ປກິຓ຺ຓກກຖາວຓ຺ຓນາ

໔໑໓. ອິຕີຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໒໔໔-໒໔໕; ມ. ນິ. ໑.໓໘໔, ໔໓໑-໔໓໓; ປາຣາ. ໑໒-໑໔) ຍຖາທສ຺ສິຕປາຬິຄຕິໍ, ຕສ຺ສາ ອຕ຺ຖວິວຣຓນຍຎ຺ຈ ປຈ຺ຈາມສຕິ. ສຈ຺ເຈສຸ ວິຍ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ຂນ຺ເຘສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ອນ຺ໂຕຄຘາ. ຕທຸຠເຍ ຈ ສຠາວໂຕ, ສມຸທຍໂຕ, ອຕ຺ຖງ຺ຄມໂຕ, ອສ຺ສາທໂຕ, ອາທີນວໂຕ, ນິສ຺ສຣຓໂຕ ຈ ຍຖາຠູຕໍ ສຍມ຺ຠຸຎາເຓນ ອເວທິ ອຎ຺ຎາສິ ປຏິວິຊ຺ຌິ ປເວເທສິ ວາຕິ ສາຕິສເຍນ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາວໂພເຘນ ຠຄວາວ ໂຖເມຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘວິທູ’’ຕິ. ຎຕ຺ວາ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕາສູຕິ ປຎ຺ຈສຸ ອຠິຎ຺ຎາສຸ. ຕຄ຺ຄຫເຓເນວ ຈ ປຣິຠຓ຺ຑຎາຓານໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ປຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເອຕາສຸ ຫີ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ປຣິຠຓ຺ຑຎາຓານີຕິ ປຣິວາຣຎາຓານິ. ຍຖາ ຫິ ສິເນຣຸສ຺ສ ປຣິວາຣຏ຺ຐານານິ ຍານິ ຕໍສິທ຺ຘິຍາ ສິທ຺ຘານິ ເມຂລຏ຺ຐານານິ ປຣິຠຓ຺ຑານີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອວໍ ອິມານິປິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸສິທ຺ຘິຍາ ສິທ຺ຘານິ ຕສ຺ສ ປຣິຠຓ຺ຑານີຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ອິຘາຄຕານີຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຘາຕິ ຍຖາທສ຺ສິຕານິ ສຸຕ຺ຕປທານິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ອຎ຺ເຎສຸ ປນ ສາມຎ຺ຎຜລາທີສຸ ມໂນມຍຎາຓມ຺ປິ ວິສຸໍ ອຠິຎ຺ຎາຎາຓຠາເວນ ອາຄຕໍ.

‘‘ເຕສູ’’ຕິ ອິທໍ ປຈ຺ຈາມສນໍ ກິໍ ຕິການໍ, ອຸທາຫຸ ອາຣມ຺ມຓານນ຺ຕິ? ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຍທິ ຕິການໍ, ຕທຍຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ຕິເກສຸ ອຠິຎ຺ຎາຎາຓານິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອຖ ອາຣມ຺ມຓານໍ, ຕມ຺ປິ ອຍຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ອຎ຺ຎໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຈ຺ຈາມສນໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຍຖາ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕຖາ ຠວຕຸ ຕາວ ຕິການໍ, ນນຸ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ຫິ ຕິເກສຸ ອຠິຎ຺ຎາຎາຓານິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ? ນາຍໍ ວິໂຣໂຘ ຕິກໂວຫາເຣນ ອາຣມ຺ມຓານໍເຍວ ຄຍ຺ຫມານຕ຺ຕາ. ອຖ ວາ ປນ ໂຫຕຸ ອາຣມ຺ມຓານໍ, ນນຸ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ຫິ ອຎ຺ຎໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຈ຺ຈາມສນໍ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ນ ໂທໂສ ຍຖາວຸຕ຺ຕກາຣເຓເນວາຕິ.

໔໑໔. ອສຕິປິ ວຕ຺ຖຸເຠເທ ຠູມິກາລສນ຺ຕານເຠທວເສນ ຠິນ຺ເນສຸ ສຕ຺ຕສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ. ຕິກວເສນ ເຫສ ເຠໂທ ຄຫິໂຕ. ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓສ຺ສ ມຄ຺ຄາຣມ຺ມຓຕາຍ ອຠາວໂຕ ອິຘ ມຄ຺ຄາຣມ຺ມຓຕິໂກ ນ ລພ຺ຠຕິ. ຕນ຺ຕິ ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓໍ. ກາຍໍ ຈິຕ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ກຕ຺ວາຕິອາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອຸປໂຍຄລທ຺ຘນ຺ຕິ ລທ຺ຘອຸປໂຍຄວຈນໍ. ທຸຕິຍາວິຠຕ຺ຕິວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາຍໍ ປຣິຓາເມຕີ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຣູປກາຍາຣມ຺ມຓໂຕ’’ຕິ, ຣູປກາຍສ຺ສ ວຓ຺ຓາຣມ຺ມຓໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕເທວ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍເທວ ກາຍວເສນ ຈິຕ຺ຕປຣິຓາມເນ ວຸຕ຺ຕໍ ປາທກຊ຺ຌານຈິຕ຺ຕໍ, ຕເທວ. ຣາມຄາເມ ເຈຕິຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສເສສຸ ສຕ຺ຕສຸ ເຈຕິເຍສຸ ຘາຕຸໂຍ ອິທ຺ຘິຍາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຣາຊຄເຫ ຠູມິຆຣມຓ຺ຑເປ ກຕໍ ມຫາຘາຕຸນິຘານໍ. ‘‘ອິເມ ຄນ຺ຘາ’’ຕິອາທິນາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ຄນ຺ຘາທິເກ ຄເຫຕ຺ວາປິ ອສຸສ຺ສນາທິວິເສສຍຸຕ຺ຕໍ ອນາຄຕເມວ ເນສໍ ຣູປໍ ອຘິຏ຺ຐານຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ ອນາຄຕາຘິຏ຺ຐານຕ຺ຕາ. ວຕ຺ຕນິຍເສນາສນໍ ນາມ ວິຎ຺ຌາຏວິຍໍ ວິຫາໂຣ. ທຘິຣສນ຺ຕິ ທຘິມຓ຺ໂຑ, ຕໍ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ອນາຄຕໍ ທຘິວຓ຺ຓໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຣູປກາຍສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓກຣຓໂຕ.

ສກາຍຈິຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກາຍສ຺ສ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຈ.

໔໑໕. ສທ຺ໂທ ຈ ປຣິຕ຺ໂຕ ສພ຺ພສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ກາມາວຈຣຠາວໂຕ. ວິຊ຺ຊມານເມວາຕິ ວຕ຺ຕມານໍເຍວ.

໔໑໖. ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ອາເວຓິກໍ ຈິຕ຺ຕໍ. ສກທາຄາມິສ຺ສາຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍາວ ອຣຫໂຕ ເນຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ສກທາຄາມີ ອນາຄາມິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ, ອນາຄາມີ ອຣຫໂຕ’’ຕິ ເອວໍ ເນຕພ຺ພໍ. ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ອຣິຍານໍ ຊານາຕິ, ໂກ ປນ ວາໂທ ອນຣິຍານໍ. ອຎ຺ໂຎປິ ຈ ອຸປຣິໂມ ອນາຄາມິອາທິ ເຫຏ຺ຐິມສ຺ສ ສກທາຄາມິອາທິກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານາຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ອຕີຕສ຺ສ, ອນາຄຕສ຺ສ ຈ ປຣສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຊານນໍ ສມ຺ຠວຕິ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປນ ນ ສມ຺ຠວຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ປຸຈ຺ຉຕິ ‘‘ກຖໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອິຕໂຣ ຍຕ຺ຖ ສມ຺ຠວຕິ, ຕໍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ຕາວ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ ຕິວິຘ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປາທຏ຺ຐິຕິຠງ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸປ຺ປາທໍ, ຐິຕິໍ, ຠງ຺ຄຎ຺ຈ ປຕ຺ຕໍ, ຂຓຕ຺ຕຍປຣິຍາປນ຺ນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ເອກທ຺ເວສນ຺ຕຕິວາຣາ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ປວຕ຺ຕາ ຣູປສນ຺ຕຕິວາຣາ ເອກທ຺ເວສນ຺ຕຕິວາຣາ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາໂລກຏ຺ຐານໂຕ ໂອວຣກໍ ປວິຏ຺ຐສ຺ສ ປເຄວ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ວິຍ ຍາວ ຣູປຄຕໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຸປຑ຺ຒເວລາ ອວິຠູຕວາຣາ, ອຸປຑ຺ຒເວລາ ວິຠູຕວາຣາ, ຕທຸຠຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ທ຺ເວ ສນ຺ຕຕິວາຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຍິທໍ ນ ສພ຺ພສາຘາຣຓໍ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ສີຆມ຺ປິ ປາກຏໍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ເອກທ຺ເວສນ຺ຕຕິວາຣາ’’ຕິ ເອກຄ຺ຄຫຓມ຺ປິ ກຕໍ, ອຕິປຣິຕ຺ຕສຠາວອຸຕຸອາທິສມຸຏ຺ຐານາ ວາ ເອກທ຺ເວສນ຺ຕຕິວາຣາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕີເຣ ອກ຺ກນ຺ຕອຸທກເລຂາ ນາມ ກາລຸສ຺ສິຍໍ ຄຕາ ຕີຣສມີເປ ອຸທກຣາຊິ. ຍາວ ນ ວິປ຺ປສີທຕີຕິ ກາລຸສ຺ສິຍວິຄເມນ ຍາວ ວິປ຺ປສນ຺ນາ ນ ໂຫຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອຕິນ຺ເຕ ຕີເຣ ອລ຺ລປາເທນ ອກ຺ກນ຺ເຕ ຍາວ ປາເທ ອຸທກເລຂາ ນ ວິປ຺ປສີທຕິ, ນ ສໍສີທຕິ, ນ ວູປສມ຺ມຕີ’’ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ເຕ ປເນເຕ ກິຣິຍາເຠເທນ ວຸຕ຺ຕາ ກາລວິເສສາ, ນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມສມາ, ອູນາຘິກຠາຄວນ຺ໂຕວ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ທ຺ເວ ຕໂຍ ຊວນວາຣາ ກາມາວຈຣຊວນວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ, ນ ອິຕຣຊວນວເສນ. ນ ຫິ ເຕ ປຣິມິຕກາລາ, ອນນ຺ຕຣາ ປວຕ຺ຕຠວງ຺ຄາທໂຍປິ ຕທນ຺ໂຕຄຘາວ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຕທຸຠຍນ຺ຕິ ຣູປາຣູປສນ຺ຕຕິທ຺ວຍໍ.

ເອກຠວປຣິຈ຺ຉິນ຺ນນ຺ຕິ ປຏິສນ຺ຘິຈຸຕິປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ. ເອກຠວປຣິຍາປນ຺ນໍ ຘມ຺ມຊາຕໍ ເອຕຣຫີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ມໂນຕິ ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓມາຫ. ຘມ຺ມາຕິ ອາຣມ຺ມຓຘມ຺ມາ. ມໂນຕິ ວາ ມນາຍຕນໍ. ຘມ຺ມາຕິ ເວທນາທໂຍ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘາ. ອຸຠຍເມຕໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫນ຺ຕໍ ເອຕໍ ອຸຠຍໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ນິກນ຺ຕິວິຎ຺ຎາຓໍ. ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ຉນ຺ທຣາຄວເສນ ປຏິພທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ອຠິນນ຺ທຕີຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐາຠິນນ຺ທນາຫິ ອຠິນນ຺ທຕິ. ຕຖາຠູໂຕ ຈ ວຕ຺ຖຸປຣິຎ຺ຎາຍ ອຠາວໂຕ ເຕສຸ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສໍຫີຣຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ອາກຑ຺ຒີຍຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທ຺ວາທສາຍຕນານໍ ‘‘ເອຕໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໘໔) ອາຄຕຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ໂຕ ຉນ຺ທຣາໂຄ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມໂຓ, ນ ຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມໂຓຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕສຸຕ຺ເຕ…ເປ… ສໍຫີຣຕີຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ໂຍ ຘມ຺ມໍ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໗໒, ໒໘໕) ເອຕ຺ຖາປິ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕໍ ຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ, ວິປສ຺ສິຕພ຺ພຘມ຺ມາ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎຖາ ວິປສ຺ສນາວ ນ ສມ຺ຠເວຍ຺ຍ. ‘‘ຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ປາຬິຍໍ ອາຄຕ’’ນ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ວເສນ ອາຣມ຺ມຓກຣຓສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອນາຄຕຕ຺ຕາ.

ເກຈີຕິ ອຠຍຄິຣິວາສິໂນ. ເອກກ຺ຂເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອິທ຺ຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິສມກາລເມວ ປຣຈິຕ຺ຕສ຺ສປິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂຕຕິ ຍຸຕ຺ຕິທສ຺ສນໍ. ຍຖາ ອາກາເສຕິອາທິ ສທິສູທາຫຣຓໍ. ຕໍ ປນ ເຕສໍ ວຈນໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ? ມຄ຺ຄຜລວີຖິໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອນິຏ຺ເຐ ຐາເນ ອາວຊ຺ຊນຊວນານໍ ນານາຣມ຺ມຓຠາວປ຺ປຕ຺ຕິໂທສໂຕຕິ ຍຸຕ຺ຕິວຈນໍ.

ຍທິ ເອວໍ ກຖໍ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ປນ ຊວນວາເຣນ ທີເປຕພ຺ພໍ, ນ ສກເລນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນທ຺ຘຸນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ທີປນາຕິອາທິ ຊວນວາຣສ຺ສ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠາວທີປນມຸເຂນ ອິທ຺ຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິອາກາຣທີປນໍ. ອິຕຣານີຕິ ອາວຊ຺ຊນປຣິກມ຺ມຈິຕ຺ຕານິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ເກຈີ’’ຕິ ຍທິປິ ອຠຍຄິຣິວາສິໂນ ອຘິປ຺ເປຕາ, ເຕ ປນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂຓໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ‘‘ຐິຕິກ຺ຂເຓ ວາ ປຏິວິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ຕຖາ ເຍ ‘‘ອິທ຺ຘິມສ຺ສ ຈ ປຣສ຺ສ ຈ ເອກກ຺ຂເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ‘‘ຐິຕິກ຺ຂເຓ ວາ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ວາ ປຏິວິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ນ ສເມຕິ. ນ ຫິ ຕສ຺ມິໍ ຂຓທ຺ວເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ປຣຈິຕ຺ເຕນ ສຫ ເອກກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນາມາຕິ. ຐິຕິຠງ຺ຄກ຺ຂເຓສຸ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ເອກເທສໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓໍ, ເອກເທສໍ ອຕີຕາຣມ຺ມຓໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຍຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຣສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານິສ຺ສາມີຕິ ຣາສິວເສນ ມຫາຊນສ຺ສ ຈິຕ຺ເຕ ອາວຊ຺ຊິເຕ’’ຕິ, ເອຕ຺ຖ ຈ ມຫາຊໂນ ອຕ຺ຖໂຕ ປເຣ ອເນກປຸຄ຺ຄລາຕິ ‘‘ປເຣສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາວຊ຺ຊນປ຺ປວຕ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ສິຍາ. ອຖາປິ ປຣສ຺ສາຕິ ມຫາຊນສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ຠເວຍ຺ຍ, ຕຖາປິ ຕສ຺ສ ເອກປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວ ວາ ຈິຕ຺ຕຣາສິໍ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເອກສ຺ສ ປຏິວິຊ຺ຌນໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ຣາສິອາວຊ຺ຊນໍ ເອກເທສາວຊ຺ຊນໍ ໂຫຕີຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕຫິ ‘‘ມຫາຊນສ຺ສ ຈິຕ຺ເຕ ອາວຊ຺ຊິເຕ’’ຕິອາທິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ຍໍ ປນ ເຕ ວທນ຺ຕິ ‘‘ຍສ຺ມາ ອິທ຺ຘິມສ຺ສ ຈ ປຣສ຺ສ ຈ ເອກກ຺ຂເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ ຍຸຕ຺ໂຕ ສິຍາ, ເຈໂຕປຣິຍຎາຓລາຠີ ປຣສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຎາຕຸກາໂມ ປາທກຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຕີຕາທິວິຠາຄໍ ອກຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕສາມຎ຺ເຎນ ‘‘ອິມສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານາມິ, ອິມສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານາມີ’’ຕິ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ປາທກຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ສາມຎ຺ເຎເນວ ຈິຕ຺ຕໍ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕິຓ຺ຓໍ, ຈຕຸນ຺ນໍ ວາ ປຣິກມ຺ມານໍ ອນນ຺ຕຣາ ເຈໂຕປຣິຍຎາເຓນ ປຣຈິຕ຺ຕໍ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ ວິຠາເວຕິ ຣູປໍ ວິຍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ. ຕໂຕ ປຣໍ ປນ ກາມາວຈຣຈິຕ຺ເຕຫິ ສຣາຄາທິວວຕ຺ຖານໍ ໂຫຕິ ນີລາທິວວຕ຺ຖານໍ ວິຍ. ຕຕ຺ຖ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ທິຏ຺ຐຫທຍວຕ຺ຖຸຣູປສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິມຸຂີຠູຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສາມຎ຺ເຎນ ຈິຕ຺ຕໍ ອາວຊ຺ຊຍມານໍ ອາວຊ຺ຊນໍ ອຠິມຸຂີຠູຕໍ ວິຊ຺ຊມານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ອາວຊ຺ເຊຕິ. ປຣິກມ຺ມານິ ຈ ຕໍ ຕໍ ວິຊ຺ຊມານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕສາມຎ຺ເຎເນວ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕຊານນປຣິກມ຺ມານິ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເຈໂຕປຣິຍຎາຓໍ ປນ ວິຊ຺ຊມານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕໍ ວິຠາເວນ຺ຕໍ ເຕນ ສຫ ເອກກ຺ຂເຓ ເອວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ສນ຺ຕານສ຺ສ ສນ຺ຕານຄ຺ຄຫຓໂຕ ເອກຕ຺ຕວເສນ ອາວຊ຺ຊນາທີນິ ‘‘ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕ຺ເວວ ປວຕ຺ຕານິ. ຕຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕເມວ, ຍໍ ເຈໂຕປຣິຍຎາເຓນ ວິຠາວິຕໍ. ຕສ຺ມາ ສມານາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ນ ອນິຏ຺ເຐ ມຄ຺ຄຜລວີຖິໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຐາເນ ນານາຣມ຺ມຓຕາ ອາວຊ຺ຊນຊວນານໍ ໂຫຕິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ປຣິກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓສ຺ສ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ ອາເສວນປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ອຕີຕຕ຺ຕິໂກ ຈ ເອວໍ ອຸປປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ, ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ຈ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ອິຘ ວຸຈ຺ຈມາເນ ອຕີຕານາຄຕານຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຕາ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕຖາ ຈ ສຕິ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ຘມ຺ໂມ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ນ ຈ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຕີໂຕ ຘມ຺ໂມ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ. ປຸຣິມາ ປຸຣິມາ ອຕີຕາ ຂນ຺ຘາ ປຈ຺ຉິມານໍ ປຈ຺ຉິມານໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ຂນ຺ຘານໍ ອນນ຺ຕຣ …ເປ… ອນຸໂລມໍ ໂຄຕ຺ຣຠຸສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຈນໂຕ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໑໘.໕) ນ ອທ຺ຘາສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສ຺ເວວ ຈ ອນນ຺ຕຣາຕີຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ ອຕີຕາຕິ ວິຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ນ ຈ ອຠິຘມ຺ມມາຕິກາຍໍ (ຘ. ສ. ຕິກມາຕິກາ ໑໘-໑໙) ອາຄຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນປທສ຺ສ ອທ຺ຘາສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນປທຕ຺ຖຕາ ກຕ຺ຖຈິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ເຕຫິ ອິທ຺ຘິມສ຺ສ ຈ ປຣສ຺ສ ຈ ເອກກ຺ຂເຓ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຍທາ ປນ ‘‘ຍໍ ອິມສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຊານາມິ. ຍໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕໍ ຊານາມີ’’ຕິ ວາ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ປາທກຊ຺ຌານສມາປຊ຺ຊນາທີນິ ກໂຣຕິ, ຕທາ ອາວຊ຺ຊນປຣິກມ຺ມານິ, ເຈໂຕປຣິຍຎາຓຎ຺ຈ ອຕີຕານາຄຕາຣມ຺ມຓາເນວ ໂຫນ຺ຕິ ອາວຊ຺ຊເນເນວ ວິຠາຄສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ.

ເຍ ປນ ‘‘ອິທ຺ຘິມາ ປຣສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານິຕຸກາໂມ ອາວຊ຺ເຊຕິ, ອາວຊ຺ຊນໍ ຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ເຕເນວ ສຫ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ຕໂຕ ຈຕ຺ຕາຣິ, ປຎ຺ຈ ວາ ຊວນານິ, ເຍສໍ ປຈ຺ຉິມໍ ອິທ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ, ເສສານິ ກາມາວຈຣານິ, ເຕສໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຕເທວ ນິຣຸທ຺ຘໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ, ນ ຈ ຕານິ ນານາຣມ຺ມຓານິ ໂຫນ຺ຕິ ອທ຺ຘານວເສນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິທໍ ວຈນໍ ນິສ຺ສາຍ ‘‘ອາວຊ຺ຊນຊວນານໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຕີຕາຣມ຺ມຓຠາເວປິ ນານາຣມ຺ມຓຕາຠາໂວ ວິຍ ເອກທ຺ວິຕິຈຕຸປຎ຺ຈຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓານາຄເຕສຸປິ ຈິຕ຺ເຕສຸ ອາວຊ຺ຊິເຕສຸ ອາວຊ຺ຊນຊວນານໍ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ອນາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຕີຕາຣມ຺ມຓຠາເວປິ ນານາຣມ຺ມຓຕາ ນ ສິຍາ. ເຕນ ຈຕຸປຎ຺ຈຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓານາຄເຕ ອາວຊ຺ຊິເຕ ອນາຄຕາຣມ຺ມຓປຣິກມ຺ມານນ຺ຕຣໍ ຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓໍ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓໍ ສິທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຕສໍ ວາໂທ ‘‘ອນາຄຕາຣມ຺ມໂຓ ຘມ຺ໂມ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອາເສວນປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມໂຓ ຘມ຺ໂມ ອຕີຕາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອາເສວນປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ອິເມສໍ ປຎ຺ຫານໍ ອນຸທ຺ຘຏຕ຺ຕາ, ຄຓນາຍ ຈ ‘‘ອາເສວເນ ຕີຓີ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໑໙.໓໙) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ສິຊ຺ຌຕິ. ນ ຫິ ກຸສລກິຣິຍາມຫຄ຺ຄຕໍ ອນາເສວນໍ ອຕ຺ຖີຕິ. ເອຕສ຺ສ ຈ ວາທສ຺ສ ນິສ຺ສຍຠາໂວ ອາວຊ຺ຊນຊວນານໍ ຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນນິຣຸທ຺ຘາຣມ຺ມຓຕາວຈນສ຺ສ ນ ສິຊ຺ຌຕິ, ‘‘ຍໍ ປວຕ຺ຕໍ, ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ ຈາ’’ຕິ ວິເສສໍ ອກຕ຺ວາ ຄຫເຓ ອາວຊ຺ຊນສ຺ສ ອນາຄຕຄ຺ຄຫຓາຠາວໍ, ຕທຠາວາ ຊວນານມ຺ປິ ວຕ຺ຕມານຄ຺ຄຫຓາຠາວຎ຺ຈ ສນ຺ຘາເຍວ ຕສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕທາ ຫິ ຠວງ຺ຄຈລນານນ຺ຕຣໍ ອຠິມຸຂີຠູຕເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ອາວຊ຺ຊນາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຊານນຈິຕ຺ຕສ຺ສປິ ວຕ຺ຕມານາຣມ຺ມຓຠາເວ ອາວຊ຺ຊນຊານນຈິຕ຺ຕານໍ ສຫຏ຺ຐານໂທສາປຕ຺ຕິຍາ, ຣາສິເອກເທສາວຊ຺ຊນປຏິເວເຘ ສມ຺ປຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕາວຊ຺ຊນຊານເນ ຈ ອນິຏ຺ເຐ ຐາເນ ອາວຊ຺ຊນຊວນານໍ ນານາຣມ຺ມຓຠາວໂທສາປຕ຺ຕິຍາ ຈ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕີ’’ຕິ, ຕໍ ອຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂທສາປຕ຺ຕິໍ, ກາລວເສນ ຈ ອທ຺ຘາສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ນານາຣມ຺ມຓຕາຠາວໍ ທິສ຺ວາ ອາວຊ຺ຊນຊວນານໍ ວຕ຺ຕມານຕໍ ນິຣຸທ຺ຘາຣມ຺ມຓຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ປຸຣິມວາທິໂນ ນານຸຊາເນຍ຺ຍຸໍ. ຕສ຺ມິໍ ຫິ ສຕິ ‘‘ອາວຊ຺ຊນາ ກຸສລານ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ປຏ຺ຐາ ໑.໑.໔໑໗) ວິຍ ອຎ຺ຎປທສງ຺ຄຫິຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍວິຘານໂຕ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓອາວຊ຺ຊນາ ອຕີຕາຣມ຺ມຓານໍ ຂນ຺ຘານໍ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ນ ຈ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ກສ຺ມາ ປເນວໍ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓຕາ ວິຈາຣິຕາ, ນນຸ ‘‘ອຕີໂຕ ຘມ຺ໂມ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ, ອນາຄໂຕ ຘມ຺ໂມ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໑໘.໒) ເອເຕສໍ ວິຠງ຺ເຄສຸ ‘‘ອຕີຕາ ຂນ຺ຘາ ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓສ຺ສ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓສ຺ສ ຍຖາກມ຺ມູປຄຎາຓສ຺ສ ອາວຊ຺ຊນາຍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ, ອນາຄຕາ ຂນ຺ຘາ ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓສ຺ສ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ ອນາຄຕໍສຎາຓສ຺ສ ອາວຊ຺ຊນາຍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕິເກ ຈ ‘‘ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ຂນ຺ຘາ ອຸປ຺ປາທິໂນ ຂນ຺ຘາ ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓສ຺ສ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ ອນາຄຕໍສຎາຓສ຺ສ ອາວຊ຺ຊນາຍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໑໗.໓) ເຈໂຕປຣິຍຎາຓຄ຺ຄຫຓໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ຘມ຺ໂມ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສາ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໑໘.໓) ເອຕສ຺ສ ວິຠງ຺ເຄ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ຂນ຺ຘາ ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓສ຺ສ ອາວຊ຺ຊນາຍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໑໘.໓), ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕິເກ ຈ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຂນ຺ຘາ ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓສ຺ສ ອາວຊ຺ຊນາຍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໑໗.໒) ເອຕ຺ຕກສ຺ເສວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ຈິຕ຺ເຕ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓໍ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຍທິ ຫິ ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ປຸຣິເມສຸ ວິຍ ອິຕເຣສຸ ຈ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓຄ຺ຄຫຓໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ? ສຈ຺ຈໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ນຍທສ຺ສນວເສນ ປນ ຕໍ ສໍຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຎ຺ຎາຍ ປາຬິຍາ ວິຎ຺ຎາຍຕິ.

‘‘ອຕີຕາຣມ຺ມໂຓ ຘມ຺ໂມ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ, ອນາຄຕາຣມ຺ມໂຓ ຘມ຺ໂມ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓສ຺ສ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມໂຓ ຘມ຺ໂມ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓສ຺ສາ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໑໙.໒໐-໒໒) ເອເຕສໍ ຫິ ວິຠງ຺ເຄສຸ ‘‘ເຈໂຕປຣິຍຎາເຓນ ອຕີຕາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄິສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານາຕິ, ອຕີຕາຣມ຺ມຓາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ຂນ຺ຘາ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ ອາວຊ຺ຊນາຍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ, ເຈໂຕປຣິຍຎາເຓນ ອນາຄຕາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄິສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານາຕິ, ອນາຄຕາຣມ຺ມຓາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ຂນ຺ຘາ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ ອາວຊ຺ຊນາຍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ, ເຈໂຕປຣິຍຎາເຓນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄິສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານາຕິ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ຂນ຺ຘາ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ ອາວຊ຺ຊນາຍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໑໙.໒໐-໒໒) ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ເຕເນວາຍໍ ວິຈາຣຓາ ກຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໔໑໗. ເຕສນ຺ຕິ ເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ຎາເຓສູຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ສາມິວຈນໍ. ຈິຕ຺ຕເມວ ອາຣມ຺ມຓໍ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ຂນ຺ຘໍ ວາ ຂນ຺ຘປ຺ປຏິພທ຺ຘໍ ວາ ນ ຊານາຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຂນ຺ຘປ຺ປຏິພທ຺ຘໍ ນາມໂຄຕ຺ຕາທິ. ຍທິ ເອວໍ ກຖໍ ມຄ຺ຄາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ປນ ປຣິຍາຍໂຕ ມຄ຺ຄາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ເຈຕນາມຕ຺ຕເມວ ອາຣມ຺ມຓໍ, ຕຖາ ຫິ ຕໍ ‘‘ຍຖາກມ຺ມູປຄຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຂນ຺ຘປ຺ປຏິພທ຺ເຘສູຕິ ເອຕ຺ຖ ນິພ຺ພານມ຺ປິ ຂນ຺ຘປ຺ປຏິພທ຺ຘເມວ. ຂນ຺ເຘຫິ ວິສຍີກຕຕ຺ຕາຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐສາລິນິຍໍ ‘‘ອຕີເຕ ພຸທ຺ຘາ ມຄ຺ຄໍ ຠາວຍິໍສຸ, ຜລໍ ສຈ຺ຉາກໍສຸ, ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍິໍສູຕິ ຉິນ຺ນວຏຸມການຸສ຺ສຣຓວເສນ ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໂຕປິ ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໒໑). ຕຕ຺ຖ ມຄ຺ຄຜລປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓານິ ຕາວ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາເຓນ ມຄ຺ຄຜເລສຸ ຎາເຓສຸ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ນິພ຺ພານປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎ຺ຈ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມເຓສຸ ອປ຺ປມາຓຘມ຺ເມສຸ ຎາເຓສູຕິ ມຄ຺ຄາທິປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓານິ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓສ຺ສ ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓຕໍ ສາເຘນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ‘‘ອປ຺ປມາຓາ ຂນ຺ຘາ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ອິຈ຺ເຈວ (ປຏ຺ຐາ. ໙.໑໒.໕໘) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາເຓນ ເອວ ມຄ຺ຄຜລປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓກິຈ຺ເຈ ວຸຈ຺ຈມາເນປິ ນິພ຺ພານປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຕາ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓຕາ ນິທສ຺ສິຕາ.

ກຸສລາ ຂນ຺ຘາຕິ ອິທ຺ຘິວິຘປຸພ຺ເພນິວາສານາຄຕໍສຎາຓາເປກ຺ໂຂ ພຫຸວຈນນິທ຺ເທໂສ, ນ ເຈໂຕປຣິຍຍຖາກມ຺ມູປຄຎາຓາເປກ຺ຂາຕິ ເຕສໍ ຈຕຸກ຺ຂນ຺ຘາຣມ຺ມຓຠາວສ຺ສ ອສາຘໂກຕິ ເຈ? ນ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ‘‘ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕາ ຂນ຺ຘາ ຈ ວິຈາໂຣ ຈ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓສ຺ສ ອນາຄຕໍສຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໖.໗໒), ‘‘ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣາ ຂນ຺ຘາ ຈ ວິຕກ຺ໂກ ຈ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓສ຺ສ ອນາຄຕໍສຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໖.໗໓) ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓາເປກ຺ຂາປິ ພຫຸວຈນນິທ຺ເທໂສຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສິທ຺ຘິໂຕ. ເອວມ຺ປິ ຍຖາກມ຺ມູປຄຎາຓສ຺ສ ‘‘ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕາ ຂນ຺ຘາ ຈ ວິຈາໂຣ ຈາ’’ຕິອາທີສຸ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈຕຸກ຺ຂນ຺ຘາຣມ຺ມຓຕາ ນ ສິຊ຺ຌຕີຕິ? ນ, ຕຕ຺ຖ ອວຈນສ຺ສ ອຎ຺ຎກາຣຓຕ຺ຕາ. ຍຖາກມ຺ມູປຄຎາເຓນ ຫິ ກມ຺ມສໍສຏ຺ຐາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ ກມ຺ມມຸເຂນ ຄຍ຺ຫຕິ. ຕຎ຺ຫິ ຍຖາ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓໍ ປຸຣິມປຣິກມ຺ມວເສນ ອວິຕກ຺ກາທິວິຠາຄໍ, ສຣາຄາທິວິຠາຄຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຠາເວຕິ, ນ ເອວໍ ວິຠາຄໍ ວິຠາເວຕິ. ກມ຺ມວເສເນວ ປນ ສມຸທາຍໍ ວິຠາເວຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕາ ຂນ຺ຘາ ຈ ວິຈາໂຣ ຈາ’’ຕິອາທິເກ ວິຠາຄກຣເຓ ຕໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຈຕຸກ຺ຂນ຺ຘານາຣມ຺ມຓໂຕຕິ. ອິທໍ ປນສ຺ສ ອກາຣຓນ຺ຕິ ເກຈິ. ຕຕ຺ຖາປິ ‘‘ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓສ຺ສ ຍຖາກມ຺ມູປຄຎາຓສ຺ສ ອນາຄຕໍສຎາຓສ຺ສາ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ ເອວ. ນ ຫິ ຕໍ ກຸສລາກຸສລວິຠາຄໍ ວິຍ ສວິຕກ຺ກາທິວິຠາຄໍ ກມ຺ມໍ ວິຠາເວຕຸໍ ອສມຕ຺ຖໍ. ທຸຈ຺ຈຣິຕສຸຈຣິຕວິຠາວນມ຺ປິ ຫິ ໂລຠາທິອໂລຠາທິສມ຺ປໂຍຄວິຠາຄວິເສສວິຠາວນໍ ໂຫຕີຕິ.

‘‘ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓໍ ນາມໂຄຕ຺ຕານຸສ຺ສຣຓກາເລ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ປນ ຂນ຺ຘູປນິພນ຺ໂຘ ສມ຺ມຸຕິສິທ຺ໂຘ ພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ໂຖ, ນ ພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕີຕິ ອາຈຣິຍສ຺ສາຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ມຕິ. ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ພ຺ຍຎ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ສມຕ຺ຖນໍ ‘‘ພ຺ຍຎ຺ຊນຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ.

໔໑໙. ກາມາວຈເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕີຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘຊານນມາຫ.

໔໒໐. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕິກວເສນ ອຠິຎ຺ຎາຎາຓານໍ, ອາຣມ຺ມຓວິຈາເຣ. ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຎ຺ເຈວ ພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓຎ຺ຈາ’’ຕິ ເອກຊ຺ຌໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາຍໍ, ຕໍ ‘‘ກາເລນ…ເປ… ໂຫຕິເຍວາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຫິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາ ນາມ ວິສຸໍ ເອກໍ ອຕ຺ຖິ, ນາປິ ຕໍ ເອກຊ຺ຌໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຣີຍຕີຕິ. ຍທິ ເອວໍ ຕິໂກ ເອວ ນ ປູຣຕິ ປທທ຺ວຍາສງ຺ຄຫິຕສ຺ສ ຕຕິຍສ຺ສ ອຕ຺ຖນ຺ຕຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ, ນ, ປກາຣເຠທວິສຍຕ຺ຕາ ຕິກນິທ຺ເທສສ຺ສ. ຕຖາ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ເຕ ເອວ ຕິປ຺ປກາເຣປິ ຘມ຺ເມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕ ເອວ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາທິວເສນ ຕິວິເຘປິ ຘມ຺ເມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ເຕ ເອວ ຘມ຺ເມ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຕິປ຺ປກາເຣ’’ຕິ ວຈນໍ ປກາຣເຠທນິພນ຺ຘນາ ອຍໍ ຕິກເທສນາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຍຖາ ຫິ ກຸສລຕ຺ຕິກາທີນໍ ເທສນາ ຍຖາຣຫໍ ຘມ຺ມານໍ ຊາຕິສມ຺ປໂຍຄປ຺ປຫານສິກ຺ຂາຠູມິອາຣມ຺ມຓປ຺ປເຠທນິຍມກາລາທິເຠທນິພນ຺ຘນາ, ນ ເອວມຍໍ ຊາຕິອາທິເຠທນິພນ຺ຘນາ, ນາປິ ສນິທສ຺ສນຕ຺ຕິກເຫຕຸທຸກາທິເທສນາ ວິຍ ສຠາວາທິເຠທນິພນ຺ຘນາ, ອຖ ໂຂ ປກາຣເຠທນິພນ຺ຘນາ. ປຎ຺ເຈວ ຫິ ຂນ຺ຘາ ສສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນຕໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ປຣສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນຕໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ພຫິທ຺ຘາ’’ຕິ, ຕທຸຠຍໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘຣູປຎ຺ຈ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ສິຍາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາ, ສິຍາ ພຫິທ຺ຘາ, ສິຍາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໔໓໕). ນນຸ ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ຖນ຺ຕຣາຠາວໂຕ, ປກາຣນ຺ຕຣສ຺ສ ຈ ອນາມຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຕຕິໂຍ ຣາສິ ນຕ຺ຖີຕິ? ນຍິທເມວໍ. ຍທິປິ ຫິ ປຐມປເທນ ອສງ຺ຄຫິຕສງ຺ຄຓ຺ຫນວເສນ ທຸຕິຍປທສ຺ສ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສພ຺ເພປິ ສຠາວຘມ຺ມາ ປທທ຺ວເຍເນວ ປຣິຄ຺ຄຫິຕາ, ເຕຫິ ປນ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຄຫິຕຘມ຺ເມ ເອກຊ຺ຌໍ ຄຫຓວເສນ ຕຕິຍປທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ເຖວ ຕຕິໂຍ ຣາສິ. ນ ຫິ ສມຸທາໂຍ ອວຍໂວ ໂຫຕິ, ຠິນ຺ນວຕ຺ຖຸເກ ປນ ຘມ຺ເມ ອຘິຏ຺ຐານເຠທໍ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ເອກຊ຺ຌໍ ຄຫຓໍ ນ ສມ຺ຠວຕີຕິ ກາເລນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ, ກາເລນ ພຫິທ຺ຘາ ຊານນກາເລຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອຠິຎ຺ຎານິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອິຕິ ເຕຣສມປຣິຈ຺ເຉທວຓ຺ຓນາ.