໒໒. ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

ປຐມມຄ຺ຄຎາຓກຖາວຓ຺ຓນາ

໘໐໖. ອິທານິ ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິຍາ ນິທ຺ເທເສ ອນຸປ຺ປຕ຺ເຕ ສາ ຍສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ຕາວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິໂຕ ປຣໍ ໂຄຕ຺ຣຠຸຎາຓໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ. ອິໂຕ ປຣນ຺ຕິ ອິໂຕ ອນຸໂລມຎາຓໂຕ ອຸປຣິ. ຕນ຺ຕິ ໂຄຕ຺ຣຠຸຎາຓໍ. ເນວ ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິໍ ຠຊຕິ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ສງ຺ຂາຣານໍ ອຄ຺ຄຫຓໂຕ. ນ ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິໍ ຠຊຕິ ສຕິປິ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓຕ຺ເຕ ກິເລສານໍ ອເຂປນໂຕ. ຕໂຕ ເອເວຕໍ ວິຎ຺ຎາຓຘາຕູນໍ ວິສຍໍ ອຸທ຺ເທສນ຺ຕໍ ທສ຺ສນກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕໍ ກິຣິຍມໂນຘາຕຸ ວິຍ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອາວຊ຺ຊນຏ຺ຐານິຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອນ຺ຕຣາຕິ ຉຏ຺ຐສຕ຺ຕມວິສຸທ຺ຘີນໍ ເວມຊ຺ເຌ. ອພ຺ໂພຫາຣິກເມວ ໂຫຕິ ອຸຠຍວິສຸທ຺ຘິລກ຺ຂຓຕາຠາວໂຕ. ຕຖາປິ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິຍາ ປຣິໂຍສານຕາຍ ວິປສ຺ສນາປກ຺ຂິກໍ. ເຕເນວສ຺ສ ຕໍໂສຕປຕິຕຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ວິປສ຺ສນາໂສເຕ…ເປ… ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ເອເຕນສ຺ສ ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິຠຊນໍ ທສ຺ເສຕິ. ໂສຕສ຺ສ ອຣິຍສ຺ສອາທິໂຕ ປຊ຺ຊນໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິ, ໂສ ເອວ ມຄ຺ໂຄ, ໂສຕໍ ວາ ອຣິຍໍ ອາທິໂຕ ປຊ຺ຊຕິ ອຘິຄຈ຺ຉຕີຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິ, ປຐມໂກ. ຕສ຺ສ ມຄ຺ໂຄ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄ. ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ສກິເທວ ອິມໍ ມນຸສ຺ສໂລກໍ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ສກທາຄາມີ, ຕສ຺ສ ມຄ຺ໂຄ ສກທາຄາມິມຄ຺ໂຄ. ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ກາມຠວໍ ນ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ອນາຄາມີ, ຕສ຺ສ ມຄ຺ໂຄ ອນາຄາມິມຄ຺ໂຄ. ກິເລສາທີນໍ ຫນນາທິນາ ອຣຫໍ, ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຏ຺ໂຐ. ຕສ຺ສ ຠາໂວ ອຣຫຕ຺ຕໍ, ໂສ ເອວ ມຄ຺ໂຄຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ. ຈຕູສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ຎາຓໍ ເອກຊ຺ຌໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ ນາມ.

ເຕຫິ ຕີຫິປີຕິ ເຫຏ຺ຐາ ຕິຓ຺ຓໍ ອນຸໂລມຎາຓານໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕີສຸ ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ. ຕີຫິປີຕິ ວາ ວິກປ຺ປນ຺ຕຣສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ ປິ-ສທ຺ໂທ, ເຕນ ຕີຫິປິ ທ຺ວີຫິປີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ພລານຸຣູເປນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາວານຸກູລໍ. ປຐມຎ຺ຫິ ອນຸໂລມຎາຓໍ ສພ຺ໂພຬາຣິກໍ, ທຸຕິຍໍ ຕໂຕ ນາຕິໂອຬາຣິກໍ, ຕຕິຍໍ ຕໂຕ ນາຕິໂອຬາຣິກໍ ຕມໍ ອນ຺ຕຣຘາເປຕິ. ອຖ ວາ ພລານຸຣູເປນາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຍ ອາຫິຕພລານຸຣູເປນ. ປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາຣວເສນ ຫິ ອນຸໂລມຎາຓສ຺ສາປິ ມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ວິຍ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕານໍ ປວຕ຺ຕິອາກາຣສິທ຺ໂຘ ອຕ຺ເຖວ ມຸທຸຕິກ຺ຂຕາວິເສໂສ. ປລິໂພຘໂຕ ອຸປຏ຺ຐາຕິ ປລິໂພຘຠາວປຏິຈ຺ຉາທກສ຺ສ ຕມສ຺ສ ອນ຺ຕຣຘາປິຕຕ຺ຕາ. ‘‘ອາເສວນນ຺ເຕ’’ຕິ ອິມິນາ ທຸຕິຍສ຺ສ ວາ ຕຕິຍສ຺ສ ວາ ອນຸໂລມຎາຓສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ໂຄຕ຺ຣຠຸຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ນ ປຐມສ຺ສາຕິ ທສ຺ເສຕິ ຕສ຺ສ ອນາເສວນຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ອລທ຺ຘາເສວນໍ ໂຄຕ຺ຣຠຸຎາຓໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ນິມິຕ຺ຕາທິວິຣຫໂຕ, ຕພ຺ພິຘຸຣໂຕ ຈ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນິພ຺ພານໍ ວິເສສິຕໍ. ປຸຖຸຊ຺ຊນໂຄຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຣິເຍຫິ ອສມ຺ມິສ຺ສໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນສມຎ຺ຎໍ. ໂຄຕ຺ຕນ຺ຕິ ຫິ ເອກວໍສຊານໍ ສມານາ ສມຎ຺ຎາ, ເອວໍ ອິຘາປີຕິ. ປຸຖຸຊ຺ຊນສງ຺ຂນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ, ປຸຖຸຊ຺ຊນຠູມິນ຺ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນວຕ຺ຖຸໍ. ເອກນ຺ຕິກຕາຍ ເອກວາຣເມວ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ອປຸນຣາວຏ຺ຏກໍ.

ພຫິທ຺ຘາ ວຸຏ຺ຐານວິວຏ຺ຏເນຕິ ອສງ຺ຂຕຘາຕຸຍາ ພຫິຠາວໂຕ ພຫິທ຺ຘາສຎ຺ຎິຕາ ສງ຺ຂາຣຄຕາ ວຸຏ຺ຐານຠູເຕ ວິວຏ຺ຏເນ ນິປ຺ຜຊ຺ຊມາເນ ປຎ຺ຎາ. ອຠິຠຸຍ຺ຍຕີຕິ ອຠິຠວຕິ. ປກ຺ຂນ຺ທຕີຕິ ອນຸປວິສຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອຸປ຺ປາທໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍຕີ’’ຕິອາທິນາ ປຸຖຸຊ຺ຊນໂຄຕ຺ຕາຠິຠວນໍ ຕທຕິກ຺ກມນມາຫ. ‘‘ອນຸປ຺ປາທໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕີ’’ຕິອາທິນາ ອຣິຍໂຄຕ຺ຕຠາວນໍ ຕທຸຠຍຠາວໂຕ.

໘໐໗. ເອກາວຊ຺ຊນານໍ ນານາວີຖິຕາ ນຕ຺ຖີຕິ ນ ຕໍນິເສຘນາຍ ເອກວີຖິຄ຺ຄຫຓໍ, ອຖ ໂຂ ນານາຣມ຺ມຓານມ຺ປິ ເອກາວຊ຺ຊນານໍ ນານາວີຖິຕາ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ມຫາມາຕິກນ຺ຕິ ມຫນ຺ຕໍ ອຸທກວາຫກໍ. ລງ຺ຆິຕ຺ວາຕິ ອໂນຕຣນ຺ໂຕ ເອວ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ. ອຸລ຺ລງ຺ຆິຕ຺ວາຕິ ອຸປຣິຠາເຄເນວ ລງ຺ຆິຕ຺ວາ. ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣຕາ ອຸຕ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣວິສິຏ຺ຐາ ນິນ຺ນຕາວ.

ອຏ຺ຐຫິ ຎາເຓຫິ ອນຸກ຺ກເມນ ອາຫິຕວິເສສໍ ອນຸໂລມຎາຓໍ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ຊາຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາທິນາ ເວເຄນ ຘາວິຕ຺ວາ’’ຕິ. ຣູປໍ ອເນກສນ຺ຕຕິສມ຺ພນ຺ຘຕາຍ ອເນກວຏ຺ຏຣຈິຕາ ຣຊ຺ຊຸ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຣູປຣຊ຺ຊຸໍ ວາ’’ຕິ. ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ຣຸກ຺ຂຏ຺ຐານິຍຕາຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕໍສມ຺ພນ຺ຘທຓ຺ຑຏ຺ຐານິຍຕາ ເວທນາທີສຸ ເອກສ຺ເສວ ຍຸຕ຺ຕາ, ນ ເວທນາທິສມຸທາຍສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເວທນາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣທຓ຺ຑໍ ວາ’’ຕິ. ອນຸໂລມາວຊ຺ຊເນນາຕິ ອນຸໂລມສ຺ສ ອາວຊ຺ຊເນນ. ເຍນ ອາວຊ຺ຊເນນ ອນຸໂລມຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕນ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ. ‘‘ປຐເມນ ອນຸໂລມຈິຕ຺ເຕນ ອຸລ຺ລງ຺ຆິຕ຺ວາ’’ຕິ ອິທໍ ສກ຺ກາຍຕີຣສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຕິກ຺ກມນາຣມ຺ຠຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ທຸຕິເຍນ ນິພ຺ພານນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣມານໂສ’’ຕິ ອິທໍ ຕສ຺ສ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣໂຕ ສາຕິສຍໍ ອລຄ຺ຄໍ ຫຸຕ຺ວາ ວິສງ຺ຂາເຣ ອລ຺ລີນຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິພ຺ພາເນ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ປຕຕິ ໂຍຄາວຈໂຣ. ເອກາຣມ຺ມເຓຕິ ເອກວາຣໍເຍວ ອາລມ຺ພິເຕ ອາຣມ຺ມເຓ. ເຕນາຫ ‘‘ອລທ຺ຘາເສວນຕາຍາ’’ຕິ. ເຕນ ເອກາຣມ຺ມເຓ ອາເສວນາ ອຸປກາຣວຕີ, ນ ຕຖາ ນານາຣມ຺ມເຓຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໘໐໘. ຕຕ຺ຣາຕິ ອນຸໂລມໂຄຕ຺ຣຠູນໍ ອິຕຣີຕຣກິຈ຺ຈາກຣເຓ. ນກ຺ຂຕ຺ຕໂຍຄນ຺ຕິ ນກ຺ຂຕ຺ເຕນ ຈນ຺ທສ຺ສ ໂຍຄໍ, ນກ຺ຂຕ຺ຕໂຍຄວິຠາວນິຍໍ ວາ ກາລໍ, ທິວສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕຕ຺ຖາຕິອາທິ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ.

ເອວໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາຫີຕິ ອນຸໂລມຎາຓານິ ວິຍ ສງ຺ຂາເຣ ອນາລມ຺ພິຕ຺ວາ ອຫໍ ວິຍ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມເຓ ວຕ຺ຕາຫີຕິ ມຄ຺ຄສ຺ສ ໂຄຕ຺ຣຠຸນາ ທິນ຺ນສຎ຺ຎາມຸຎ຺ຈນໍ, ອນຸພນ຺ຘນຎ຺ຈ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓກຣຓເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໘໐໙. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ໂຄຕ຺ຣຠຸນາ ທິນ຺ນສຎ຺ຎໍ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຍ ເຕນ ຄຫິຕາຣມ຺ມເຓເຍວ ວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄສ຺ສ ໂລຠກ຺ຂນ຺ຘາທິນິພ຺ພິຊ຺ຌເນ. ອຸສຸໍ ອສຕິ ຂິປ຺ປຕີຕິ ອິສ຺ສາໂສ, ຘນຸຄ຺ຄໂຫ. ສຣໂຄຈຣຏ຺ຐານໍ ນາມ ອຏ຺ຐອຸສຠມຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ທູເຣ ປາຕິໂນ ມຊ຺ຌິມປຸຣິສສ຺ສ ວເສນ ຈຕຸຫຕ຺ຖາຍ ຍຏ຺ຐິຍາ ວີສຕິຍຏ຺ຐິ ອຸສຠໍ, ເຕນ ອຏ຺ຐອຸສຠມຕ຺ເຕ ປເທເສ ຫຕ຺ຖວເສນ ຈຕ຺ຕາຣີສາຘິກຉສຕຫຕ຺ເຖ ປເທເສ. ຜລກສຕນ຺ຕິ ອສນສາຣມຍໍ ຜລກສຕໍ. ກຸມ຺ຠກາຣຈກ຺ກສທິເສ ຈກ຺ກຍນ຺ເຕ. ອາວິຊ຺ຌິຕ຺ວາຕິ ຠເມຕ຺ວາ. ທຓ຺ຑກຆຏ຺ຏນາຍ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພສທ຺ໂທ ທຓ຺ຑກສຎ຺ຎາ. ຜລກສຕວິນິວິຊ຺ຌນສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ ທຓ຺ຑກສຎ຺ຎາ ວິຍ ໂຄຕ຺ຣຠຸຎາຓໍ ໂລຠກ຺ຂນ຺ຘາທິນິພ຺ພິຊ຺ຌນສ຺ສ ມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ. ອິສ຺ສາໂສ ວິຍ ມຄ຺ຄຎາຓໍ ນິພ຺ພິຊ຺ຌິຕພ຺ພນິວິຊ຺ຌນໂຕ.

໘໑໐. ອຏ຺ຐມຠວໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນກໍ ອນມຕຄ຺ຄສໍສາຣວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສມຸທ຺ທໍ ໂສເສຕິ. ສທ຺ຘາຘນໍ ສີລຘນໍ ຫິຣິຘນໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຘນໍ ສຸຕຘນໍ ຈາຄຘນໍ ປຎ຺ຎາຘນນ຺ຕິ ອິເມສໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອຣິຍຘນານໍ. ສມ຺ມຸຂີຠາວນ຺ຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂສິທ຺ຘິໍ. ປາຓາຕິປາຕາທິປຎ຺ຈເວຣານິ ເຈວ ປຎ຺ຈວີສຕິມຫາຠຍານິ ຈາຕິ ສພ຺ພເວຣຠຍານິ. ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ຣຕນຕ຺ຕເຍ ນິວິຏ຺ຐສທ຺ຘາທີນໍ. ສມຸທາເຍ ປວຕ຺ໂຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສທ຺ໂທ ຕເທກເທເສປິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອາຫ ‘‘ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ.

ປຐມມຄ຺ຄຎາຓໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ໂສຕາປນ຺ນປຸຄ຺ຄລກຖາວຓ຺ຓນາ

໘໑໑. ຕສ຺ເສວ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ນາຕິຕິກ຺ຂປຎ຺ຎສ຺ສ ທ຺ເວ, ຕິກ຺ຂປຎ຺ຎສ຺ສ ຕີຓິ ຜລຈິຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອວິເສສໂຕ ປນ ຄຫິຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ວເສນ ‘‘ທ຺ເວ, ຕີຓິ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມາຘິມານນ຺ຕຣິກຎ຺ຎມາຫູຕິ ຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ປວຕ຺ຕິສມນນ຺ຕຣໍ ນິຍເມເນວ ຜລປ຺ປທານໂຕ ອານນ຺ຕຣິກສມາຘີຕິ ອາຫູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນນ຺ຕຣເມວ ປວຕ຺ຕນກໍ ຜລໍ ອນນ຺ຕຣໍ, ຕຕ຺ຖ ນິຍຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ວາ ປໂຍຊນໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ອານນ຺ຕຣິໂກ, ມຄ຺ໂຄ.

ອາເສວນນ຺ເຕຕິ ອາເສວນໂຕ ອນ຺ເຕ, ອາເສວນລາຠິໂນ ອນຸໂລມຎາຓສ຺ສ ອນນ຺ຕຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ລທ຺ຘາເສວນເມວ ອນຸໂລມໍ ໂຄຕ຺ຣຠຸໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ອຸປຣິ ປນ ຉ, ສຕ຺ຕ ວາ ຊວນານິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຈຕ຺ຕາຣິ ຜລຈິຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວເທຍ຺ຍາຕິ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ຕຈິຕ຺ຕປຣມາ ຈ ເອກາວຊ຺ຊນວີຖີ’’ຕິ.

ຕໍ ປນ ນ ສາຣໂຕ ປຈ຺ເຈຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ.

໘໑໒. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ປຐມມຄ຺ຄານນ຺ຕຣໍ ຜລສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິມກ຺ເກນ. ຠຸສໍ ປມຕ຺ໂຕປີຕິ ເທວຣຊ຺ຊຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຊ຺ຊາທິປມາທຏ຺ຐານໍ ອາຄມ຺ມ ຠຸສໍ ປມຕ຺ໂຕປິ. ເຍສໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕອາວຊ຺ຊນຊວນຈິຕ຺ຕານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເອສ ໂສຕາປນ຺ໂນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ ນາມາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ເອເຕເນວ ປສງ຺ເຄນ ເສສານໍ ອຣິຍານໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉໂທເຍວ ເຈໂສ, ຍທິທໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ, ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓານໍ ທສ຺ສນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຠາເວເນວາ’’ຕິ ເອເຕນ ປຫີນາວສິຏ຺ຐກິເລສປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສມຕ຺ຖຕາ ກສ຺ສຈິ ໂຫຕິ, ກສ຺ສຈິ ນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂລໂຠ ເອວ ໂລຠຘມ຺ໂມ.

ທຸຕິຍມຄ຺ຄຎາຓກຖາວຓ຺ຓນາ

໘໑໓. ກາມຣາຄພ຺ຍາປາທານໍ ຕນຸຠາວາຍາຕິ ເອເຕສໍ ກິເລສານໍ ຕນຸຠາວຕ຺ຖໍ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫິ ຕນຸຠາໂວ ອຘິຈ຺ຈຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ປຣິຍຸຏ຺ຐານມນ຺ທຕາຍ ຈ. ສກທາຄາມິສ຺ສ ຫິ ວຏ຺ຏານຸສາຣິມຫາຊນສ຺ສ ວິຍ ກິເລສາ ອຠິຓ຺ຫໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ກທາຈິ ກທາຈິ ວິຣຬາກາຣາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕຖາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕາປິ ມທ຺ທນ຺ຕາ ຉາເທນ຺ຕາ ອນ຺ຘກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ທ຺ວີຫິ ປນ ມຄ຺ເຄຫິ ປຫີນຕ຺ຕາ ມນ຺ທມນ຺ທາ ຕນຸກາກາຣາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ສກທາຄາມິສ຺ສາປິ ກິເລສາ ຈິເຣນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕາປິ ພຫລາວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິສ຺ສ ປຸຕ຺ຕຘີຕໂຣ ທິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ, ຕໍ ອກາຣຓໍ ວຕ຺ຖຸປຏິເສວເນນ ວິນາປິ ຄພ຺ຠຄ຺ຄຫຓສພ຺ຠາວໂຕ. ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫິ ເຕສໍ ຕນຸຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ທຸຕິຍາຍາຕິ ຄຓນວເສນປິ ທຸຕິຍາຍ, ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນປິ ທຸຕິຍາຍ ຠູມິຍາ. ປຕ຺ຕິຍາຕິ ສາມຎ຺ຎຜລສ຺ສ ປຏິລາຠາຍ. ຕຎ຺ຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ນິສ຺ສຍຠາວໂຕ ເຕ ຘມ຺ມາ ຠວນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຠູມິ. ຍສ຺ມາ ວາ ສມາເນປິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຠາເວ ສຍມ຺ປິ ຠວຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ນິພ຺ພານໍ ວິຍ ອປາຕຸຠູຕໍ, ຕສ຺ມາປິ ‘‘ຠູມີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂຍຄໍ ກໂຣຕີຕິ ວິປສ຺ສນາຠິໂຍຄໍ ກໂຣຕິ. ‘‘ນວຫາກາເຣຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຕິກ຺ຂານິ ຠວນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໖໙໙) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຍທຄ຺ເຄນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ຕິກ຺ຂຕໍ ສມ຺ປາເທຕິ, ຕທຄ຺ເຄນ ພລານິ, ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານິ ຈ ປຏຸຕຣຠາວໍ ອາປາເທນ຺ໂຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພລໂພຊ຺ຌງ຺ຄານິ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍຕີຣຓວເສນ ຎາເຓນ ປຣິມທ຺ທຕິ. ຕຕ຺ຖ ອປຣາປຣໍ ຎາຓໍ ຈາເຣນ຺ໂຕ ປຣິວຕ຺ເຕຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ວິປສ຺ສນາວີຖິໍ ໂອຄາຫຕີ’’ຕິ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓາທີນໍ ອຸປ຺ປາທເນ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ໂຄຕ຺ຣຠຸອນນ຺ຕຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຄຕ຺ຣຠຸ ວິຍ ໂຄຕ຺ຣຠຸ. ປຐມມຄ຺ຄປຸເຣຈາຣິກຎາຓຎ຺ຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊນໂຄຕ຺ຕາຠິຠວນໂຕ, ອຣິຍໂຄຕ຺ຕຠວນໂຕ ຈ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ໂຄຕ຺ຣຠູຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອິທໍ ປນ ຕໍສທິສຕາຍ ປຣິຍາຍໂຕ ໂຄຕ຺ຣຠຸ. ເອກຈ຺ຈສໍກິເລສວິສຸທ຺ຘິຍາ, ປນ ອຈ຺ຈນ຺ຕວິສຸທ຺ຘິຍາ ອາຣມ຺ມຓກຣຓໂຕ ຈ ໂວທານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນາຫ ປຏ຺ຐາເນ ‘‘ອນຸໂລມໍ ໂວທານສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ ໑.໑.໔໑໗). ຍສ຺ມາ ປນ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ ອຸປ຺ປາທາທິອຠິຠວນຕ຺ຖໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ອຏ຺ຐ ໂຄຕ຺ຣຠຸຘມ຺ມາ ສມາຘິວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ທສ ໂຄຕ຺ຣຠຸຘມ຺ມາ ວິປສ຺ສນາວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ປຏິ. ມ. ໑.໖໐) ໂຄຕ຺ຣຠຸນາເມເນເວຕໍ ອາຄຕໍ, ຕສ຺ມາ ອິຘາປິ ‘‘ໂຄຕ຺ຣຠຸອນນ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ທຸຕິຍຎາຓໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ຕຕິຍມຄ຺ຄຎາຓກຖາວຓ຺ຓນາ

໘໑໔. ສກິເທວາຕິ ເອກວາຣໍເຍວ. ‘‘ອິມໍ ໂລກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ປຎ຺ຈສຸ ສກທາຄາມີສຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເອໂກວ ຄຫິໂຕ. ເອກຈ຺ໂຈ ອິຘ ສກທາຄາມິຜລໍ ປຕ຺ວາ ອິເຘວ ໂລເກ ປຣິນິພ຺ພາຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ອິຘ ປຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ປຣິນິພ຺ພາຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ເທວໂລເກ ປຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ປຣິນິພ຺ພາຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ເທວໂລເກ ປຕ຺ວາ ອິຘູປປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຕິ. ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ອິຘ ນ ຄຫິຕາ. ໂຍ ປນ ອິຘ ປຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ຍາວຕາຍຸກໍ ວສິຕ຺ວາ ປຸນ ອິຘູປປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຕິ, ອຍໍ ເອໂກວ ອິຘ ຄຫິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ກາມຣາຄພ຺ຍາປາທານໍ ອນວເສສປ຺ປຫານາຍາຕິ ເຕສໍເຍວ ສກທາຄາມິມຄ຺ເຄນ ຕນຸກຕານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ນິຣວເສສປ຺ປຫານາຍ. ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ກາມຠວສ຺ສ ອນາຄມນໂຕ ອນາຄາມີ.

ຕຕິຍຎາຓໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ຄຎາຓກຖາວຓ຺ຓນາ

໘໑໕. ໂອປປາຕິໂກຕິ ອຸປປາຕໂຍນິໂກ. ອິມິນາສ຺ສ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍີຕິ ຕຕ຺ຖ ສຸທ຺ຘາວາເສ ປຣິນິພ຺ພາຍິຕາ. ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ຕສ຺ມາ ໂລກາຕິ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ຕສ຺ມາ ໂລກາ ອິຘ ອນາວຕ຺ຕນສຠາໂວ, ພຸທ຺ຘທສ຺ສນຘມ຺ມສ຺ສວນານໍ ປນຕ຺ຖາຍ ອາຄມນໍ ໂຫຕິເຍວ.

ຣູປຣາຄອຣູປຣາຄມານອຸທ຺ຘຈ຺ຈອວິຊ຺ຊານໍ ອນວເສສປ຺ປຫານາຍາຕິ ເອເຕສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍສໍໂຍຊນານໍ ນິສ຺ເສສປ຺ປຊຫນຕ຺ຖາຍ. ຕຕ຺ຖ ຣູປຠເວ ຉນ຺ທຣາໂຄ ຣູປຣາໂຄ. ອຣູປຠເວ ຉນ຺ທຣາໂຄ ອຣູປຣາໂຄ. ມາໂນ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄວຊ຺ຌມາໂນ. ຕຖາ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈາວິຊ຺ຊາ.

ຈຕຸຕ຺ຖຎາຓໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ອຣຫນ຺ຕປຸຄ຺ຄລກຖາວຓ຺ຓນາ

໘໑໖. ມຫາຂີຓາສໂວຕິ ມຫານຸຠາວຕານິພນ຺ຘນໍ ປູຊາວຈນເມຕໍ, ນ ອຸປາທາຍວຈນໍ ຍຖາ ‘‘ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ’’ຕິ. ນ ຫິ ຈູຬຂີຓາສໂວ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ອນ຺ຕິມເທຫໍ ຘາເຣຕີຕິ ອນ຺ຕິມເທຫຘາຣີ. ຂນ຺ຘກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣຠາຣານໍ ໂອຫິຕຕ຺ຕາ ໂອໂຣປິຕຕ຺ຕາ ໂອຫິຕຠາໂຣ. ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ ສທຕ຺ຖໍ ສກຕ຺ຖນ຺ຕິ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ໂຖ. ສທຕ຺ໂຖຕິ ຈ ອຣຫຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕຸປນິພນ຺ຘນຏ຺ເຐນ, ອຕ຺ຕານໍ ອວິຊຫນຏ຺ເຐນ, ອຕ຺ຕໂນ ປຣມຕ຺ຖຏ຺ເຐນ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖຕ຺ຕາ ສກຕ຺ໂຖຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຣິກ຺ຂີຓານິ ທສປິ ຠວສໍໂຍຊນານິ ເອຕສ຺ສາຕິ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊໂນ. ຂນ຺ຘາທິອຕ຺ຖໍ ສມ຺ມາ ອຎ຺ຎາຍ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ສມ຺ມທຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ. ອຄ຺ໂຄ ຈ ໂສ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ຈ, ອຄ຺ຄທກ຺ຂິຓໍ ວາ ອຣຫຕີຕິ ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ.

ໂພຘິປກ຺ຂິຍກຖາວຓ຺ຓນາ

໘໑໗. ຈຕຸນ຺ນໍ ມຄ຺ຄຎາຓານໍ ວເສນ ຈຕຸຎາຓາຍ. ອານຸຠາວວິຊານນຕ຺ຖນ຺ຕິ ສຕິປຏ຺ຐານປາຣິປູຣິອາທິກສ຺ສ ອານຸຠາວສ຺ສ ໂພຘນຕ຺ຖໍ.

ປຣິປຸຓ຺ຓາ ໂພຘິປກ຺ຂິຍາ ເອຕສ຺ສາຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓໂພຘິປກ຺ຂິໂຍ, ມຄ຺ໂຄ. ຕສ຺ສ ຠາໂວ ປຣິປຸຓ຺ຓໂພຘິປກ຺ຂິຍຠາໂວ. ວຸຏ຺ຐານພເລຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາວ ວຸຏ຺ຐານພລສມາໂຍໂຄ, ເຍ ສໍໂຍຊນາທໂຍ ເຍນ ປຐມມຄ຺ຄາທິນາ ປຫາຕພ຺ພາ.

໘໑໘. ພຸຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ວາ ໂພໂຘ, ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ. ຕສ຺ສ ພຸຊ຺ຌນກິຣິຍາຍ ອນຸຄຸຓຠາວໂຕ ປກ຺ເຂ ຠວາຕິ ໂພຘິປກ຺ຂິຍາ.

໘໑໙. ເຕສຸ ໂພຘິປກ຺ຂິເຍສຸ. ອາຣມ຺ມເຓສູຕິ ກາຍາທິອາຣມ຺ມເຓສຸ. ໂອກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ. ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ອຸປຏ຺ຐານໂຕຕິ ອສຸຠາກາຣາທິຄ຺ຄຫຓວເສນ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ອວຏ຺ຐານໂຕ. ກາຍາທີສຸ ອສຸຠາກາຣາທິຄ຺ຄຫຓໍ ປຸພ຺ພຠາຄສຕິປຏ຺ຐານວເສນ ສຸຠສຎ຺ຎາທິປຫານກິຈ຺ຈສາຘນໍ ມຄ຺ຄສຕິປຏ຺ຐານວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ເອກາວ ສຕິ ຈຕຸກິຈ຺ຈສາຘນວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ.

໘໒໐. ປທຫນ຺ຕີຕິ ວາຍມນ຺ຕິ, ກາຍຈິຕ຺ຕານິ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ວາ. ອໂສຠາເຫຕູນໍ ສໍກິເລສຘມ຺ມານໍ ປຊຫເນນ, ໂສຠາເຫຕູນຎ຺ຈ ໂວທານຘມ຺ມານໍ ຠາວເນນ ໂສຠນໍ, ສຸນ຺ທຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສຏ຺ຐຠາວາວຫນໂຕຕິ ປາສໍສຕມຠາວສາຘນໂຕ. ປຘານຠາວກາຣຓໂຕຕິ ອຸຕ຺ຕມຠາວເຫຕຸໂຕ.

໘໒໑. ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ເຕນາຕິ ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓນິທ຺ເທເສ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໓໖໙) ວຸຕ຺ເຕນ. ອິຊ຺ຌນຏ຺ໂຐ ນິປ຺ຜຊ຺ຊນຏ຺ໂຐ, ປຏິລາຠສມ຺ປທາ ວາ, ເຍນ ວາ ອິຊ຺ຌນ຺ຕິ ອິທ຺ຘາ ວຸທ຺ຘາ ອຸກ຺ກໍສຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໍ ອິຊ຺ຌນໍ. ສມາຘິປຘານສງ຺ຂາຣປມຸຂາ ມຄ຺ຄຘມ຺ມາ ອິຘ ‘‘ອິທ຺ຘີ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ປຸພ຺ພງ຺ຄມຏ຺ໂຐ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍຠາໂວ. ຕສ຺ມາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄ ອິຊ຺ຌຕີຕິ ອິທ຺ຘິ, ຕສ຺ມາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຉນ຺ທາທໂຍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຏ຺ເຐນ ປາໂທ. ຕສ຺ສາ ເອວ ຜລຠູຕາຍ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິຍາ ຉນ຺ທາທໂຍ ປຸພ຺ພຠາຄກາຣຓຏ຺ເຐນ ປາໂທ. ໂສຕິ ອິທ຺ຘິປາໂທ. ອິເມ ໂລກຸຕ຺ຕຣາວາຕິ ອິເມ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ຉນ຺ທາທໂຍ ອຸຕ຺ຕຣຈູຬຠາຊນີເຍ ອາຄຕນເຍນ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຉນ຺ທາທິອຘິປຕິວເສນ ປຏິລທ຺ຘຘມ຺ມາປິ ຜສ຺ສາທໂຍ ອິທ຺ຘິປາທາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອິທ຺ຘິປາໂທ ໂນ ອຘິປຕິ, ອຘິປຕິ ວາ ໂນ ອິທ຺ຘິປາໂທ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຍຖາ ປນ ເອກສ຺ມິໍ ຣຊ຺ເຊ ຣຊ຺ຊາຣເຫສຸ ຈຕູສຸ ຣາຊກຸມາເຣສຸ ເອກສ຺ມິໍ ກາເລ ເອໂກວ ຣຊ຺ຊມນຸສາສຕິ, ນ ສພ຺ເພ, ເອວໍ ເອກເມກສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ ເອໂກວ ອຘິປຕິ, ອິທ຺ຘິປາໂທ ຈ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໘໒໒. ອສ຺ສທ຺ຘິຍໍ ສທ຺ຘາປຏິປກ຺ຂາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ອວຕ຺ຖຸຄໂຕ ປສາທປຕິຣູປໂກ ມິຈ຺ຉາຘິໂມກ຺ໂຂ ວາ. ໂກສຊ຺ຊໍ ຖິນມິທ຺ຘປຘາໂນ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ. ປມາໂທ ສຕິສມ຺ໂມໂສ ຕຖາປວຕ຺ຕາ ອກຸສລາ ຂນ຺ຘາ. ອຠິຠວນສງ຺ຂາເຕນ ອຘິປຕິຍຏ຺ເຐນາຕິ ອສ຺ສທ຺ຘິຍາທີນໍ ອຠິຠວນໂຕ ອຠິຠວນນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພນ ອຘິໂມກ຺ຂປຄ຺ຄຫອຸປຏ຺ຐານອວິກ຺ເຂປປຊານນສ຺ສ ເອກລກ຺ຂເຓນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ ອຘິປຕິຍຏ຺ເຐນ. ອສ຺ສທ຺ຘິຍາທີຫິ ຈາຕິ ຈ-ສທ຺ໂທ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ ອຏ຺ຐານປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ອກມ຺ປິຍຏ຺ເຐນ ຈ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ ຖິຣຠາເວນ ຈ ພລນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໘໒໓. ພຸຊ຺ຌນກສຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ ປຏິວິຊ຺ຌນກສຕ຺ຕສ຺ສ. ໂຍ ເຫໂສ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາຍ ສຕິອາທິຘມ຺ມສາມຄ຺ຄິຍາ ກຣຓຠູຕາຍ ພຸຊ຺ຌຕິ ກິເລສສນ຺ຕານນິທ຺ທາຍ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ວາ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ນິພ຺ພານເມວ ວາ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີຕິ ໂພຘີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຣິຍສາວໂກ, ຕສ຺ສ ໂພຘິສ຺ສ ພຸຊ຺ຌນກສຕ຺ຕສ຺ສ ອງ຺ຄາຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ. ນິຍ຺ຍານິກຏ຺ເຐນາຕິ ວຏ຺ຏໂຕ ນິສ຺ສຣຓຏ຺ເຐນ.

໘໒໔. ປຸພ຺ພຠາເຄ ນານາຈິຕ຺ເຕສຸ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຈຸທ຺ທສວິເຘນາຕິ ອານາປານອິຣິຍາປຖຈຕຸສມ຺ປຊຎ຺ຎປຏິກ຺ກູລມນສິກາຣຘາຕຸມນສິກາຣປພ຺ພານິ, ນວ ສິວຖິກປພ຺ພານິ ຈາຕິ ເອວໍ ຈຸທ຺ທສວິເຘນ. ກາຍໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫໂຕ ຈ ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານໍ ລພ຺ຠຕິ, ນ ເວທນາທໂຍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫໂຕ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ‘‘ສຸຂໍ ເວທນ’’ນ຺ຕິອາທິນາຕິ ວາ ‘‘ສາມິສ’’ນ຺ຕິອາທິນາຕິ ວາ ‘‘ນິຣາມິສ’’ນ຺ຕິອາທິນາຕິ ວາ ເອວໍ ນວວິເຘນ. ສຣາຄໂທສໂມຫສໍຂິຕ຺ຕມຫຄ຺ຄຕສມາຫິຕສອຸຕ຺ຕຣວິມຸຕ຺ຕປທານໍ ສປຏິປກ຺ຂານໍ ວເສນ ໂສຬສວິເຘນ. ນີວຣຓຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາຍຕນໂພຊ຺ຌງ຺ຄສຈ຺ຈປພ຺ພານໍ ວເສນ ປຎ຺ຈວິເຘນ. ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ອຕ຺ຕຠາເວ. ອນຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຠູຕປຸພ຺ພໍ. ປຣສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອກຸສລໍ ທິສ຺ວາ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ວຘພນ຺ຘາຣຫາທີນີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕສ຺ສາຕິ ຕາທິສສ຺ສ. ຠວຕິ ຫິ ຕໍສທິເສປິ ຕພ຺ໂພຫາໂຣ ຍຖາ ‘‘ຕານິເຍວ ໂອສຘານີ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ປຫານາຍາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຌານວິປສ຺ສນາ ອິໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພາປິ ສິຍຸນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ອນຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພ’’ນ຺ຕິ, ຉນ຺ທິທ຺ຘິປາທສມ຺ມາວາຈານໍເຍວ ຄຫຓໍ. ເຕສຸ ວຸຕ຺ເຕສຸ ເສສິທ຺ຘິປາທເສສວິຣຕິໂຍ ອຕ຺ຖໂຕ ວຸຕ຺ຕາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ລກ຺ຂຓຫາຣວເສນ ອຍມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ນານາຈິຕ຺ເຕສຸ ລພ຺ຠນ຺ຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ເອເຕ ສຕິປຏ຺ຐານສມ຺ມປ຺ປຘານອິທ຺ຘິປາທາ. ຈຕຸນ຺ນໍ ຎາຓານນ຺ຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍມຄ຺ຄຎາຓານໍ. ກາມໍ ສພ຺ເພປິ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທປຣິຍາປນ຺ນາວ, ຕຖາປິ ສາຕິສໂຍ ສມ຺ມປ຺ປຘານພ຺ຍາປາໂຣ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຜລກ຺ຂເຓ ຐເປຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘາເນ’’ຕິ. ອວເສສາ ເຕຕ຺ຕິໍສ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ເຕ ຈ ໂຂ ປຣິຍາຍໂຕ, ນ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໘໒໕. ເສເສສຸ ປນາຕິ ອິທ຺ຘິປາທາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ. ຍຖາ ສຕິວີຣິເຍສຸ ‘‘ສຕິປຏ຺ຐານໍ ສມ຺ມປ຺ປຘານ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ຂິປນວເສນ ຫາປນໍ, ‘‘ກາຍານຸປສ຺ສນາ’’ຕິອາທິວິຠາຄທສ຺ສນວເສນ ວຑ຺ຒນໍ ອຕ຺ຖິ, ອີທິສໍ ຫາປນວຑ຺ຒນໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໘໒໖. ອິທານິ ສພ຺ເພສຸ ເອວ ຍຖາຣຫໍ ລພ຺ຠມານວິຠາຄທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ເຕສູຕິ ສຕ຺ຕຕິໍສາຍ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ເມສຸ. ຉທ຺ຘາຕິ ເອກຘາ ທ຺ເວຘາ ຈຕຸຘາ ປຎ຺ຈຘາ ອຏ຺ຐຘາ ນວຘາຕິ ເອວໍ ຉປ຺ປກາເຣນ ເຕ ຠວນ຺ຕິ.

ຉນ຺ທິທ຺ຘິປາທາທິວເສນາຕິ ຉນ຺ໂທ ຉນ຺ທິທ຺ຘິປາທວເສເນວ, ຈິຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕິທ຺ຘິປາທວເສເນວ, ປີຕິປສ຺ສທ຺ຘິອຸເປກ຺ຂາ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄວເສເນວ, ສງ຺ກປ຺ປາທໂຍ ມຄ຺ຄວເສເນວາຕິ ເອວໍ ນວ ເອກວິຘາວ ໂຫນ຺ຕິ.

ຈຸທ຺ທເສວ ອສມ຺ຠິນ຺ນາຕິ ສຕິ ວີຣິຍໍ ຉນ຺ໂທ ຈິຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາ ສທ຺ຘາ ສມາຘິ ປີຕິ ປສ຺ສທ຺ຘິ ອຸເປກ຺ຂາ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ສມ຺ມາວາຈາ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ສມ຺ມາອາຊີໂວຕິ ອິເມ ອສມ຺ຠິນ຺ນາ ປທນ຺ຕຣສມ຺ເຠເທນ ວິນາ ອຄ຺ຄຫິຕຄ຺ຄຫເຓນ ຄຍ຺ຫມານາ ຈຸທ຺ທເສວ ຈ ສຠາວຘມ຺ມາ. ຈຸທ຺ທສາຕິ ຈ ອຸກ຺ກໍສປຣິຈ຺ເຉເທນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ປຐມຊ຺ຌານິກມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທວເສນ, ທຸຕິຍຊ຺ຌານິເກ ປນ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາຠາວໂຕ ເຕຣສ, ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຈມຊ຺ຌານິເກສຸ ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາຠາວໂຕ ທ຺ວາທສ ໂຫນ຺ຕິ. ‘‘ສຕ຺ຕຕິໍສປ຺ປເຠທໂຕ’’ຕິ ອິທມ຺ປິ ອຸກ຺ກໍສວເສເນວ ວຸຕ຺ຕໍ, ອວກໍສໂຕ ປນ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເອກສ຺ມິໍ ຂເຓ ຉຕ຺ຕິໍສ, ປຎ຺ຈຕິໍສ ໂຫນ຺ຕິ, ຈຕຸນ຺ນໍ ອຘິປຕີນໍ ເອກຊ຺ຌໍ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ຂເຓ ເອກສ຺ເສວ ອິທ຺ຘິປາທສ຺ສ ສມ຺ຠໂວຕິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ຈ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສຕ຺ຕຕິໍສປເຠທໂຕ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສກິຈ຺ຈນິປ຺ຜາທນໂຕ’’ຕິອາທິ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ສຠາວໂຕ ເອກສ຺ສາປິ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາວານຸຣູປກາຍານຸປສ຺ສນາທິຕໍຕໍກິຈ຺ຈສາຘນໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຣູເປນ ຈ ວຸຕ຺ຕິໂຕຕິ ອເຠທສ຺ສ ຈິຕ຺ຕິທ຺ຘິປາທາທິກສ຺ສ ສຣູເປເນວ ປວຕ຺ຕນໂຕ ຈ.

ເອຕ຺ຖາຕິ ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິຍໍ. ກສ຺ມາ ປນ ໂພຘິປກ຺ຂິເຍສຸ ຌານໂກຏ຺ຐາໂສ ນ ຄຫິໂຕ, ນນຸ ຌານຣຫິໂຕ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ນຕ຺ຖີຕິ? ສຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ຕໂຕ ເອວ ນ ໂຂ ປເນຕໍ ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ‘‘ໂພຘິປກ຺ຂິເຍສຸ ຌານໍ ນ ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌານລກ຺ຂຓສ຺ສ ຌານສ຺ສ ມຄ຺ຄຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ຕຎ຺ຫິ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ຌານໍ ຠາເວຕີ’’ຕິອາທິ (ຘ. ສ. ໒໗໗, ໓໔໓ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌານລກ຺ຂຓສ຺ສ ປເນຕ຺ຖ ສມ຺ຠໂວ ເອວ ນຕ຺ຖິ. ອປໂຣ ນໂຍ – ກສ຺ມາ ປນ ໂພຘິປກ຺ຂິເຍສຸ ຌານໂກຏ຺ຐາໂສ ນ ຄຫິໂຕ, ນນຸ ຌານຣຫິໂຕ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ນຕ຺ຖິ, ນ ຈ ຕໍ ປຏິປທາ ວິຍ ເອກນ຺ຕປຸພ຺ພຠາຄິຍໍ, ນາປິ ເອກຈ຺ຈປຏິສມ຺ຠິທາ ວິຍ ມຄ຺ຄນິສ຺ສນ຺ໂທ, ອຖ ໂຂ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທປຣິຍາປນ຺ໂນ, ຍໂຕ ‘‘ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ຌານໍ ຠາເວຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໒໗໗, ໓໔໓ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕໍ, ມຄ຺ຄມຄ຺ຄປຣິວາຣຘມ຺ມາ ຈ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ຍໍ ຕາວ ວຸຕ຺ຕໍ ຌານຣຫິໂຕ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ, ຕຕ຺ຖ ນ ອຣິຍມຄ຺ຄສມ຺ປໂຍຄມຕ຺ເຕນ ຌານສ຺ສ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຕາ ລພ຺ຠຕິ ອຕິປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ອາຫາຣາທີນມ຺ປິ ຫິ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຕາ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ. ເອເຕນ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທປຣິຍາປນ຺ນຕາ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຠາວສ຺ສ ອກາຣຓນ຺ຕິ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ.

ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຄ຺ຄມຄ຺ຄປຣິວາຣຘມ຺ມາ ຈ ໂພຘິປກ຺ຂິຍາ’’ຕິ, ຕຕ຺ຖ ປຣິວາຣຏ຺ໂຐ ກິໍ ສຫປວຕ຺ຕິອຕ຺ໂຖ, ອຸທາຫຸ ປຣິກ຺ຂາຣຏ຺ໂຐຕິ? ຍທິ ປຸຣິໂມ ປກ຺ໂຂ, ໂສ ປເຄວ ນິລ຺ໂລຈິໂຕ. ອຖ ທຸຕິໂຍ, ອິທໍ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ. ກຖໍ ປວຕ຺ຕມານໍ ຌານໍ ມຄ຺ຄສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາໂຣ? ຍທິ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍຠາເວນ, ເອວໍ ສຕິ ຜສ຺ສາທີນມ຺ປິ ມຄ຺ຄປຣິກ຺ຂາຣຕາ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຖ ປຏິປກ຺ຂວິຘໍສເນນ, ນ ສພ຺ເພ ຌານຘມ຺ມາ ປຏິປກ຺ຂວິຘໍສນສມຕ຺ຖາ. ນ ຫິ ວິຈາໂຣ, ເວທນາ ຈ ກສ຺ສຈິ ສໍກິເລສຘມ຺ມສ຺ສ ອຸຊຸປຏິປກ຺ຂຠາເວນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຍໍ ປນ ເປຏເກ ‘‘ສຸຂໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສ຺ສ, ວິຈາໂຣ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ປຏິປກ຺ໂຂ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ສຸຂໍ ສຍໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສ຺ສ ປຏິປກ຺ໂຂ, ປຏິປກ຺ຂສ຺ສ ປນ ສມາຘິສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຕາຍ ປຏິປກ຺ໂຂ. ນ ຈ ວິຈາໂຣ ປຎ຺ຎາ ວິຍ, ອຘິໂມກ຺ໂຂ ວິຍ ວາ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ປຏິປກ຺ໂຂ, ປຏິປກ຺ຂສ຺ສ ປຏິຣູປຕາຍ ປນ ປຏິປກ຺ໂຂ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຖາ ປີຕິປິ ນ ພ຺ຍາປາທສ຺ສ ອໂທໂສ ວິຍ ອຸຊຸປຏິປກ຺ໂຂ, ອໂທສສມ຺ປໂຍຄໂຕ ປນ ປຏິປກ຺ໂຂ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕໍ ປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ວິຕກ຺ກສມາຘໂຍ ເອວ ປນ ຌານຘມ຺ເມສຸ ອຸຊຸກໍ ປຏິປກ຺ຂວິຘໍສນສມຕ຺ຖາຕິ ປຏິປກ຺ຂວິທ຺ຘໍສນສມຕ຺ຖສ຺ສ ປຣິປຸຓ຺ຓສ຺ສ ຌານໂກຏ຺ຐາສສ຺ສ ອຠາວໂຕ ນ ຈສ຺ສ ໂພຘິປກ຺ຂິເຍສຸ ສງ຺ຄໂຫ ກໂຕ. ຍສ຺ມາ ປນ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ, ສມ຺ມາສມາຘິ ຈ ມຄ຺ຄປຣິຍາປນ຺ນາ ຌານຘມ຺ມາ, ຕສ຺ມາ ເຕ ສນ຺ຘາຍ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາຍ ວາ ອິຕເຣປິ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ປາຬິຍໍ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ຌານໍ ຠາເວຕິ ນິຍ຺ຍານິກ’’ນ຺ຕິອາທິ (ຘ. ສ. ໒໗໗).

ວຸຏ຺ຐານພລສມາໂຍຄກຖາວຓ຺ຓນາ

໘໒໗. ວຸຏ຺ຐານໍ ນິມິຕ຺ຕໂຕ, ປວຕ຺ຕໂຕ ຈ ວຸຏ຺ຐານໍ. ພລສມາໂຍໂຄ ສມຖວິປສ຺ສນາພເລຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ. ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍາທິວເສນ ທຸກ຺ຂາທີສຸ ວິເສສທສ຺ສນຏ຺ເຐນ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາປິ ວິປສ຺ສນາຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ‘‘ໂລກິຍວິປສ຺ສນາ’’ຕິ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ວຸຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ສມຖວິປສ຺ສນໍ ຍຸຄນທ຺ຘໍ ຠາເວຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໒.໕). ນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ເນວນິມິຕ຺ຕາ ວຸຏ຺ຐາຕິ, ປວຕ຺ຕິ…ເປ… ຉິນ຺ທນໂຕ ນ ປວຕ຺ຕາ ວຸຏ຺ຐາຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖ ນິມິຕ຺ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓກຣຓໍ. ປວຕ຺ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ເຫຕຸນິໂຣເຘນ ອາຍຕິໍ ວິປາກປ຺ປວຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸປ຺ປວຕ຺ຕິຘມ຺ມຕາປາທນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສມຸທຍສ຺ສ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນໂຕ ປວຕ຺ຕາ ນ ວຸຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ.

ທຸຠໂຕຕິ ອຸຠໂຕ, ທ-ກາຣາຄມໍ ກຕ຺ວາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸຠາຕິ ວາ ປທນ຺ຕຣເມເວຕໍ ອຸຠຍສທ຺ເທນ ສມານຕ຺ຖໍ. ທສ຺ສນຏ຺ເຐນາຕິ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍາທິລກ຺ຂເຓນ ຈຕຸສຈ຺ຈທສ຺ສນຏ຺ເຐນ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາຕິ ທ຺ວາສຏ຺ຐິປ຺ປເຠທາຍປິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ. ຕທນຸວຕ຺ຕກກິເລເສຫີຕິ ອປາຍຄມນີຍຕາຍ ຕສ຺ສາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ອນຸວຕ຺ຕເກຫິ ວິຈິກິຈ຺ຉາທິກິເລເສຫິ. ຂນ຺ເຘຫີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ຕທນຸວຕ຺ຕກສທ຺ໂທ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ໂພ. ເຕ ຈ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິອາທິປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫາ ເວທິຕພ຺ພາ. ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປາຕິອາທີສຸປິ ຕທນຸວຕ຺ຕກກິເລເສຫິ ຈ ຂນ຺ເຘຫິ ຈ ວຸຏ຺ຐາຕິ. ພຫິທ຺ຘາ ຈ ສພ຺ພນິມິຕ຺ເຕຫິ ວຸຏ຺ຐາຕີຕິ ປາຬິ ສໍຂິຕ຺ຕາ. ຍຖາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປາ, ເອວໍ ມິຈ຺ຉາວາຈາທໂຍປິ ອປາຍຄມນີຍາ ເອວ ເວທິຕພ຺ພາ. ມິຈ຺ຉາວາຈາກມ຺ມນ຺ຕາຊີວາ ເຈຕນາສຠາວາ. ມິຈ຺ຉາສຕິ ຕຖາປວຕ຺ຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ. ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຕເຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ຕໍຕໍມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ ມານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຕິ. ໂສ ຫິ ‘‘ອຫມສ຺ມີ’’ຕິ ປວຕ຺ຕິຍາ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານິໂຍ, ມິຈ຺ຉາມຄ຺ຄໂຕ ປເນຕ຺ຖ ວຸຏ຺ຐານໍ ອນຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຕໍຕໍມຄ຺ຄວຊ຺ຌສໍໂຍຊນານຸສເຍເຫວ ວຸຏ຺ຐານໍ ອຸທ຺ຘຏໍ.

ອຓຸສຫຄຕາຕິ ອຓຸຠາວໍ ຄຕາ ປຕ຺ຕາ, ຕນຸຠູຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໘໒໘. ເອວໍ ວຸຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ພລສມາໂຍຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂລກິຍານຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມຖພລໍ ອຘິກໍ ໂຫຕິ ສມາຘິຠາວນາຠາວໂຕ. ວິປສ຺ສນາພລໍ ອຘິກໍ ໂຫຕິ ຎາຓຸຕ຺ຕຣຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສນາຠາວນາຍ. ສມານຠາເວນ ຍຸເຄ ນທ຺ຘາ ພທ຺ຘາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຍຸຄນທ຺ຘາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອນຕິວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນາ’’ຕິ, ກິຈ຺ຈໂຕ ອນູນາຘິກຠາເວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕ ເອວ ສມາໂຍໂຄຕິ ສມປຣິຈ຺ເຉທໂຍໂຄຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສມາຘິປຏິປກ຺ຂທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕກິເລເສຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປຘາເນຫິ ກິເລເສຫີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອວິກ຺ເຂໂປ ສມາຘີຕິ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທເນນ ວິກ຺ເຂປສ຺ສ ອຸຊຸປຏິປກ຺ຂຠູໂຕ ສມາຘິ. ນິໂຣຘໂຄຈໂຣຕິ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມໂຓ. ວຸຏ຺ຐານຏ຺ເຐນາຕິ ວຸຏ຺ຐານກຠາເວນ ນິມິຕ຺ຕໂຕ, ປວຕ຺ຕໂຕ ຈ ວຸຏ຺ຐຫມານວເສນ. ເອກຣສາຕິ ສມານກິຈ຺ຈາ.

ປຫາຕພ຺ພຘມ຺ມປຫານກຖາວຓ຺ຓນາ

໘໒໙. ເຍ ຘມ຺ມາຕິ ເຍ ສໍກິເລສຘມ຺ມາ. ສໍໂຍຊນາທີສຸ ສໍໂຍຊນຏ຺ເຐນ ພນ຺ຘນຏ຺ເຐນ ສໍໂຍຊນານິ, ວິພາຘນຏ຺ເຐນ, ອຸປຕາປນຏ຺ເຐນ ວາ ກິເລສາ, ມິຈ຺ຉາສຠາວາຕິ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕາ, ໂລເກ ຘມ຺ມາ ໂລກປຣິຍາປນ຺ນາ ຘມ຺ມາຕິ ໂລກຘມ຺ມາ, ມຈ຺ເຉຣສ຺ສ ຠາໂວ, ກມ຺ມໍ ວາຕິ ມຈ຺ຉຣິຍໍ, ວິປຣີຕຏ຺ເຐນ ວິປລ຺ລາສາ, ຄນ຺ຖນຏ຺ເຐນ ຄນ຺ຖາ, ອຍຸຕ຺ຕາ ຄຕີຕິ ອຄຕິ, ອາສວນ຺ຕີຕິ ອາສວາ, ໂອຫນນ຺ຕີຕິ ໂອຆາ, ໂຍຊນຏ຺ເຐນ ໂຍຄາ, ນີວຣນ຺ຕີຕິ ນີວຣຓານິ, ຘມ຺ມສຠາວໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ປຣໂຕ ອາມສນ຺ຕີຕິ ປຣາມາສາ, ຠຸສໍ ອາທິຍນ຺ຕີຕິ ອຸປາທານານິ, ອປ຺ປຫີນຠາເວນ ສນ຺ຕາເນ ອນຸ ອນຸ ເສນ຺ຕີຕິ ອນຸສຍາ, ມລີນຠາວກຣຓຏ຺ເຐນ ມລາ, ອກຸສລກມ຺ມານິ ຈ ຕານິ ສຸຄຕິທຸຄ຺ຄຕີນໍ, ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕນກສຸຂທຸກ຺ຂານຎ຺ຈ ປຖາ ຈາຕິ ອກຸສລກມ຺ມປຖາ, ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ, ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກຣາສິ, ອກຸສໂລ ຈ ໂສ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ຈາຕິ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທຕິ ອກຸສລສທ຺ທໍ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ.

ຂນ຺ເຘຫິ ຂນ຺ຘານນ຺ຕິ ອິຘໂລກກ຺ຂນ຺ເຘຫິ ປຣໂລກກ຺ຂນ຺ຘານໍ. ຍາວຎ຺ຫິ ເຕຕິ ເຕ ຣູປຣາຄາທໂຍ ຍາວ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ນ ສມຸຈ຺ຉິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕາວ ເອເຕສໍ ຂນ຺ຘຜລທຸກ຺ຂານໍ ອນຸປຣໂມ ອວິຈ຺ເຉໂທຕິ. ເອເຕນ ເຕສໍ ສໍໂຍຊນຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕິ. ອຸທ຺ຘນ຺ຕິ ຣູປາຣູປຠເວສຸ, ຕຕິຍມຄ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວາ ອຸທ຺ຘໍ. ອຸທ຺ຘໍ ຠຊນ຺ຕີຕິ ອຸທ຺ຘໍຠາຄາ, ຣູປາຣູປຠວາ, ເຕສໍ ອວິຈ຺ເຉທເຫຕຸຕາຍ ຫິຕານິ ອຸທ຺ຘໍຠາຄິຍານິ.

ກິລິສ຺ສນ຺ຕິ, ກິເລເສນ຺ຕິ ຈາຕິ ທຸວິຘມ຺ປິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສຍໍ ສໍກິລິຏ຺ຐຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ມິຈ຺ຉາວິມຸຕ຺ຕິ ‘‘ໂລກຖູປິກາທີສຸ ໂມກ຺ໂຂ’’ຕິ ປວຕ຺ຕມິຈ຺ຉາວິໂມກ຺ໂຂ. ອຠິນິວິສນາທິວເສນ ມິຈ຺ຉາ ວິປຣີຕໍ ນ ສມ຺ມາ ປວຕ຺ຕນໂຕ ມິຈ຺ຉາຎາຓໍ ໂມໂຫວ.

ໂລກປ຺ປວຕ຺ຕິຍາຕິ ຂນ຺ຘປ຺ປວຕ຺ຕິຍໍ ສຕິ. ອນຸປຣມຘມ຺ມກຕ຺ຕາຕິ ປຸຎ຺ຎປາປວເສນ ອປຣາປຣໍ ອວິຈ຺ຉິຊ຺ຊນໂຕ. ‘‘ລາຠເຫຕຸໂກ ລາໂຠ’’ຕິອາທິນາ ກາຣໂຓປຈາເຣນ.

ອາວາເສ ມຈ຺ຉຣິຍໍ, ອາວາສເຫຕຸກໍ ວາ ມຈ຺ຉຣິຍໍ ອາວາສມຈ຺ຉຣິຍໍ.

ຕໂຍຕິ ວຕ຺ຖຸໍ ອຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປນ ວຸຈ຺ຈມາເນ ທ຺ວາທສ ໂຫນ຺ຕິ.

ຄນ຺ຖກຣຓໍ ກາຣຓຠາເວນ ປຏິພທ຺ຘຕາກຣຓໍ ຄນ຺ຖນນ຺ຕິ ຕໍ ຣູປກາເຍປິ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນາມກາຍສ຺ສ ເຈວ ຣູປກາຍສ຺ສ ຈາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ພ຺ຍາປາທສ຺ສາປິ ອຠິສຊ຺ຊນຸປນຍ຺ຫວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ຄນ຺ຖນຏ຺ໂຐ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຍໂຕ ຕສ຺ສ ປຏິຆສໍໂຍຊນຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ.

ຉນ຺ທໂທສໂມຫຠເຍຫີຕິ ຉນ຺ທໂທສໂມຫຠຍເຫຕຸ. ຕຎ຺ຫີຕິ ອກຕ຺ຕພ຺ພກຣຓໍ, ກຕ຺ຕພ຺ພາກຣຓຎ຺ຈ.

ສວນາຕິ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ສວນໂຕຕິ ກິເລສາສຸຈິຠາເວນ ວິສ຺ສນ຺ທນໂຕ. ປຸນ ສວນໂຕຕິ ປສວນໂຕ.

ອາກຑ຺ຒນຏ຺ເຐນ, ທຸຣຸຕ຺ຕຣຓຏ຺ເຐນ ຈາຕິ ເອເຕນ ໂອຆາ ວິຍ ໂອຆາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອາຣມ຺ມເຓນ, ທຸກ຺ເຂນ ຈ ວິໂຍຄສ຺ສ ອປ຺ປທານສງ຺ຂາເຕນ ໂຍຊນຏ຺ເຐນ ໂຍຄາຕິ ທສ຺ເສຕິ, ສໍກິເລສກຣຓຏ຺ເຐນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕສຎ຺ເຎວາຕິ ກາມຣາຄາທີນໍເຍວ. ເຕ ຫິ ໂສຕວເສນ ວຕ຺ຕມານາ ໂສໂຕ ວິຍ ໂສຕປຕິເຕ ສຕ຺ເຕ ອປາຍສມຸທ຺ທໍ ປາເປນ຺ຕິ, ສໍສາຣສມຸທ຺ທໂຕ ຈ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ເທນ຺ຕິ, ຍຖາຄຫິຕຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ເທນ຺ຕິ, ຍາທິສຎ຺ຈ ປາປໍ ກຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂປ຺ປຕ຺ເຕ ປຸນປິ ຕາທິເສນ ໂຍເຊນ຺ຕິ.

ຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ກຸສລຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ວິເສສໂຕ ຌານຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ອາທິໂຕ ວຣຓໍ ອາວຣຓໍ. ກິເລສວາສນໍ ເນຕ຺ວາ ວຣຓໍ ນີວຣຓໍ. ກຸຏ຺ຏກວາຏາທີຫິ ວິຍ ປິທຫນໍ ປຏິຈ຺ຉາທນໍ, ຕໍ ປນ ກຸສລາທີນິ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ, ປຣິຎ຺ຎາຕຸໍ, ຎາຕຸຎ຺ຈ ອປ຺ປທານວເສນ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ສຠາວນ຺ຕິ ກາຍາທິກສ຺ສ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອສຸຠາທິສຠາວໍ. ອຠູຕໍ ສຠາວນ຺ຕິ ສຸຠາທິສຠາວໍ.

ຖາມຄຕຏ຺ເຐນາຕິ ຖາມຄຕຠາເວນ. ຖາມຄຕນ຺ຕິ ຈ ອນຎ຺ຎສາຘາຣໂຓ ກາມຣາຄາທີນໍ ສຠາໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຍນ ເຕ ເອວ ຠຄວຕາ ‘‘ອນຸສຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອນຸສຍນຎ຺ຈ ມຄ຺ເຄນ ອປ຺ປຫີນຠາເວນ ປຈ຺ຈຍສມວາເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ກາມຣາຄາທີນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠາເວນ ອນຸເສນ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ.

ທຸມ຺ໂມຈນີຍຠາເວນ ປວຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ເຕລຎ຺ຊນກລລໍ ວິຍາ’’ຕິ.

໘໓໐. ເສສາຕິ ອນປາຍຄມນີຍາ. ສຸຂຸມາ ກາມຣາຄປຏິຆາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຈຕຸຕ຺ຖຎາຓວຊ຺ຌາ ເອວາຕິ ອວຘາຣເຓນ ປຐມຎາຓາທິວຊ຺ຌຕາ ນິວຕ຺ຕີຍຕິ. ຕຍິທໍ ນິຍມທສ຺ສນໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ເນຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຣໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ນິຍມໍ ນ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເອເຕນ ນິຍເມ ອກເຕ ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ຄວຊ຺ຌຕາປິ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ເອວ ໂຫຕີຕິ.

ໂລຠ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖຎາຓວຊ຺ຌານີຕິອາທີສຸ ປຐມຎາຓາທີຫິ ຫຕາປາຍຄມນີຍາທິຠາວານີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອາທິສທ຺ເທນ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມຕາ ຄຫິຕາ.

ຍເສຕິ ປຣິວາເຣ.

ອຄຕີສຸ ຉນ຺ທາທໂຍ ກິຎ຺ຈາປິ ອຸປຣິມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ, ຕຖາປິ ຕໍມູລກສ຺ສ ອກຕ຺ຕພ຺ພກຣຓສ຺ສ, ກຕ຺ຕພ຺ພາກຣຓສ຺ສ ຈ ອປາຍຄມນີຍຕາຍ ປຐມມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ.

ກຕາກຕາກຸສລາກຸສລວິສຍໍ ຍໍ ວິປ຺ປຏິສາຣຠູຕໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ, ຕໍ ອິຘ ຕຕິຍຎາຓວຊ຺ຌໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນ ‘‘ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈປກຕຕາຍ ອາປຕ຺ຕິມາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໔໓໘; ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວິຈິກິຈ຺ຉາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ ປຫີຍນ຺ຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໗໖) ອຏ຺ຐສາລິນິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວຈນານໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຎ຺ເຎສຸປິ ເອທິເສສຸ ຐາເນສຸ ອຘິປ຺ປາໂຍ ມຄ຺ຄິຕພ຺ໂພ, ນ ວິໂຣຘໂຕ ປຈ຺ເຈຕພ຺ໂພ. ໂອຬາຣິການວເສສປ຺ປຫານໍ ວາ ສນ຺ຘາຍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສ຺ສ ປຐມຕຕິຍຎາຓວຊ຺ຌຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ຠຄວຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ອນຸວສິຕ຺ວາ ອນຸວສິຕ຺ວາ ອາວສຖປິຓ຺ຑໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ໂຕ ນ ປຏິຄ຺ຄເຫສີ’’ຕິ (ປາຈິ. ໒໐໔) ປນ ອາຄຕໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ, ນ ນີວຣຓໍ ອຣຫໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ, ນີວຣຓປຏິຣູປກໍ ປນ ‘‘ກປ຺ປຕິ ນ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ວີມໍສນຠູຕໍ ວິນຍກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ນາມ, ຕໍ ຕຖາປວຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທວ.

ກາມຣາຄປຏິຆານຸສຍາ ອຓຸສຫຄຕາ ຕຕິຍຎາຓວຊ຺ຌາ. ໂອຬາຣິການໍ ປນ ທຸຕິຍຎາຓວຊ຺ຌຕາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍາວ.

ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ມກ຺ຂປຬາສມາຍາສາເຐຍ຺ຍປມາທຖມ຺ຠສາຣມ຺ຠາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ກໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໘໓໑. ອຜໂລ ວາຍາໂມຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕີຕານໍ ຕາວ ປຊຫເນ ອຜໂລ ໂຫຕຸ ວາຍາໂມ ນິຣຸທ຺ຘຕ຺ຕາ, ອນາຄຕານໍ ປນ ກຖນ຺ຕິ ເຕສມ຺ປິ ວກ຺ຂມານໍ ອວິປຣີຕມຕ຺ຖໍ ອຊານນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິຕາມຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຈເທຕິ, ຕຖາປິ ‘‘ອຜໂລ’’ຕິ ປຸພ຺ເພ ປຫາຕພ຺ພານໍ ນຕ຺ຖິຕາຍ ໂຈທນາ ກຕາ, ອິທານິ ປຫານສ຺ສ. ຍທິ ຫິ ປຫານໍ ອຕ຺ຖິ, ກຖໍ ປຫາຕພ຺ພາ ສນ຺ຕິ? ອຖ ປຫາຕພ຺ພາ ສນ຺ຕິ, ກຖໍ ປຫານໍ ໂຫຕິ? ປຫາຕພ຺ພາ ຈ ສນ຺ຕິ, ປຫານຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ ວິປ຺ປຏິສິທ຺ຘເມຕໍ. ກສ຺ມາ? ປຫາຕພ຺ເພສຸ ສນ຺ເຕສຸ ປຫານສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ ຕທຸປໂຄ ວາຍາໂມ ອຜໂລ ອາໂລກຕມານໍ ສຫາວຏ຺ຐາເນ ສຕິ ອາໂລກສ຺ສ ອຜລຕາ ວິຍ. ອຖາປິ ກຖຎ຺ຈິ ປຫານໍ ສິຍາ? ສໍກິເລສິກາ ຈ ມຄ຺ຄຠາວນາ ອາປຊ຺ຊຕິ ປຫາຕພ຺ພປຫາຍການໍ ສຫາວຏ຺ຐານໂຕ. ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ ວາ ກິເລສານໍ ຈິຕ຺ຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕສງ຺ຂາຣວາທີນໍ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕສງ຺ຂາຣານໍ ວິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕໍ ປນ ເນສໍ ວາທີນໍ ຍຖາ ມຕິມຕ຺ຕໍ, ເອວມິຘາປີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນ ຈ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນກິເລໂສ ຈິຕ຺ຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ນາມ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ອຣູປຘມ຺ມາ ຫິ ເອກວຕ຺ຖຸກາທິຠາເວນ ວຕ຺ຕມານາ ຂຓຕ຺ຕຍປຣິຍາປນ຺ນາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ, ເຕ ກຖໍ ຈິຕ຺ເຕນ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ນາມ ສິຍຸໍ, ຕສ຺ມາ ນຕ຺ເຖວ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ ກິເລສານໍ. ອາເວຓິກາຕິ ອສາຘາຣຓາ, ສຍເມວ ອຸປ຺ປາທິຕາ ປາຬິ ອນາຣຸຬ຺ຫາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປາຬິຍໍເຍວ ຫິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ. ຫຎ຺ຈີຕິ ຍທິ.

ວິນິພທ຺ໂຘຕິ ມາເນນ ປຕ຺ຖທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ. ປຣາມຏ຺ໂຐຕິ ມິຈ຺ຉາຠິນິວິຏ຺ໂຐ. ຖາມຄໂຕຕິ ຖາມຄຕກິເລໂສ ຖິຣຠາວຄຕານຸສໂຍ. ເຕນ ຫິ ນຕ຺ຖິ ມຄ຺ຄຠາວນາຕິ ຍສ຺ມາ ຕີສຸປິ ກາເລສຸ ກິເລສານໍ ປຫານໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ຕິກາລິກາ ຈ ກິເລສາ, ຕສ຺ມາ ນຕ຺ຖິ ມຄ຺ຄຠາວນາ, ຕາຍ ສາເຘຕພ຺ພໍ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ນ ຫິ ນຕ຺ຖິ ມຄ຺ຄຠາວນາ’’ຕິອາທິນາ ຈຕຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິກ຺ເຂປສ຺ສ ປຏິກ຺ເຂໂປ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປາຬິຍໍເຍວ ຫີ’’ຕິອາທິໍ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ.

ເອວເມວາຕິ ຍຖາ ອຊາຕຜເລ ຕຣຸຓຣຸກ຺ເຂ ມູເລ ຉິນ຺ເນ ອສຕິ ເຉທເນ ອາຍຕິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫານິ ເຉທນປຈ຺ຈຍາ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊມານານິ ວິນຏ຺ຐານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວເມວ ມຄ຺ຄຠາວນາຍ ອສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫາ ກິເລສາ ມຄ຺ຄຠາວນາຍ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ‘‘ປຫີນາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຸປ຺ປາໂທຕິ ອຸປ຺ປາທສີເສນ ອຸປ຺ປາທວນ຺ໂຕ ຂນ຺ຘາ ວຸຕ຺ຕາ. ອນຸປ຺ປາເທຕິ ນິພ຺ພາເນ. ອຊາຕາເຍວ ນ ຊາຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ປຫີນາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ‘‘ນຕ຺ຖິ ກິເລສປ຺ປຫານ’’ນ຺ຕິ ປຣວາທິນາ ກໂຕ ປຏິກ຺ເຂໂປ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ເຕ ປນ ເນວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິຄຕາ, ນາປິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ‘‘ອຕີເຕ ກິເລເສ ປຊຫຕີ’’ຕິອາທິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຫຕຸນິໂຣຘາຕິ ທຸກ຺ຂເຫຕູນໍ ກິເລສານໍ ນິໂຣຘາ. ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘຕິ ອາຍຕິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກທຸກ຺ຂສ຺ສ ນິໂຣໂຘ. ອຸປ຺ປາທປວຕ຺ຕນິມິຕ຺ຕາຍູຫນາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠວວເສນ ຄຫິຕາ.

໘໓໒. ເອເຕນາຕິ ‘‘ອຊາຕາເຍວ ນ ຊາຍນ຺ຕີ’’ຕິອາທິວຈເນນ. ວິປສ຺ສນາຍ ອາຣມ຺ມຓຠູຕໍ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກສງ຺ຂາຕໍ ຠູມິປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ ລທ຺ຘວນ຺ໂຕ ຠູມິລທ຺ຘາ ຍຖາ ‘‘ອຄ຺ຄິອາຫິໂຕ’’ຕິ, ລທ຺ຘຠູມິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຕ຺ຕມານາທິອຸປ຺ປນ຺ນວິຘຸຣຕາຍ ຠູມິລທ຺ຘຸປ຺ປນ຺ນາ ເອວ ນາມ ເຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໘໓໓. ອນຸຠວິຕ຺ວາ, ຠວິຕ຺ວາ ຈ ອປຄຕໍ ຠູຕາປຄຕໍ. ອນຸຠູຕຠູຕາ ຫິ ຠູຕຕາສາມຎ຺ເຎນ ຠູຕສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ຕາ. ສາມຎ຺ຎເມວ ຫິ ອຸປສຄ຺ເຄນ ວິເສສີຍຕີຕິ. ອນຸຠູຕສທ຺ໂທ ຈ ກມ຺ມວຈນິຈ຺ຉາຍ ອຠາວໂຕ ອນຸຠາວກວາຈໂກ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ວິກປ຺ປຄາຫວເສນ ຣາຄາທີຫິ, ຕພ຺ພິປກ຺ເຂຫິ ຈ ອກຸສລໍ, ກຸສລຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓຣສໍ ອນຸຠວຕິ, ນ ວິປາໂກ ກມ຺ມເວຄກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ນາປິ ກິຣິຍາ ອເຫຕຸການໍ ອຕິທຸພ຺ພລຕາຍ, ສເຫຕຸການຎ຺ຈ ຂີຓກິເລສສ຺ສ ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາວໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ອຕິສນ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸຣິມນເຍ ກຸສລາກຸສລເມວ ວຕ຺ຕຸໍ ອຘິປ຺ປາຍວເສນ ‘‘ຠູຕາປຄຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ຐິຕິຍາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໖໕໑-໖໖໒; ວິຠ. ໓໙໐-໓໙໑) ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍສທິສານໍ ປຫານໍ, ວຸທ຺ຘິ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ປຈ຺ຉິມນເຍ ຈ-ສທ຺ເທນ ກຸສລາກຸສລຎ຺ຈ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ສງ຺ຂຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຸຕ຺ວາປຄຕຠາວາຠິຘານາຘິປ຺ປາເຍນ. ວິປຈ຺ຈິຕຸໍ ໂອກາສກຣຓວເສນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຕໍ ອຕີຕໍ ກມ຺ມຎ຺ຈ ຕໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ ວິປາໂກ ຈ ອນາຄໂຕ ໂອກາສກຕຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ໂອກາໂສ ກໂຕ ເອເຕນ, ໂອກາໂສ ກໂຕ ເອຕສ຺ສາຕິ ຈ ອຕ຺ຖທ຺ວຍວເສນ, ຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນສທ຺ເທນ ວິນາປິ ວິຎ຺ຎາຍມານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຎ຺ເຈຕນິການໍ ກມ຺ມານ’’ນ຺ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໑໐.໒໑໗, ໒໑໙) ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕາສຸ ຕາສຸ ຠູມີສູຕິ ມນຸສ຺ສເທວາທິອຕ຺ຕຠາວສງ຺ຂາເຕສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ. ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕໍ ອນາປາທິຕຕາຍ ອສມູຫຕໍ. ອສມູຫຕຕ຺ຕາເຍວ ຫິສ຺ສ ນຕ຺ຖີຕິ ນວຕ຺ຕພ຺ພຕາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນໂວຫາໂຣ.

໘໓໔. ‘‘ກາ ຠູມິ, ໂກ ວາ ຠູມິລທ຺ໂຘ’’ຕິ ອາສງ຺ກໍ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ‘‘ວິປສ຺ສນາຍ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາ’’ຕິ ເອເຕນ ຂນ຺ຘານໍ ອປຣິຎ຺ຎາຕຕໍ ທສ຺ເສຕິ, ນ ອາຣມ຺ມຓຠາວມຕ຺ຕໍ ເຕຠູມກຄ຺ຄຫເຓເນວ ຕສ຺ສ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ອປຣິຎ຺ຎາຕາ ຫິ ຂນ຺ຘາ ກິເລສານໍ ຠູມີຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ຂນ຺ເຘສຸ ວຕ຺ຖຸຠູເຕສຸ. ອາຣມ຺ມຓວເສນາຕິ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ. ອຕີຕານາຄເຕ, ປເຄວ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕນ຺ຕິ ຕໍ ອຎ຺ຎສນ຺ຕານຄຕໍ ກິເລສຊາຕໍ. ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ອາຣມ຺ມຓກຣຓມຕ຺ເຕນ ຠູມິລທ຺ຘໍ ນາມ ຍທິ ສິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕສ຺ສາຕິ ກິເລສຊາຕສ຺ສ. ອປ຺ປເຫຍ຺ຍໂຕ ປຣສນ຺ຕຕິປຕິຕຕ຺ຕາ ນ ໂກຈິ ຠວມູລໍ ປຊເຫຍ຺ຍ. ຠູມິລທ຺ຘຎ຺ຫິ ອນຸສຍິຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວຕ຺ຖຸວເສນາຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານວເສນ. ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຠເວ, ສນ຺ຕາເນ ວາ. ປຣິຎ຺ຎາຕານໍ ອຠູມິຠາວໂຕ ‘‘ອປຣິຎ຺ຎາຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປ຺ປາທໂຕ ປຠຸຕີຕິ ເຕສໍ ຂນ຺ຘານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ກິເລສານໍ ອປ຺ປຫີນຠາວໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກາຣຓສ຺ສ ອຠາວໂຕ ເຕສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ກິເລສຊາຕໍ ອນຸເສຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ອນຸສຍິຕໍ ກິເລສຊາຕໍ, ເຕເນວ ອນຸສຍນສງ຺ຂາເຕນ ອປ຺ປຫີນຏ຺ເຐນ ຠູມິລທ຺ຘນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໘໓໕. ຕຕ຺ຖ ຈ ຠູມິຠູເຕສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ນ ສພ຺ເພ ສພ຺ເພສໍ ວຕ຺ຖູ ໂຫນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ວິເສໂສ ອຕ຺ຖີຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ສ ເຍສູ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສາຕິ ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ເຍສູຕິ ສຕິປິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຠາວສາມຎ຺ເຎ ເຍສຸ ອຕີຕາທິກາມາວຈຣາທິເຠທຠິນ຺ເນສຸ ຂນ຺ເຘສຸ. ເຕ ເອວ ຍຖານຸສຍິຕາ ຂນ຺ຘາ. ກິໍ ປເນເຕ ກິເລສາ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣນ຺ຕາ ວິຍ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ອນຸເສນ຺ຕີຕິ? ຍໂຕ ເຕ ເອວ ຂນ຺ຘາ ເຕສໍ ກິເລສານໍ ວຕ຺ຖູຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ເຫວ ໂຂ ອນຸສຍານໍ ວຕ຺ຖຸໍ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ປວຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ. ອຕີຕາທິກາມາວຈຣາທິວເສນ ປນ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ໂຍ ກິເລສານໍ ອປ຺ປຫີນຏ຺ໂຐ, ໂສ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ປວຕ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອຕີຕກ຺ຂນ຺ເຘສູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ວຕ຺ຖຸວເສນ ຠູມິລທ຺ຘໍ ໂຫຕີຕິ ວຕ຺ຖຸເຠເທນ ສິຍາ ຕສ຺ສ ເຠໂທຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຖາວວຕ຺ຖິຕຠາວໂຕ ເອວ ຫິ ‘‘ອຎ຺ຎຕໂຣ ໂລລຊາຕິໂກ ຕໍ ຣສປຖວິໍ ອງ຺ຄຸລິຍາ ສາຍີ’’ຕິອາທິວຈນໍ (ທີ. ນິ. ໓.໑໒໐) ກາມາວຈຣກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອນຸສຍິຕານໍ ຣສຕຓ຺ຫາທີນໍ ຣູປາຣູປາວຈຣກ຺ຂນ຺ເຘ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸນ ກາມາວຈຣກ຺ຂນ຺ຘວຕ຺ຖຸກຕໍ ວິຠາເວຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຖາ ກາມາວຈຣກ຺ຂນ຺ເຘສູ’’ຕິອາທິ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ ຣູປາຣູປາວຈຣກ຺ຂນ຺ເຘ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິ, ເອວໍ ກາມາວຈຣກ຺ຂນ຺ເຘ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເອສ ນໂຍ ຣູປາຣູປາວຈເຣສູ’’ຕິ.

ປຣິຍຸຏ຺ຐານາຠິຠວນວເສນ ຈ ກິເລສານໍ ອນຸສຍນຏ຺ໂຐ ອນຸມີຍຕິ ຕທຠາເວ ອຠາວໂຕ. ຍສ຺ສ ເຍ ອນຸສຍາ ປຫີນາ, ເຕສໍ ວຕ຺ຖຸ ເຕນ ສມຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ປຣິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາຕິ ກຸໂຕ ເນສໍ ຠູມິສມຎ຺ຎາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂສຕາປນ຺ນາທີສຸ ປນາ’’ຕິອາທິ. ອິຘ ວຏ຺ຏມູລກິເລສາຕິ ອນຸສຍາ ອຘິປ຺ເປຕາ, ນ ອວິຊ຺ຊາ, ຠວຕຓ຺ຫາ ຈ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ເຈຕນາເຈຕສິກເຠທໍ, ກາຍິກາທິເຠທໍ ວາ. ອິຕີຕິ ເອວໍ, ອປ຺ປຫີນານຸສຍຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອສ຺ສາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ. ເຕ ປເນເຕ ອນຸສຍາ ອຕີຕາທິກາມາວຈຣາທິວເສນ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອນຸສຍນ຺ຕາປິ ເຕ ເຕ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘ ອວິຠາເຄເນວ ວຕ຺ຖຸໍ ກຕ຺ວາ ອນຸເສນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕສ຺ເສຕໍ ວຏ຺ຏມູລ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ.

໘໓໖. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ອນ຺ວຍພ຺ຍຕິເຣກວເສນ ອຸປມາຍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ປຖວີຣສາທິ ວິຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣຸກ຺ຂຄຈ຺ຉລຕາທີນໍ ປຈ຺ຈຍຠູໂຕ ສສມ຺ຠາຣປຖວິຍາ ຣໂສ ປຖວີຣໂສ. ອາໂປຣເສປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສາຂາ ນາມ ຂຸທ຺ທກສາຂາ. ປສາໂຂ ວິຏໂປ. ຣຸກ຺ຂປເວຓິນ຺ຕິ ຣຸກ຺ຂປຣາປຣໍ. ສນ຺ຕານຍມາເນຕິ ອປຣາປຣໍ ອນຸປ຺ປພນ຺ຘນ຺ເຕ.

ມຓ຺ຑູກກຓ຺ຏໂກຕິ ເອໂກ ມຈ຺ຉກຓ຺ຏໂກຕິ ວທນ຺ຕິ. ອນຸປາທາໂນຕິ ປຫີນຈຕຸຣຸປາທາໂນ, ຣູປາທີສຸ ວາ ກິຎ຺ຈິປິ ອຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ.

໘໓໗. ອິຘ ສມຸທາຈາໂຣ ນາມ ລທ຺ຘຕ຺ຕລາຠຕາຕິ ຂຓຕ຺ຕຍສມງ຺ຄິສມຸທາຈາຣຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວຕ຺ຕມານຸປ຺ປນ຺ນເມວ ສມຸທາຈາຣຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ປຸພ຺ພຠາເຄ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊມານມ຺ປີຕິ ຕສ຺ມິໍ ອາປາຖຄເຕ ອາຣມ຺ມເຓ ອາທິໂຕ ປວຕ຺ຕຊວນວາເຣສຸ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊມານມ຺ປິ. ອຘິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາຕິ ອໂຍນິໂສມນສິກາເຣນ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ຄຫິຕຕ຺ຕາ, ທຬ຺ຫໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປຣຠາເຄຕິ ອປຣສ຺ມິໍ ກາລຠາເຄ, ກາລນ຺ຕເຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກນ຺ເຕນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕຕິ ປຈ຺ຈຍສມວາເຍ ສຕິ ຕຖາ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນິຍເມນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ກລ຺ຍາຓິຄາເມຕິ ເອວໍນາມເກ ຄາເມ. ໂຣຫເຓ ກິຣ ອຠິຣູປານໍ ອິຕ຺ຖີນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຕາຍ ໂສ ຄາໂມ ຕຖາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕຕິມນາຣຸຬ຺ຫນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຕໍ ປຏິເສເຘຕິ. ‘‘ອຸປ຺ປຕ຺ຕິນິວາຣກສ຺ສ ເຫຕຸໂນ ອຠາວາ’’ຕິ ເອເຕນ ປຈ຺ຈເຍ ສຕິ ປຈ຺ຈຍສມວາເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫຕາຍ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຕາປຣິຍາໂຍຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນນຸ ຈ ອສມູຫຕຸປ຺ປນ຺ນມ຺ປິ ປຈ຺ຈເຍ ສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫເມວ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ປຫານວິເສສຠາວກໂຕ ປນ ເນສໍ ເຠໂທ. ຍຖາ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິຕາສມູຫຕຠູມິລທ຺ຘຸປ຺ປນ຺ນໍ ສຕິ ປຈ຺ຈຍສມວາເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫໍ, ເອວໍ ອາຣມ຺ມຓາຘິຄ຺ຄຫິຕຸປ຺ປນ຺ນມ຺ປີຕິ ຕິວິຘສ຺ສາປິ ຠູມິລທ຺ເຘນ ເອກສງ຺ຄຫຕາ ວຸຕ຺ຕາ.

໘໓໘. ອກຸສລມ຺ປິ ຠູຕາປຄຕຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຕີຕຕ຺ຕາ ນ ປຫາຕພ຺ພໍ, ຕຖາ ເອກຈ຺ຈໍ ໂອກາສກຕຸປ຺ປນ຺ນໍ ອິຕຣໍ ອປ຺ປຫາຕພ຺ພໂຕ, ເສສທ຺ວຍໍ ຂຓຕ຺ຕຍສມງ຺ຄິຠາວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອມຄ຺ຄວຊ຺ຌຕ຺ຕາ’’ຕິ. ເກນຈີຕິ ຈຕູສຸ ມຄ຺ຄຎາເຓສຸ ເກນຈິ. ຕສ຺ສາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈຕຸພ຺ພິຘສ຺ສປິ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ. ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາວໍ ວິນາສຍມານນ຺ຕິ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕາປາທເນນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫຕໍ ວິນາເສນ຺ຕໍ. ປຐມໍ ໂລກິຍຎາເຓນ ຍຖາພລໍ ປຫີນເມວ ໂລກຸຕ຺ຕຣຎາຓໍ ປຊຫຕີຕິ ໂລກິຍຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ.

ປຣິຎ຺ຎາທິກິຈ຺ຈກຖາວຓ຺ຓນາ

໘໓໙. ສຈ຺ຈາຠິສມຍກາລສ຺ມິນ຺ຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ ປຏິວິຊ຺ຌນກ຺ຂເຓ. ວຸຕ຺ຕານີຕິ ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໙໙), ‘‘ໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸກ຺ຂໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໑໐໐) ຈ ວຸຕ຺ຕານິ. ຍຖາສຠາເວນາຕິ ອວິປຣີຕສຠາເວນ. ‘‘ຊານິຕພ຺ພານີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕສໍ ຊານນວິຘິໍ ອຸປມາວເສນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ຕາວ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕໍ ເຫຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ປທີໂປຕິອາທິ ເອກສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ເອກກ຺ຂເຓ ຈຕ຺ຕາຣິ ກິຈ຺ຈານິ ກຖໍ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ. ນ ຫິ ຕາທິສໍ ກິຎ຺ຈິ ໂລເກ ທິຏ຺ຐໍ ອຕ຺ຖິ, ນ ຈ ວຈນໍ ລພ຺ຠຕີຕິ ອນ຺ໂຕລີນໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຣິຎ຺ຎາຠິສມເຍນາ’’ຕິ. ອນວເສສໂຕ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ຊານນສງ຺ຂາເຕນ ປຏິວິຊ຺ຌເນນ ອຠິສເມຕິ ອສມ຺ໂມຫວເສນ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ. ປຫານາຠິສມເຍນາຕິ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານສງ຺ຂາເຕນ ປຏິວິຊ຺ຌເນນ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ອຠິສເມຕິ. ມຄ຺ຄໍ ຠາວນາຠິສມເຍນາຕິ ມຄ຺ຄຎາຓໍ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາທິເສສມຄ຺ຄໍ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍຕາວເສນ ຠາວນາຠິສມເຍນ. ອຠິສເມຕິ ປຸພ຺ພຠາຄຠາວນາສມ຺ຠູເຕນ ອຣິຍມຄ຺ຄຠາວນາສງ຺ຂາເຕນ ປຏິວິຊ຺ຌເນນ ອຠິສເມຕິ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ. ມຄ຺ຄຎາຓຎ຺ຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ໂມຫໍ ວິທ຺ຘໍເສນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕນິປິ ສມ຺ໂມຫໍ ວິທ຺ຘໍເສຕິເຍວ. ນິໂຣຘນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ. ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠິສມເຍນາຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂກຣຓສງ຺ຂາເຕນ ປຏິວິຊ຺ຌເນນ. ປາປຸຓາຕີຕິ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ. ສ຺ວາຍໍ ອຘິຄໂມ ທສ຺ສນປຏິເວໂຘຕິ ອາຫ ‘‘ປສ຺ສຕິ ປຏິວິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ.

‘‘ນິໂຣຘໍ…ເປ… ປຏິວິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ນິໂຣຘສຈ຺ຈເມກໍ ອາຣມ຺ມຓປຏິເວເຘນ ຈຕ຺ຕາຣິປິ ສຈ຺ຈານິ ອສມ຺ໂມຫປຏິເວເຘນ ມຄ຺ຄຎາຓໍ ປຏິວິຊ຺ຌຕີຕິ ເອວໍ ຍຸຕ຺ຕິວເສນ ວິຠາວິຕໍ ເອກປຏິເວຘໍ ອາຄເມນປິ ສາເຘຕຸໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສພ຺ພໍ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ‘‘ໂຍ ທຸກ຺ຂສມຸທຍໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ທຸກ຺ຂມ຺ປິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໑໐໐) ອາຄຕໍ ສມຸທຍໍ ສຈ຺ຈາທິມູລກໍ ໂຍຊນໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ນ ເຈຕໍ ກາລນ຺ຕຣທສ຺ສນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ໂຂ ເອກປຏິເວຘເມວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ມຄ຺ຄສມງ຺ຄິສ຺ສ ຎາຓໍ, ທຸກ຺ເຂເປຕໍ ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໗໙໔; ປຏິ. ມ. ໑.໑໐໙) ອປຣໍ ສຸຕ຺ຕປທໍ ອານີຕໍ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ໂຍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ທຸກ຺ຂໍ ປສ຺ສຕິ, ທຸກ຺ຂສມຸທຍມ຺ປິ ໂສ ປສ຺ສຕິ…ເປ… ປຏິປທມ຺ປິ ໂສ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໑໐໐) ເອກສຈ຺ຈທສ຺ສນສມງ຺ຄິໂນ ອຎ຺ຎສຈ຺ຈທສ຺ສນສມງ຺ຄິຠາວວິຈາຣຓາຍ ຕມຕ຺ຖໍ ສາເຘຕຸໍ ອາຍສ຺ມຕາ ຄວມ຺ປຕິຕ຺ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຈ຺ເຈກຎ຺ຈ ສຈ຺ຈຕ຺ຕຍທສ຺ສນໂຍຊນາ ກຕາ. ອຎ຺ຎຖາ ກມາຠິສມເຍ ປຸຣິມທິຏ຺ຐສ຺ສ ປຸນ ອທສ຺ສນໂຕ ສມຸທຍາທິໍ ປສ຺ສໂຕ ທຸກ຺ຂາທິທສ຺ສນໍ ປຸນ ອວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ວຸຈ຺ຈມາເນ ຈ ສພ຺ພທສ຺ສນໍ ທສ຺ສນນ຺ຕຣປຣມນ຺ຕິ ທສ຺ສນານຸປຣໂມ ເອວ ສິຍາຕິ.

ນິສ຺ສຍຠາວເຫຕຸຕາຍ ທຸກ຺ຂປຣິຎ຺ຎາຍ ວຏ຺ຏິຌາປນສທິສຕາ, ປຏິປກ຺ຂວິທ຺ຘໍສນຕາຍ ສມຸທຍປ຺ປຫານສ຺ສ ອນ຺ຘກາຣວິຘມນສທິສຕາ, ຎາຓາໂລກປຣິພ຺ຣູຫນຕາຍ ມຄ຺ຄຠາວນາຍ ອາໂລກວິທ຺ຘໍສນສທິສຕາ, ເຕນ ເຕນ ມຄ຺ເຄນ ຍຖາ ຍຖາ ນິໂຣຘສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາ, ຕຖາ ຕຖາ ກິເລສສ຺ເນຫປຣິຍາທານໍ ໂຫຕີຕິ ນິໂຣຘສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ສ຺ເນຫປຣິຍາທານສທິສຕາ ກາຣຓູປຈາເຣນ ວຸຕ຺ຕາ.

໘໔໐. ໂອຠາເສຕີຕິ ປກາເສຕິ. ກິເລສປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ສພ຺ພກິເລສທຣຖປຣິຬາຫວູປສມຠາວໂຕ ກິເລສານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຠູຕໍ.

໘໔໑. ອປ຺ເປຕີຕິ ປປ຺ໂປຕິ. ທຸກ຺ຂປຣິຎ຺ຎາຍ ສກ຺ກາຍຕີຣສມຕິກ຺ກມຠາວໂຕ ໂອຣິມຕີຣປ຺ປຫານສທິສຕາ, ມຄ຺ຄຠາວນາຍ ສຕ຺ຕຕ຺ຕິໍສໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາວຫນຕາຍ ຠຓ຺ຑວຫນສທິສຕາ.

໘໔໒. ປວຕ຺ຕໍ ຎາຓໍ ອສ຺ສາຕິ ປວຕ຺ຕຎາໂຓ, ມຄ຺ໂຄ. ອສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ.

ຕຖຏ຺ເຐນາຕິ ຕຖສຠາເວນ, ປີຬນາທິອວິປຣີຕສຠາເວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກປຏິເວຘານີຕິ ເອກຊ຺ຌໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ພາກາຣານິ.

ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປີຬນຏ຺ໂຐຕິອາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິວຓ຺ຓນາຍໍ (ວິສຸທ຺ຘິ. ມຫາຏີ. ໑.໑໔໔) ວຸຕ຺ຕເມວ. ເອກສງ຺ຄຫິຕານີຕິ ເອເກເນວ ສງ຺ຄຫິຕານິ. ເກນ? ຕຖຏ຺ເຐນ, ສຈ຺ຈຏ຺ເຐນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໍ ເອກສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິອາທິ ຎາຓສ຺ສ ເອກປຏິເວຘທສ຺ສນໍ. ມຄ຺ຄຎາຓຎ຺ຫິ ນິໂຣຘເມວ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣນ຺ຕມ຺ປິ ໂຍ ໂສ ທຸກ຺ຂາທີສຸ ຕຈ຺ຉາວິປລ຺ລາສຠູຕຠາວສງ຺ຂາໂຕ ສຈ຺ຈຏ຺ໂຐ, ຕປ຺ປຏິຈ຺ຉາທກສມ຺ໂມຫວິທ຺ຘໍສເນນ ຕໍ ຍາຖາວໂຕ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກໂຣນ຺ຕເມວ ປວຕ຺ຕຕິ. ຍໂຕ ອປຣຠາເຄ ປີຬນາທໂຍ ໂສຬສປິ ສຈ຺ຈຏ຺ຐາ ອຣິຍສ຺ສ ຫຕ຺ຖາມລກໍ ວິຍ ຍາຖາວໂຕ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ.

໘໔໓. ອຕ຺ຖາຕິ ຎາເຓນ ອຣຓີຍໂຕ ອຕ຺ຖາຕິ ລທ຺ຘສມຎ຺ຎາ ອາກາຣາ. ອຎ຺ຎສຈ຺ຈທສ຺ສນວເສນາຕິ ສມຸທຍາທິສຈ຺ຈນ຺ຕຣທສ຺ສນວເສນ. ອາວິຠາວໂຕຕິ ປກາສຠາວໂຕ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ເຍ ອາກາຣາ ທຸກ຺ຂາທີສຸ ສຠາວວເສນ, ສຈ຺ຈນ຺ຕຣທສ຺ສນວເສນ ຈ ອາວິຠວນ຺ຕິ, ເຕ ປີຬນາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣເຍວາຕິ ໂສຬເສວ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ອຎ຺ເຎຕິ. ອຍມຕ຺ໂຖ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕຕິ ກຖມິທໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ທຸກ຺ເຂ ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິ. ເຕເນຕໍ ທສ຺ເສຕິ – ຍສ຺ມາ ປາຬິຍໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນປິ ສຈ຺ຈຎາຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ ກິຈ຺ຈນິພ຺ພຕ຺ຕິວເສນປິ, ຕສ຺ມາ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ‘‘ສຠາວໂຕ, ສຈ຺ຈນ຺ຕຣທສ຺ສນໂຕ ຈ ສຈ຺ຈານໍ ອາກາຣາ ອາວິຠວນ຺ຕີ’’ຕິ.

ກິຈ຺ຈນິພ຺ພຕ຺ຕິວເສນ ທສ຺ສນໍ ອາວິຠາວໂຕ ທສ຺ສນສທິສນ຺ຕິ ຕໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ອິຕຣເມວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ທສ຺ສເນສຸ. ອາຍູຫິຕນ຺ຕິ ປິຓ຺ຑວເສນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໍ. ຍຎ຺ຫິ ກິຎ຺ຈິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ສມຸທິຕເມວ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີຕິ. ສງ຺ຂຕນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍນ຺ຕເຣຫິ ສເມຈ຺ຈ ສມ຺ຠູຍ ກຕໍ. ຣາສິກຕນ຺ຕິ ປຸຎ຺ຊກຕໍ. ອເນກເມວ ຫິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໍ ເອກຊ຺ຌໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕມານໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ຣາສິກຕໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ສມຸທເຍນ ອາຍູຫິຕຕ຺ຕາ. ອສ຺ສາຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈສ຺ສ. ຍສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕສ຺ສ ກິເລສສນ຺ຕາປຫໂຣ. ສຍມ຺ປິ ກິເລສປຣິຬາຫາຠາວໂຕ ສຸສີຕໂລ. ສນ຺ຕາປຏ຺ໂຐ ອາວິຠວຕິ ອຸຬາຣທສ຺ສເນນ ຕທຎ຺ຎສ຺ສ ອນຸຬາຣຠາໂວ ວິຍາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອາຍສ຺ມໂຕ’’ຕິອາທິ. ອວິປຣິຓາມຘມ຺ມສ຺ສ ນິຈ຺ຈສຠາວສ຺ສ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ອາວິຠວນາກາຣສ຺ສ ສຸຂສິທ຺ຘິໂຕ.

ນິທານຏ຺ໂຐ ອາວິຠວຕິ ອິທມສ຺ສ ນິທທາຕີຕິ. ສໍໂຍຄປລິໂພຘຏ຺ຐາ ປຏິປກ຺ຂວເສນ ອາວິຠວນາກາຣາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ວິສໍໂຍຄຠູຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ກິເລສທຸກ຺ເຂຫິ ສໍໂຍຊນຏ຺ໂຐ ສໍໂຍຄຏ຺ໂຐ. ສໍສາຣຈາຣເກ ປລິພຸທ຺ຘນຏ຺ໂຐ ປລິໂພຘຏ຺ໂຐ.

ກິເລສສງ຺ຄຓິກາທິວເສນ ອວິເວກຠູຕສ຺ສ. ວິເວກຏ຺ໂຐ ອຸປຘິວິເວກຕາ. ສພ຺ພສງ຺ຂາຣວິວິຕ຺ຕຕາ ອສງ຺ຂຕຠາໂວຕິ ເອວໍ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕສຠາໂວປິ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ສງ຺ຂໂຕ ເອວ, ອຍເມວ ຈ ເອໂກ ອສງ຺ຂໂຕຕິ ນິໂຣຘສ຺ສ ອສງ຺ຂຕຠາໂວ ສຸປາກໂຏ ໂຫຕິ. ທຸກ຺ຂໍ ວິສໍ ມຣຓຘມ຺ມໂຕ ຕສ຺ສ ອຄທຠູຕໍ ອມຕໍ ນິພ຺ພານໍ.

‘‘ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ສມ຺ຠາເວຕພ຺ພຕໍ ປຕ຺ໂຕ ສຸຂຸມສນ຺ຕຠາເວນ ອຸປຏ຺ຐິໂຕ ນິກນ຺ຕິຠູໂຕປິ ນາຍໍ ສມຸທໂຍ ເຫຕຸ ນິພ຺ພານສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ. ອຍໍ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ເຫຕູຕິ ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສເນ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ມຄ຺ຄສ຺ສ ເຫຕຸຏ຺ໂຐ ອາວິຠວຕິ. ນິໂຣຘທສ຺ສເນນາຕິ ອຕິວິຍ ນິປຸຓສ຺ສ ປຣມຄມ຺ຠີຣສ຺ສ ນິໂຣຘສຈ຺ຈສ຺ສ ທສ຺ສເນນ. ເຕນາຫ ‘‘ປຣມສຸຂຸມານີ’’ຕິອາທິ. ທຸກ຺ຂທສ຺ສເນນາຕິ ອຕິວິຍ ອາທີນວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິປຸລຕຣາທີນວສ຺ສ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈສ຺ສ ທສ຺ສເນນ. ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ອາຘິປເຕຍ຺ຍຏ຺ໂຐ. ເຕນາຫ ‘‘ອເນກໂຣຄາຕຸຣ…ເປ… ອຸຬາຣຠາໂວ ວິຍາ’’ຕິ. ເອວເມເຕ ຍຖາຣຫໍ ອນ຺ວຍໂຕ, ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ຈ ສຈ຺ເຈສຸ ອາວິຠວນາກາຣາ ວິຠາວິຕາ.

ເອເກກສ຺ສາຕິ ເອເກກສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ, ປີຬນາຍູຫນນິສ຺ສຣຓນິຍ຺ຍານຏ຺ເຐ ສນ຺ຘາຍາຫ. ຕິຓ຺ຓໍ ຕິຓ຺ຓນ຺ຕິ ສງ຺ຂຕາທິອຕ຺ເຖ. ເຍ ປນ ວາທິໂນ. ນານາຠິສມຍນ຺ຕິ ນານາຎາເຓນ ອຠິສມຍໍ, ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ນານາກ຺ຂເຓ ນານາຎາເຓນ ປຏິວິຊ຺ຌນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິ ຫິ ມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ນານາຠິສມໂຍ ສິຍາ, ທຸກ຺ຂທສ຺ສນາທີຫິ ປຐມມຄ຺ຄາທີຫິ ປຫາຕພ຺ພານໍ ສໍໂຍຊນຕ຺ຕຍາທີນໍ ເອກເທສປ຺ປຫານໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕຖາ ຈ ສຕິ ເອກເທສໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຏ຺ຐຕາທິປ຺ປສງ຺ໂຄ. ຕໍຕໍທສ຺ສນານນ຺ຕຣຎ຺ຈ ຕໍຕໍຜເລນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕໍຕໍປເຫຍ຺ຍກິເລສປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຠູຕານໍ ຜລານໍ ມຄ຺ຄານໍ ວິຍ ຈຕຸກ຺ກຕາ ສິຍາ. ຕຖາ ຈ ສຕິ ເອກເທສໂສຕາປນ຺ນຕາທິປ຺ປສງ຺ໂຄ. ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ – ຍທິ ມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ນານາຠິສມໂຍ ສິຍາ, ອຎ຺ເຎນ ຎາເຓນ ທຸກ຺ຂໍ ປສ຺ສຕິ. ອຎ຺ເຎນ ສມຸທຍໍ, ອຎ຺ເຎນ ນິໂຣຘໍ, ອຎ຺ເຎນ ມຄ຺ຄໍ, ເອວໍ ສຕິ ມຄ຺ຄກິຈ຺ຈໍ ອປຣິປຸຓ຺ຓເມວ ສິຍາ. ມຄ຺ຄທສ຺ສເນນ ຫິ ທ຺ວຍຄຕິ, ເຕເນວ ວາ ຕສ຺ສ ທສ຺ສນໍ, ອຎ຺ເຎນ ວາຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຐໂມ ຕາວ ປກ຺ໂຂ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ ອຕ຺ຕນິ ປວຕ຺ຕິຍາ ອສມ຺ຠວໂຕ. ນ ຫິ ເຕເນວ ອງ຺ຄຸລຄ຺ເຄນ ຕເມວ ປຣາມສິຕຸໍ ສກ຺ກາ. ອຖ ອຎ຺ເຎນ ອນວຏ຺ຐານປ຺ປສງ຺ໂຄ ‘‘ເຍນ ມຄ຺ຄໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສປິ ມຄ຺ໂຄ. ຕມ຺ປິ ເຍນ ປສ຺ສຕິ, ໂສປິ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອກາຠິສມຍໂຕ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ອສມ຺ໂມຫປຏິເວໂຘວ ຍຸຕ຺ໂຕ. ອປິຈ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພໍ, ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພຎ຺ຈ ສຈ຺ຈທ຺ວຍໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕມານສ຺ສ ມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນານິ ນ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ ຕໂຕ ອນິສ຺ສຣຓໂຕ. ນ ຫິ ທຸກ຺ຂປຣິຎ຺ຎາສມຸທຍປ຺ປຫານານິ ທຸກ຺ຂສມຸທຍສຈ຺ຈາຣມ຺ມເຓນ ຎາເຓນ ກາຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍານິ. ນິພ຺ພານາຣມ຺ມເຓນ ປນ ຕຕ຺ຖ, ອິຕຣທ຺ວເຍ ຈ ສມ຺ໂມຫໍ ວິທ຺ຘໍເສນ຺ເຕນ ສກ຺ກາ ກາຕຸນ຺ຕິ ເອກາຠິສມໂຍ ເອວ ຍຸຕ຺ໂຕ. ອຍໍ ປນ ອຕ຺ໂຖ ປາຬິຍໍ ອາຄໂຕ ເອວາຕິ ‘‘ເຕສໍ ອຸຕ຺ຕຣໍ ອຠິຘມ຺ເມ ກຖາວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວຸຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ.

ປຣິຎ຺ຎາທິປ຺ປເຠທກຖາວຓ຺ຓນາ

໘໔໕. ອຠິຎ຺ຎາປຎ຺ຎາຕິອາທີນໍ ອຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ອປິຈ ສຸຕມຍາຍ, ຈິນ຺ຕາມຍາຍ, ເອກຈ຺ຈຠາວນາມຍາຍ ຈ ອຠິວິສິຏ຺ຐາຍ ປຎ຺ຎາຍ ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ. ອາເວຓິກາ ຠູມິ ປຣິຎ຺ຎນ຺ຕຣານໍ ອວິສຍຠາວໂຕ. ນ ຫິ ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉທປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫຓວເສນ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາທີນໍ ປວຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ.

໘໔໖. ອນຸໂລມຎາຓມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈາທິວເສເນວ ສງ຺ຂາເຣ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕຕິ, ປເຄວ ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາທໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ຍາວ ອນຸໂລມາ ອາເວຓິກາ ຠູມີ’’ຕິ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຠູມິຍໍ ຎາຕປ຺ປຫານປຣິຎ຺ຎາໂຍປິ ລທ຺ຘາວສຣາ, ຕຕ຺ຖ ປນ ຍຖາ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ ສາຕິສຍໍ ກິຈ຺ຈກາຣີ, ນ ຕຖາ ອິຕຣາຕິ ອາເວຓິກຄ຺ຄຫຓໍ.

໘໔໗. ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ ນາມ ມຄ຺ຄຎາຓນ຺ຕິ ‘‘ຍາວ ມຄ຺ຄຎາຓາ ຠູມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ອິຘ ອຠິສມຍກາເລ ກິຈ຺ຈວິຈາເຣ ອຍໍ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ ອຘິປ຺ເປຕາ ຕທຕ຺ຖຕ຺ຕາ ເສສປຣິຎ຺ຎານໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ ວາ’’ຕິອາທິ.

ຕທຕ຺ຖາເຍວາຕິ ປຫານປຣິຎ຺ຎຕ຺ຖາ ເອວ. ອຖ ວາ ຕທຕ຺ຖາເຍວາຕິ ປຫານຕ຺ຖາ ເອວ. ອຖ ວາ ຕທຕ຺ຖາເຍວາຕິ ມຄ຺ຄຕ຺ຖາ ເອວ. ຎາຕຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ ຫິ ຍາວເທວ ມຄ຺ຄາຘິຄມຕ຺ຖາຍ ປວຕ຺ຕາ. ນິຍມໂຕ ຎາຕາ ເຈວ ຕີຣິຕາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ ຎາຕຕີຣິຕຠາເວຫິ ວິນາ ປຫານາຠາວໂຕ, ປຫານສິທ຺ຘິຍຎ຺ຈ ຎາຕຕີຣິຕຠາວສິທ຺ຘິໂຕ. ມຄ຺ຄຎາຓຎ຺ຫິ ທຸກ຺ເຂ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍວເສນ ປວຕ຺ຕມານໍ ຕສ຺ສ ສຠາວລກ຺ຂຓໍ ວິຍ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓມ຺ປິ ປຏິວິຊ຺ຌຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕປ຺ປຏິຈ຺ຉາທກສມ຺ໂມຫວິທ຺ຘໍສນໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ປຣິຎ຺ຎຕ຺ຕຍມ຺ປິ…ເປ… ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

໘໔໘. ປຣິຎ຺ຎາ ວິຍາຕິ ຕິວິຘຕາສາມຎ຺ຎໍ ນິທສ຺ເສຕິ, ນ ປຣິຎ຺ຎາປຫາຕພ຺ພຕາສາມຎ຺ຎໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫານສ຺ສ ອຣິປຎ຺ຎາກິຈ຺ຈຠາວໂຕ. ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທໂຍ ຍຖາ ນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ເອວໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐານສ຺ສ ນິເສຘນໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຣຓໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນໍ, ວິກ຺ຂມ຺ຠນເມວ ປຫານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫານໍ. ປາກຏຕ຺ຕາຕິ ‘‘ອຍໍ ອພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ວິຄຕຖິນມິທ຺ໂຘ’’ຕິອາທິນາ (ອ. ນິ. ໔.໑໙໘) ປເຣສມ຺ປິ ປາກຏຕ຺ຕາ. ‘‘ນ ສຫສາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ຕີ’’ຕິ ອິທໍ ປຏິລທ຺ຘມຕ຺ຕສ຺ສ ຌານສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ສຸຠາວິເຕ ປນ ປຄຸຓຊ຺ຌາເນ ຍາວ ຈຣິມກຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ເຕວ. ອຖ ວາ ຌານສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາເຄປີຕິ ຌານາຘິຄມຕ຺ຖາຍ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປຕ຺ຕິຍາ. ປຈ຺ຉາຠາເຄປີຕິ ຌານໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎກິຈ຺ຈປ຺ປສຸຕສ຺ສປິ. ວິຕກ຺ກາທໂຍຕິ ວິຕກ຺ກວິຈາຣປີຕິສຸຂຣູປສຎ຺ຎາທໂຍ. ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທີນໍ ປຏິປກ຺ຂາ ທຸຕິຍາທີສຸ ອປ຺ປິເຕສຸເຍວ ວິກ຺ຂມ຺ຠນ຺ຕິ, ຕໂຕ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕມຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕວເສເນວ ວຸຏ຺ຐຫນໂຕ.

໘໔໙. ‘‘ປທີເປນ ອນ຺ຘກາຣສ຺ສ ວິຍາ’’ຕິ ອິທໍ ປຏິປກ຺ເຂນ ປຫີນຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິປກ຺ໂຂ ຫິ ປທີໂປ ອນ຺ຘກາຣສ຺ສ, ຆຏປ຺ປຫາໂຣ ປນ ເສວາລສ຺ສ ນ ປຏິປກ຺ໂຂ, ເກວລໍ ປວຕ຺ຕິນິວາຣຓມຕ຺ຕເມວ ກໂຣຕີຕິ. ເຕນ ອສຕິປິ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກຕາຍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທີນໍ ວິຕກ຺ກາທີນໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນສ຺ສ ຕໍ ນິທສ຺ສນໍ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ‘‘ວິປສ຺ສນາຍ ອວຍວຠູເຕນາ’’ຕິ ອິທໍ ອິຘາຘິກຕຕທງ຺ຄປ຺ປຫານສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສີລວິໂສຘນາທິນາປິ ຫິ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານໍ ໂຫຕິເຍວາຕິ. ຎາຓງ຺ເຄນາຕິ ຎາຓສງ຺ຂາເຕນ ກາຣເຓນ. ຕທງ຺ເຄນ ຕທງ຺ຄສ຺ສ ປຫານໍ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານໍ. ສຕິ ວິຊ຺ຊມາເນ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກສງ຺ຂາເຕ ກາເຍ, ສຍໍ ວາ ຕຕ຺ຖ ສຕິ ທິຏ຺ຐິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ, ‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໓.໘໑; ໔.໓໔໕) ນເຍນ ວຸຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິ. ໂສຬສວຕ຺ຖຸກາ, ອຏ຺ຐວຕ຺ຖຸກາ ຈ ກງ຺ຂາວ ມລໍ ກງ຺ຂາມລໍ. ສມູຫຄາຫສ຺ສາຕິ ‘‘ອຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕນິຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕສມູຫຄຫຓສ຺ສ ປຫານໍ ກລາປສມ຺ມສເນນ ເອກາທສສຸ ໂອກາເສສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວິກິຣຓວເສນ ຂນ຺ຘານໍ ທສ຺ສນໂຕ. ອສ຺ສາທສຎ຺ຎາຍາຕິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ອສ຺ສາທນວເສນ ປວຕ຺ຕມິຈ຺ຉາສຎ຺ຎາຍ. ອປ຺ປຏິສງ຺ຂານສ຺ສາຕິ ປຏິສງ຺ຂານປຏິປກ຺ຂສ຺ສ ໂມຫສ຺ສ. ອນຸເປກ຺ຂນສ຺ສາຕິ ອເປກ຺ຂາຍ. ສງ຺ຂາເຣສຸ ນິຈ຺ຈາທິຄາໂຫ ສຈ຺ຈປຏິໂລມຄາໂຫ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈາຘິຄມສ຺ສ ວິໂລມນໂຕ. ສາທີນເວສຸ ອນາທີນວສຎ຺ຎິຕາ, ອນາທີນເວ ຈ ສາທີນວສຎ຺ຎິຕາ ສຈ຺ຈປຏິໂລມຄາໂຫຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ.

ເອວໍ ວິສຸທ຺ຘິກ຺ກເມນ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຏ຺ຐາຣສມຫາວິປສ຺ສນາວເສນປິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍໍ ວາ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ວາ ປນ ປຫານນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໘໕໐. ວຸຕ຺ຕເມວ ‘‘ສພ຺ພໍ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໗໔໒).

ສນ຺ຕຕິສມູຫກິຈ຺ຈາຣມ຺ມຓານໍ ວເສນ ຆນຄ຺ຄຫຓໍ ຆນສຎ຺ຎາ, ຕສ຺ສາ ຆນສຎ຺ຎາຍ.

ນິໂຣເຘ ອຘິມຸຕ຺ຕຕາ, ຕາຍາຕິ ຕິຍທ຺ຘຄຕານໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣຘເມວ ທິສ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຘິມຸຈ຺ຈນວເສນ ປວຕ຺ຕປຎ຺ຎາ, ຕາຍ. ອາຍູຫນສ຺ສາຕິ ອຠິສງ຺ຂຣຓສ຺ສ.

ຕໍ ຕໍ ປຣິຈ຺ເຉທນ຺ຕິ ອາທານນິກ຺ເຂປາທິກໍ ຕໍ ຕໍ ປຣິຈ຺ເຉທໍ. ອຎ຺ຎຖາປວຕ຺ຕິທສ຺ສນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ປຸພ຺ເພ, ປຈ຺ຉາ ຈ ອຎ຺ຎາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ທສ຺ສນໍ, ອວຕ຺ຖາວິເສສປ຺ປວຕ຺ຕິທສ຺ສນໍ ວາ. ຘຸວສຎ຺ຎາຍາຕິ ຖິຣຠາວຄ຺ຄຫຓສ຺ສ.

ສາຣາທານາຠິນິເວສສ຺ສາຕິ ອສາເຣສຸ ສາຣຄຫຓາຠິນິເວສສ຺ສ.

ສໍສຍມິຈ຺ຉາຎາຓານໍ ວເສນ ສມ຺ມຸຍ຺ຫນໍ ສມ຺ໂມໂຫ, ໂສ ເອວ ອຠິນິເວໂສຕິ ສມ຺ໂມຫາຠິນິເວໂສ. ສງ຺ຂາເຣສຸ ເລຓຕາຓຠາວຄ຺ຄຫຓໍ ອາລຍາຠິນິເວໂສ, ອຕ຺ຖໂຕ ຠວນິກນ຺ຕິ.

ຍຖາ ຈິຕ຺ຕໍ ສງ຺ຂາເຣ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ວິວຏ຺ຏໍ ນິພ຺ພານໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ, ຕຖາ ປວຕ຺ຕນໂຕ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາ ຈ ອນຸໂລມຎ຺ຈ ‘‘ວິວຏ຺ຏານຸປສ຺ສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິວິຏ຺ຐຠາເວນ ໂອຄາຬ຺ຫຠາເວນ ປວຕ຺ຕສໍໂຍຊນາທິກິເລສາ ເອວ ກິເລສາຠິນິເວໂສ. ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍໍ ສມາຘິນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາສມາຘິມາຫ.

໘໕໑. ອສນິວິຈກ຺ກໍ ອສນິມຓ຺ຑລໍ. ເອວໍ ປຫານນ຺ຕິ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕາປາທນມາຫ. ກມ຺ມກິເລສານໍ, ສພ຺ເພສມ຺ປິ ວາ ສງ຺ຂາຣານໍ ຂຍໍ ນິໂຣຘໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຂຍຄາມີ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ. ໂລກຸຕ຺ຕຣຄ຺ຄຫເຓເນວ ສິທ຺ເຘປິ ຂຍຄາມິຄ຺ຄຫຓໍ ວຓ຺ຓຠຓນຕ຺ຖໍ. ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານເມວາຕິ ອວຘາຣຓໍ ນິປ຺ປຣິຍາຍຕໍ ອຸປາທາຍ. ຕທຕ຺ຖາເນວາຕິ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານຕ຺ຖາເນວ. ເຕນ ວິກ຺ຂມ຺ຠນຕທງ຺ຄປ຺ປຫານານໍ ມຄ຺ຄສມ຺ຠາຣຕມາຫ ເຕຫິ ວິນາ ອສິຊ຺ຌນໂຕ. ອຖ ວາ ຕທຕ຺ຖາເນວາຕິ ມຄ຺ຄຕ຺ຖາເນວ. ເຕນ ຕທຕ຺ຖຕາຍ ເຕສໍ ຕໍກິຈ຺ຈຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິ. ຕເມວຕ຺ຖໍ ອຸປມາຍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຏິຣາຊານໍ ວຘິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍມ຺ປິ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ກຕນ຺ຕິ ຍໍ ຕໂຕຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຸພ຺ເພ ກຕໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕສາຘນທຸຄ຺ຄວິທ຺ຘໍສນາທິ. ຍຖາ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ຣຎ຺ຎາ ກຕນ຺ຕິເຍວ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ໂລກິຍຎາເຓນ ສາຘິຕານິປິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນຕທງ຺ຄປ຺ປຫານານິ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານວເສນ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ກິຈ຺ຈຠາເວນ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕທຕ຺ຖຕາຍ, ເຕສໍ ຕໍສນ຺ຕຕິປຕິຕຕາຍ ຈ ມຄ຺ຄສ຺ສາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໘໕໒. ໂລກິຍສ຺ສ, ໂລກິຍາ ວາ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາ ໂລກິຍສຈ຺ຉິກິຣິຍາ. ເອວໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣສຈ຺ຉິກິຣິຍາ ເວທິຕພ຺ພາ. ລາຠີມ຺ຫີຕິ ລາຠີ ອມ຺ຫິ. ຕຖາ ວສີມ຺ຫີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ຎາຓຜສ຺ເສນາຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ອາຣມ຺ມຓກຣຓສງ຺ຂາເຕນ ຎາຓຜສ຺ສເນນ. ‘‘ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ’’ຕິ ຈ ອິມິນາ ອນຸມານໂຕ ອາຣມ຺ມຓກຣຓໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ, ‘‘ອີທິສມິທ’’ນ຺ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວເສນ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ຊານນໍ ເຫຕ຺ຖ ‘‘ຎາຓຜສ຺ໂສ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຜສ຺ສິຕາຕິ ຎາເຓນ ຜຸຏ຺ຐາ.

ຌານມຄ຺ຄຜລານິ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາປິ ຕປ຺ປຏິຈ຺ຉາທກສມ຺ໂມຫວິທ຺ຘໍສນວເສນ ຕຖາວິທ຺ຘໍສນປວຕ຺ຕຎາຓໍ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈຍຎາຓໍ.

ປສ຺ສນ຺ໂຕ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ຊານນ຺ໂຕ. ອມໂຕຄຘນ຺ຕິ ອມຕປຣິຍາປນ຺ນໍ, ອມຕສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄ ປຐມໍ ນິພ຺ພານທສ຺ສນໂຕ ທສ຺ສນໍ, ເຕນ ທສ຺ສເນນ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາ ທສ຺ສນສຈ຺ຉິກິຣິຍາ. ກິຎ຺ຈາປິ ໂຄຕ຺ຣຠຸຎາຓໍ ຕໂຕ ປຐມຕຣໍ ນິພ຺ພານໍ ປສ຺ສຕິ, ອາລມ຺ພນກຣຓໂຕ ທິສ຺ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈາກຣຓໂຕ ປນ ນ ທສ຺ສນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສາ ທຸວິຘາປີຕິ ສາ ທສ຺ສນຠາວນາວເສນ ທຸວິຘາປິ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາ. ທສ຺ສນຠາວນາວເສນາຕິ ທສ຺ສນມຄ຺ຄຠາວນາມຄ຺ຄວເສນ. ເຕນ ອມຄ຺ຄວເສນ ປວຕ຺ຕນິພ຺ພານສ຺ສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສຈ຺ຉິກິຣິຍໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ນິພ຺ພານສ຺ສາຕິ ປນ ອິມິນາ ມຄ຺ຄຜເລສຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສຈ຺ຉິກິຣິຍໍ. ອິມສ຺ສ ຎາຓສ຺ສາຕິ ອິມສ຺ສ ຍຖາຘິຄຕສ຺ສ ໂລກຸຕ຺ຕຣຎາຓສ຺ສ.

໘໕໓. ອຠິມຕາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ຠາວນາ ນາມ ອຸປ຺ປາທນາ, ສນ຺ຕານປຣິຠາວນາ ຈາຕິ ຕທຸຠຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂລກິຍານ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຍທຄ຺ເຄນ ຫິ ໂລກິຍາ ກຸສລາທໂຍ ອຸປ຺ປາທິຕາ, ວຑ຺ຒິຕາ ຈ, ຕທຄ຺ເຄນສ຺ສ ສີລຠາວນາ, ກາຍຠາວນາ, ຈິຕ຺ຕຠາວນາ, ປຎ຺ຎາຠາວນາ ຈ ໂລກິຍາ ນິປ຺ຜາທິຕາ ໂຫຕິ, ຕາຍ ຈ ສນ຺ຕາໂນປິ ປຣິຠາວິໂຕຕິ. ຕາສຸ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຠາວນາສຸ ອິຘ ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິກຖາຍໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຠາວນາ ອຘິປ຺ເປຕາ, ນ ອິຕຣາ ຕສ຺ສາ ສມ຺ຠາຣຠາວໂຕ. ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ເປຕໍ ຎາຓນ຺ຕິ ເອຕໍ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ອຣິຍມຄ຺ຄຎາຓໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣານິ ສມ຺ມາວາຈາທິເຠທານິ ສີລາທີນິ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ກຖໍ? ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍຕາຍ. ສີລາທີນີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສມາຘິສ຺ສ ຄຫຓໍ, ນ ປຎ຺ຎາຍ. ນ ຫິ ຕເທວ ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ປນ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ຕທນ຺ໂຕຄຘຠາວາ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ. ໂສ ຫິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ວທນ຺ຕິ. ສີລາທີນີຕິ ວາ ຜລສີລາທີນມ຺ປິ ຄຫຓນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຍປິ ຄຫຓໍ ຍຸຊ຺ຊຕິເຍວ. ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍາທິຕາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍາທິຕາຍປິ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕຫິ ຈ ສນ຺ຕານໍ ວາເສຕີຕິ ເຕຫິ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນປຏິປສ຺ສມ຺ຠນວເສນ ປວຕ຺ເຕຫິ ໂລກຸຕ຺ຕເຣຫິ ສີລາທີຫິ ອຣິຍປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕານໍ ປຣິຠາເວຕິ. ຍໍ ນິສ຺ສາຍ ປຣາວຸຕ຺ຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ຍຖາ ປຣິຎ຺ຎຕ຺ຕຍມ຺ປິ ປຫານຕ຺ຕຍມ຺ປິ ມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ປຣິຍາເຍນ, ນ ເອວມິຘ. ອິຘ ປນ ໂລກຸຕ຺ຕຣຠາວນາວ ອສ຺ສ ມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ກິຈ຺ຈໍ. ນ ເຫຕ຺ຖ ຠາວນາຍ ປຣິຍາໂຍ ລພ຺ຠຕີຕິ ອວຘາຣຓໍ. ເຕນ ໂລກິຍຠາວນໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ.

ເອວໍ ສຣູເປເນວ ອາຄຕາຍາຕິ ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ຠາວຍ’’ນ຺ຕິ ສມາຘິ ວິຍ ຈິຕ຺ຕສີເສນ ອນາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ປຎ຺ຎໍ ຠາວຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ສຣູເປເນວ ອາຄຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ. ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ເທສວເສນ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຕໍ ວິຕ຺ຖາຣິຕໍ ໂຫຕິ. ອຍຎ຺ຈ ປຎ຺ໂຫ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໂຕ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອິຕິ ພາວີສຕິມປຣິຈ຺ເຉທວຓ຺ຓນາ.