໒໓. ປຎ຺ຎາຠາວນານິສໍສນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

ອານິສໍສປກາສນາວຓ຺ຓນາ

໘໕໔. ອເນກສຕານິສໍສາ ສາວກໂພຘິອາທິວິປຸໂລທາຕຄຸຓວິເສສາວຫຕ຺ຕາ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕຕິ ນຍທສ຺ສນໍ ອກຕ຺ວາ ‘‘ອຍມ຺ປິ ປຎ຺ຎາຠາວນາຍ ອານິສໍໂສ, ອຍມ຺ປີ’’ຕິ ອນຸປທທສ຺ສນວເສນ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປກາເສຕຸໍ ນ ສຸກຣໍ ອຕິພຫຸຠາວໂຕ. ອສ຺ສາຕິ ປຎ຺ຎາຠາວນາຍ. ນານາກິເລສວິທ຺ຘໍສນນ຺ຕິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາທິວເສນ ນານາວິຘານໍ ກິເລສຘມ຺ມານໍ ຕທງ຺ຄາທິວເສນ ປຊຫນໍ. ອຣິຍຜລຣສານຸຠວນນ຺ຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທິຜລສຸຂປຏິສໍເວທນໍ.

ນານາກິເລສວິທ຺ຘໍສນກຖາວຓ຺ຓນາ

໘໕໕. ‘‘ອຣິຍຜລຣສານຸຠວນ’’ນ຺ຕິ ເອເຕເນວ ກິເລສານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປ຺ປຫານໍ ທີປີຍຕີຕິ ‘‘ອຣິຍມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ’’ຕິ ວິເສສວຈນໍ, ຕພ຺ຠາວຠາວໂຕ ວາ. ສິທ຺ເຘ ຫິ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫາເນ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປ຺ປຫານໍ ສິທ຺ຘເມວ ໂຫຕີຕິ.

ຠີມເວຄານຸປຕິຕາຕິ ສກລໍ ໂລກໍ ຠິນ຺ທນ຺ເຕນ ວິຍ ຠີເມນ ຠຍານເກນ ເວເຄນ ສຫສາ ປຕິຕາ. ສິລຸຈ຺ຈເຍຕິ ປພ຺ພເຕ ເສລປຸຖຸເລ. ສເຕຊຸຊ຺ຊລມຓ຺ຑໂລຕິ ສຣທກາລສມິທ຺ເຘນ ອຕ຺ຕໂນ ເຕຊສາ ສມຸຊ຺ຊລທຸທ຺ທິກ຺ຂມຓ຺ຑໂລ. ວຘພນ຺ຘນາທິທຸຄ຺ຄຕິປຣິປກ຺ກິເລສາທິຊາຕິອາທິສພ຺ພານຕ຺ຖວິຘາຍກໍ. ສນ຺ທິຏ຺ຐິກນ຺ຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠູຕໍ. ຊຎ຺ຎາຕິ ຊາເນຍ຺ຍ. ອິຘາຕິ ອິມິສ຺ສໍ ປຎ຺ຎາຠາວນາຍໍ.

ຜລສມາປຕ຺ຕິກຖາວຓ຺ຓນາ

໘໕໖. ອຣິຍສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຜລໍ ອຣິຍຜລໍ, ອຣິຍຎ຺ຈ ຕໍ ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ຜລຎ຺ຈາຕິປິ ອຣິຍຜລໍ, ຕສ຺ສ ຣໂສ, ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວິມຸຕ຺ຕິສຸຂໍ, ອນຸຠວນໍ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຕສ຺ສ ປຏິເສວນໍ. ຕຕ຺ຣາຕິ ເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ອາກາເຣສຸ. ອສ຺ສາຕິ ອຣິຍຜລສ຺ສ.

໘໕໗. ສໍໂຍຊເນສຸ ປຫີເນສຸ ສພ຺ເພປິ ກິເລສາ ປຫີນາເຍວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສໍໂຍຊນານໍເຍວ ຄຫຓໍ. ສໍໂຍຊນປ຺ປຫານມຕ຺ຕເມວ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ຜລໍ ນາມ, ນ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖນ຺ຕຣໍ ວິປາກຠູຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ຜລໍ ນາມ ນ ໂກຈິ ອຎ຺ໂຎ ຘມ຺ໂມ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ເກ ປເນຕໍ ວທນ຺ຕີຕິ? ອນ຺ຘກາທໂຍ. ເຕ ຫິ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕໍ ອຣຫຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອາວຸໂສ, ວຸຈ຺ຈຕິ…ເປ… ໂມຫກ຺ຂໂຍ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໑໕) ສຸຕ຺ຕປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອຎ຺ຎຖາ ຄເຫຕ຺ວາ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕໍ ນາມ ກິຎ຺ຈິ ນຕ຺ຖິ, ກິເລສປ຺ປຫານເມວ ຕຖາ ໂວຫຣີຍຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕາ ເສສຜເລປິ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕິ. ອິທໍ ສຸຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ຄປາຬິມາຫ. ປກຏ຺ໂຐ ອຸກ຺ກຏ຺ໂຐ ໂຍໂຄຕິ ປໂຍໂຄ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ, ປໂຍຄນິມິຕ຺ຕໍ ຊາຕກິເລສານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິ ປໂຍຄປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິ. ຍາ ປນ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ລພ຺ຠມານາປິ ຍສ຺ສາ ວິປາກປຎ຺ຎາຍ ນິປ຺ປຊ຺ຊມານາຍ ນິປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສາ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍໍ ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ພາຍໍ ປຎ຺ຎາຕິ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປຎ຺ຎາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ວຸຏ຺ຐາຕີຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກທສ຺ສນວເສນ ວຕ຺ວາ ຕທຎ຺ຎໂຕປິ ວຸຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕທນຸວຕ຺ຕກກິເລເສຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ສມ຺ປໂຍຄໂຕ, ອຸປນິສ຺ສຍໂຕ ຈ ອນຸວຕ຺ຕກກິເລເສຫິ. ເຕນ ຕເທກຏ຺ຐປ຺ປຫານມາຫ. ຂນ຺ເຘຫີຕິ ຕທນຸວຕ຺ຕກກ຺ຂນ຺ເຘຫິ, ຕາຍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ເຘຫິ ເຈວ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ອາຍຕິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກ຺ຂນ຺ເຘຫິ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພຫິທ຺ຘາ ຈ ສພ຺ພນິມິຕ຺ເຕຫີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕກິເລສກ຺ຂນ຺ເຘຫິ ພຫິທ຺ຘາຠູເຕຫິ ວິປສ຺ສນາຍ ໂຄຈຣຠູເຕຫິ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ເຕຫິ.

ເອວໍ ມຄ຺ຄກິຈ຺ຈໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕສ຺ສ ວເສນ ຜລໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕມ຺ປໂຍຄປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕມ຺ປໂຍຄປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາ ວຸຏ຺ຐານາທິປໂຍຄສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຕາ. ມຄ຺ໂຄ ຫິ ນິມິຕ຺ຕໂຕ, ປວຕ຺ຕໂຕ ຈ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ກິເລເສ ປຊຫຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຂເຓ ຕໍ ປໂຍຄໍ ກໂຣຕິ ນາມ, ຜລກ຺ຂເຓ ປນສ຺ສ ໂສ ປໂຍໂຄ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ໂຘ ວູປສນ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕມ຺ປໂຍຄປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣໍ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຜລສມາປຕ຺ຕິກາເລ ປນ ພຫຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ, ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ສພ຺ພມ຺ປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປໂຍຄປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ‘‘ຕມ຺ປໂຍຄປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຄ຺ຄສ຺ເສຕໍ ຜລນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ວິປາກາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ນາມ, ເອຕໍ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ຜລນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຠິນິໂຣປນຏ຺ເຐນ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປາ’’ຕິອາທິນາ (ປຏິ. ມ. ໑.໖໓) ສງ຺ກປ຺ປາທິວເສນ, ເສສມຄ຺ຄວເສນ ຈ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ສາມຎ຺ຎຜລານິ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓາຕິ ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓຕາຍ ມຄ຺ເຄຫິ ນິພ຺ພິເສສຕາຍ. ຕຖາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສງ຺ຂາໂຕ ມຫຄ຺ຄໂຕ ຘມ຺ໂມ ນິໂຣຘໂຕ ວຸຏ຺ຐານເວລາຍໍ ອປ຺ປມາຓສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຣິຍຜລສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຕາຍ ຈ ທີປນາຕິ ເອວມາທີນິປິ ເອຕ຺ຖ ອຣິຍຜລສ຺ສ ສຠາວຘມ຺ມຠາເວນ ອຕ຺ຖິຕາຍ ສາຘການິ, ນ ຍຖາທສ຺ສິຕປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ຄປາຬິເຍວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໘໕໘. ຜລສມາປຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ຜລປວຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕາຍ ສມາປຕ຺ຕິຍໍ. ອສ຺ສາຕິ ອຣິຍຜລສ຺ສ. ສຣູປກຕ຺ຕຸກາຣຓາກາຣຏ຺ຐິຕິວຸຏ຺ຐານານນ຺ຕຣວເສນ ອິທໍ ປຎ຺ຫາກມ຺ມໍ.

໘໕໙. ອຣິຍຜລສ຺ສ ນິໂຣເຘ ອປ຺ປນາຕິ ອຣິຍສ຺ສ ຜລຌານສ຺ສ ນິພ຺ພາເນ ອາຣມ຺ມຓຠູເຕ ອປ຺ປນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕິ.

໘໖໐. ສພ຺ເພປິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາຕິ ຌານສມາປຕ຺ຕິລາຠິໂນປິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ນ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ປເຄວ ອິຕເຣ. ອຣິຍາ ສພ຺ເພປິ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ກາມໍ ສາມຎ຺ຎໂຊຕນາ, ສາ ປນ ວິເສສນິວິຏ຺ຐາເຍວ ໂຫຕິ. ອຘິຄຕຕ຺ຕາຕິ ປນ ເຫຕຸກິຕ຺ຕນໍ. ອຸປຣິມານມ຺ປິ ເຫຏ຺ຐິມາຍ ໂລກິຍສມາປຕ຺ຕິຍາ ວິຍ ສມາປຊ຺ຊນໍ ສາເຘນ຺ຕໍ ວິຍ ຐິຕນ຺ຕິ ຕໍ ນິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ‘‘ອຸປຣິມາ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຸປຣິມາຕິ ສກທາຄາມິອາທໂຍ. ເຫຏ຺ຐິມນ຺ຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທິໍ. ນ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ ສຕິປິ ອຘິຄຕຕ຺ເຕ. ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ກາຣຓມາຫ ‘‘ປຸຄ຺ຄລນ຺ຕຣຠາວູປຄມເນນ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຕາ’’ຕິ. ເອເຕນ ອຸປຣິໂມ ອຣິໂຍ ເຫຏ຺ຐິມໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ, ຍຖາ ຕໍ ໂລກິຍສມາປຕ຺ຕິນ຺ຕິ, ເອວໍ ປວຕ຺ຕໍ ເຫຕຸໍ ພ຺ຍຠິຈາເຣຕິ. ນ ຫິ ໂລກິຍຊ຺ຌາເນສຸ ປຸຄ຺ຄລນ຺ຕຣຠາວູປຄມນໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ ວິເສສາຠາວໂຕ. ອິຘ ປນ ອສມຸຄ຺ຆາຏິຕກມ຺ມກິເລສນິໂຣຘເນນ ປຸຖຸຊ຺ຊເນຫິ ວິຍ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ, ໂສຕາປນ຺ນາທີຫິ ສກທາຄາມິອາທີນໍ ປຸຄ຺ຄລນ຺ຕຣຠາວູປຄມນໍ ອຕ຺ຖິ. ຍໂຕ ເຫຏ຺ຐິມາ ເຫຏ຺ຐິມາ ຜລຘມ຺ມາ ອຸປຣູປຣິ ມຄ຺ຄຘມ຺ເມຫິ ນິວຕ຺ຕິຕາ ປຏິປກ຺ເຂຫິ ວິຍ ອຠິຠູຕາ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຘມ຺ມຕໍເຍວ ອາປນ຺ນາ. ເຕນາຫ ‘‘ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຕາ’’ຕິ.

ອປິຈ ກຸສລກິຣິຍປວຕ຺ຕິ ນາມ ອຎ຺ຎາທິສີ, ວິປາກປວຕ຺ຕິ ຈ ອຎ຺ຎາທິສີ, ອນນ຺ຕຣຜລຕ຺ຕາ ຈ ໂລກຸຕ຺ຕຣກຸສລານໍ ເຫຏ຺ຐິມໂຕ ອຸປຣິໂມ ຠວນ຺ຕຣຄໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ. ຕໍຕໍຜລວເສເນວ ຫິ ອຣິຍານໍ ໂສຕາປນ຺ນາທິນາມລາໂຠ. ເຕ ສເຈ ອຎ຺ຎຜລສມງ຺ຄິໂນປິ ໂຫນ຺ຕິ, ໂສຕາປນ຺ນາທິນາມມ຺ປິ ເຕສໍ ອວຏ຺ຐິຕໍ ສິຍາ, ເຕນ ເຕນ ຌາເນນ ຄຫິຕປຏິສນ຺ຘິໂກ ວິຍາຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຣິຍສ຺ສ ຕໍ ຕໍ ຜລໍ ຠວງ຺ຄສທິສນ຺ຕິ ນ ອຸປຣິມສ຺ສ ເຫຏ຺ຐິມຜລສມງ຺ຄິຕາຍ ເລໂສປິ ສມ຺ຠວຕິ, ກຸໂຕ ຕສ຺ສ ສມາປຊ຺ຊນນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຫຏ຺ຐິມາ ຈ ອຸປຣິມນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐິມາ ຈ ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ອຣິຍາ ອຸປຣິມໍ ສກທາຄາມິຜລາທິໍ ນ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ອນຘິຄຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ນ ຫິ ອນຘິຄຕສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ສກ຺ກາ.

‘‘ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນເຍວ ປນ ຜລໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ສພ຺ເພປິ ອຣິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ເຖ ອາປນ຺ເນ ຕຕ຺ຖ ເກສຎ຺ຈິ ມຕິເຠທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເກຈິ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເຕ ຫິ ສມາຘິສ຺ມິໍ ປຣິປູຣກາຣິໂນຕິ ຍສ຺ມາ ຫິ ເຕ ‘‘ອຸປຣິມາ ທ຺ເວ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ອນາຄາມິໂນ, ອຣຫນ຺ໂຕ ຈ ສມາຘິສ຺ມິໍ ປຣິປູຣກາຣິໂນ, ອິຕເຣ ປນ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣິໂນ, ຕສ຺ມາ ທ຺ເວ ເອວ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ. ນ ຫິ ສມາຘິປາຣິປູຣິຍາ ວິນາ ສມາປຕ຺ຕິວຬຎ຺ຊນໍ ສມ຺ຠວຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕນ຺ຕິ ‘‘ສມາຘິສ຺ມິໍ ປຣິປູຣກາຣິໂນ’’ຕິ ເຕຫິ ວຸຕ຺ຕກາຣຓໍ. ອກາຣຓເມວາຕິ ອຍຸຕ຺ຕິເຍວ. ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ອາຫ ‘‘ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສາປີ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ສພ຺ພໂສ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ນກິເລສສ຺ສ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສາປິ ອຕ຺ຕນາ ປຏິລທ຺ຘໂລກິຍສມາປຕ຺ຕິສມາປຊ຺ຊນໍ ລພ຺ຠຕິ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ເນກຈ຺ຈກິເລສານໍ ເຫຏ຺ຐິມານໍ ອຣິຍານໍ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ສມາຘິສ຺ມິໍ ອປຣິປູຣກາຣິຕາ ອຕ຺ຕໂນ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ອສມາປຊ຺ຊນສ຺ສ ອກາຣຓນ຺ຕິ. ຍຸຕ຺ຕິຈິນ຺ຕາ ນາມ ປາຬິອນາຣຸຬ຺ເຫ ອຕ຺ເຖ ຍຸຕ຺ຕາ, ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖ ປາຬິອາຣຸຬ຺ໂຫຕິ ກາຣຓາປເທເສ ອນາທຣກຣຓມຸເຂນ ປາຬິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄປຏິລາຠຕ຺ຖາຍາຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ ສມຘິຄມາຍ. ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສມາປຕ຺ຕຕ຺ຖາຍາຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ສມາປຊ຺ຊນຕ຺ຖໍ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ສຸຎ຺ຎຕວິຫາຣສມາປຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ ອນິມິຕ຺ຕວິຫາຣສມາປຕ຺ຕຕ຺ຖາຍາ’’ຕິອາທິນາ ສຣູປໂຕ ອຸທ຺ຘຏຕ຺ຕາ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ອາຄຕາ ມຄ຺ຄຜລວາຣາ ອປ຺ປຓິຫິຕວເສນ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາມຸເຂນ, ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາມຸເຂນ ຈ ປວຕ຺ຕານໍ ຜລສມາປຕ຺ຕີນໍ ປຸເຣຈຣາ ໂຄຕ຺ຣຠຸຘມ຺ມາ ນວທສຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສມາປຕ຺ຕຕ຺ຖາຍາ’’ຕິອາທິນາ ປນ ຈຕູສຸປິ ຜເລສຸ ເອກສທິສໍ ເທສນາຍ ອາຄຕຕ຺ຕາ ໂສຕາປນ຺ນສກທາຄາມິໂນປິ ອຕ຺ຕໂນ ຜລໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣຜລວເສນ ຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ວິປສ຺ສນາວເສນ ທສນ຺ນໍ ໂຄຕ຺ຣຠຸຘມ຺ມານໍ ທສ຺ສນວເສນ ເທສນາຍ ອາຣທ຺ຘຕ຺ຕາ, ມຄ຺ຄວາເຣເນວ ຈ ຕທຕ຺ຖສິທ຺ຘິໂຕ. ນ ຈ ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣໍ ຜລໍ ‘‘ຜລສມາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ວິສຸໍ ປຣິກມ຺ມາຠາວໂຕ. ຕສ຺ມາ ຜລສມາປຕ຺ຕິວຈເນເນວ ໂສຕາປນ຺ນາທີນມ຺ປິ ຜລສມາປຕ຺ຕິສມາປຊ຺ຊນໍ ສິທ຺ຘໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິ.

໘໖໑. ປໂຍຊນມ຺ປິ ຕທຕ຺ຖາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓໍ ໂຫຕິ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິປຊ຺ຊນໂຕຕິ ‘‘ກສ຺ມາ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ປໂຍຊນໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕໍ. ກສ຺ມາຕິ ວາ ສມ຺ປທາເນ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ, ກິສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣຕ຺ຖນ຺ຕິ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ກິເລສທຣຖປຣິຬາຫວູປສເມນ ສນ຺ເຕນ ສຸຂວິຫາເຣນ ວິຫຣຓຕ຺ຖໍ. ສຕິປິ ວິປາກຠາເວ ປຣິກມ຺ເມນ ວິນາ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ຜລສມາປຕ຺ຕິຘມ຺ມານໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຣິຍສ຺ສ ຣຸຈິວເສເນວ ປວຕ຺ຕິ, ຍໂຕ ເນສໍ ສາຘິປຕິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອທ຺ຘານ…ເປ… ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ.

໘໖໒. ທ຺ວີຫິ ອາກາເຣຫີຕິ ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫິ. ຍຖາ ຫິ ໂລກິຍຊ຺ຌານານໍ ສມຘິຄໂມ ສມ຺ປໂຍຄສມງ຺ຄິຠາເວນ ສິຊ຺ຌມາໂນ ປຫານງ຺ຄສມຕິກ຺ກມມຸເຂນ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕຖາ ສມຘິຄນ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ, ເອວໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິປິ ນິພ຺ພານມນສິກາເຣນ ສິຊ຺ຌມານາ ຕທຎ຺ຎາຣມ຺ມຓາມນສິກາຣມຸເຂນ ວຸຈ຺ຈຕິ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣໂຕ ວິນິວຏ຺ຏິຕມານສຕາວເສນ ສມິຊ຺ຌນໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ນິພ຺ພານໂຕ’’ຕິອາທິ. ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓາທິຎາຓປຣມ຺ປຣວເສນ ຫິ ສພ຺ພຜລຈິຕ຺ຕໍ ສງ຺ຂາຣໂຕ ສພ຺ພໂສ ນິພ຺ພິນ຺ນວິຣຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຕໂຕ ວິນິສ຺ສຏນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ເອວໍ ປວຕ຺ຕມານຎ຺ຈ ຕໍ ນິພ຺ພານໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອມນສິກາຣາ, ນິພ຺ພານສ຺ສ ຈ ມນສິກາຣາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອນິມິຕ຺ຕາຍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາຕິ ອນິມິຕ຺ຕວິໂມກ຺ຂທ຺ວຍາຍ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ, ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາມຸເຂນ ວາ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາຍ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ. ສມາປຕ຺ຕິຍາຕິ ສມາປຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍ. ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕານນ຺ຕິ ຣູປາທິສພ຺ພສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕານໍ. ອມນສິກາໂຣຕິ ອາທີນວໂຕ ທິສ຺ວາ ວິສ຺ສຏ຺ຐຕາຍ ອນາວຊ຺ຊນໍ ອສມນ຺ນາຫາໂຣ. ອນິມິຕ຺ຕາຍ ຈ ຘາຕຸຍາ ມນສິກາໂຣຕິ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕາຠາວໂຕ ອນິມິຕ຺ຕາຍ. ເກຫິຈິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ນ ສງ຺ຂຕຕ຺ຕາ ຈ ອສງ຺ຂຕາຕິ ລທ຺ຘນາມາຍ ອສງ຺ຂຕາຍ ຘາຕຸຍາ ຜລສມາປຕ຺ຕິສຫຊາເຕນ ມນສິກາເຣນ ມນສິກຣຓໍ, ຕສ຺ສາ ວາ ຘາຕຸຍາ ຜລສມາປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາເຕ ມນສິກຣຓໍ.

໘໖໓. ອຸທຍພ຺ພຍາທິວເສນາຕິ ອຸທຍພ຺ພຍຠງ຺ຄຠຍຕຸປຏ຺ຐານາທິວເສນ ປວຕ຺ຕນການໍ ນວນ຺ນມ຺ປິ ຎາຓານໍ ພ຺ຍາປາຣໍ ວທຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປວຕ຺ຕານຸປຸພ຺ພວິປສ຺ສນສ຺ສາ’’ຕິ. ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓໂຄຕ຺ຣຠຸຎາຓານນ຺ຕຣນ຺ຕິ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓສ຺ສ ‘‘ໂວທານ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມສ຺ສ ໂຄຕ຺ຣຠຸຎາຓສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ໂຄຕ຺ຣຠຸຎາຓໍ ມຄ຺ຄຎາຓປຸເຣຈາຣິກໍ ວິຍ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓໍ ນ ໂຫຕີຕິ? ຜລຘມ຺ມານໍ ອນິຍ຺ຍານິກຠາວໂຕ. ອຣິຍມຄ຺ຄຘມ຺ມາ ເອວ ຫິ ນິຍ຺ຍານິກາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ນິຍ຺ຍານິກາ? ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ ອປຣິຍາປນ຺ນາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໒໙໕, ໑໖໐໙). ຕສ຺ມາ ເອກນ຺ເຕນ ນິຍ຺ຍານິກສຠາວສ຺ສ ອຸຠໂຕວຸຏ຺ຐານຠາເວນ ປວຕ຺ຕມານສ຺ສ ມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຠູເຕນ ຎາເຓນ ນິມິຕ຺ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐິເຕເນວ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓຕາ ຍຸຕ຺ຕາ, ນ ປນ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ວິປາກຠາເວນ ປວຕ຺ຕມານານໍ ກິເລສານໍ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນໂຕ ອນິຍ຺ຍານິກຕ຺ຕາ ອວຸຏ຺ຐານສຠາວານໍ ຜລຎາຓານໍ ປຸເຣຈາຣິກຎາຓສ຺ສ ກທາຈິປິ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓຕາ ອຸຠຍຕ຺ຖ ອນຸໂລມຎາຓານໍ ອຕຸລ຺ຍາກາຣໂຕ. ອຣິຍມຄ຺ຄວີຖິຍຎ຺ຫິ ອນຸໂລມຎາຓານິ ອນິພ຺ພິທ຺ຘປຸພ຺ພານໍ ຖູລຖູລໂລຠກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ ສາຕິສຍໍ ປທາລເນນ ໂລກິຍຎາເຓສຸ ອຸກ຺ກໍສປາຣມິປ຺ປຕ຺ຕານິ ມຄ຺ຄຎາຓານຸຄຸຓານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຜລສມາປຕ຺ຕິວີຖິຍໍ ປນ ຕານິ ເຕນ ເຕນ ມຄ຺ເຄນ ເຕສໍ ເຕສໍ ກິເລສານໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠເນ ນິຣຸສ຺ສຸກ຺ການິ ເກວລໍ ອຣິຍານໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິສຸຂສມງ຺ຄິຠາວສ຺ສ ປຣິກມ຺ມມຕ຺ຕານິ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ນ ເຕສໍ ກຸໂຕຈິ ວຸຏ຺ຐານສມ຺ຠໂວ, ຍໂຕ ເນສໍ ປຣິໂຍສານຎາຓໍ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕວຸຏ຺ຐານໂຕ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓໍ ສິຍາ.

ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ເສກ຺ຂສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ຜລສມາປຕ຺ຕິວຬຎ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ອຸທຍພ຺ພຍາທິວເສນ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນາຎາຓານຸປຸພ຺ພິຍາ ຜລເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ອິທຎ຺ຈ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໍ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເສກ຺ຂສ຺ສາປິ ຜລເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ. ນິພ຺ພານາຣມ຺ມເຓ ອປ຺ປນຊ຺ຌານວເສນ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຜລຈິຕ຺ຕສ຺ເສວ ປວຕ຺ຕນໍ ສມາປຊ຺ຊນໍ ຜລສມາປຕ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຜລສມາປຕ຺ຕິວເສນ ນິໂຣເຘ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ເປຕີ’’ຕິ. ຍທິ ອນຸປຸພ຺ພວິປສ຺ສນານໍ ວເສນ ຜລສມາປຕ຺ຕິສມາປຊ຺ຊນໍ, ເຕນ ນີຫາເຣນ ເສກ຺ຂສ຺ສ ອຸປຣິມຄ຺ເຄນາປິ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອນຸໂຍຄໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຜລສມາປຕ຺ຕິນິນ຺ນຕາຍາ’’ຕິອາທິ. ເຕນ ອຎ຺ໂຎເຍວ ວິປສ຺ສນາຈາໂຣ ອຣິຍມຄ຺ຄາວໂຫ, ອຎ຺ໂຎ ຜລສມາປຕ຺ຕິອາວໂຫຕິ ທສ຺ເສຕິ, ສ຺ວາຍໍ ວິປສ຺ສນາຍ ວິຠາໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ. ເຍ ປນາຕິ ອຠຍຄິຣິວາສິໂນ ສນ຺ຘາຍາຫ. ເຕ ຫິ ມຄ຺ຄຜລວິປສ຺ສນາຍ ອາໂລເຬຕ຺ວາ ວທນ຺ຕິ. ເຕເນວ ຫິ ‘‘ເອວໍ ສຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຣຫາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ ຍທິ ອິຕຣຕ຺ຖາປິ ວິປສ຺ສນາ ຕທຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປາຬິວເສເນວ ຈ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ທສ ໂຄຕ຺ຣຠຸຘມ຺ມາ ວິປສ຺ສນາວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ມຄ຺ຄຕ຺ຖາ ຜລຕ຺ຖາ ວິປສ຺ສນາ ວິສຸໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕປາຬິວເສເນວ ເຕສໍ ວຈນໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິປິ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ທສ ໂຄຕ຺ຣຠຸຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຈນໍ ວິຣຸຊ຺ເຌຍ຺ຍາຕິ. ອິທເມວ ປນ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວຕ຺ຖສ຺ສ ນິຄມນໍ. ຜລຎ຺ຈສ຺ສາຕິອາທິ ມຫຄ຺ຄຕວິປາການໍ ວິຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣວິປາການຎ຺ຈ ກຸສລສຣິກ຺ຂຕາທສ຺ສນໍ. ຌານໂຕ ສຣິກ຺ຂຕາທສ຺ສເນເນວ ເຈຕ຺ຖ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄມຄ຺ຄງ຺ຄວເສນາປິ ສຣິກ຺ຂຕາ ທສ຺ສິຕາເຍວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໘໖໔. ຐິຕິຍາຕິ ປພນ຺ຘຏ຺ຐິຕິຍາ. ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລຎ຺ຫິ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ປພນ຺ຘວເສນາວຏ຺ຐານໍ ອິຘ ຐິຕີຕິ. ‘‘ຈນ຺ເທ ວາ ສູຣິເຍ ວາ ເອຕ຺ຕກໍ ຐານໍ ຄເຕ ວຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ກາລາວຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ສມາປຊ຺ຊນໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິສງ຺ຂຣຓໍ ອຠິສງ຺ຂາໂຣ.

໘໖໕. ສພ຺ພາເນເວຕານີຕິ ຣູປນິມິຕ຺ຕາທິສພ຺ພາເນວ ເອຕານິ ເອກໂຕ ກາມໍ ນ ມນສິ ກໂຣຕິ ອສມ຺ຠວໂຕ. ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກວເສນາຕິ ອນວເສສປຣິຍາທານວເສນ. ສມຸທາຍສທ຺ທາ ຫິ ອວຍເວສຸປິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອວຍວພ຺ຍຕິເຣເກນ ຈ ສມຸທາໂຍ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ອວຍວຄຕມ຺ປິ ກິຈ຺ຈໍ ສມຸທາຍວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາຕິ ສພ຺ເພສໍ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕານໍ ເອກໂຕ ມນສິກາຣາຠາວໂຕ. ຍສ຺ມາ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຜລສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍໍ ຠວງ຺ຄສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ຠວງ຺ຄສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ ນາມ ກມ຺ມາທິ. ມນສິ ກໂຣໂຕຕິ ຠວງ຺ຄສຫຄເຕນ ມນສິກາເຣນ ມນສິ ກໂຣໂຕ, ຕໍ ວາ ອາຣມ຺ມຓໍ ຠວງ຺ຄມນສິ ກໂຣໂຕ.

໘໖໖. ຜລສ຺ສ ຜລເມວ ວາ ອນນ຺ຕຣໍ ໂຫຕິ ປຸຣິມສ຺ສ ປຸຣິມສ຺ສ ປຈ຺ຉິມໍ ປຈ຺ຉິມໍ. ຠວງ຺ຄໍ ວາ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມສ຺ສ. ຜລານນ຺ຕຣໍ ມຄ຺ຄວີຖິຍໍ, ຜລສມາປຕ຺ຕິຍຎ຺ຈ. ‘‘ເຍນ ຜເລນ ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐານໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິທໍ ຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐານຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕນ຺ຕິ ນິໂຣຘາວຸຏ຺ຐານຠາເວນ ວຸຕ຺ຕໍ ອນາຄາມິຜລໍ ວາ ອຄ຺ຄຜລໍ ວາ. ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນານນ຺ຕຣນ຺ຕິ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສ຺ສ ກຸສລສ຺ສ, ກິຣິຍສ຺ສ ວາ ອນນ຺ຕຣໍ ສຕິປິ ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ວິຊາຕິເຍນ ອນ຺ຕຣິກຕ຺ຕາ.

ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘທຣຖນ຺ຕິ ສພ຺ພໂສ ປສ຺ສທ຺ຘກິເລສທຣຖໍ. ອມຕາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓໍ. ສຸຠນ຺ຕິ ອໂສຠນຕາຍ ກິເລສສ຺ສາປິ ອຠາວໂຕ ໂສຠນໍ. ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາຕໍ ໂລກາມິສໍ ວນ຺ຕໍ ຉຑ຺ຑິຕໍ ເອເຕນາຕິ ວນ຺ຕໂລກາມິສໍ. ວູປສນ຺ຕກິເລສຕາຍ, ສຸສນ຺ຕຕາຍ ຈ ສນ຺ຕໍ. ເຍນ ຘມ຺ເມນ ໂຍຄໂຕ ສມໂຓ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສາມຎ຺ຎສ຺ສ ຜລນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎຜລໍ.

ໂອຊວນ຺ເຕນາຕິ ສຠາວສມ຺ປນ຺ເນນ. ສຸຈິນາຕິ ກິເລສາສຸຈິວິຣຫໂຕ ປຣິສຸທ຺ເຘນ. ສຸເຂນາຕິ ອນຸຕ຺ຕຣສຸເຂນ. ອຠິສນ຺ທິຕນ຺ຕິ ສພ຺ພໂສ ລູຂຠາວາປຄມເນນ ສິເນຫິຕໍ. ສາຕາຕິສາເຕນາຕິ ມຫຄ຺ຄຕສາຕໂຕ, ໂລກຸຕ຺ຕຣກຸສລສາຕໂຕ ຈ ອຕິວິຍ ສາເຕນ ມຘຸເຣນ. ມຄ຺ຄສຸຂໂຕປິ ຫິ ຜລສຸຂໍ ສນ຺ຕຕຣຕາຍ ປຓີຕຕຣໍ. ອມເຕນ ສມ຺ໂມທິຕໍ. ‘‘ມຘຸໍ ວິຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ສາຕາຕິສາຕຕໍເຍວ ວິຠາເວຕິ.

ຕສ຺ສ ອຣິຍສ຺ສ ຜລສ຺ສ ຣສຠູຕໍ ສາຣຠູຕໍ ຕໍ ສຸຂໍ ປຎ຺ຎໍ ຠາເວຕ຺ວາ ຍສ຺ມາ ປຓ຺ຑິໂຕ ວິນ຺ທຕິ ປຏິລຠຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິກຖາວຓ຺ຓນາ

໘໖໗. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ‘‘ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຍາ ສມາປຊ຺ຊນສມຕ຺ຖຕາ’’ຕິ ສໍຂິຕ຺ຕວຈເນ. ອິທໍ ສຣູປາທິວເສນ ປຎ຺ຫາກມ຺ມໍ. ກຕ຺ຖາຕິ ກສ຺ມິໍ ຠເວ.

໘໖໘. ອນຸປຸພ຺ພນິໂຣຘວເສນາຕິ ວິປສ຺ສນານຸຄຕາ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ອາໂຣຫນ຺ເຕນ ຕໍຕໍປຏິປກ຺ຂນິໂຣຘມຸເຂນ ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ອນຸປຸພ຺ພໂຕ ນິໂຣຘວເສນ. ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລໍ ຍາ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ, ອຍໍ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເກ ນ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ກາມໍ ສມາປຊ຺ຊນສມຕ຺ຖາ ປຘານຕາຍ ປຐມໍ ປຸຈ຺ຉິຕາ, ຕພ຺ພິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ປນ ຄຣຸຠາວໂຕ ປຈ຺ຉາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ ອສມາປຊ຺ຊນເກ ຕາວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສພ຺ເພປິ…ເປ… ນ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ ຍຖາ ‘‘ວາມໍ ມຸຎ຺ຈ, ທກ຺ຂິຓໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສພ຺ເພປີ’’ຕິ ອິທໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ວິເສສນໍ. ເຕ ຫິ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ສມາປຕ຺ຕີນໍ ລາຠິໂນປິ ອລາຠິໂນ ວິຍ ສມາຘິສ຺ມິໍ ອປຣິປູຣກາຣິຕາຍ ນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທິສມຸຈ຺ຉິນ຺ທເນນ ຫິ ສມາຘິສ຺ມິໍ ປຣິປູຣກາຣິຕາ, ນ ຌານາຘິຄມມຕ຺ເຕນ. ອນາຄາມິໂນ, ອຣຫນ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກາ ຈ ອນາຄາມິໂນ, ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກາ ຈ ອຣຫນ຺ໂຕຕິ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກສທ຺ໂທ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ອຸຠເຍປິ ເຈເຕ ສຕິປິ ວິປສ຺ສນາພເລ ສມາຘິພລສ຺ສ ອຠາວໂຕ ນິໂຣຘໍ ນ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣສມ຺ຠວຕຎ຺ເຎເວຕ຺ຖ ສມາຘິພລໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ປຸຣິມກາ ປນ ຕໂຍ ສຕິປິ ສມາຘິພເລ ວິປສ຺ສນາພລສ຺ສ ອຠາວໂຕ, ອປຣິປຸຓ຺ຓຕ຺ຕາ ຈ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ອປຣິປຸຓ຺ຓຕາ ຈສ຺ສ ສງ຺ຂາຣານໍ ນ ສມ຺ມາ ປຣິມທ຺ທິຕຕ຺ຕາ. ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິ…ເປ… ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ປາຬິວເສເນວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທ຺ວີຫິ ພເລຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຍ ຈ ສງ຺ຂາຣານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕໂຍຕິ ສາມິອຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ, ຕິຓ຺ຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຎາຓຈຣິຍາຫີຕິ ຎາຓປ຺ປວຕ຺ຕີຫິ. ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຍາຕິ ນິໂຣຘສມາປຊ຺ຊນາຍ ຎາຓໍ. ອຍຎ຺ຈ ສມ຺ປທາຕິ ອຍໍ ພລທ຺ວຍສມນ຺ນາຄມາທິກາ ຍຖາວຸຕ຺ຕນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິອາວຫາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ. ອນາຄາມິຂີຓາສເວຕິ ອນາຄາມິໂນ ເຈວ ຂີຓາສເວ ຈ.

໘໖໙. ສມຖພລນ຺ຕິ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທິເກ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມ ສເມຕີຕິ ສມໂຖ, ໂສ ເອວ ປຏິປກ຺ເຂຫິ ອກມ຺ປິຍຏ຺ເຐນ ພລໍ. ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ວິວິເຘຫິ ອາກາເຣຫິ ປສ຺ສຕີຕິ ວິປສ຺ສນາ, ສາ ເອວ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ພລນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາພລໍ. ເນກ຺ຂມ຺ມວເສນາຕິອາທີສຸ ກາມຈ຺ຉນ຺ທວິກ຺ຂມ຺ຠນສ຺ສ ເນກ຺ຂມ຺ມສງ຺ກປ຺ປສ຺ສ, ອໂລຠປຘານສ຺ສ ວາ ຕຖາປວຕ຺ຕກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ວເສນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອກຄ຺ຄຕາສງ຺ຂາໂຕ ໂຍ ອວິກ຺ເຂໂປ, ຕໍ ສມຖພລໍ. ພ຺ຍາປາທວິກ຺ຂມ຺ຠນສ຺ສ ອພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກສ຺ສ, ອໂທສປຘານສ຺ສ ວາ ຕຖາປວຕ຺ຕກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ວເສເນວ. ຖິນມິທ຺ຘວິກ຺ຂມ຺ຠິກາຍ ວິຠູຕໍ ກຕ຺ວາ ມນສິກຣເຓນ ອຸປຏ຺ຐິຕອາໂລກສຎ຺ຎາຍ ວເສນ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈວິກ຺ຂມ຺ຠນສ຺ສ ອວິກ຺ເຂປສ຺ສ ສມາຘານສ຺ສ ວເສນ. ສກລມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ກວິກ຺ຂມ຺ຠນສ຺ສ ສິຂາປຕ຺ຕອານາປານສ຺ສຕິສິທ຺ຘປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສິອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ວເສນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອກຄ຺ຄຕາສງ຺ຂາໂຕ ໂຍ ອວິກ຺ເຂໂປ, ຕໍ ສມຖພລນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ.

ເອວໍ ອຸປຈາຣສ຺ສ ຌານສ຺ສ ວເສນ ສມຖພລໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ສມາປຕ຺ຕີນໍ ວເສນ ປຏິປກ຺ເຂຫິ ອນຠິຠວນີຍຕາຍ ຈ ພລປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຐມຊ຺ຌາເນນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ນີວຣເຓຕິ ນີວຣຓນິມິຕ຺ຕໍ ນີວຣຓປຈ຺ຈຍາ. ນ ກມ຺ປຕິ ຌານສມງ຺ຄິປຸຄ຺ຄໂລ, ຌານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສມາຘິ ວາ. ໂສ ຫິ ວິເສສໂຕ ອິຘ ‘‘ສມຖພລ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕຖາ ຫິ ເກນຏ຺ເຐນ ສມຖພລນ຺ຕິ ພລຏ຺ໂຐ ປຸຈ຺ຉິໂຕ. ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈນິມິຕ຺ຕໍ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕກິເລເສຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໂມຫອຫິຣິກາທິກິເລສເຫຕຸ. ຂນ຺ເຘຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈຕຸກ຺ຂນ຺ຘນິມິຕ຺ຕໍ. ນ ກມ຺ປຕີຕິອາທີນິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເວວຈນານິ. ກມ຺ປນໍ ວາ ຐານາປຄໂມ. ຈລນໍ ປຣິພ຺ຠມນໍ. ເວຘນໍ ສນ຺ຘາວນໍ. ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈ ນ ກມ຺ປຕິ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕກິເລເສ ນ ຈລຕິ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕກ຺ຂນ຺ເຘ ນ ເວຘຕີຕິ ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສມຖສ຺ສ ອຸຊຸປຏິປກ຺ຂຕາຍ ຕທຠິຠເວນ ພລປ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ເຕເນຕໍ ອຏ຺ຐນ຺ນມ຺ປິ ສມາປຕ຺ຕີນໍ ສາຘາຣຓໂຕ ກິຈ຺ຈາຕິສຍທສ຺ສນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິທໍ ສມຖພລນ຺ຕິ ຍາຍໍ ເນກ຺ຂມ຺ມາທິວເສນ ລທ຺ຘາຍ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຍ ນີວຣຓາທີຫິ ອກມ຺ປນີຍຕາ, ຕານິ ຈ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອວຏ຺ຐານໍ, ອິທໍ ສມຖພລໍ.

ອິທານິ ວິປສ຺ສນາພລໍ ນິທ຺ທິສນ຺ໂຕ ຍສ຺ມາ ວິປສ຺ສນາ ສງ຺ເຂປໂຕ ສຕ຺ຕຫິ ອນຸປສ຺ສນາຫິ ສງ຺ຄຫິຕາ, ຕສ຺ມາ ຕໂຕ ຕໂຕ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ຕາສໍ ວເສນ ອນຸປສ຺ສນາ ກາຕພ຺ພາ, ຕຕ຺ຕເກເນວ ເຈຕ຺ຖ ອນຸປສ຺ສນາກິຈ຺ຈໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ ວິປສ຺ສນາພລໍ…ເປ… ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສນາ ວິປສ຺ສນາພລ’’ນ຺ຕິ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ຕາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວິສຍວິຠາເຄນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣູເປ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘາປິ ປຏິປກ຺ເຂຫິ ອນຠິຠວນີຍຕາວ ພລຏ຺ໂຐຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເກນຏ຺ເຐນ ວິປສ຺ສນາພລ’’ນ຺ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊາຍາຕິ ທ຺ວາທສສຸ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທສຸ ອວິຊ຺ຊານິມິຕ຺ຕໍ. ອວິຊ຺ຊາສຫຄຕກິເລເສຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໂລຠໂທສາທິກິເລສວຕ຺ຖຸນິມິຕ຺ຕໍ. ເສສໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ. ອວິຊ຺ຊຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ວິປສ຺ສນາຍ ອຸຊຸປຏິປກ຺ຂຕາຍ ຕທຠິຠເວນ ພລປ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ເຕເນຕໍ ສຕ຺ຕນ຺ນມ຺ປິ ອນຸປສ຺ສນານໍ ສາຘາຣຓໂຕ ກິຈ຺ຈາຕິສຍທສ຺ສນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິທໍ ວິປສ຺ສນາພລນ຺ຕິ ຍາຍໍ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທິວເສນ ລທ຺ຘສ຺ສ ວິປສ຺ສນາຎາຓສ຺ສ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາທິນິມິຕ຺ຕໍ ອກມ຺ປນີຍຕາ, ຕາ ຈ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອວຏ຺ຐານໍ, ອິທໍ ວິປສ຺ສນາພລໍ.

ວິຕກ຺ກວິຈາຣາ ວຈີສງ຺ຂາຣາ ວາຈໍ ສງ຺ຂໂຣນ຺ຕິ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕີຕິ ກຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸພ຺ເພ ໂຂ, ອາວຸໂສ ວິສາຂ, ວິຕກ຺ເກຕ຺ວາ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ວາຈໍ ຠິນ຺ທຕິ, ຕສ຺ມາ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາ ວຈີສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໓; ສໍ. ນິ. ໔.໓໔໘). ເຕ ປນ ທຸຕິຍຊ຺ຌາເນ ວູປສນ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທຸຕິຍຊ຺ຌານໍ…ເປ… ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ກາເຍນ ສງ຺ຂຣີຍນ຺ຕີຕິ ກາຍສງ຺ຂາຣາ, ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ໂຂ, ອາວຸໂສ ວິສາຂ, ກາຍິກາ ເອເຕ ຘມ຺ມາ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ຘາ, ຕສ຺ມາ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໓; ສໍ. ນິ. ໔.໓໔໘). ເຕ ປນ ຍສ຺ມາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນ ວູປສນ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອາຫ ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ…ເປ… ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ຈິຕ຺ເຕນ ສງ຺ຂຣີຍນ຺ຕີຕິ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣາ, ສຎ຺ຎາ ເວທນາ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຎ຺ຎາ ຈ ເວທນາ ຈ ເຈຕສິກາ ເອເຕ ຘມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘາ, ຕສ຺ມາ ສຎ຺ຎາ ຈ ເວທນາ ຈ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໔໖໓; ສໍ. ນິ. ໔.໓໔໘). ເຕ ປນ ຍສ຺ມາ ນິໂຣຘໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ວູປສມນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຎ຺ຎາເວທຍິຕ…ເປ… ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ.

ຎາຓຈຣິຍາສຸ ວິວຏ຺ຏານຸປສ຺ສນາຄ຺ຄຫເຓເນວ ຕສ຺ສ ອາທິຠູຕາ ເສສານຸປສ຺ສນາປິ ຄຫິຕາວ ໂຫນ຺ຕິ ຕທວິນາຠາວໂຕ. ມຄ຺ໂຄ ຎາຓຈຣິຍາ, ຜລສມາປຕ຺ຕິ ຎາຓຈຣິຍາຕິ ມຄ຺ຄຜລສມາປຕ຺ຕີນໍ ຎາຓຈຣິຍາຠາວວຈນໍ ມຄ຺ຄຜລຘມ຺ມານໍ ຎາຓປຘານຕ຺ຕາ, ຎາເຓນ ວາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍາຘິປຕິເຫຕຸມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍາທິວເສນ ສາຕິສຍປຈ຺ຈຍຠູເຕນ ເສສາ ມຄ຺ຄຜລຘມ຺ມາ ຈຣິຕາ ປວຕ຺ຕິຕາຕິ ກຕ຺ວາ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມາຘິຈຣິຍາສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິມາຫິ ໂສຬສຫີຕິ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ອນຸປສ຺ສນານໍ, ອຏ຺ຐນ຺ນຎ຺ຈ ມຄ຺ຄຜລຎາຓານໍ ວເສນ ອິມາຫິ ໂສຬສຫິ ຎາຓປວຕ຺ຕີຫິ.

ນວຫິ ສມາຘິຈຣິຍາຫີຕິ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ອຏ຺ຐ ສມາຘິຈຣິຍາ, ຕາສໍ ອຸປຈາຣສມາຘິ ອຸປຈາຣສມາຘິຠາວນາສາມຎ຺ເຎນ ເອກາ ສມາຘິຈຣິຍາຕິ ເອວໍ ນວຫິ ສມາຘິຈຣິຍາຫິ. ເຕນາຫ ‘‘ປຐມຊ຺ຌານໍ ສມາຘິຈຣິຍາ’’ຕິອາທິ. ປຐມຊ຺ຌານປຏິລາຠຕ຺ຖາຍ ວິຕກ຺ໂກ ຈາຕິອາທິ ນານາວຊ຺ຊນຸປຈາຣວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ອຸປຣິສມາປຕ຺ຕີນມ຺ປິ ອຸປຈາຣສ຺ສ ຕເຖວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ເອກາວຊ຺ຊເນ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານາທິອຸປຈາເຣ ປີຕິອາທໂຍ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ປຐມຊ຺ຌານປຏິລາຠຕ຺ຖາຍາ’’ຕິອາທິວຈເນນ ອຸປຈາຣສມາຘິສ຺ສາປິ ປາຣິປູຣີ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກິໍ ປເນຕ຺ຖ ສມຖພລສມາຘິຈຣິຍານໍ ນານຕ຺ຕໍ, ກິໍ ວາ ວິປສ຺ສນາພລໂລກິຍຎາຓຈຣິຍານໍ? ຍຖາ ສມຖພເລປິ ‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມວເສນາ’’ຕິອາທິນາ ອຸປຈາຣສມາຘິນາ ສທ຺ຘິໍ ອຏ຺ຐສຸ ສມາປຕ຺ຕີສຸ ອປ຺ປນາສມາຘິເຍວ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕຖາ ສມາຘິຈຣິຍາສຸ, ວິປສ຺ສນາພລໂລກິຍຎາຓຈຣິຍາສຸ ຈ ວິປສ຺ສນາວ ວຸຕ຺ຕາຕິ? ກິຎ຺ຈາປິ ວຸຕ຺ຕາ, ວິວຏ຺ຏານຸປສ຺ສນາ ປນ ປຸເຣຈຣຎາຓາທິວິປສ຺ສນາພເລ ອວຸຕ຺ຕາ ເອວ ຎາຓຈຣິຍາສຸ ວຸຕ຺ຕາ. ອປິຈ ປຏິປກ຺ເຂຫິ ອກມ຺ປິຍຏ຺ໂຐ ພລຏ຺ໂຐ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວສີຠາວານໍ ວເສນ ສຸຈິຓ຺ຓຕາ ຈຣິຍຏ຺ໂຐ, ເອເຕເນວ ສມຖພລສມາຘິຈຣິຍານມ຺ປິ ນານຕ຺ຕໍ ສໍວຓ຺ຓິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ວສີຠາວຕາ ປຎ຺ຎາຕິ ເອຕ຺ຖ ວໂສ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ວສີ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ວສີຠາໂວ, ສາ ເອວ ວສີຠາວຕາ. ‘‘ວສິໂຍ’’ຕິ ປນ ປາຬິຍໍ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕາໂຍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວສີຕິ ປຎ຺ຈ ວສິໂຍ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຌານໍ ອາວຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຌານງ຺ເຄສຸ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕນສມຕ຺ຖຕາ ອາວຊ຺ຊນວສີ. ສມາປຊ຺ຊິຕຸກາມສ຺ສ ສີຆໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊນສມຕ຺ຖຕາ ສມາປຊ຺ຊນວສີ. ອຈ຺ຉຣາມຕ຺ຕໍ ວາ ກຕິປຍຈ຺ຉຣາມຕ຺ຕໍ ວາ ຂຓໍ ຌານໍ ຐເປຕຸໍ ສມຕ຺ຖຕາ ອຘິຏ຺ຐານວສີ. ຕເຖວ ລຫຸໍ ວຸຏ຺ຐາຕຸໍ ສມຕ຺ຖຕາ ວຸຏ຺ຐານວສີ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວສີ ປນ ອາວຊ຺ຊນວສິຍາ ເອວ ສິຊ຺ຌຕິ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຊວນາເນວ ຫິ ຕຕ຺ຖ ອາວຊ຺ຊນານນ຺ຕຣານີຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ເຫຏ຺ຐາ ອາຄໂຕ ເອວ. ອຍຎ຺ຈ ວສີຠາໂວ ສມາຘິຈຣິຍານໍ ວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ຎາຓຈຣິຍາສຸ ປນ ໂລກຸຕ຺ຕຣານໍ ຎາຓຈຣິຍານໍ ວສີຠາວາປາທນກິຈ຺ຈໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ປຏິປກ຺ຂສ຺ສ ສຸວິຫຕຕ຺ຕາ ສຠາວສິທ຺ໂຘ ຕຕ຺ຖ ວສີຠາໂວ, ໂລກິຍານໍ ປນ ປຄຸຓພລວຠາວາປາທເນນ ວສີຠາໂວ ລພ຺ຠເຕວ.

໘໗໐. ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທໂສຕິ ອນວເສສນິທ຺ເທໂສ. ຈຸທ຺ທສຫິ ຎາຓຈຣິຍາຫິ ໂຫຕິ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຜລານໍ ອນຘິຄຕຕ຺ຕາຕິ. ຍທິ ເອວນ຺ຕິ ຍທິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທສວເສນ ‘‘ໂສຬສຫິ ຎາຓຈຣິຍາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໂຕ ອວກໍສວເສນປິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ກິໍ ນ ໂຫຕິ ນິໂຣຘສມາປຊ຺ຊນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ ວຕ຺ຖຸຠູຕາ ເອຕສ຺ສ ສນ຺ຕີຕິ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິໂກ, ກາມຣາໂຄ. ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ກາມຣາຄສ຺ສ ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫານມຕ຺ຕໍ ນິໂຣຘສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານໍ ຠວິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ສມາຘິປາຣິປນ຺ຖິກສ຺ສ ກາມຣາຄສ຺ສ ສຸປຫີນຕ຺ຕາ. ເອເຕນ ກາມໍ ມຄ຺ຄຜລຎາຓຈຣິຍາ ໂລກິຍຎາຓສມາຘິຈຣິຍາ ວິຍ ນິໂຣຘສມາປຊ຺ຊເນ ສຣູເປນ ນ ວິນິຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ ຕທາ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປນ ປຏິປກ຺ຂສ຺ສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທເນນ ພລຈຣິຍານໍ ວິເສສປຈ຺ຈຍຕາຍ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຍາ ອຘິຏ຺ຐານໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອສາຕິ ອນາຄາມີ. ອິທຎ຺ຫິ ‘‘ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອນາຄາມິໂນວ ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐານໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນກຸສລ’’ນ຺ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໑໗) ວຈນໂຕ, ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນກິຣິຍາ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໑໗) ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ.

໘໗໑. ‘‘ປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ຈຕຸໂວກາຣຠເວປິ ອຣູປຊ຺ຌານວເສນ ຍຖາຣຫໍ ອນຸປຸພ຺ພສມາປຕ຺ຕິ ລພ຺ຠຕີຕິ? ກາມໍ ລພ຺ຠຕິ, ສາ ປນ ‘‘ອນຸປຸພ຺ພສມາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ນ ວຸຈ຺ຈຕິ ເອກເທສຠາວໂຕ. ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິວເສເນວ ຈ ‘‘ອນຸປຸພ຺ພສມາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປຐມຊ຺ຌານາທີນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ອຠາວາຕິ ຫທຍວຕ຺ຖຸໂນ ອຠາວາຕິ ວທນ຺ຕິ, ກຣຊກາຍສງ຺ຂາຕສ຺ສ ປນ ວຕ຺ຖຸໂນ ອຠາວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິ ຫິ ອາຣຸປ຺ເປ ນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ຈ ກສ຺ສຈິ ອຠາວໂຕ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂກວ ຠເວຍ຺ຍ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພຸຕສທິໂສ. ກິຎ຺ຈາຍໍ ອຸປາທາຍ ນິໂຣຘໍ ສມາປນ຺ໂນຕິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ກິໍ ວາ ເອຕາຍ ວຕ຺ຖຸຈິນ຺ຕາຍ. ອງ຺ຄເວກລ຺ລໂຕວ ນຕ຺ຖິ ອາຣຸປ຺ເປ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິສມາປຊ຺ຊນໍ.

໘໗໒. ສງ຺ຂາຣານໍ ປວຕ຺ຕິເຠເທຕິ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມານໍ ຂເຓ ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເນ, ຠິຊ຺ຊເນ ຈ, ເຕສໍ ວາ ກຸສລາທິເຠທຠິນ຺ເນ ຍຖາຣຫໍ ຕີຫິ ທຸກ຺ຂຕາຫິ ອຸປທ຺ທຸເຕ ປວຕ຺ຕິວິຠາເຄ. ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກວິຄເມຫິ ຣູປຘມ຺ເມສຸ ລພ຺ຠມານາປິ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາ ອພ຺ໂພຫາຣິກຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ວາຕິ ນິພ຺ພິນ຺ທິຕ຺ວາ. ນິພ຺ພານໍ ປຕ຺ວາຕິ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານໍ ປຕ຺ວາ ວິຍ. ສຸຂນ຺ຕິ ນິທ຺ທຸກ຺ຂໍ.

໘໗໓. ສມຖວິປສ຺ສນາວເສນາຕິ ຍຸຄນທ຺ຘານໍ ວິຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎູປກາຣິຕາຍ ສຫິຕານໍ ວເສນ. ອຸສ຺ສກ຺ກິຕ຺ວາຕິ ອຸກ຺ກໍສໍ ປຕ຺ວາ ຍາວ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນາ, ຍາວ ຈ ອນຸໂລມຎາຓາ ອາຣຸຫິຕ຺ວາ. ນິໂຣຘຍໂຕຕິ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໍ ນິໂຣເຘນ຺ຕສ຺ສ. ອຎ຺ຎສ຺ສ ກສ຺ສຈິປິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊເນນ ເອວມສ຺ສາ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຍາ ສມາປຊ຺ຊນໍ ໂຫຕິ. ‘‘ໂຍ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ‘‘ສມຖວິປສ຺ສນາວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ວິວຣຕິ. ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ ຕທຸທ຺ຘໍ ສຸທ຺ຘສມຖວິປສ຺ສນາຍ ອຠາວໂຕ. ໂຍ ວິປສ຺ສນາວເສເນວ ອຸສ຺ສກ຺ກຕິ ສເຈ ອຣິໂຍ ຜລສມາປຕ຺ຕຕ຺ຖິໂກ, ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອຖ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ, ເສໂຂ ວາ ມຄ຺ຄຕ຺ຖິໂກ ຕາຍ ເຈ ວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ຄໍ ປຕ຺ວາ ຜເລ ຐິໂຕ, ໂສປິ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິຈ຺ເຈວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂສຕິ ອຸຠຍວເສນ ປຏິປນ຺ໂນ. ຕນ຺ຕິ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໍ.

໘໗໔. ເຍນ ຜລທ຺ວຍສມນ຺ນາຄມາທິນາ ນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ໂສ ວິຘິ ປເຄວ ວິຠາວິໂຕຕິ ສມາປຊ຺ຊນາກາຣເມວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຎ຺ຫິ ສພ຺ພາສມ຺ປິ ຠາວນານໍ ສາຘາຣຓໍ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂາເຣຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຐມຊ຺ຌາເນ, ປຐມຊ຺ຌານຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ ວາ ສງ຺ຂາເຣ.

‘‘ວິປສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກີທິສີ ປເນຕ຺ຖ ວິປສ຺ສນາ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາຕິ ຕໍ ນິທ຺ຘາຣຓຕ຺ຖໍ ‘‘ວິປສ຺ສນາ ປເນສາ’’ຕິອາທິນາ ຕເມວ ວິປສ຺ສນໍ ຕິຘາ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ມນ຺ທາ ເຈ ວິປສ຺ສນາ, ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎໍ ມຄ຺ຄໍ ສາເຘຕິ. ຕິກ຺ຂາ ເຈ, ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎນ຺ຕິ ອຍໍ ມນ຺ທຕິກ຺ຂຕາຍ ວິເສໂສ. ລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕາ ປນ ວິປສ຺ສນາ ມຄ຺ຄສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິເຍວາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສງ຺ຂາຣ…ເປ… ໂຫຕິເຍວາ’’ຕິ. ຕິກ຺ຂາວ ວຏ຺ຏຕິ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມເຓປິ ສຕິ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣຫິ ວິວຏ຺ຏນາກາເຣເນວ ປວຕ຺ຕນໂຕ, ມຄ຺ໂຄ ວິຍ ວິສງ຺ຂາຣຄຕສ຺ສ ຜລສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ ຈ. ເຕນາຫ ‘‘ມຄ຺ຄຠາວນາສທິສາ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ອຕິມນ຺ທາ ສມຖາທິກາ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣຘເນ ອສມຕ຺ຖາ ສມຖນິຏ຺ຐາ ໂຫຕິ, ອຕິຕິກ຺ຂາ ຎາຓາທິກາ ສາຕິສຍໍ ສງ຺ຂາເຣສຸ ໂທສທສ຺ສເນ ຜລສມາປຕ຺ຕິນິຏ຺ຐາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນາຕິມນ຺ທນາຕິຕິກ຺ຂາ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ເອສ ນິໂຣຘສມາປຊ຺ຊນໂກ. ເຕ ສງ຺ຂາເຣຕິ ເຕ ປຐມຊ຺ຌານສງ຺ຂາເຣ.

‘‘ຕເຖວາ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ນາຕິມນ຺ທາຍ ນາຕິຕິກ຺ຂາຍາ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອາກຑ຺ຒຕິ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ‘‘ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂາເຣ ຕເຖວ ວິປສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ປນ ຕໍ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ກໂຣຕິ’’ຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເກຈິ, ຕໍ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕໍ. ວິປສ຺ສນາຈາຣໂຕ ຫິ ສມາຘິຈາໂຣ, ຕສ຺ມາ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ກາຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ຫິ ປຣໂຕປິ ‘‘ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ອິມໍ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິໍ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໘໗໙) ວກ຺ຂຕິ, ນ ປນ ‘‘ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂາເຣ ຕເຖວ ວິປສ຺ສິຕ຺ວາ’’ຕິ. ນານາພທ຺ຘອວິໂກປນນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ອສມ຺ພທ຺ຘສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາຣສ຺ສ ອວິນາສນໍ. ຍຖາ ຕໍ ນ ວິນສ຺ສຕິ, ຕຖາ ອຘິຏ຺ຐານໍ. ສງ຺ຆປຏິມານນນ຺ຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຏິມານນາວຊ຺ຊນໍ. ສຕ຺ຖຸປກ຺ໂກສນນ຺ຕິ ສຕ຺ຖຸ ປກ຺ໂກສນາວຊ຺ຊນໍ. ອທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉທນ຺ຕິ ຊີວິຕທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉທໍ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ກໂຣຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໘໗໕. ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທນເມວ ເຫຕ຺ຖ ອຘິຏ຺ຐານໍ.

ຈິຕ຺ຕຊຣູປາທີນໍ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ, ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈຍາທິອຸປຕ຺ຖມ຺ຠາຠາວໂຕ ຈ ສຕ຺ຕາຫເມວ ຕຖາ ສຣີຣໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕໂຕ ປຣໍ ກິລມຕີຕິ ສຕ຺ຕາຫເມວ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ວທນ຺ຕິ.

ສມາປຕ຺ຕິວເສເນວາຕິ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິວເສເນວ. ນໍ ອຄ຺ຄິອາທິອນ຺ຕຣາຍໍ ຣກ຺ຂຕິ ສມາປນ຺ນໂກ ອຘິຏ຺ຐານວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອາຍສ຺ມໂຕ ສຎ຺ຊີວສ຺ສາຕິອາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ອິທ຺ຘິກຖາຍໍ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໓໗໔) ວຸຕ຺ຕເມວ.

໘໗໖. ເອຕສ຺ສາຕິ ນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ, ນິໂຣຘສມາປຊ຺ຊນສ຺ສ ວາ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປສງ຺ກມນສມເຍ ວຸຏ຺ຐາຕິເຍວ. ກາລປຣິຈ຺ເຉທສທິສຎ຺ເຫຕໍ.

ເອວໍ ຄຣຸກາຕິ ອຄ຺ຄິອາທີຫິປິ ອນຠິຠວນີຍໍ ນິໂຣຘໍ ສມາປນ຺ນໍ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາປນໂຕ ເອວໍ ຄຣຸກາ ຫິ ສງ຺ຆສ຺ສ ອາຓາ ນາມ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ຫິຕສຸຂໍ ອາກງ຺ຂນ຺ເຕນ ຊີວິຕເຫຕຸປິ ສງ຺ຆສ຺ສ ອາຓາ ນ ອຕິກ຺ກມິຕພ຺ພາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໘໗໗. ນ ປກ຺ໂກສຕິ ‘‘ສຕ຺ຖາ ຕໍ, ອາວຸໂສ, ອາມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ‘‘ວຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາວຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໘໗໘. ຊີວິຕທ຺ຘານສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕກາລສ຺ສ ຊີວິຕປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ. ອາຍຸ ເອວ ອາຍຸສງ຺ຂາຣາ. ‘‘ອາຍຸອຸສ຺ມາວິຎ຺ຎາຓານີ’’ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ, ເຕ ຈສ຺ສ ປກຕິຈິຕ຺ຕສ຺ເສວ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫນ຺ຕິ. ອນ຺ໂຕນິໂຣເຘ ມຣຓໍ ນຕ຺ຖິ ຈຣິມຠວງ຺ເຄນ ມີຍນໂຕ. ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາວ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ‘‘ສຫສາ ມຣຓໍ ມາ ອໂຫສີ’’ຕິ. ສຫສາ ຫິ ມຣເຓ ອຎ຺ຎພ຺ຍາກຣຓຠິກ຺ຂຸໂອວາທທານສາສນານຸຠາວທີປນານໍ ອນິສ຺ສໂຣ ສິຍາ, ອນາຄາມິໂນ ວາ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄານຘິຄໂມ ສິຍາ. ອວເສສນ຺ຕິ ນານາພທ຺ຘອວິໂກປນາທິຕິວິຘມ຺ປິ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ. ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ.

໘໗໙. ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ’’ຕິ ອນິຍເມຕ຺ວາ ວິຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ທ຺ເວ ວາເຣ ເອວ ປນ ນິຍມໂຕ ວທນ຺ຕິ. ຈິຕ຺ຕວາເຣຕິ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນຈິຕ຺ຕວາເຣ. ນິໂຣຘໍ ຜຸສຕີຕິ ອຈິຕ຺ຕກຠາວເມວາຫ. ນິໂຣຘສ຺ສ ປໂຍຄຕ຺ຕາຕິ ຈິຕ຺ຕນິໂຣຘາຍ ປໂຍຄຠາວໂຕ, ພລທ຺ວຍສມ຺ຠຣຓາທິປໂຍຄສ຺ສ ຈິຕ຺ຕນິໂຣຘຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມຖວິປສ຺ສນາພລສມນ຺ນາຄໂມ, ຎາຓສມາຘິຈຣິຍາວສີຠາໂວ ເຈຕ຺ຖ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎານຕິວຕ຺ຕນວເສເນວ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ເວ ສມຖວິປສ຺ສນາຘມ຺ເມ ຍຸຄນທ຺ເຘ ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ອນຸປຸພ຺ພນິໂຣຘສ຺ສ ປໂຍໂຄຕິ ປຐມຊ຺ຌານາທີນໍ, ຕທນຸປສ຺ສນານຎ຺ຈ ອນຸປຸພ຺ພໂຕ ນິໂຣຘນສ຺ສາຍໍ ປໂຍໂຄ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິອາໂຣຫນໍ ນ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິຍາ ສມາປຊ຺ຊນສ຺ສ. ຕສ຺ມາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕານໍ ອຸປຣິ ຈິຕ຺ຕານິ ນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ປຣໂຕ ອຈິຕ຺ຕໂກ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ສກລໍ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລໍ ອຈິຕ຺ຕໂກ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ສງ຺ຆປຏິມານນສຕ຺ຖຸປກ຺ໂກສນອທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉທາວຊ຺ຊນານໍ ອກຣເຓນ, ນ ນານາພທ຺ຘອວິໂກປນສ຺ສ. ຕສ຺ສ ຫິ ອກຣເຓນ ກທາຈິ ເກວລໍ ຕາທິສສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາຣສ຺ສ ອວິນາໂສ ນ ສິຍາ, ນ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິວິພນ຺ໂຘ. ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ມຫານາຄຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸນາ ວິຠາວິໂຕ ເອວ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕີຫິ ອາກາເຣຫິ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຍາ ວຸຏ຺ຐານໍ ໂຫຕີຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ນ ສາຣໂຕ ປຈ຺ເຈຕພ຺ພໍ. ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຸນ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕເນເຍວ ປຕິຏ຺ຐາຕີຕິ ອິມິນາ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ວິພນ຺ເຘ ຊາເຕ ເອວໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ, ອວິພນ຺ເຘເນວ ປນ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລວີຕິກ຺ກມເນ ຜລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວຸຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ຄມ຺ຠີຣກນ຺ທໂຣຣຸຬ຺ຫຕຕ຺ຕປາສາຓກ຺ກນ຺ຕປຸຣິສນິທສ຺ສນມ຺ປິ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕີຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ອປເຣ ປນ ‘‘ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈສ຺ສ ອກຕຕ຺ຕາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມາປນ຺ນມຕ຺ໂຕວ ‘ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕເນ ປຕິຏ຺ຐາຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສງ຺ຆປຏິມານນາທິເອກຈ຺ຈປຸພ຺ພກິຈ຺ຈາກຣເຓ ອງ຺ຄເວກລ຺ລໂຕ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິສມາປຊ຺ຊນໍ ນ ອິຊ຺ຌເຕວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ວຕ຺ຕສທິສຎ຺ເຫຕໍ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຍາ, ຍທິທໍ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈກຣຓໍ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຄຣຸຕຣໍ, ຕສ຺ສ ອກຣຓໍ ສມາປຊ຺ຊນໍ ວິພນ຺ຘຕີຕິ ອປເຣ. ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕເນ ປຕິຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ ຈ ອິທໍ ປຸນ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສ຺ສ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຫິ ວຸຏ຺ຐາຍ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈສ຺ສ ກາຕພ຺ພຕ຺ຕາ.

ຍຖາ ປນາຕິອາທິ ກຕປຸພ຺ພກິຈ຺ຈຕາສາມຎ຺ເຎນ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ.

໘໘໐. ອສ຺ສາຕິ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຍາ. ‘‘ກາລປຣິຈ຺ເຉທວເສນາ’’ຕິອາທິນາ ຈຕູຫິ ອາກາເຣຫິ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຍາ ຐານໍ ທສ຺ເສຕິ.

໘໘໒. ວິເວກນິນ຺ນນ຺ຕິ ນິສ຺ສຣຓວິເວກນິນ຺ນໍ, ປເຄວ ສງ຺ຂາຣວິມຸຂຕາຍ, ຜລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໘໘໓. ອູສງ຺ຂາຣຕ຺ຕຍປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ, ອວເສສເຈຕສິກວິຎ຺ຎາຓາຠາເວນ ຣູປຘມ຺ມມຕ຺ຕາວເສສຕາຍ ຈ ມຕນິໂຣຘສມາປນ຺ນານໍ ອວິເສສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉາ ‘‘ມຕສ຺ສ ຈ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ຈ ໂກ ວິເສໂສ’’ຕິ. ກາມໍ ເນສໍ ສງ຺ຂາຣຕ຺ຕຍປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິອາທີຫິ ອວິເສໂສ, ຣູປຘມ຺ມມຕ຺ຕາວເສສຕາຍ ປນ ອາຍຸອຸສ຺ມາອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອປຄມານປຄມນໍ ວິເສໂສຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍ຺ວາຍ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໘໘໔. ສຠາວໂຕຕິ ສຠາວຘມ຺ມໂຕ, ປຣມຕ຺ຖໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຫິ ວິຊ຺ຊມານານໍ ສງ຺ຂຕາທິຠາເວນ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ລຠຕິ, ນ ອວິຊ຺ຊມານໍ. ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ວເສນາຕິ ຍສ຺ມາ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສມຖວິປສ຺ສນາຘມ຺ເມ ຍຸຄນທ຺ເຘ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ອາໂຣຫນ຺ຕສ຺ສ ອນຸກ຺ກເມນ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນປໂຍຄນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິ ນິປ຺ຜນ຺ນາ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ປໂຍຄນິພ຺ພຕ຺ຕິໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ນິປ຺ຜນ຺ນາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ສງ຺ຂາຣວູປສມໂຕ, ສນ຺ຕຘມ຺ມສມນ຺ວຍໂຕ ຈ ສນ຺ຕໍ. ອຣິເຍຫິ ເອວ ນິເສວິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອຣິຍນິເສວິຕໍ. ຕິສ຺ສນ຺ນມ຺ປິ ທຸກ຺ຂຕານໍ ນິພ຺ພຸຕຠາວໂຕ ນິພ຺ພານມິຕິ ສງ຺ຂໍ ອຸປາຄຕໍ. ອຣິຍໍ ປຎ຺ຎນ຺ຕິ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ມຄ຺ຄຜລປຎ຺ຎໍ. ອິມິສ຺ສາປີຕິ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຍາ. ສມາປຕ຺ຕິສມຕ຺ຖຕາຕິ ສມາປຊ຺ຊນສມຕ຺ຖຕາ.

ອາຫຸເນຍ຺ຍຠາວາທິສິທ຺ຘິກຖາວຓ຺ຓນາ

໘໘໕. ອາຫຸເນຍ຺ຍຠາວາທິສິທ຺ຘີຕິ ອາຫຸເນຍ຺ຍປາຫຸເນຍ຺ຍທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍອຎ຺ຊລິກຣຓີຍອນຸຕ຺ຕຣປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕຠາວສິທ຺ຘິ. ອວິເສເສນາຕິ ທສ຺ສນມຄ຺ຄປຎ຺ຎາທິວິເສເສນ ວິນາ, ເອຕິສ຺ສາ ໂລກຸຕ຺ຕຣປຎ຺ຎາຍ. ອາເນຕ຺ວາ ຫຸນິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫຸນໍ, ທູຣໂຕປິ ອາເນຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພທານໍ, ຕໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ. ປາຫຸນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາຄນ຺ຕຸກທານໍ, ຕໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ. ທກ຺ຂິຓໍ ອຣຫຕີຕິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ, ອຎ຺ຊລິກຣຓໍ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມໍ, ຕໍ ອຣຫຕີຕິ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ. ອນຸຕ຺ຕຣໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ສຕ຺ຕານໍ ປຸຎ຺ຎວິຣຸຫນຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ.

໘໘໖. ມນ຺ທາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ອາຄໂຕຕິ ອຕິກ຺ຂາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ວເສນ ປຐມມຄ຺ຄປຎ຺ຎໍ ຠາເວຕ຺ວາ ໂສຕາປນ຺ນຠາວໍ ອາຄໂຕ. ສທ຺ຘາທີນໍ ມຸທູນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ວເສນ ມຸທິນ຺ທ຺ຣິໂຍປິ ສມາໂນ. ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣໂມຕິ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຣມາ ຠວູປປຕ຺ຕິ ອຕ຺ຕຠາວຄ຺ຄຫຓໍ, ຕໂຕ ປຣໍ ອຏ຺ຐມໍ ຠວໍ ນາທິຍຕີຕິ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣໂມ. ສໍສຣິຕ຺ວາຕິ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ອປຣາປຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ. ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກໂຣຕີຕິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຣິຍນ຺ຕໍ ປຣິໂຍສານໍ ກໂຣຕິ. ອຍໍ ກາເລນ ເທວໂລກສ຺ສ, ກາເລນ ມນຸສ຺ສໂລກສ຺ສາຕິ ມິສ຺ສກສ຺ສ ຠວສ຺ສ ວເສນ ‘‘ສຕ຺ຕສຸຄຕິຠເວ ສໍສຣິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ກຸລໂຕ ກຸລໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ໂກລໍໂກໂລ. ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ນີຈກຸເລ ອຸປປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ມຫາໂຠຄກຸເລສຸເຍວ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ ກຸລານີຕິ ເທວມນຸສ຺ສວເສນ ທ຺ເວ ວາ ຕໂຍ ວາ ຠເວ. ອິຕິ ອຍມ຺ປິ ມິສ຺ສກຠເວເນວ ກຖິໂຕ. ເທສນາມຕ຺ຕເມວ ເຈຕໍ ‘‘ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ’’ຕິ. ຍາວ ຉຏ຺ຐຠວາ ສໍສຣນ຺ໂຕປິ ໂກລໍໂກໂລວ ໂຫຕິ. ອຕ຺ຕຠາວຄ຺ຄຫຓສງ຺ຂາຕໍ ເອກໍເຍວ ຂນ຺ຘພີຊໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ເອກພີຊີ. ‘‘ມານຸສກໍ ຠວ’’ນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ເທສນາມຕ຺ຕໍ. ‘‘ເທວຠວໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີ’’ຕິປິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ໂກ ປເນເຕສໍ ອິມໍ ປເຠທໍ ນິຍເມຕີຕິ? ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ ວິປສ຺ສນາ. ສເຈ ຫິ ອຸປຣິ ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ ວິປສ຺ສນາ ພລວຕີ ໂຫຕິ, ເອກພີຊີ ນາມ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ມນ຺ທາຍ ໂກລໍໂກໂລ, ຕໂຕ ມນ຺ທຕຣາຍ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣໂມ.

໘໘໗. ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ສກິໍ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ສກທາຄາມີ. ສກິເທວາຕິ ເອກວາຣໍເຍວ. ‘‘ອິມໍ ໂລກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ປຎ຺ຈສຸ ສກທາຄາມີສຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເອໂກວ ຄຫິໂຕ. ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ອິຘ ສກທາຄາມິຜລໍ ປຕ຺ວາ ອິເຘວ ປຣິນິພ຺ພາຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ອິຘ ປຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ປຣິນິພ຺ພາຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ເທວໂລເກ ປຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ປຣິນິພ຺ພາຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ເທວໂລເກ ປຕ຺ວາ ອິຘູປປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຕິ. ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ອິຘ ນ ຄຫິຕາ. ໂຍ ປນ ອິຘ ປຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ຍາວຕາຍຸກໍ ວສິຕ຺ວາ ປຸນ ອິຘູປປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຕິ, ອຍໍ ອິຘ ຄຫິໂຕ.

໘໘໘. ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ອິຘ ອນາຄມນໂຕ ອນາຄາມີ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍເວມຕ຺ຕຕາວເສນາຕິ ສທ຺ຘາທີນໍ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈກອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປໂຣປຣິຍຕ຺ເຕນ. ປຎ຺ຈຘາ ອິຘ ວິຫາຍ ນິຏ຺ໂຐ ໂຫຕີຕິ ໂສ ອນາຄາມີ ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍິອາທິຠາເວນ ປຎ຺ຈປກາເຣນ ອິມໍ ໂລກໍ ປຊຫິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍນໂກ ໂຫຕິ. ອາຍຸເວມຊ຺ຌສ຺ສ ອນ຺ຕຣາເຍວ ກິເລສປຣິນິພ຺ພາເນນ ປຣິນິພ຺ພາຍນໂຕ ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍີ. ອຸປຫຈ຺ຈາຕິ ວາ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ກາລກິຣິຍໍ. ອປ຺ປໂຍເຄນາຕິ ອຘິມຕ຺ຕປໂຍເຄນ ວິນາ ອປ຺ປກສິເຣເນວ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍຕາຍ ສຸເຂເນວ. ສປ຺ປໂຍເຄນາຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຸທ຺ຘໍ ວາ ຫິ ຠາເວນ ອຸທ຺ຘມສ຺ສ ຕຓ຺ຫາໂສຕໍ, ວຏ຺ຏໂສຕໍ ວາຕິ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ. ອຸທ຺ຘໍ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຏິລຠິຕພ຺ພໂຕ ອຸທ຺ຘມສ຺ສ ມຄ຺ຄໂສຕນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ. ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ອກນິຏ຺ຐຠວໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອກນິຏ຺ຐຄາມີ.

ຍຕ຺ຖຸປປນ຺ໂນຕິ ອວິຫາທີສຸ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ອຸປປນ຺ໂນ. ອິເມສໍ ປນ ອນາຄາມີນໍ ປເຠທຊານນຕ຺ຖໍ ອຸທ຺ຘໍໂສຕອກນິຏ຺ຐຄາມິຈຕຸກ຺ກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ໂຍ ຫິ ອວິຫໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ເທວໂລເກ ໂສເຘຕ຺ວາ ອກນິຏ຺ຐໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຕິ, ອຍໍ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ອກນິຏ຺ຐຄາມີ ນາມ. ໂຍ ປນ ເຫຏ຺ຐາ ຕໂຍ ເທວໂລເກ ໂສເຘຕ຺ວາ ສຸທສ຺ສີເທວໂລເກ ຐຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຕິ, ອຍໍ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ນອກນິຏ຺ຐຄາມີ ນາມ. ໂຍ ອິໂຕ ອກນິຏ຺ຐເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຕິ, ອຍໍ ນອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ອກນິຏ຺ຐຄາມີ ນາມ. ໂຍ ປນ ເຫຏ຺ຐາ ຈຕູສຸ ເທວໂລເກສຸ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ປຣິນິພ຺ພາຕິ, ອຍໍ ນອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ນອກນິຏ຺ຐຄາມີ ນາມ. ເອເຕ ປນ ອວິເຫສຸ ອຸປປນ຺ນສມນນ຺ຕຣາ ອາຍຸເວມຊ຺ຌໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ, ປຕ຺ວາ ຈ ປຣິນິພ຺ພາຍນວເສນ ຕໂຍ ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍິໂນ, ເອໂກ ອຸປຫຈ຺ຈປຣິນິພ຺ພາຍີ, ເອໂກ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕຕິ ປຎ຺ຈ. ເຕ ອສງ຺ຂາຣສສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍິວິຠາເຄນ ທສ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຖາ ອຕປ຺ປສຸທສ຺ສສຸທສ຺ສີສູຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ທສກາ ຈຕ຺ຕາລີສໍ. ອກນິຏ຺ເຐ ປນ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ນຕ຺ຖິ. ຕໂຍ ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍິໂນ, ເອໂກ ອຸປຫຈ຺ຈປຣິນິພ຺ພາຍີຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ. ເຕ ອສງ຺ຂາຣສສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍິວິຠາເຄນ ອຏ຺ຐາຕິ ອຏ຺ຐຈຕ຺ຕາລີສໍ ອນາຄາມິໂນ.

ໂສຕາປນ຺ນາ ປນ ປຏິປທາເຠເທນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂກລໍໂກລາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ເອກພີຊິໂນຕິ ສທ຺ຘາຘຸເຣນ ປຏິປນ຺ນາ ທ຺ວາທສ, ຕຖາ ປຎ຺ຎາຘຸເຣນາຕິ ຈຕຸວີສຕິ.

ສກທາຄາມິໂນ ສຸຎ຺ຎຕວິໂມກ຺ເຂນ ວິມຸຕ຺ຕາ ປຏິປທາວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ຕຖາ ອນິມິຕ຺ຕອປ຺ປຓິຫິຕວິໂມກ຺ເຂຫີຕິ ທ຺ວາທສ.

໘໘໙. ຕຖາ ອຣຫນ຺ໂຕ. ເຕ ປນ ທ຺ວາທສ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕາ, ທ຺ວາທສ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕາ, ທ຺ວາທສ ເຕວິຊ຺ຊາ, ທ຺ວາທສ ຉຬຠິຎ຺ຎາ, ທ຺ວາທສ ປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ສມສຏ຺ຐິ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວເມເຕ ສທ຺ຘິໍ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ຘສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘຫິ ຉຈຕ຺ຕາລີສາຘິກສຕໍ ອຣິຍາ. ຍສ຺ມາ ເຕສໍ ອຣິຍຠາວສິທ຺ຘິ ອຣິຍາຍ ປຎ຺ຎາຠາວນາຍ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາຫຸເນຍ຺ຍຠາວາທິສິທ຺ຘິປິ ອິມິສ຺ສາ ໂລກຸຕ຺ຕຣປຎ຺ຎາຠາວນາຍ ອານິສໍໂສ’’ຕິ. ໂລກິຍວິຊ຺ຊາຠິຎ຺ຎາຫິ ວິນາປິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕຕາ ໂຫຕີຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ວິສຸໍ ຄຫິໂຕ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຠາວນໍ ສນ຺ຘາຍ ເຫຏ຺ຐາ ສງ຺ເຂປໂຕ ຄາຖາວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປນ ວຸຕ຺ຕາກາຣໍ ນິຄມນວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາມໍ ຈຕູສຸປິ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓສຸ ຕໍ ຊຏໍ ວິຊເຏຕິ ນາມ, ຜລກ຺ຂເຓສຸປິ ຍຖາຣຫໍ ວິຊຏິຕຊໂຏ, ອຄ຺ຄຜລກ຺ຂເຓເຍວ ປນ ສພ຺ພໂສ ວິຊຏິຕຊໂຏ, ຕໂຕ ປຣໍ ວິຊເຏຕພ຺ພາຍ ຊຏາຍ ອຠາວໂຕ. ເຕເນຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐາ ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຠາວນານິສໍສສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາວ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຠາວນາວເສນ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ.

ຣຕິນ຺ຕິ ອຠິຣຕິໍ, ອຠິຣຸຈິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອຣິຍາຍ ປຎ຺ຎາຠາວນາຍ.

໘໙໐. ອິມິສ຺ສາ ຄາຖາຍາຕິ ອິມິສ຺ສໍ ຄາຖາຍໍ. ຄາຖາ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖຠູຕສ຺ສ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄສ຺ສ ອາຘາຣຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ, ສາມິວຈນໍ ວາ ເອຕໍ ອຕ຺ຖສ຺ສ ຕໍສມ຺ພນ຺ຘິຠາວໂຕ.

ປຎ຺ຎາຠາວນານິສໍສນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອິຕິ ເຕວີສຕິມປຣິຈ຺ເຉທວຓ຺ຓນາ.

ນິຄມນກຖາວຓ຺ຓນາ

໘໙໑. ອິມິສ຺ສາ ທານິ ຄາຖາຍາຕິອາທີນໍ ຄາຖານໍ ອຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ. ສ຺ວາຍໍ ‘‘ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄໍ ຠາສິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຏິຎ຺ຎາໂຕ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ໂຄ ເອຕ຺ຕາວຕາ ຠາສິໂຕ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໘໙໒. ຕຕ຺ຖາຕິອາທີສຸ ອຍໍ ປທສມ຺ພນ຺ເຘນ ສທ຺ຘິໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ເຕສໍ ‘‘ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍາ’’ຕິຄາຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕານໍ ສີລາທິປ຺ປເຠທານໍ ອຕ຺ຖານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນມ຺ປິ ມຫານິກາຍານໍ ອຏ຺ຐກຖານເຍ ອຏ຺ຐກຖາຕນ຺ຕິຍໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຕໍ ສພ຺ພໍ ສມາຫຣິຕ຺ວາ ສມາເນຕ຺ວາ ນິກາຍນ຺ຕຣສ຺ສ ນິກາຍຄຕວາທໂທສສງ຺ກເຣຫິ ມຸຕ຺ໂຕ ໂສ ນິຈ຺ຉໂຍ ຍສ຺ມາ ປກາສິໂຕ, ຕສ຺ມາ ວິສຸທ຺ຘິກາເມຫິ ໂຍຄີຫິ ເອຕສ຺ມິໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ອາທໂຣ ກຣຓີໂຍເຍວາຕິ.

ນິຄມນຄາຖາໂຍ

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ –

ສຸວິສຸທ຺ຘສມາຈາໂຣ, ວິສຸທ຺ຘນຍມຓ຺ຑິຕໍ;

ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄໍ ໂລກສ຺ສ, ຍທຈ຺ຈນ຺ຕວິສຸທ຺ຘິຍາ.

ອຠາສິ ກຣຸຓາເວຄ-ສມຸສ຺ສາຫິຕມານໂສ;

ມເຫສິ ວິປຸໂລທາຕ-ວິສຸທ຺ຘິມຕິປາຏໂວ.

ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ປກາເສຕຸໍ, ກຖາມຄ຺ຄໍ ປຸຣາຕນໍ;

ນິສ຺ສາຍ ຍາ ສມາຣທ຺ຘາ, ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາ ມຍາ.

ອາຍາຈິໂຕ ສິທ຺ຘຄາມ-ປຣິເວຓນິວາສິນາ;

ເຖເຣນ ທາຐນາເຄນ, ສຸທ຺ຘາຈາເຣນ ຘີມຕາ.

ສາ ເອສາ ປຣມຕ຺ຖານໍ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຍຖາຣຫໍ;

ນິຘານໂຕ ປຣມຕ຺ຖ-ມຎ຺ຊູສາ ນາມ ນາມໂຕ.

ສມ຺ປຕ຺ຕາ ປຣິນິຏ຺ຐານໍ, ອນາກຸລວິນິຈ຺ຉຍາ;

ອຏ຺ຐາສີຕິປ຺ປມາຓາຍ, ປາຬິຍາ ຠາຓວາຣໂຕ.

ອິຕິ ຕໍ ສງ຺ຂໂຣນ຺ເຕນ, ຍໍ ຕໍ ອຘິຄຕໍ ມຍາ;

ປຸຎ຺ຎໍ ຕສ຺ສານຸຠາເວນ, ໂລກນາຖສ຺ສ ສາສເນ.

ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ວິສຸທ຺ຘາຍ, ສີລາທິປຏິປຕ຺ຕິຍາ;

ສພ຺ເພປິ ເທຫິໂນ ໂຫນ຺ຕຸ, ວິມຸຕ຺ຕິຣສຠາຄິໂນ.

ຈິຣໍ ຕິຏ຺ຐຕຸ ໂລກສ຺ມິໍ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສາສນໍ;

ຕສ຺ມິໍ ສຄາຣວາ ນິຈ຺ຈໍ, ໂຫນ຺ຕຸ ສພ຺ເພປິ ປາຓິໂນ.

ສມ຺ມາ ວສ຺ສຕຸ ກາເລນ, ເທໂວ ຣາຊາ ມຫີປຕິ;

ສທ຺ຘມ຺ມນິຣໂຕ ໂລກໍ, ຘມ຺ເມເນວ ປສາສຕູຕິ.

ພທຣຕິຕ຺ຖວິຫາຣວາສິນາ ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາເລນ ກຕາ

ປຣມຕ຺ຖມຎ຺ຊູສາ ນາມ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄມຫາຏີກາ ສມຕ຺ຕາ.

ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄ-ມຫາຏີກາ ສມຕ຺ຕາ.