ຈ ກາຍສກ຺ຂິຠາໂວ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຣູປຊ຺ຌານນ຺ຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ອຣູປຊ຺ຌານໍ. ຕຕ຺ຖ ປນ ເອກມ຺ປິ ລທ຺ຘາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ເອວ ໂຫຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຣູປຊ຺ຌານ’’ມິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣູປຊ຺ຌານານີ’’ຕິ. ເຕນາຍໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣູປສມາປຕ຺ຕີນໍ, ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຍາ ຈ ວເສນ ປຎ຺ຈວິໂຘ ໂຫຕິ. ເອສ ນໂຍ ກາຍສກ຺ຂິມ຺ຫິປິ. ທ຺ວີຫິ ຠາເຄຫິ ທ຺ເວ ວາເຣ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ.

໗໗໔. ປຎ຺ຎວໂຕ ນິປຸຓຕຣາ, ຄມ຺ຠີຣາ ຈ ອຕ຺ຖາ ປາກຏາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ ອນຕ຺ຕໂຕ ມນສິ ກໂຣໂຕ ເວທພຫຸລຕາ, ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍປຏິລາໂຠ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ. ຘມ຺ມານຸສາຣີ ໂຫຕິ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຘິມຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ປຎ຺ຎາ ຫິ ອິຘ ‘‘ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຘມ຺ໂມ ຘິຕິ ຈາໂຄ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ (ຊາ. ໑.໑.໕໗).

໗໗໕. ຍສ຺ສາ ປາຬິຍາ ວເສນ ອິຘ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕາທິຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ປາຬິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕໍ ເຫຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

໗໗໖. ‘‘ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຘິມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ເອວມາທິອຕ຺ຖສ຺ສ ສາຘກໍ ອປຣມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ເອເຕນ ສພ຺ພຖາ ອວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ຘາມຕ຺ເຕນ ວິມຸຕ຺ຕຠາວທສ຺ສເນນ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ເສກ຺ຂຠາວເມວ ວິຠາເວຕິ. ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ວາ ສທ຺ຘາຍ ອຘິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຜຸຏ຺ຐນ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກໂຕຕິ ຜຸຏ຺ຐານໍ ອນນ຺ຕຣໍ ຜຸຏ຺ຐນ຺ໂຕ, ຜຸຏ຺ຐານໍ ອຣູປຊ຺ຌານານໍ ອນນ຺ຕໂຣ ກາໂລຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ເຈຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ຜຸຏ຺ຐານນ຺ຕຣກາລເມວ ສຈ຺ຉິກຣຓູປາເຍນ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພໍ ສຈ຺ຉາກາສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຠາວນປຸໍສກໍ ວາ ເອຕໍ ຍຖາ ‘‘ເອກມນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໒). ໂຍ ຫິ ອຣູປຊ຺ຌາເນນ ຣູປກາຍໂຕ, ນາມກາເຍກເທສໂຕ ຈ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິໂມກ຺ເຂນ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ເຕນ ນິໂຣຘສງ຺ຂາໂຕ ວິໂມກ຺ໂຂ ອາໂລຈິໂຕ ປກາສິໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ, ນ ປນ ກາເຍນ ສຈ຺ຉິກໂຕ, ນິໂຣຘໍ ປນ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ເອກຈ຺ເຈສຸ ອາສເວສຸ ເຂປິເຕສຸ ເຕນ ໂສ ສຈ຺ຉິກໂຕວ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ໂສ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພໍ ຍຖາອາໂລຈິຕໍ ນາມກາເຍນ ສຈ຺ຉາກາສີຕິ ກາຍສກ຺ຂີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ຕຸ ວິມຸຕ຺ໂຕ ເອກຈ຺ຈານໍ ອາສວານໍ ອປຣິກ຺ຂີຓຕ຺ຕາ. ທິຏ຺ຐນ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ສນສງ຺ຂາຕສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຐມຜລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ຍາວ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄາ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ. ‘‘ທິຏ຺ຐິຍາ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ຈຕຸສຈ຺ຈທສ຺ສນສງ຺ຂາຕາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ນິໂຣຘໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິເມ ຈ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕາທໂຍ ຕໂຍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອປຣິໂຍສິຕຎາຓກິຈ຺ຈາຕິ ຕໍ ນຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ວິມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຌານຜສ຺ສນ຺ຕິ ສາຕິສຍໍ ຌານຜສ຺ສໍ. ເຕນ ອຣູປຊ຺ຌານຜສ຺ໂສ ສງ຺ຄຫິໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ທຸກ຺ຂາ ສງ຺ຂາຣາຕິ ຎາຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈປຏິເວຘມາຫ, ‘‘ສຸໂຂ ນິໂຣໂຘຕິ ຎາຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ນິໂຣຘສຈ຺ຈປຏິເວຘໍ. ຕທຸຠເຍນ ຈ ສມຸທຍມຄ຺ຄສຈ຺ຈປຏິເວຘໍ ນານນ຺ຕຣິຍກຠາວໂຕ. ‘‘ຎາຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ທຸຕິຍມຄ຺ຄກິຈ຺ຈໍ, ‘‘ທິຏ຺ຐໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ຕຕິຍມຄ຺ຄກິຈ຺ຈໍ, ‘‘ວິທິຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ຄກິຈ຺ຈໍ, ‘‘ສຈ຺ຉິກຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປຐມຜລກິຈ຺ຈໍ, ‘‘ຜຸສິຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ເສສຜລທ຺ວຍກິຈ຺ຈໍ. ອິຕິ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ມຄ຺ຄຜລຎາຓພ຺ຍາປາຣທສ຺ສນານິ ອິມານິ ປທານີຕິ ວທນ຺ຕິ.

໗໗໗. ອິຕເຣສູຕິ ສທ຺ຘານຸສາຣິອາທິປເທສຸ. ສທ຺ຘໍ ອນຸສຣຕີຕິ ອາຄມນີຍຏ຺ຐາເນ ຐິຕໍ ສທ຺ຘໍ ອນຸຄຈ຺ຉຕິ. ຍຖາ ສາ ຕິກ຺ຂາ ສູຣາ ອໂຫສິ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓປິ ຕທນຸຣູປເມວ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສທ຺ຘາຍ ວາ ອນຸສຣຕີຕິ ສທ຺ຘາຍ ກາຣຓຠູຕາຍ ສຈ຺ຈປຏິເວຘສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ສຣຕິ ຄຈ຺ຉຕິ, ປຏິປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ວີຫິປິ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປຫິ ສທ຺ຘາຍ ອຘິມຕ຺ຕຕໍເຍວ ວິຠາເວຕິ. ຘມ຺ມານຸສາຣີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ທ຺ວີຫິ ຠາເຄຫິ ທ຺ເວ ວາເຣ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ຣູປກາຍໂຕ ຈ ນາມກາຍໂຕ ຈ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ, ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ຈ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຣູປຊ຺ຌາເນນ ຣູປກາຍໂຕ ຈ ນາມກາເຍກເທສໂຕ ຈ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ນາມກາຍໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຸໂຠຫິ ຠາເຄຫິ ທ຺ເວ ວາເຣ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ. ປຊານນ຺ໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ປຐມຊ຺ຌານຜສ຺ເສນ ວິນາ ປຣິຊານນາທິປ຺ປກາເຣຫິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ຊານນ຺ໂຕ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ເຕສໍ ກິຈ຺ຈານໍ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນິຏ຺ຐິຕກິຈ຺ຈຕາຍ ວິເສເສນ ມຸຕ຺ໂຕຕິ ວິມຸຕ຺ໂຕ.

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ສງ຺ເຂປກຖາ – ຍສ຺ສ ອນິຈ຺ຈາກາຣໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ໂສ ອຘິໂມກ຺ຂພຫຸໂລ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ຕິກ຺ຂຠາເວນ ປຐມມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສທ຺ຘານຸສາຣີ ນາມ ໂຫຕິ, ມຊ຺ເຌ ຉສຸ ຐາເນສຸ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ. ອຄ຺ຄຜລກ຺ຂເຓ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຍສ຺ສ ທຸກ຺ຂາກາຣໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ປສ຺ສທ຺ຘິພຫຸລຕາຍ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຘິມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ທຸກ຺ຂຸປນິສາຍ ສທ຺ຘາຍປິ ຕິພ຺ພຕຣຕ຺ຕາ, ຘຸຣນິຍມໂຕ ຈ. ໂສປິ ປຐມມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສທ຺ຘານຸສາຣີ ເອວ ໂຫຕິ, ມຊ຺ເຌ ຉສຸ ຐາເນສຸ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ, ອນ຺ເຕ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ ຈ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ອນຕ຺ຕາກາຣໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ໂສ ເວທພຫຸໂລ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ຕິກ຺ຂຠາເວນ ປຐມມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ຘມ຺ມານຸສາຣີ ເອວ ໂຫຕິ, ມຊ຺ເຌ ຉສຸ ຐາເນສຸ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ, ອນ຺ເຕ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ ເອວ ໂຫຕິ. ອິເມ ປນ ນ ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ຂລາຠິໂນ, ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ຂລາຠີ ປນ ປຐມມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສທ຺ຘານຸສາຣີ ວາ ຘມ຺ມານຸສາຣີ ວາ ສິຍາ. ມຊ຺ເຌ ຉສຸ ຐາເນສຸ ກາຍສກ຺ຂີ, ປຣິໂຍສາເນ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕຕິ.

ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓໍ.

໗໗໘. ຍໍ ຕໍ ວິໂມກ຺ຂມຸຂຠາວໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕອຣິຍປຸຄ຺ຄລວິຠາຄາຍ ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປເນຕໍ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓໍ. ປຸຣິເມນ ຎາຓທ຺ວເຍນາຕິ ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາຎາຓທ຺ວເຍນ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ, ປວຕ຺ຕິອາກາຣເຠທໂຕ ນານນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອຏ຺ຐກຖາຍ, ປາຬິຍາ ຈ ສາເຘຕຸໍ ‘‘ເຕນາຫູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາມຸຎ຺ຈນຸປາຍກຣຓຎາຓານິປິ ສງ຺ຂາເຣສຸ ອຸທາສີນຠາເວເນວ ປວຕ຺ຕນໂຕ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາສມຎ຺ຎາເນວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິທໍ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓໍ ເອກເມວ ຕີຓິ ນາມານິ ລຠຕີ’’ຕິ. ເຕນ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາໂວຫາໂຣ ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາທິຎາຓສມຸທາຍວິສໂຍຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໗໘໐. ອຸປ຺ປາທາທີນີຕິ ອຸປ຺ປາທປວຕ຺ຕາທິອປເທເສນ ວຸຕ຺ເຕ ສງ຺ຂາເຣ. ປຣິຈ຺ຈຊິຕຸກາມຕາຕິ ຕປ຺ປຏິພນ຺ຘຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫາເນນ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕຸກາມຕາ. ປຏິສງ຺ຂານນ຺ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕີຣຓໍ. ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາຕິ ນິຣາລຍຠາວາປຕ຺ຕິຍາ ອເປກ຺ຂາວິສ຺ສຊ຺ຊນວເສນ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ. ອວສາເນຕິ ຕຖາກຣຓສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣກາລໍ. ຍາວ ນິພ຺ພານສມ຺ປກ຺ຂນ຺ທນາ ນ ອິຊ຺ຌຕິ, ຕາວ ວິຈິນເນປິ ອຸທາສີນຕາຍ ຎາຓສ຺ສ ສນ຺ຕານວເສນ ປວຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນໍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐນາ’’ຕິ. ເອວນ຺ຕິ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນາກາຣສາມຎ຺ຎໂຕ ‘‘ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາ ຈ ສາ ສນ຺ຕິຏ຺ຐນາ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາກາເຣນ.

໗໘໑. ອິເມ ຘມ຺ມາຕິ ອິເມ ຎາຓສງ຺ຂາຕາ ຘມ຺ມາ, ຎາຓປຣິຍາໂຍ ວາ ອິຘ ຘມ຺ມ-ສທ຺ໂທ, ຕສ຺ມາ ອິມານິ ຎາຓານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກຕ຺ຕາຕິ ເອກສຠາວາ.

໗໘໒. ວຸຏ຺ຐານຄາມິນີ ໂຫຕິ ວຸຏ຺ຐານຄມນໂຕ. ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາທິຎາຓຕ຺ຕຍສ຺ສາຕິ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂານຸໂລມໂຄຕ຺ຣຠຸສຎ຺ຎິຕສ຺ສ ຎາຓຕ຺ຕຍສ຺ສ. ກິຈ຺ຈວເສນ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານວເສນປິ ໂລກິຍຎາຓານໍ ອຸປຣິ ຐິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸຕ຺ຕມຠາວໍ ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ນິມິຕ຺ຕຠູຕໂຕຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ອາຣມ຺ມຓຠູຕໂຕ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອຠິນິວິຏ຺ຐວຕ຺ຖຸໂຕ’’ຕິ. ຕຎ຺ຫິ ວິປສ຺ສນາຍ ໂຄຈຣກຣຓສງ຺ຂາເຕນ ອຠິນິເວເສນ ອຠິນິວິຏ຺ຐວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ປວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍ ປເນຕໍ ສສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນມ຺ປິ ປຣໂຕ ທິຏ຺ຐິຕາຍ ‘‘ພຫິທ຺ຘາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕເທວ ຫິ ‘‘ພຫິທ຺ຘາ ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕານີ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕປວຕ຺ຕໂຕຕິ ສສນ຺ຕາເນ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປວຕ຺ຕນອາທິໂຕ, ຕທນຸວຕ຺ຕກກິເລສກ຺ຂນ຺ເຘຫິ ຈ. ຕຎ຺ຫິ ສສນ຺ຕຕິຍໍ ກິເລສປ຺ປວຕ຺ຕຠາວໂຕ, ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕໍ ອສຕິ ມຄ຺ຄຠາວນາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກອຸປາທິນ຺ນກ຺ຂນ຺ຘປວຕ຺ຕຠາວໂຕ ຈ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຸຏ຺ຐຫນຎ຺ຈ ເນສໍ ອາຣມ຺ມຓາກຣຓໍ, ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕາປາທນຎ຺ຈ. ຆຏິຍຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອນນ຺ຕຣເມວ ມຄ຺ຄສມຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ.

໗໘໓. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ‘‘ອຠິນິວິຏ຺ຐວຕ຺ຖຸໂຕ ວຸຏ຺ຐຫນໂຕ’’ຕິ ສງ຺ເຂປວຈເນ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາ ຣູປາຣູປປປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍວເສນ ອຍໍ ມາຕິກາ ອຸທ຺ເທໂສ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຠິນິວິສິຕ຺ວາຕິ ສສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ເນສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ. ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕາ ວຸຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ ອິທໍ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິຍາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຘມ຺ມາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ປຣິຍາຍໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ປນ ມຄ຺ໂຄ ສພ຺ພໂຕປິ ວຸຏ຺ຐາຕິ. ພຫິທ຺ຘາ ວຸຏ຺ຐາຕີຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອກປ຺ປຫາເຣນາຕິ ເອກຊ຺ຌໍ, ຕໍ ປນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາທິວິຠາຄໍ ອກຕ຺ວາ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໙໘; ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ມຫາວ. ໑໖; ປຏິ. ມ. ໒.໓໐) ອວິຠາເຄນ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິຍາ ປວຕ຺ຕິວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ, ຕຍິທໍ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸຂາ ເທສນານຸສາເຣນ ຎາຓໍ ເປເສນ຺ຕສ຺ສ ຎາຓຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ສມ຺ຠວຕີຕິ ວທນ຺ຕິ.

໗໘໔. ສຸທ຺ຘອຊ຺ຌຕ຺ຕທສ຺ສນມຕ຺ເຕເນວ ມຄ຺ຄວຸຏ຺ຐານໍ ນ ໂຫຕິ ມມໍກາຣວຕ຺ຖຸໂນປິ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ມຄ຺ຄສງ຺ຂາຕໍ ວຸຏ຺ຐານໍ, ມຄ຺ເຄນ ວາ ວຸຏ຺ຐານໍ ມຄ຺ຄວຸຏ຺ຐານໍ.

໗໘໕. ຣາສິໍ ກຕ຺ວາຕິ ຠູຕຸປາທາຍວເສນ ທຸວິຘໍ ອນ຺ຕຣເຠທວເສນ ອເນກເຠທມ຺ປິ ‘‘ຣຸປ຺ປນຏ຺ເຐນ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ປິຓ຺ຑໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ. ຍຖາ ຣູເປ ວິປສ຺ສນາຠິນິເວໂສ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ວິປສ຺ສນາຍານິກສ຺ສ, ເອວໍ ອຣູເປ ວິປສ຺ສນາຠິນິເວໂສ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສມຖຍານິກສ຺ສ ໂຫຕິ. ອຠິນິເວໂສຕິ ຈ ວິປສ຺ສນາຍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ກຕ຺ຕພ຺ພນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາ ປຐມໍ ຣູປປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ຣູເປ ອຠິນິເວໂສ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ.

໗໘໖. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມນ຺ຕິ ກາມໍ ອຸທຍພ຺ພຍປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ອຠິນິເວໂສຕິ ທສ຺ສິຕໍ, ຍຖາອຸປຏ຺ຐິເຕ ປນ ຣູປາຣູປຘມ຺ເມ, ເຕສຎ຺ຈ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສງ຺ເຂເປເນວ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ຈາເຣນ຺ໂຕ ຎາຓຸຕ຺ຕໂຣ ຍຖານິສິນ຺ໂນວ ຎາຓປຏິປາຏິຍາ ຂິປ຺ປເມວ ສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ເອກປ຺ປຫາເຣນ ປຎ຺ຈຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ວຸຏ຺ຐາຕິ ນາມ. ອຎ຺ຎຖາ ເອເກເນວ ໂລກິຍຈິຕ຺ເຕນ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ປຣິຄ຺ຄຫປຣິຊານນາທີນໍ ອສມ຺ຠວໂຕ. ນ ຫິ ສນິທສ຺ສນສປ຺ປຏິຆາທິໍ ເອກຊ຺ຌໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ກາ. ຍສ຺ສ ປນ ເອກວາຣໍ ຎາເຓນ ຜສ຺ສິຕໍ, ປຸນ ຕໍ ຜສ຺ສິຕພ຺ພເມວ, ຕາທິສສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

໗໘໘. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຠິນິເວໂສ ອກາຣຓໍ ວຸຏ຺ຐານເມວ ປມາຓໍ, ຕສ຺ມາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕວິໂມກ຺ຂອຣິຍປຸຄ຺ຄລວິຠາຄາປິ ວຸຏ຺ຐານວເສນ ສມ຺ຠວນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈ ໂຍປີ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຕໂຍປິ ຊນາຕິ ວຸຏ຺ຐານວເສນ ເຠເທ ອສຕິປິ ອຠິນິເວສວເສເນວ ລທ຺ຘໍ ເຠທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

໗໘໙. ສທ຺ຘິໍ ປຸຣິມປຈ຺ຉິມຎາເຓຫີຕິ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານາທິປຸຣິມຎາເຓຫິ ເຈວ ໂຄຕ຺ຣຠຸອາທິປຈ຺ຉິມຎາເຓຫິ ຈ ສຫ. ອຸທ຺ທານນ຺ຕິ ອຸທ຺ເທໂສ.

ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ…ເປ… ວຏ຺ເຏຍ຺ຍຸໍ ຕໍຕໍຎາຓຏ຺ຐານິຍສ຺ສ ອຸປມາວຕ຺ຖຸໂນ ລພ຺ຠນໂຕ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນຕິ ອິມສ຺ມິໍ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາປເທເສ. ສພ຺ພນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ຎາຓໍ, ສພ຺ພໍ ວາ ຎາຓກິຈ຺ຈໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ ເວມຊ຺ເຌ ຐຕ຺ວາ ວິຠາວິຍມານຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕາ ວິສຸທ຺ຘິກຖາຍໍ.

໗໙໐. ນິລີຍິຕ຺ວາຕິ ອຸປວິສິຕ຺ວາ. ປຣາມສິຕ຺ວາຕິ ວີມໍສິຕ຺ວາ.

ຄຍ຺ຫຸປຄໍ ອທິສ຺ວາຕິ ຄຫຓໂຍຄ຺ຄໍ ນິຈ຺ຈສາຣາທິໍ ອທິສ຺ວາ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວງ຺ກຠາວກຣານໍ ມາຍາທີນໍ ສຸຏ຺ຐຸ ວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ ອນຸໂລມສ຺ສ ອຸຊຸກສາຂາສທິສຕາ. ນິພ຺ພານາໂລຈນໂຕ ໂຄຕ຺ຣຠຸຎາຓສ຺ສ ອຸທ຺ຘໍ ອຸລ຺ໂລກນສທິສຕາ. ອປ຺ປຕິຏ຺ເຐ ນິພ຺ພາເນ ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕນສທິສຕາ.

໗໙໑. ສປ຺ປວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ວິຍ ໂຄຕ຺ຣຠຸຎາຓໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣຄຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອາລມ຺ພນໂຕ. ອາຄຕມຄ຺ຄໍ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ຐານໍ ວິຍ ມຄ຺ຄຎາຓໍ ອສມ຺ໂມຫປຏິເວຘວເສນ ອຕ຺ຕໂນປິ ທສ຺ສນໂຕ. ອຠຍຏ຺ຐາເນ ຐານນ຺ຕິ ອຠຍຏ຺ຐານໍ ສມ຺ປຕ຺ຕມາຫ, ນ ຕສ຺ສ ປາປຸຓປຏິປຕ຺ຕິໍ.

໗໙໒. ອຕ຺ຕຕ຺ຖາທີນໍ ອນວພຸຊ຺ຌນໂຕ ‘‘ອຫໍ, ມມາ’’ຕິ ຄຫຓສ຺ສ ນິທ຺ໂທກ຺ກມນສທິສຕາ. ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາຄ຺ຄຫເຓເນວ ປຏິສງ຺ຂາ ສນ຺ຕິຏ຺ຐນາປິ ຄຫິຕາ. ຕິສ຺ສນ຺ນມ຺ປິ ຕາສໍ ສໍສາຣໂຕ ນິກ຺ຂມນາຘິມຸຕ຺ຕຕາຍ ນິກ຺ຂມນມຄ຺ໂຄໂລກນສທິສຕາ. ມຄ຺ເຄ ທິຏ຺ເຐ ມຄ຺ຄປຏິປຕ຺ຕິ ວິຍ ອນຸໂລເມ ສິທ຺ເຘ ມຄ຺ໂຄ ສິທ຺ໂຘ ເອວາຕິ ອນຸໂລມສ຺ສ ມຄ຺ຄທສ຺ສນສທິສຕາ. ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕ຺ຕາ ອາທິຕ຺ຕຆຣໂຕ ນິກ຺ຂມນໍ ວິຍ ໂຄຕ຺ຣຠຸຎາຓໍ. ເວເຄນຄມນໍ ວິຍ ມຄ຺ຄຎາຓໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພຄເຫຕພ຺ພປເທເສສຸ ສາຘນກິຈ຺ຈວິເສສໂຍຄໂຕ.

໗໙໓. ປຣໂຕ ນ ມມາຍິຕພ຺ພໂຕ ຈ ປສ຺ສິຕພ຺ພານໍ ຂນ຺ຘານໍ ‘‘ອຫໍ, ມມາ’’ຕິ ຄຫຓສ຺ສ ຣາຊໂຄຓານໍ ສກຄຫຓສທິສຕາ ວຸຕ຺ຕາ.

໗໙໔. ສຠເຍ ອຠຍທສ຺ສນເຫຕຸຕາຍ ຂນ຺ຘານໍ ‘‘ອຫໍ, ມມາ’’ຕິ ຄຫຓສ຺ສ ຍກ຺ຂິນິຍາ ສໍວາສສທິສຕາ. ສຸສານວິຊຫນໍ ວິຍ ສງ຺ຂາຣສຸສານໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ໂຄຕ຺ຣຠຸ.

໗໙໕. ປຸຕ຺ຕຄິທ຺ຘິນີຕິ ປຸຕ຺ຕວຈ຺ຉລາ. ໂອຕ຺ຕປ຺ປມານາຕິ ສາຣຊ຺ຊຍມານາ. ໂອຬາຣິກໂອຬາຣິກໂລຠກ຺ຂນ຺ຘາທິວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ ສງ຺ຂາຣປຣິຈ຺ຈຊນໂຕ ອນຸໂລມສ຺ສ ຕຕ຺ເຖວ ທາຣໂກໂຣປນສທິສຕາ.

໗໙໖. ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິຍາ…ເປ… ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ປຸຣິມາສຸ ວິຍ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານາທີສຸ ຐິຕສ຺ສ ຠາຍນາທິອາກາຣທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອປຣາປຣຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ, ຈິຣານຸພນ຺ຘໂຕ, ທຸສ຺ສຫໂຕ ຈ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສທິສໍ ຊິຆຈ຺ຉາທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສໍສາຣວຏ຺ຏຊິຆຈ຺ຉາຍາ’’ຕິ. ກາຍຄຕາສຕິ ເອວ ໂຠຊນໍ ກາຍຄຕາສຕິໂຠຊນໍ. ສາ ປເນຕ຺ຖ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມາສຕິ ກາຍານຸປສ຺ສນາທິກິຈ຺ຈສາຘນວເສນ ອມຕຣສປຣິໂຠຄຕາຍ ຈ ‘‘ອມຕຣສໍ ກາຍຄຕາສຕິໂຠຊນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ອມຕໍ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ເຍ ກາຍຄຕາສຕິໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໑.໖໐໐).

ຜລຣສາມລກສິງ຺ຄີເວຣມຸຄ຺ຄມາສາທິ ອເນກງ຺ຄສມ຺ຠາຣໍ.

ກປຓາເສຣິຠາວາທິກຣເຓນ ຕຓ຺ຫາສິເນຫສ຺ສ ສີຕສທິສຕາ. ມຄ຺ຄເຕຊນ຺ຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄສງ຺ຂາຕໍ ອິນ຺ທຄ຺ຄິໍ.

ຣາຄຄ຺ຄິອາທໂຍ ເອກາທສຄ຺ຄີ ວູປສມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ເອກາທສຄ຺ຄິວູປສມໍ, ນິພ຺ພານໍ.

ອນ຺ຘກາຣປເຣໂຕຕິ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕນ ອນ຺ຘກາເຣນ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຕຕ຺ຖໍ ວາ ປຣຕ຺ຖໍ ວາ ກາຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຠາເວນ ອຠິຠູໂຕ. ຎາຓມໂຍ ອາໂລໂກ ເອຕິສ຺ສາຕິ ຎາຓາໂລກາ, ມຄ຺ຄຠາວນາ.

ອມຕຠູຕໍ, ອມຕຠາວສາຘກໍ ວາ ໂອສຘໍ ອມໂຕສຘໍ, ນິພ຺ພານໍ. ເຫຏ຺ຐາ ອຕ຺ຕນາ ວຸຕ຺ຕເມວ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາພ຺ຍາປາຣໍ ນິຄມນວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຕນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ.

໗໙໗. ນິຣາລຍຕາຍ ຕຓ຺ຫາວເສນ ຠວາທີສຸ ອວິສຏຊ຺ຌາສໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ຕໂຕ ສງ຺ກຸຈິຕຈິຕ຺ໂຕ ປຕິລີນຠາເວນ ຈຣຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ປຕິລີນຈໂຣ, ຕສ຺ສ ປຕິລີນຈຣສ຺ສ. ສໍສາເຣ ຠຍສ຺ສ ອິກ຺ຂນຕາຍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກາຍຈິຕ຺ຕວິເວກສິທ຺ຘິຍາ ວິວິຕ຺ຕມາສນໍ ຠຊມານສ຺ສ. ສາມຄ຺ຄິຍນ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ, ປຕິຣູປນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠວເນຕິ ກາມຠວາທິເກ ຕິວິເຘປິ ຠເວ. ໂສ ຫິ ອິຘ ຠວນຏ຺ເຐນ ຠວນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ນ ທສ຺ສເຍຕິ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນວເສນ ນ ທສ຺ເສຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ຕໍ ອທສ຺ສນໍ ສາມຄ຺ຄິຍນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາທໂຍ ອຣິຍາ ອາຫູຕິ ໂຍຊນາ.

ນິຍເມຕ຺ວາຕິ ນິຍຕໍ ເອກໍສິກໍ ກຕ຺ວາ. ໂພຊ຺ຌງ຺ຄວິເສສໍ, ມຄ຺ຄງ຺ຄວິເສສໍ, ຌານງ຺ຄວິເສສໍ, ປຏິປທາວິເສສໍ, ວິໂມກ຺ຂວິເສສນ຺ຕິ ວິເສສສທ຺ໂທ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ວິເສສນ຺ຕິ ຉສຕ຺ຕຠາໂວ ສຕ຺ຕຏ຺ຐຠາໂວ ປຎ຺ຈາທິຠາໂວຕິ ອິມໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທີນໍ ອຣິຍມຄ຺ເຄ ລພ຺ຠມານເຠທໍ. ປາທກຊ຺ຌານນ຺ຕິ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອາສນ຺ນວຸຏ຺ຐານຄາມິນິຍາ ວິປສ຺ສນາຍ ປທຏ຺ຐານຠູຕໍ ຌານໍ. ວິປສ຺ສນາຍ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາຕິ ມຄ຺ຄາສນ຺ນາຍ ເອວ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິຍາ ວິປສ຺ສນາຍ ໂຄຈຣຠູຕາ ວິປສ຺ສິຕາ. ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສໂຍຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ ເຠເທ ສຕິ ວິປສ຺ສກສ຺ສ ອຊ຺ຌາສໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຐມໍ ເກຈີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຕິປິຏກຈູຬນາຄຕ຺ເຖໂຣ. ທຸຕິຍໍ ເກຈີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ໂມຣວາປີວາສິມຫາທຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ. ຕຕິຍໍ ເກຈີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຕິປິຏກຈູຬາຠຍຕ຺ເຖໂຣ.