໑໓. ອຠິຎ຺ຎານິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

ທິພ຺ພໂສຕຘາຕຸກຖາວຓ຺ຓນາ

໔໐໐. ຕຕ຺ຖາຕິ ທິພ຺ພໂສຕຘາຕຸຍາ ນິທ຺ເທເສ. ອຠິຎ຺ຎາປາຬິຍາ ຫິ ນິທ຺ເທສມຸເຂນ ອຠິຎ຺ຎານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນວິຘິ ວິຘີຍຕິ. ອຠິຎ຺ຎາສີເສເນຕ຺ຖ ອຠິຎ຺ຎາປາຬິ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ຕໂຕ ປຣາສຸ ຈ ຕີສຸ ອຠິຎ຺ຎາສູ’’ຕິ. ຕໂຕ ປຣາສູຕິ ຈ ສຕ຺ຖຸໂນ ເທສນາກ຺ກມໍ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ອຸທ຺ເທສກ຺ກມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປຏິປຕ຺ຕິກ຺ກມໍ. ນ ຫິ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕາ ອິມິນາວ ກເມນ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ທິພ຺ພໂສຕຘາຕຸປາຬິຍໍ, ເສສາຠິຎ຺ຎາປາຬິຍຎ຺ຈາຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ຕຕ຺ຣາຕິ ວາກ຺ໂຍປຎ຺ຎາເສ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຣ ວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕປາເຐ. ທິພ຺ພສທິສຕ຺ຕາຕິ ທິພ຺ເພ ຠວາຕິ ທິພ຺ພາ, ເທວານໍ ໂສຕຘາຕຸ, ຕາຍ ທິພ຺ພາຍ ສທິສຕ຺ຕາ. ອິທານິ ຕໍ ທິພ຺ພສທິສຕໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ເທວານໍ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສຸຈຣິຕກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ສທ຺ຘາພຫຸລຕາວິສຸທ຺ຘທິຏ຺ຐິຕານິສໍສທສ຺ສາວິຕາທິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຸຏ຺ຐຸ ຈຣິຕຕ຺ຕາ ສຸຈຣິເຕນ ເທວູປປຕ຺ຕິຊນເກນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ປິຕ຺ຕເສມ຺ຫຣຸຫິຣາທີຫີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ວາຕໂຣຄາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ອປລິພຸທ຺ຘາຕິ ອນຸປທ຺ທຸຕາ. ປິຕ຺ຕາທີຫິ ອນຸປທ຺ທຸຕຕ຺ຕາ, ກມ຺ມສ຺ສ ຈ ອຸຬາຣຕາຍ ອຸປກ຺ກິເລສວິມຸຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຸປກ຺ກິເລສໂທສຣຫິຕໍ ຫິ ກມ຺ມໍ ຕິຓາທິໂທສຣຫິຕໍ ວິຍ ສສ຺ສໍ ອຸຬາຣຜລໍ ອນຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ. ກາຣຓູປຈາເຣນ ຈສ຺ສ ຜລໍ ຕຖາ ໂວຫຣີຍຕິ, ຍຖາ ‘‘ສຸກ຺ກໍ ສຸກ຺ກວິປາກ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໑໒; ມ. ນິ. ໒.໘໑; ອ. ນິ. ໔.໒໓໓). ທູເຣປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ສຸຂຸມສ຺ສາປິ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນສມຕ຺ຖຕໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປສາທໂສຕຘາຕູຕິ ຈຕຸມຫາຠູຕານໍ ປສາທລກ຺ຂຓາ ໂສຕຘາຕຸ.

ວີຣິຍາຣມ຺ຠວເສເນວ ອິຊ຺ຌນໂຕ ສພ຺ພາປິ ກຸສລຠາວນາ ວີຣິຍຠາວນາ, ປຘານສງ຺ຂາຣສມນ຺ນາຄຕາ ວາ ອິທ຺ຘິປາທຠາວນາປິ ວິເສສໂຕ ວີຣິຍຠາວນາ, ຕສ຺ສາ ອານຸຠາເວນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ວີຣິຍຠາວນາພລນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ຎາຓມຍາ ໂສຕຘາຕຸ ຎາຓໂສຕຘາຕຸ. ຕາທິສາເຍວາຕິ ອຸປກ຺ກິເລສວິມຸຕ຺ຕຕາຍ, ທູເຣປິ ສຸຂຸມສ຺ສປິ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນສມຕ຺ຖຕາຍ ຈ ຕໍສທິສາ ເອວ. ທິພ຺ພວິຫາຣວເສນ ປຏິລທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ທິພ຺ພວິຫາຣສງ຺ຂາຕານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຠູມີນໍ ວເສນ ປຏິລທ຺ຘຕ຺ຕາ, ອິມິນາ ກາຣຓວເສນສ຺ສາ ທິພ຺ພຠາວມາຫ. ຍໍ ເຈຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ທິພ຺ພວິຫາຣສນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາຕິ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄເມນ ອຸກ຺ກໍສຄຕໍ ປາທກຊ຺ຌານສງ຺ຂາຕໍ ທິພ຺ພວິຫາຣໍ ສນ຺ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ທິພ຺ພວິຫາຣປຣິຍາປນ຺ນໍ ວາ ອຕ຺ຕນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ສນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສວນຏ຺ເຐນາຕິ ສທ຺ທຄຫຓຏ຺ເຐນ. ຍາຖາວໂຕ ຫິ ສທ຺ທູປລທ຺ຘິ ສທ຺ທສຠາວາວໂພໂຘ ສວນໍ. ສນ຺ເຕສຸປິ ອຎ຺ເຎສຸ ສຠາວຘາຣຓາທີສຸ ຘາຕຸອຕ຺ເຖສຸ ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖາ ສຕ຺ຖຸ ຘາຕຸເທສນາຕິ ອາຫ ‘‘ນິຊ຺ຊີວຏ຺ເຐນ ຈາ’’ຕິ. ໂສຕຘາຕຸກິຈ຺ຈໍ ສທ຺ທສມ຺ປຏິຈ຺ຉນໍ, ສທ຺ທສນ຺ນິຏ຺ຐານປຈ຺ຈຍຕາ ຈ.

ຎາຓສ຺ສ ປຣິສຸທ຺ຘິ ອຸປກ຺ກິເລສວິຄເມເນວາຕິ ອາຫ ‘‘ນິຣຸປກ຺ກິເລສາຍາ’’ຕິ. ມານຸສິກາ ມນຸສ຺ສ ສນ຺ຕກາ, ມໍສໂສຕຘາຕຸ, ທິພ຺ພວິທູຣາທິວິສຍຄ຺ຄຫຓສງ຺ຂາເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈວິເສເສນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ມານຸສິກໍ ເອຕາຍາຕິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສິກາ. ເຕນາຫ ‘‘ມນຸສ຺ສູປຈາຣໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ສທ຺ທສວເນນາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສູປຈາຣນ຺ຕິ ມນຸສ຺ເສຫິ ອຸປຈຣິຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ, ປກຕິຍາ ໂສຕທ຺ວາເຣນ ຄເຫຕພ຺ພໍ ວິສຍນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ສທ຺ທສວເນນາ’’ຕິ. ທິພ຺ເພຕິ ເທວໂລກປຣິຍາປນ຺ເນ. ເຕ ປນ ວິເສສໂຕ ເທວານໍ ກຖາ ສທ຺ທາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເທວານໍ ສທ຺ເທ’’ຕິ. ມນຸສ຺ສານໍ ເອເຕຕິ ມານຸສາ, ເຕ ມານຸເສ. ເອວໍ ເທວມນຸສ຺ສສທ຺ທານໍເຍວ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປເທສປຣິຍາທານ’’ນ຺ຕິ, ເອກເທສຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສເທຫສນ຺ນິສ຺ສິຕາ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີເຣ ສນ຺ນິສ຺ສິຕາ. ນິປ຺ປເທສປຣິຍາທານໍ ຐານເຠທຄ຺ຄຫຓມຸເຂນ ສວິຎ຺ຎາຓກາທິເຠທຠິນ຺ນສ຺ສ ສທ຺ທສ຺ສ ອນວເສເສນ ສງ຺ຄຓ຺ຫນໂຕ.

ອຍໍ ທິພ຺ພໂສຕຘາຕຸ. ປຣິກມ຺ມສມາຘິຈິຕ຺ເຕນາຕິ ປຣິກມ຺ມຠູຕາເວຓິກສມາຘິຈິຕ຺ເຕນ, ທິພ຺ພໂສຕຎາຓສ຺ສ ປຣິກມ຺ມວເສນ ປວຕ຺ຕກ຺ຂຓິກສມາຘິນາ ສມາຫິຕຈິຕ຺ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິກມ຺ມສມາຘິ ນາມ ທິພ຺ພໂສຕຘາຕຸຍາ ອຸປຈາຣາວຕ຺ຖາຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ສາ ປນ ນານາວຊ຺ຊນວເສນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ສພ຺ໂພຬາຣິກສທ຺ທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ສີຫາທີນໍ ສທ຺ໂທ ປຐມໍ ຄຫິໂຕ. ຕິໂຍຊນມຕ຺ຖເກປິ ກິຣ ເກສຣສີຫສ຺ສ ສີຫນາທສທ຺ໂທ ສຸຍ຺ຍຕິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ເມຆສທ຺ທພ຺ຍຄ຺ຆສທ຺ທາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍຖາ ໂອຬາຣິກສທ຺ທາວຊ຺ຊນໍ ຍາວເທວ ສຸຂຸມສທ຺ທາວຊ຺ຊນູປາຍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ຕຖາ ສທ຺ທຄ຺ຄຫຓຠາວນາພເລນ ສຸຂຸມຕຣສທ຺ທຄ຺ຄຫຓສໍສິທ຺ຘິໂຕ.

ເອວໍ ອາສນ຺ນສທ຺ທຄ຺ຄຫຓານຸສາເຣນ ທູຣທູຣຕຣສທ຺ທຄ຺ຄຫຓມ຺ປິ ສມິຊ຺ຌຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍາ’’ຕິອາທິນາ ທິສາສມ຺ພນ຺ຘວເສນ ສທ຺ທານໍ ມນສິກາຣວິຘິ ອາຣທ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ສທ຺ທນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠາວໂຕ ສທ຺ໂທ ເອວ ສທ຺ທນິມິຕ຺ຕໍ, ໂຍ ວາ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ອຸປາທາຍຸປາທາຍ ລພ຺ຠມາໂນ ສທ຺ທານໍ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມາກາໂຣ, ຕໍ ສທ຺ທນິມິຕ຺ຕໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສທ຺ທານໍ ສທ຺ທນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂອຬາຣິການມ຺ປິ ສຸຂຸມານມ຺ປິ ສທ຺ທານໍ ສທ຺ທນິມິຕ຺ຕໍ ມນສິ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ, ຕໍ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມສມ຺ມເຕສຸປິ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມສພ຺ຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຕຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ສຸຂຸເມ ຎາຓປຣິຈຍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສທ຺ທນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສຠາວຕ຺ຕາ ‘‘ສທ຺ໂທວ ສທ຺ທນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຍເມວ ປກ຺ໂຂ ຎາຍາຄໂຕຕິ ເກຈິ, ຕໍ ນ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມານໍ ສທ຺ທານໍ ວຓ຺ຓາຣມ຺ມເຓນ ຎາເຓນ ນີລປີຕາທິວຓ຺ຓານໍ ວິຍ ຕຕ຺ເຖວ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ. ໂອຬາຣິກສຸຂຸມຠາໂວ ເຈຕ຺ຖ ສທ຺ທນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ. ຕສ຺ສາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ວິຘິນາ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ໂຍຄິໂນ. ເຕ ສທ຺ທາຕິ ເຍ ສພ຺ໂພຬາຣິກໂຕ ປຠຸຕິ ອາວຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນຸກ຺ກເມນ ສຸຂຸມສຸຂຸມາ ສທ຺ທາ ອາວຊ຺ຊິຕາ, ເຕ. ປາກຕິກຈິຕ຺ຕສ຺ສາປີຕິ ປາທກຊ຺ຌານສມາປຊ຺ຊນໂຕ ປຸພ຺ເພ ປວຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສາປິ. ປຣິກມ຺ມສມາຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ທິພ຺ພໂສຕຘາຕຸຍາ ອຸປ຺ປາທນຕ຺ຖໍ ປາທກຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ສທ຺ທໍ ອາຣພ຺ຠ ປຣິກມ຺ມກຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕກ຺ຂຓິກສມາຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ປຸພ຺ເພປິ ຎາເຓນ ປຣິມທ຺ທິຕຕ຺ຕາ ອຕິວິຍ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ເຕສຸ ສທ຺ເທສູຕິ ເຍ ປຣິກມ຺ມສ຺ສ ວິສຍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ພຫູ ສທ຺ທາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕສຸ ສທ຺ເທສຸ. ອຎ຺ຎຕຣນ຺ຕິ ຍຕ຺ຖສ຺ສ ປຣິກມ຺ມກຣຓວເສນ ອຠິຓ຺ຫໍ ມນສິກາໂຣ ປວຕ຺ໂຕ, ຕໍ ເອກໍ ສທ຺ທໍ. ຕໂຕ ປຣນ຺ຕິ ຕໂຕ ອປ຺ປນຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຣໍ. ຕສ຺ມິໍ ໂສເຕຕິ ຕສ຺ມິໍ ຎາຓໂສເຕ. ປຕິໂຕ ໂຫຕີຕິ ທິພ຺ພໂສຕຘາຕຸ ອນ຺ໂຕຄຘາ ໂຫຕິ ອປ຺ປນາຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຠຸຕິ ທິພ຺ພໂສຕຎາຓລາຠີ ນາມ ໂຫຕິ, ນ ທານິສ຺ສ ຕທຕ຺ຖໍ ຠາວນາຠິໂຍໂຄ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕນ຺ຕິ ທິພ຺ພໂສຕຘາຕຸໍ. ຖາມຊາຕນ຺ຕິ ຊາຕຖາມໍ ທຬ຺ຫຠາວປ຺ປຕ຺ຕໍ. ວຑ຺ເຒຕພ຺ພໍ ປາທກຊ຺ຌານາຣມ຺ມຓໍ. ກິນ຺ຕິ ກິຕ຺ຕກນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ສທ຺ທໍ ສຸຓາມີຕິ ເອກງ຺ຄຸລມຕ຺ຕໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ’’ຕິ. ປາທກຊ຺ຌານສ຺ສ ຫິ ອາຣມ຺ມຓຠູຕໍ ກສິຓນິມິຕ຺ຕໍ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ຐານໍ ຜຣຕູ’’ຕິ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ ປາທກຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ກສິຓນິມິຕ຺ຕໍ ຕຕ຺ຕກໍ ຐານໍ ຜຣິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ໂສ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ຕຕ຺ຖ ຄເຕ ສທ຺ເທ ອາວຊ຺ຊຕິ, ສຸຠາວິຕຠາວນຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສທ຺ທໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນາວຊ຺ຊນານນ຺ຕຣໍ ຈຕ຺ຕາຣິ, ປຎ຺ຈ ວາ ຊວນານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເຕສຸ ປຈ຺ຉິມໍ ອິທ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ, ອິຕຣສ຺ສ ປຸນປິ ປາທກຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພເມວ. ຕໂຕ ເອວ ຫິ ປາທກຊ຺ຌານາຣມ຺ມເຓນ ຜຸຏ຺ໂຐກາສພ຺ຠນ຺ຕຣຄເຕປິ ສທ຺ເທ ສຸຓາຕິເຍວາຕິ ສາສງ຺ກໍ ວທຕິ. ເອກງ຺ຄຸລທ຺ວງ຺ຄຸລາທິຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສຸຂຸມສທ຺ທາເປກ຺ຂາຍ ກຕໍ.

ເອວໍ ສຸຓນ຺ໂຕວາຕິ ເອວໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສວເນນ ວສີກຕາຠິຎ຺ໂຎ ຫຸຕ຺ວາ ຍຖາວຊ຺ຊິເຕ ສທ຺ເທ ສຸຓນ຺ໂຕ ເອວ. ປາຏິເຍກ຺ກນ຺ຕິ ເອກຊ຺ຌໍ ປວຕ຺ຕມາເນປິ ເຕ ສທ຺ເທ ປຈ຺ເຈກໍ ວຕ຺ຖຸເຠເທນ ວວຕ຺ຖເປຕຸກາມຕາຍ ສຕິ.

ທິພ຺ພໂສຕຘາຕຸກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ເຈໂຕປຣິຍຎາຓກຖາວຓ຺ຓນາ

໔໐໑. ປຣິຍາຕີຕິ ສຣາຄາທິວິຠາເຄນ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ຊານາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ເຍສຎ຺ຫິ ຘາຕູນໍ ຄຕິ ອຕ຺ໂຖ, ພຸທ຺ຘິປິ ເຕສໍ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ປຣສຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣ-ສທ຺ໂທ ອຎ຺ຎຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕານໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສສສຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ, ຍຖາ ຫິ ໂຍ ປໂຣ ນ ໂຫຕິ, ໂສ ອຕ຺ຕາ. ໂຍ ອຕ຺ຕາ ນ ໂຫຕິ, ໂສ ປໂຣຕິ. ສຕ຺ຕານນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ຣູປາທີສຸ ສຕ຺ຕາຕິ ສຕ຺ຕາ. ຕສ຺ສາ ປນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ສວິຎ຺ຎາຓກສນ຺ຕາເນ ນິຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ ນິຈ຺ຉນ຺ທຣາຄາປິ ສຕ຺ຕາຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຠູຕປຸພ຺ພຄຕິຍາ ວາ. ‘‘ປຸ’’ນ຺ຕິ ນຣກໍ, ຕຕ຺ຖ ຄລນ຺ຕິ ປປຕນ຺ຕີຕິ ປຸຄ຺ຄລາ, ປາປກາຣິໂນ. ອິຕເຣປິ ສໍສາເຣ ສໍສາຣິໂນ ຕໍສຠາວານາຕິວຕ຺ຕນໂຕ ປຸຄ຺ຄລາຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕໍຕໍສຕ຺ຕນິກາຍສ຺ສ ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ປູຣຓໂຕ, ອນິຈ຺ຈຕາວເສນ ຄລນໂຕ ຈ ປຸຄ຺ຄລາຕິ ເນຣຸຕ຺ຕາ.

ເອຕຎ຺ຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ຫິ-ສທ຺ໂທ ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ‘‘ເອຕໍ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓວເສນ ອິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ຕໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓໍ, ເອຕສ຺ສ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ ອຸປ຺ປາທເນ ປຣິກມ຺ມໍ, ຕສ຺ມາ ເຕນ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸກາເມນ ອຘິຄຕທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາເຓນ ຠິກ຺ຂຸນາຕິ ເອວໍ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ຫທຍຣູປນ຺ຕິ ນ ຫທຍວຕ຺ຖຸ, ອຖ ໂຂ ຫທຍມໍສເປສິ. ຍໍ ພຫິ ກມລມກຸຬສຓ຺ຐານໍ, ອນ຺ໂຕ ໂກສາຕກີຜລສທິສນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຎ຺ຫິ ນິສ຺ສາຍ ທານິ ວຸຈ຺ຈມານໍ ໂລຫິຕໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຫທຍວຕ຺ຖຸ ປນ ອິມໍ ໂລຫິຕໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ. ກຖໍ ປນ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ໂລຫິຕສ຺ສ ວຓ຺ຓທສ຺ສເນນ ອຣູປໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍທາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ກຖໍ ປນ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕາທິຈິຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຍາ ກມ຺ມຊສ຺ສ ໂລຫິຕສ຺ສ ວິວິຘວຓ຺ຓຠາວາປຕ຺ຕີຕິ? ໂກ ວາ ເອວມາຫ ‘‘ກມ຺ມຊເມວ ຕໍ ໂລຫິຕ’’ນ຺ຕິ ຈຕຸສນ຺ຕຕິຣູປສ຺ສາປິ ຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອິທໍ ຣູປໍ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍສມຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ເອວມ຺ປິ ຍໍ ຕຕ຺ຖ ອຈິຕ຺ຕຊໍ, ຕສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕວຓ຺ຓເຠເທນ ນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ? ຠວິຕພ຺ພໍ, ເສສຕິສນ຺ຕຕິຣູປານໍ ຕທນຸວຕ຺ຕນໂຕ. ຍຖາ ຫິ ຄມນາທີສຸ ຈິຕ຺ຕຊຣູປານິ ອຸຕຸກມ຺ມາຫາຣສມຸຏ຺ຐານຣູເປຫິ ອນຸວຕ຺ຕີຍນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ກາຍສ຺ສ ເທສນ຺ຕຣຸປ຺ປຕ຺ຕິເຍວ ນ ສິຍາ, ເອວມິຘາປິ ຈິຕ຺ຕຊຣູປໍ ເສສຕິສນ຺ຕຕິຣູປານິ ອນຸວຕ຺ຕມານານິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ປສາທໂກຘເວລາສຸ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ວຓ຺ຓເຠທາປຕ຺ຕິເຍວ ຈ ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ນິທສ຺ສນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ປຣິເຍສນ຺ເຕນາຕິ ປຐມໍ ຕາວ ອນຸມານໂຕ ຎາຓໍ ເປເສຕ຺ວາ ຄເວສນ຺ເຕນ. ເຈໂຕປຣິຍຎາຓຎ຺ຫິ ອຸປ຺ປາເທຕຸກາເມນ ໂຍຄິນາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຠິນີຫາຣກ຺ຂມໍ ກຕ຺ວາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓສ຺ສ ລາຠີ ສມາໂນ ອາໂລກໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ປຣສ຺ສ ຫທຍມໍສເປສິໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕມານສ຺ສ ໂລຫິຕສ຺ສ ວຓ຺ຓທສ຺ສເນນ ‘‘ອິທານິ ອິມສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ໂທມນສ຺ສສຫຄຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ນຍຄ຺ຄາຫວເສນປິ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ປາທກຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ອິມສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານາມີ’’ຕິ ປຣິກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ກາລສຕມ຺ປິ ກາລສຫສ຺ສມ຺ປິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປາທກຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ຕເຖວ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ເສວໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ຫທຍໂລຫິຕວຓ຺ຓທສ຺ສນາທິວິຘິນາ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອິທານິ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ຍໍ ຕທາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ວວຕ຺ຖາປິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມິໍ ນິຣຸທ຺ເຘ ຈຕ຺ຕາຣິ, ປຎ຺ຈ ວາ ຊວນານິ ຊວນ຺ຕິ. ເຕສໍ ປຸຣິມານິ ຕີຓິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ວາ ປຣິກມ຺ມາທິສມຎ຺ຎານິ ກາມາວຈຣານິ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ, ປຎ຺ຈມໍ ວາ ອປ຺ປນາຈິຕ຺ຕໍ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິກໍ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ອນ຺ເຕນ ອປ຺ປນາຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຎາຓໍ, ອິທໍ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓໍ. ຕຎ຺ຫິ ຍຕ຺ຖາເນນ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕໍ, ຕໍ ປຣສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕໍ ວິຠາເວນ຺ຕເມວ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ ຣູປໍ ວິຍ ຈ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓໍ, ສທ຺ທໍ ວິຍ ຈ ທິພ຺ພໂສຕຎາຓໍ. ຕໂຕ ປຣໍ ປນ ກາມາວຈຣຈິຕ຺ເຕຫິ ສຣາຄາທິວວຕ຺ຖາປນໍ ໂຫຕິ ນີລາທິວວຕ຺ຖາປນໍ ວິຍ. ເອວມຘິຄຕສ຺ສ ປນ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ ຖາມຄມນວິຘານມ຺ປິ ອຘິຄມນວິຘານສທິສເມວາຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕສ຺ມາ ເຕນ…ເປ… ຖາມຄຕໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອວໍ ຖາມຄເຕ ຫີຕິອາທິ ຖາມຄຕານິສໍສທສ຺ສນໍ. ສພ຺ພມ຺ປິ ກາມາວຈຣຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈຕຸປຓ຺ຓາສວິຘມ຺ປິ ກາມາວຈຣຈິຕ຺ຕໍ. ‘‘ສພ຺ພມ຺ປີ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ຣູປາວຈຣາຣູປາວຈຣຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ເຕນ ປຎ຺ຈທສວິຘມ຺ປິ ຣູປາວຈຣຈິຕ຺ຕໍ, ທ຺ວາທສວິຘມ຺ປິ ອຣູປາວຈຣຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຊານາຕີຕິ ສຣາຄາທິປກາເຣຫິ ຊານາຕິ, ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ປຏິວິຊ຺ຌຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຸຖຸຊ຺ຊນວເສນາຍໍ ອຠິຎ຺ຎາກຖາຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອິຘ ອນຸທ຺ຘຏໍ. ຕມ຺ປິ ຫິ ອຸປຣິໂມ, ສທິໂສ ວາ ອຣິໂຍ ເຫຏ຺ຐິມສ຺ສ, ສທິສສ຺ສ ຈ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ປຊານາຕິ ເອວ. ເຕນາຫ ‘‘ອນຸຕ຺ຕຣໍ ວາ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ສງ຺ກມນ຺ໂຕຕິ ຎາເຓນ ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ. ເອກຈ຺ຈຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ຎຕ຺ວາ ປຣິກມ຺ເມນ ວິນາ ຕທຎ຺ຎໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານນ຺ໂຕ ‘‘ຈິຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕໍ ສງ຺ກມນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ວິນາປິ ຫທຍຣູປທສ຺ສເນນາ’’ຕິ. ຫທຍຣູປທສ຺ສນາທິວິຘານໍ ຫິ ອາທິກມ຺ມິກວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈີຕິ ປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວ, ຈຕຸໂວກາຣຠເວປິ ວາ. ນ ກໂຕ ອຠິຎ຺ຎານຸໂຍຄສງ຺ຂາໂຕ ອຠິນິເວໂສ ເອເຕນາຕິ ອກຕາຠິນິເວໂສ, ຕສ຺ສ, ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍໍ ກຖາຕິ ‘‘ອາໂລກໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕປຣິກມ຺ມກຖາ.

ອວເສສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາວເສສໍ. ເອວໍ ອວິຠາເຄນ ວຸຕ຺ຕໍ ວິຠາຄໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈຕຸຠູມກໍ ກຸສລາພ຺ຍາກຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ວີຕຣາຄ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕຎ຺ຫິ ໂຍນິໂສມນສິກາຣປ຺ປຈ຺ຈຍຕໍເຫຕຸກຕາຫິ ຣາເຄນ ສມ຺ປໂຍຄາສງ຺ກາຠາວໂຕ ‘‘ວີຕຣາຄ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ລຠຕິ. ເສສາກຸສລຈິຕ຺ຕານໍ ຣາເຄນ ສມ຺ປໂຍຄາຠາວໂຕ ນຕ຺ເຖວ ສຣາຄຕາ, ຕໍນິມິຕ຺ຕກຕາຍ ປນ ສິຍາ ຕໍສຫິຕຕາເລໂສຕິ ນຕ຺ເຖວ ວີຕຣາຄຕາປີຕິ ທຸກວິນິມຸຕ຺ຕຕາວ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ທຸເກ ສງ຺ຄຫໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ. ຍທິ ເອວໍ ປເທສິກໍ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນາປຊ຺ຊຕິ, ທຸກນ຺ຕຣປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ເຕສໍ. ເຍ ປນ ‘‘ປຏິປກ຺ຂຠາເວ ອສຕິປິ ສມ຺ປໂຍຄາຠາໂວ ເອເວຕ຺ຖ ປມາຓໍ ເອກຈ຺ຈອພ຺ຍາກຕານໍ ວິຍາ’’ຕິ ເສສາກຸສລຈິຕ຺ຕານມ຺ປິ ວີຕຣາຄຕໍ ປຏິຊານນ຺ຕິ, ເຕ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ເກຈິ ປນ ເຖຣາ ຕານິປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ສໂທສທຸເກປິ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ປາຏິປຸຄ຺ຄລິກນເຍນາຕິ ອາເວຓິກນເຍນ, ຕທຎ຺ຎາກຸສລຈິຕ຺ເຕສຸ ວິຍ ໂລຠໂທເສຫິ ອມິສ຺ສິຕສ຺ສ ໂມຫສ຺ເສວ ສພ຺ຠາວໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອກຸສລມູລສງ຺ຂາເຕສຸ ສຫ ໂມເຫເນວາຕິ ສໂມຫໍ ປຐມນເຍ, ທຸຕິຍນເຍ ປນ ສເຫວ ໂມເຫນາຕິ ສໂມຫນ຺ຕິ ເອວໍ ອຸຕ຺ຕຣປຸຣິມປທາວຘາຣຓໂຕ ທ຺ວີສຸ ນເຍສຸ ເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຕນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຖິນມິທ຺ຘໍ ອນຸວຕ຺ຕນວເສນ ຄຕໍ ປວຕ຺ຕໍ ຖິນມິທ຺ຘານຸຄຕໍ ປຎ຺ຈວິຘໍ ສສງ຺ຂາຣິກາກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ສໍຂິຕ຺ຕໍ, ອາຣມ຺ມເຓ ສງ຺ໂກຈນວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈານຸຄຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ປນ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຍຕ຺ຖ ວາ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ປຈ຺ຈຍວິເສເສນ ຖາມຊາຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ. ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຕ຺ຖຕາຍ, ວິປຸລຜລຕາຍ, ທີຆສນ຺ຕານຕາຍ ຈ ມຫນ຺ຕຠາວໍ ຄຕໍ, ມຫນ຺ເຕຫິ ວາ ອຸຬາຣຈ຺ຉນ຺ທວີຣິຍຈິຕ຺ຕປຎ຺ເຎຫິ ຄຕໍ ປຏິປນ຺ນນ຺ຕິ ມຫຄ຺ຄຕໍ. ອວເສສນ຺ຕິ ປຣິຕ຺ຕອປ຺ປມາຓໍ. ອຕ຺ຕານໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຸໍ ສມຕ຺ເຖຫິ ສຫ ອຸຕ຺ຕເຣຫີຕິ ສອຸຕ຺ຕຣໍ. ອຸຕ຺ຕິຓ຺ຓນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣໍ, ໂລເກ ອປຣິຍາປນ຺ນຠາເວນ ໂລກໂຕ ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ. ຕໂຕ ເອວ ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ອນຸຕ຺ຕຣໍ. ອຸປນິຊ຺ຌານລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ເຕນ ສມາຘິນາ ສມ຺ມເທວ ອາຫິຕນ຺ຕິ ສມາຫິຕໍ. ຕທງ຺ຄວິມຸຕ຺ຕິປ຺ປຕ຺ຕໍ ກາມາວຈຣກຸສລຈິຕ຺ຕໍ. ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິມຸຕ຺ຕິປ຺ປຕ຺ຕໍ ມຫຄ຺ຄຕຈິຕ຺ຕໍ. ສມຸຈ຺ເຉທວິມຸຕ຺ຕິປ຺ປຕ຺ຕໍ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ. ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວິມຸຕ຺ຕິປ຺ປຕ຺ຕໍ ຜລຈິຕ຺ຕໍ. ນິສ຺ສຣຓວິມຸຕ຺ຕິປ຺ປຕ຺ຕມ຺ປິ ຕທຸຠຍເມວ. ກາມໍ ການິຈິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຈິຕ຺ຕາທີນິ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓານິ ໂຫນ຺ຕິ, ນິສ຺ສຣຓວິມຸຕ຺ຕິປ຺ປຕ຺ຕານິ ປນ ນ ໂຫນ຺ຕິ ຕາທິສກິຈ຺ຈາໂຍຄໂຕ. ປາຬິຍໍ ອາຄຕສຣາຄາທິເຠທວເສນ ເຈວ ເຕສໍ ອນ຺ຕຣເຠທວເສນ ຈ ສພ຺ພປ຺ປກາຣມ຺ປິ.

ເຈໂຕປຣິຍຎາຓກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓກຖາວຓ຺ຓນາ

໔໐໒. ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ຕສ຺ສ ວາ ອນຸສ຺ສຣຓໍ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິ, ຕໍ ນິສ຺ສຍາທິປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ‘‘ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິມ຺ຫິ ຍໍ ຎາຓໍ, ຕທຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ສງ຺ເຂເປນ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ຕາວ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສຕິຎາຓານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຸພ຺ເພນິວາໂສ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຸພ຺ເພ’’ຕິ ອິທໍ ປທໍ ‘‘ເອກມ຺ປິ ຊາຕິ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ ອຕີຕຠວວິສຍໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຕີຕຊາຕີສູ’’ຕິ ນິວາສ-ສທ຺ໂທ ກມ຺ມສາຘໂນ, ຂນ຺ຘວິນິມຸຕ຺ໂຕ ຈ ນິວສິຕຘມ຺ໂມ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ນິວຸຕ຺ຖກ຺ຂນ຺ຘາ’’ຕິ. ນິວຸຕ຺ຖຕາ ເຈຕ຺ຖ ສສນ຺ຕາເນ ປວຕ຺ຕຕາ, ຕຖາຠູຕາ ຈ ເຕ ອນຸ ອນຸ ຠູຕາ ຊາຕາ ປວຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິຄຕາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນິວຸຕ຺ຖາຕິ ອຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖາ ອນຸຠູຕາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ຘາ’’ຕິ. ເອວໍ ສສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນຘມ຺ມວເສນ ນິວາສ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ອວິເສເສນ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ນິວຸຕ຺ຖຘມ຺ມາ ວາ ນິວຸຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ໂຄຈຣນິວາເສນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຄຈຣຠູຕາປິ ຫິ ໂຄຈຣາເສວນາຍ ອາເສວິຕາ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ອນຸຠູຕາ ນິວຸຕ຺ຖາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ເຕ ປນ ທຸວິຘາ ສປຣວິຎ຺ຎາຓໂຄຈຣຕາຍາຕິ ອຸຠເຍປິ ເຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ວິຎ຺ຎາເຓນ ວິຎ຺ຎາຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ’’ຕິ ວຈນໍ ເຍ ເຕ ໂຄຈຣນິວາເສນ ນິວຸຕ຺ຖຘມ຺ມາ, ເຕ ນ ເກວລໍ ວິຎ຺ຎາເຓນ ວິຎ຺ຎາຓມຕ຺ຕາ, ອຖ ໂຂ ຍຖາ ປຸພ຺ເພ ຊາຕິນາມໂຄຕ຺ຕວຓ຺ຓລິງ຺ຄາຫາຣາທິວິເສເສຫິ ປຣິຈ຺ເຉທກາຣິກາຍ ປຎ຺ຎາຍ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ຄຫິຕາ, ຕເຖເວຕໍ ຎາຓໍ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ທີປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣວິຎ຺ຎາຓວິຎ຺ຎາຕາປິ ວາ ນິວຸຕ຺ຖາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ນ ເກວລໍ ອຕ຺ຕໂນວ ວິຎ຺ຎາເຓນ, ອຖ ໂຂ ປເຣສໍ ວິຎ຺ຎາເຓນ ວິຎ຺ຎາຕາປິ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຘາປິ ‘‘ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ’’ຕິ ປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ ‘‘ປເຣສມ຺ປິ ວາ ວິຎ຺ຎາເຓນ ວິຎ຺ຎາຕາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ຈ ຄຫເຓ ປໂຍຊນໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເຕ ຈ ໂຂ ຍສ຺ມາ ອຠີຕາສຸ ເອວ ຊາຕີສຸ ອຎ຺ເຎຫິ ວິຎ຺ຎາຕາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ, ເຕ ຈ ປຣິນິພ຺ພຸຕາປິ ໂຫນ຺ຕິ. ເຍ ຫິ ເຕ ວິຎ຺ຎາຕາ, ເຕສໍ ຕທາ ວຕ຺ຕມານສນ຺ຕານານຸສາເຣນ ເຕສມ຺ປິ ອຕີເຕ ປວຕ຺ຕິ ຎາຍຕີຕິ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓສ຺ສ ວິສຍຠູຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຉິນ຺ນວຏຸມການຸສ຺ສຣຓາທີສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຉິນ຺ນວຏຸມກາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ເຕສໍ ອນຸສ຺ສຣຓາ ຉິນ຺ນວຏຸມການຸສ຺ສຣຓໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ຘພຸທ຺ຘສາວການຸສ຺ສຣຓານິ ຄຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ຉິນ຺ນວຏຸມກາ ປນ ສພ຺ເພວ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພຸຕາ. ເຕສໍ ອນຸສ຺ສຣຓໍ ນາມ ເຕສໍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອນຸສ຺ສຣຓໍ, ສາ ປນ ປຏິປຕ຺ຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ຉຬາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂຓາຕິ ຕານິ ອິຘ ປຣວິຎ຺ຎາຓວິຎ຺ຎາຕຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕານິ, ເຕ ປເນເຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານໍເຍວ ວິສຍາ, ນ ອຎ຺ເຎສນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເຕ ພຸທ຺ຘານໍເຍວ ລພ຺ຠນ຺ຕີ’’ຕິ. ນ ຫິ ອຕີເຕ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ເອວໍ ວິປສ຺ສິໍສຸ, ເອວໍ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວສຸໍ, ເອວໍ ຜລນິພ຺ພານານິ ສຈ຺ຉາກໍສຸ, ເອວໍ ເວເນຍ຺ເຍ ວິເນສຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສພ຺ພທາ ອຎ຺ເຎສໍ ຎາຓສ຺ສ ຄຕິ ອຕ຺ຖີຕິ. ຍາຍ ສຕິຍາ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ສາ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕີຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ.

ອເນກວິຘນ຺ຕິ ນານາຠວໂຍນິຄຕິວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິສຕ຺ຕາວາສາທິວເສນ ພຫຸວິຘໍ. ປກາເຣຫີຕິ ນາມໂຄຕ຺ຕາທິອາກາເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ, ສຫໂຍເຄ ເຈຕໍ ກຣຓວຈນໍ. ປວຕ຺ຕິຕໍ ເທສນາວເສນ. ເຕນາຫ ‘‘ສໍວຓ຺ຓິຕ’’ນ຺ຕິ, ວິຕ຺ຖາຣິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ນິວາສ’’ນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕຄຘເຠທສາມຎ຺ຎວຈນເມຕນ຺ຕິ ເຕ ເຠເທ ພ຺ຍາປນິຈ຺ຉາວເສນ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິວຸຕ຺ຖສນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ສາວກສ຺ເສເວຕໍ ອນຸສ຺ສຣຓໍ, ນ ສຕ຺ຖຸໂນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຂນ຺ຘປຏິປາຏິວເສນ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ວາ’’ຕິ. ຂນ຺ຘປຏິປາຏິ ຂນ຺ຘານໍ ອນຸກ຺ກໂມ. ສາ ຈ ໂຂ ຈຸຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປ຺ປຏິປາຏິວເສນ. ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ອິຣິຍາປຖປຏິປາຏິ ຂນ຺ຘປຏິປາຏີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ຎາຓຄຕິຍາ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ. ຕິຕ຺ຖິຍາຕິ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ, ເຕ ປນ ກມ຺ມວາທິໂນ ກິຣິຍວາທິໂນ ຕາປສາທໂຍ. ຐເປຕ຺ວາ ອຄ຺ຄສາວກມຫາສາວເກ ອິຕເຣ ສຕ຺ຖຸ ສາວກາ ປກຕິສາວກາ.

ຍສ຺ມາ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລາທີສຸ ຈຕ຺ຕາລີສາຍ ເອວ ສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏານໍ ອນຸສ຺ສຣຓໍ ອາຄຕໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ນ ຕໂຕ ປຣ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ກາຣຓໍ ວທນ຺ໂຕ ‘‘ທຸພ຺ພລປຎ຺ຎຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິມາຫ, ເຕນ ວິປສ຺ສນາຠິໂຍໂຄ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓສ຺ສ ວິເສສກາຣຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ພລວປຎ຺ຎຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉທາທິເຍວ ປຎ຺ຎາຍ ພລວກາຣຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຎ຺ເຫຕ຺ຖ ເນສໍ ສາຘາຣຓກາຣຓໍ. ເອຕ຺ຕໂກຕິ ກປ຺ປານໍ ລກ຺ຂໍ, ຕທຘິກໍ ເອກໍ, ທ຺ເວ ຈ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານີຕິ ກາລວເສນ ເອວໍປຣິມາໂຓ ຍຖາກ຺ກມໍ ເຕສໍ ມຫາສາວກອຄ຺ຄສາວກປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ປຸຎ຺ຎຎາຓາຠິນີຫາໂຣ ສາວກປຈ຺ເຈກໂພຘິປາຣມິຕາ ສມິຕາ. ຍທິ ໂພຘິສມ຺ຠາຣສມ຺ຠຣຓກາລປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ເຕສໍ ເຕສໍ ອຣິຍານໍ ອຠິຎ຺ຎາຎາຓວິຠາໂຄ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ພຸທ຺ຘານມ຺ປິ ວິສຍປຣິຈ຺ເຉທຕາ ອາປນ຺ນາຕິ ອາຫ ‘‘ພຸທ຺ຘານໍ ປນ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ຍາວຕກໍ ເຎຍ຺ຍໍ, ຕາວຕກໍ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ມຫານິ. ໑໕໖; ຈູຬນິ. ໂມຆຣາຊມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໘໕; ປຏິ. ມ. ໓.໕) ວຈນໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິຍ ພຸທ຺ຘານໍ ອຠິຎ຺ຎາຎາຓານມ຺ປິ ວິສເຍ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຍໍ ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕໍ ຕໍ ຊານນ຺ຕິ ເອວ. ອຖ ວາ ສຕິປິ ກາລປຣິຈ຺ເຉເທ ກາຣຓູປາຍໂກສລ຺ລປຣິຄ຺ຄຫາທິນາ ສາຕິສຍຕ຺ຕາ ມຫາໂພຘິສມ຺ຠາຣານໍ ປຎ຺ຎາປາຣມິຕາຍ ປວຕ຺ຕິອານຸຠາວສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ກຸໂຕ ຕນ຺ນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ ອຠິຎ຺ຎາຎາຓານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ພຸທ຺ຘານໍ ປນ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ອຕີເຕ ເອຕ຺ຕການິ ກປ຺ປານໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານີຕິ ເອວໍ ກາລປຣິຈ຺ເຉໂທ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອນາຄເຕ ອນາຄຕໍສຎາຓສ຺ສ ວິຍ.

ເອວໍ ຉນ຺ນໍ ຊນານໍ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຣຓໍ ກາລວິຠາຄໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫຓໂຕ ອານຸຠາວວິເສສໂຕ, ປວຕ຺ຕິອາກາຣໂຕ ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕິຕ຺ຖິຍາ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ, ປຣສ຺ສ ວາ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ຈຸຕິໍ ທິສ຺ວາ ອນ຺ຕຣາ ກິຎ຺ຈິ ອນາມສິຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ເອວ ຄຫຓວເສນ. ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ, ອນ຺ວຍໂຕ ຈ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ເຕສຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປກຕິສາວກາ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນປິ ສງ຺ກມນ຺ຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ‘‘ພລວປຎ຺ຎຕ຺ຕາ’’ຕິ ເຫຕຸນາ ວິຠາເວຕພ຺ໂພ, ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ສງ຺ກມນໍ ເວມຊ຺ຌທສ຺ສເນ ປໂຍຊນາຠາວໂຕ. ຎາຓພລທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປເນຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕໍ ຕໍ ປາກຏເມວາຕິ ຍຖາ ນາມ ສຣທສມເຍ ຐິຕມຊ຺ຌນ຺ຫິກເວລາຍໍ ຈຕຸຣຕນິເກ ເຄເຫ ຈກ຺ຂຸມໂຕ ປຸຣິສສ຺ສ ຣູປຄຕໍ ສຸປາກຏເມວ ໂຫຕີຕິ ໂລກສິທ຺ຘເມຕໍ, ສິຍາ ປນ ຕສ຺ສ ສຸຂຸມຕຣຕິໂຣຫິຕາທິເຠທສ຺ສ ຣູປຄຕສ຺ສ ອໂຄຈຣຕາ. ນຕ຺ເຖວ ພຸທ຺ຘານໍ ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉິຕສ຺ສ ເຎຍ຺ຍສ຺ສ ອໂຄຈຣຕາ, ອຖ ໂຂ ຕໍ ຎາຓາໂລເກນ ໂອຠາສິຕໍ ຫຕ຺ຖຕເລ ອາມລກໍ ວິຍ ສຸປາກຏໍ ສຸວິຠູຕເມວ ໂຫຕິ ຕຖາ ເຎຍ຺ຍາວຣຓສ຺ສ ສຸປຫີນຕ຺ຕາ. ເປຍ຺ຍາລປາຬິໍ ວິຍ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ເປຍ຺ຍາລປາຬິໍ ປຐນ຺ຕາ ‘‘ປຐມໍ ຌານໍ…ເປ… ປຎ຺ຈມໍ ຌານ’’ນ຺ຕິ ອາທິປຣິໂຍສານເມວ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ, ນ ອນຸປທໍ, ເອວໍ ອເນກາປິ ກປ຺ປໂກຏິໂຍ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ຍໍ ຍໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ຍສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ, ຍສ຺ມິໍ ຠເວ ຍໍ ຍໍ ຊານິຕຸໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉິເຕ ເອວ ຎາເຓນ ໂອກ຺ກມນ຺ຕາ. ສີໂຫກ຺ກນ຺ຕວເສນ ສີຫຄຕິປຕນວເສນ ຎາຓຄຕິຍາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ສຕຘາ ຠິນ຺ນສ຺ສ ວາຬສ຺ສ ໂກຏິຍາ ໂກຏິປຏິປາທນວເສນ ກຕວາລເວຘປຣິຈຍສ຺ສ. ສຣຠງ຺ຄສທິສສ຺ສາຕິ ສຣຠງ຺ຄໂພຘິສຕ຺ຕສທິສສ຺ສ (ຊາ. ໒.໑໗.໕໐ ອາທໂຍ). ລກ຺ຂຏ຺ຐານສ຺ສ ອປ຺ປຕ຺ຕວເສນ ນ ສຊ຺ຊຕິ. ອຕິກ຺ກມນປສ຺ສຄມນວເສນ ນ ວິຣຊ຺ຌຕິ.

ຂຊ຺ຊຸປນກປ຺ປຠາສທິສໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ຎາຓສ຺ສ ອຕິວິຍ ອປ຺ປານຸຠາວຕາຍ ຂຊ຺ໂຊໂຕຠາສສມໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ທີປປ຺ປຠາສທິສນ຺ຕິ ປາກຕິກທີປາໂລກສທິສໍ. ອຸກ຺ກາປຠາ ມຫາອຸມ຺ມຸກາໂລໂກ. ໂອສຘິຕາຣກປ຺ປຠາຕິ ອຸສ຺ສນ຺ນາ ປຠາ ເອຕາຍ ຘີຍຕີຕິ ໂອສຘິ, ໂອສຘີນໍ ວາ ອນຸພລປ຺ປທາຍິກຕ຺ຕາ ໂອສຘີຕິ ເອວໍ ລທ຺ຘນາມາຍ ຕາຣກາຍ ປຠາ. ສຣທສູຣິຍມຓ຺ຑລສທິສໍ ສວິສເຍ ສພ຺ພໂສ ອນ຺ຘກາຣວິຘມນໂຕ.

ຍຏ຺ຐິໂກຏິຄມນໍ ວິຍ ຂນ຺ຘປຏິປາຏິຍາ ອມຸຎ຺ຈນໂຕ. ກຸນ຺ນທີນໍ ອຕິກ຺ກມນາຍ ເອເກເນວ ຣຸກ຺ຂທຓ຺ເຑນ ກຕສງ຺ກໂມ ທຓ຺ຑກເສຕຸ. ຈຕູຫິ, ປຎ຺ຈຫິ ວາ ຊເນຫິ ຄນ຺ຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍ ຜລເກ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອາຓິໂຍ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ກຕສງ຺ກໂມ ຊງ຺ຆເສຕຸ. ຊງ຺ຆສຕ຺ຖສ຺ສ ຄມນໂຍຄ຺ໂຄ ສງ຺ກໂມ ຊງ຺ຆເສຕຸ ຊງ຺ຆມຄ຺ໂຄ ວິຍ. ສກຏສ຺ສ ຄມນໂຍຄ຺ໂຄ ສງ຺ກໂມ ສກຏເສຕຸ ສກຏມຄ຺ໂຄ ວິຍ. ມຫຕາ ຊງ຺ຆສຕ຺ເຖນ ຄນ຺ຕພ຺ພມຄ຺ໂຄ ມຫາຊງ຺ຆມຄ຺ໂຄ. ພຫູຫິ ວີສາຍ ວາ ຕິໍສາຍ ວາ ສກເຏຫິ ເອກຊ຺ຌໍ ຄນ຺ຕພ຺ພມຄ຺ໂຄ ມຫາສກຏມຄ຺ໂຄ.

ອິມສ຺ມິໍ ປນ ອຘິກາເຣຕິ ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ຠາວຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓, ໑໙໒; ເປຏໂກ. ໒໒; ມິ. ປ. ໒.໑.໙) ຈິຕ຺ຕສີເສນ ສາວກສ຺ສ ນິທ຺ທິຏ຺ຐສມາຘິຠາວນາຘິກາເຣ.

໔໐໓. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ສາວການໍ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຣຓໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ, ຕສ຺ມາ. ເອວນ຺ຕິ ຍຖາ ເຕ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ, ເອວໍ ອນຸສ຺ສຣິຕຸກາເມນ. ເຫຏ຺ຐາ ຕີສຸ ຌາເນສຸ ຍຖາຣຫໍ ປີຕິສຸເຂຫິ ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ສມ຺ປີນນາຍ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ຌານານິ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎຖາ ປາທກຊ຺ຌານເມວ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ຍາຍ ນິສຊ຺ຊາຍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ອນຸສ຺ສຣຓາຣມ຺ໂຠ, ສາ ອິຘ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມາ ນິສຊ຺ຊາ. ຕໂຕ ອາສນປຎ຺ຎາປນນ຺ຕິ ຕໂຕ ນິສຊ຺ຊາຍ ປຸຣິມກໍ ອາສນປຎ຺ຎາປນໍ ອາວຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ໂຠຊນກາໂລຕິອາທີສຸ ກາລສີເສນ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ກຕກິຈ຺ຈມາຫ. ເຈຕິຍງ຺ຄຓໂພຘິຍງ຺ຄຓວນ຺ທນກາໂລຕິ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໂພຘິຍງ຺ຄເຓສຸ ເຈຕິຍໂພຘີນໍ ວນ຺ທນກາໂລ. ສກລໍ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວນ຺ຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ອຸປໂຍຄວຈນໍ.

ກິຎ຺ຈິ ກິຈ຺ຈໍ. ເອຕ຺ຕເກນາຕິ ປາທກຊ຺ຌານສມາປຊ຺ຊເນນ. ປາທກຊ຺ຌານຎ຺ຫິ ສຕ຺ຖກສ຺ສ ວິຍ ນິສານສິລາ ສຕິປຎ຺ຎານມ຺ປິ ນິສິຕຠາວາວຫໍ. ຍໍ ຕສ຺ສ, ຕາ ຕໍ ສມາປຊ຺ຊເນນ ປຣມເນປກ຺ກປ຺ປຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ທີເປ ຊລິເຕ ວິຍ ປາກຏໍ ໂຫຕີ’’ຕິ, ອນ຺ຘກາຣຏ຺ຐາເນຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຸຣິມຠເວຕິ ອິມສ຺ສ ຠວສ຺ສ ອນນ຺ຕເຣ ປຸຣິມສ຺ມິໍ ຠເວ. ປວຕ຺ຕິຕນາມຣູປນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ປວຕ຺ຕິຕນາມຣູປໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ປຐມໍ ຣູປໍ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນາມໍ ອາວຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ປຐມໍ ນາມໍ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຣູປນ຺ຕິ ອປເຣ. ປໂຫຕີຕິ ສກ຺ໂກຕິ. ປຓ຺ຑິໂຕ ນາມ ອິມິສ຺ສາ ອຠິຎ຺ຎາຠາວນາຍ ກຕາຘິກາໂຣ.

‘‘ອຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ອຎ຺ຎສ຺ມາ ກມ຺ມຠວາ ອຎ຺ໂຎ ອຸປປຕ຺ຕິຠໂວ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕຣຠາວໂຕ. ອຎ຺ຎຖາ ເອກຠເວປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເມວ ນາມຣູປໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນິຣຸທ຺ຘຎ຺ຈ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກໍ. ເຕເນວາຫ –

‘‘ເຍ ນິຣຸທ຺ຘາ ມຣນ຺ຕສ຺ສ, ຕິຏ຺ຐມານສ຺ສ ວາ ອິຘ;

ສພ຺ເພປິ ສທິສາ ຂນ຺ຘາ, ຄຕາ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກາ’’ຕິ. (ມຫານິ. ໓໙);

ຕໍ ຐານນ຺ຕິ ຕໍ ນິກ຺ເຂປຏ຺ຐານໍ. ອາຫຸນ຺ທຣິກນ຺ຕິ ສມນ຺ຕໂຕ, ອຸປຣິ ຈ ຆນສຎ຺ຉນ຺ນໍ ສມ຺ພາຘຏ຺ຐານໍ. ອນ຺ຘຕມມິວາຕິ ອນ຺ຘກາຣຕິມິສາ ວິຍ.

ກູຏາຄາຣກຓ຺ຓິກຕ຺ຖາຍາຕິ ກູຏາຄາຣສ຺ສ ກູຏຕ຺ຖາຍ. ກູຏາຄາຣສ຺ສ ກຓ຺ຓິກາ ວິຍ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓໍ, ມຫາຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ ປຸຣິມຠເວ ຈຸຕິກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕນາມຣູປໍ, ສາຂາປລາສາ ວິຍ ເຕນ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ອິມສ຺ມິໍ ຠເວ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ, ຜຣສຸຘາຣາ ວິຍ ປຣິກມ຺ມຠາວນາ, ກມ຺ມາຣສາລາ ວິຍ ປາທກຊ຺ຌານນ຺ຕິ ເອວໍ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກຏ຺ຐຜາລໂກປມາປິ ‘‘ຍຖາ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ໂອທນປຈນາທິອຕ຺ຖໍ ມຫນ຺ຕໍ ທາຣຸໍ ຜາເລນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຕຈເຜຄ຺ຄຸມຕ຺ຕຜາລເນ ຜຣສຸຘາຣາຍ ວິປນ຺ນາຍ ມຫນ຺ຕໍ ທາຣຸໍ ຜາເລຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຘຸຣນິກ຺ເຂປໍ ອກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຖາ ເກໂສຫາຣກູປມາ.

ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ ອຕີຕາສຸ ຊາຕີສຸ ນິວຸຕ຺ຖຘມ຺ມາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາຠາວາ. ຕນ຺ຕິ ປຈ຺ຉິມນິສຊ຺ຊໂຕ ປຠຸຕິ ຍາວ ປຏິສນ຺ຘິ ປວຕ຺ຕໍ ຎາຓໍ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓສ຺ສ ປຣິກມ຺ມຠາເວນ ປວຕ຺ຕສມາຘິນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຎາຓໍ ປຣິກມ຺ມສມາຘິຎາຓໍ. ຕໍ ຣູປາວຈຣໍ ສນ຺ຘາຍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ຕໍ ເຕສໍ ວຈນໍ ອຕີຕໍສຎາຓໍ ເຈ, ຣູປາວຈຣໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ ປຣິກມ຺ມສມາຘິຎາຓສ຺ສ ກາມາວຈຣຠາວໂຕ. ນ ຫິ ອນນ຺ຕຣຈຸຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂອຣໂຕ ປວຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ເຘ ອາຣພ຺ຠ ຣູປາວຈຣໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ປາຬິຍໍ, ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວາ ອາຄຕໍ ອຕ຺ຖິ. ເຍສໍ ຊວນານໍ ປຸຣິມານີຕິ ໂຍຊນາ. ຍທາ ປນ ອປ຺ປນາຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕທາສ຺ສາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິທໍ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓໍ ນາມາຕິ ກາມໍ ອນນ຺ຕຣສ຺ສ ຠວສ຺ສ ຈຸຕິກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕິຕນາມຣູປໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຎາຓໍ ທສ຺ສິຕໍ, ຕໍ ປນ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ຎາຓສາມຎ຺ຎສ຺ສ ໂຊຕິຕຠາວໂຕ. ຍເຖວ ຫິ ຕໂຕ ນາມຣູປໂຕ ປຠຸຕິ ສພ຺ເພ ອຕີຕາ ຂນ຺ຘາ, ຂນ຺ຘປຏິພທ຺ຘາ ຈ ສພ຺ໂພ ປຸພ຺ເພນິວາໂສ, ເອວໍ ຕສ຺ສ ປຏິວິຊ຺ຌນວເສນ ປວຕ຺ຕຎາຓໍ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເຕນ ຎາເຓນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ສຕິຍາ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕີ’’ຕິ.

໔໐໔. ເອກມ຺ປິ ຊາຕິນ຺ຕິ ເອກມ຺ປິ ຠວໍ. ໂສ ຫິ ເອກກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ອາທານນິກ຺ເຂປປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ອນ຺ໂຕຄຘຘມ຺ມປ຺ປເຠໂທ ຂນ຺ຘປ຺ປພນ຺ໂຘ ອິຘ ຊາຕີຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ເອກມ຺ປິ…ເປ… ຂນ຺ຘສນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ. ປຣິຫາຍມາໂນຕິ ຂີຍມາໂນ ວິນສ຺ສມາໂນ. ກປ຺ໂປຕິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍກປ຺ໂປ. ໂສ ປນ ອຕ຺ຖໂຕ ກາໂລ, ຕທາ ປວຕ຺ຕມານສງ຺ຂາຣວເສນສ຺ສ ປຣິຫານິ ເວທິຕພ຺ພາ. ວຑ຺ຒມາໂນ ວິວຏ຺ຏກປ຺ໂປຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ໂຍ ປນ ‘‘ກາລໍ ເຂເປຕີ’’ຕິ, ‘‘ກາໂລ ຆສຕິ ຠູຕານິ, ສພ຺ພາເນວ ສຫຕ຺ຕນາ’’ຕິ (ຊາ. ໑.໒.໑໙໐) ຈ ອາທີສຸ ກາລສ຺ສາປິ ຂໂຍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ອິຘ ນາຘິປ຺ເປໂຕ ອນິຏ຺ຐປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ສໍວຏ຺ຏນໍ ວິນສ຺ສນໍ ສໍວຏ຺ໂຏ, ສໍວຏ຺ຏໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ຕຖາ ຐາຍີ ສໍວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍີ. ຕໍມູລກຕ຺ຕາຕິ ຕໍປຸພ຺ພກຕ຺ຕາ. ວິວຏ຺ຏນໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນໍ, ວຑ຺ຒນໍ ວາ ວິວຏ຺ໂຏ.

ເຕໂຊສໍວຏ຺ໂຏ ອາໂປສໍວຏ຺ໂຏ ວາໂຍສໍວຏ຺ໂຏຕິ ເອວໍ ສໍວຏ຺ຏສີມານຸກ຺ກເມນ ສໍວຏ຺ເຏສຸ ວຕ຺ຕພ຺ເພສຸ ຕຖາ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອາໂປສໍວຏ຺ໂຏເຕໂຊສໍວຏ຺ໂຏ ວາໂຍສໍວຏ຺ໂຏ’’ຕິ ວຈນໍ ສໍວຏ຺ຏກມຫາຠູຕເທສນານຸປຸພ຺ພິຍາຕິ ເກຈິ. ສໍວຏ຺ຏານຸປຸພ຺ພິຍາຕິ ອປເຣ. ອາເປນ ສໍວຏ຺ໂຏ ອາໂປສໍວຏ຺ໂຏ. ສໍວຏ຺ຏສີມາຕິ ສໍວຏ຺ຏມຣິຍາທາ.

ສໍວຏ຺ຏຕີຕິ ວິນສ຺ສຕິ. ສທາຕິ ສພ຺ພກາລໍ, ຕີສຸປິ ສໍວຏ຺ຏກາເລສູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ເອກໍ ພຸທ຺ຘເຂຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິຘ ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນິຍເມຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ພຸທ຺ຘເຂຕ຺ຕໍ ນາມ ຕິວິຘ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຕ຺ຕເກ ຐາເນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິຎາຓານຸຠາໂວ ປຸຎ຺ຎຜລສມຸຕ຺ເຕຊິໂຕ ສຣເສເນວ ປຖວີ ວິຊມ຺ຠຕິ, ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ພຸທ຺ຘງ຺ກຸຣສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕນເຂຕ຺ຕໍ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ຊາຕິເຂຕ຺ຕໍ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬປຣິຍນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອານຸຠາໂວ ວຕ຺ຕຕີຕິ ອິຘ ອິທ຺ຘິມາ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ອາຓາເຂຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ເນ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຈກ຺ກວາເຬ ຐຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ປຣິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ອຎ຺ຎໍ ຈກ຺ກວາຬໍ ຄໂຕປິ ກຕປຣິຕ຺ໂຕ ເອວ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ຕຕ຺ຖ ເອກຈກ຺ກວາເຬ ຐຕ຺ວາ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຖາຍ ປຣິຕ຺ເຕ ກເຕ ອາຓາເຂຕ຺ເຕ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ອຠິສມ຺ຠຸຓາຕ຺ເວວ ປຣິຕ຺ຕານຸຠາໂວ ຕຕ຺ຖ ເທວຕາຫິ ປຣິຕ຺ຕາຓາຍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພໂຕ. ຍໍ ວິສຍເຂຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ ສເຣນ ອຠິວິຎ຺ຎາປນໍ, ອຕ຺ຕໂນ ຣູປທສ຺ສນຎ຺ຈ ປຏິຊານນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ‘‘ຍາວຕາ ວາ ປນ ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໘໑) ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ອນນ຺ຕາປຣິມາເຓ ວິສຍເຂຕ຺ເຕ. ຍໍ ຍໍ ຕຖາຄໂຕ ອາກງ຺ຂຕິ, ຕໍ ຕໍ ຊານາຕິ ອາກງ຺ຂາມຕ຺ຕປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕິຕາຍ ພຸທ຺ຘຎາຓສ຺ສ. ສຓ຺ຐຫນ຺ຕນ຺ຕິ ວິວຏ຺ຏມານໍ ຊາຍມານໍ.

໔໐໕. ໂຄຂາຍິຕກມຕ຺ເຕສູຕິ ໂຄຫິ ຂາທິຕພ຺ພປ຺ປມາເຓສຸ. ຍນ຺ຕິ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ. ປຸປ຺ຜຜລູປຊີວິນິໂຍ ຈ ເທວຕາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ເອເຕສນ຺ຕິ ‘‘ວສ຺ສູປຊີວິໂນ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕສຕ຺ຕານໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ. ໂສ ຈ ໂຂ ປຣິຕ຺ຕາຠາທິພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ປຏິລທ຺ຘຊ຺ຌານວເສນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຌານປ຺ປຏິລາຠສ຺ສ ສມ຺ຠວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕທາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂລກໍ ພ຺ຍູເຫນ຺ຕິ ສມ຺ປິຓ຺ເຑນ຺ຕີຕິ ໂລກພ຺ຍູຫາ. ເຕ ກິຣ ທິສ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຐິຕາປິ ນິສິນ຺ນາປິ ສໍເວຄຊາຕາ, ສມ຺ຠມປ຺ປຕ຺ຕາ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ເຕສໍ ອາສນ຺ເນ ຐາເນ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ. ສິຂາພນ຺ຘສ຺ສ ມຸຕ຺ຕຕາຍ ມຸຕ຺ຕສິຣາ. ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິຘູຍມານເກສຕາຍ ວິກິຓ຺ຓເກສາ. ໂລກວິນາສຠເຍນ ໂສກວນ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາຍ ອຕິວິຍ ວິຣູປເວສຘາຣິໂນ. ມາຣິສາຕິ ເທວານໍ ປິຍສມຸທາຈາໂຣ. ກຖໍ ປເນເຕ ກປ຺ປວຸຏ຺ຐານໍ ຊານນ຺ຕີຕິ? ຘມ຺ມຕາຍ ສຎ຺ໂຈທິຕາຕິ ອາຈຣິຍາ. ຕາທິສນິມິຕ຺ຕທສ຺ສເນນາຕິ ເອເກ. ພ຺ຣຫ຺ມເທວຕາຫິ ອຸຍ຺ໂຍຊິຕາຕິ ອປເຣ.

ເມຕ຺ຕາທີນີຕິ ເມຕ຺ຕາມນສິກາຣາທີນິ ກາມາວຈຣປຸຎ຺ຎານິ. ເທວໂລເກຕິ ກາມເທວໂລເກ. ເທວານໍ ກິຣ ສຸຂສມ຺ຜສ຺ສວາຕຄ຺ຄຫຓປຣິຈເຍນ ວາໂຍກສິເຓ ຌານານິ ສຸເຂເນວ ອິຊ຺ຌນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວາໂຍກສິເຓ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຌານໍ ປຏິລຠນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕທຎ຺ເຎ ປນາຕິ ອາປາຍິເກ ສນ຺ຘາຍາຫ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເທວໂລເກ.

ທຸຕິໂຍ ສູຣິໂຍຕິ ທຸຕິຍໍ ສູຣິຍມຓ຺ຑລໍ. ສຕ຺ຕສູຣິຍນ຺ຕິ ສຕ຺ຕສູຣິຍປາຕຸຠາວສຸຕ຺ຕໍ. ປກຕິສູຣິເຍຕິ ກປ຺ປວຸຏ຺ຐານກາລໂຕ ປຸພ຺ເພ ອຸປ຺ປນ຺ນສູຣິຍວິມາເນ. ກປ຺ປວຸຏ຺ຐານກາເລ ປນ ຍຖາ ອຎ຺ເຎ ກາມາວຈຣເທວາ, ເອວໍ ສູຣິຍເທວປຸຕ຺ໂຕປິ ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ສູຣິຍມຓ຺ຑລໍ ປນ ປຠສ຺ສຣຕຣຎ຺ເຈວ ເຕຊວນ຺ຕຕຣຎ຺ຈ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ. ຕໍ ອນ຺ຕຣຘາຍິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອປເຣ. ຄງ຺ຄາ ຍມຸນາ ສຣຠູ ອຈິຣວຕີ ມຫີຕິ ອິມາ ປຎ຺ຈ ມຫານທິໂຍ.

ປຠວາຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠູຕາ. ຫໍສປາຕໂນຕິ ມນ຺ທາກິນິມາຫ.

ນ ສຓ຺ຐາຕີຕິ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ.

ປຣິຍາທິນ຺ນສິເນຫນ຺ຕິ ປຣິກ຺ຂີຓສິເນຫໍ. ຍາຍ ອາໂປຘາຕຸຍາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຖວີຘາຕຸ ອາພນ຺ຘຕ຺ຕາ ສມ຺ປິຓ຺ຑຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ສາ ຉສູຣິຍປາຕຸຠາເວນ ປຣິກ຺ຂຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຍຖາ ຈິທນ຺ຕິ ຍຖາ ຈ ອິທໍ ຈກ຺ກວາຬໍ. ເອວໍ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬານິປີຕິ ວິປຕ຺ຕິມຫາເມຆຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອິຘ ວຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໍ ກປ຺ປວຸຏ຺ຐານໍ, ຕໍ ຕຕ຺ຖ ອຕິທິສຕິ.

ປລຸຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ. ສງ຺ຂາຣຄຕນ຺ຕິ ຠູຕຸປາທາຍປ຺ປເຠທໍ ສງ຺ຂາຣຊາຕໍ. ສພ຺ພສງ຺ຂາຣປຣິກ຺ຂຍາຕິ ຌາເປຕພ຺ພສງ຺ຂາຣປຣິກ຺ຂຍາ. ສຍມ຺ປິ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ ສມານໍ ອິນ຺ຘນາຠາວໂຕ ຉາຣິກມ຺ປິ ອເສເສຕ຺ວາ ນິຑ຺ຑຫິຕ຺ວາ ວູປສມຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສປ຺ປິ…ເປ… ນິພ຺ພາຍຕີ’’ຕິ.

໔໐໖. ທີຆສ຺ສ ອທ຺ຘຸໂນຕິ ສໍວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍີອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍກປ຺ປສງ຺ຂາຕສ຺ສ ທີຆສ຺ສ ກາລສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ. ຕາລກ຺ຂນ຺ຘາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສາກສາລາທິຣຸກ຺ເຂ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຆນໍ ກໂຣຕີຕິ ວິສຣິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑິຕໍ ກໂຣຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປຣິວຏຸມ’’ນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຠາເວນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ. ຕນ຺ຕິ ອຸທກໍ. ອສ຺ສາຕິ ວາຕສ຺ສ. ວິວຣໍ ເທຕີຕິ ຍຖາ ຆນໍ ກໂຣຕິ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ, ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣໍ ເທຕິ. ປຣິກ຺ຂຍມານນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ເອໂກຆຠູເຕນ ວາເຕນ ປຣິໂສສິຍມານຕາຍ ປຣິກ຺ຂຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກ ປາຕຸຠວຕີຕິ ໂຍຊນາ. ພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກຕິ ຈ ປຐມຊ຺ຌານຠູມິມາຫ. ອຸປຣິ ຈຕຸກາມາວຈຣເທວໂລກຏ຺ຐາເນຕິ ຍາມເທວໂລກາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຕິຏ຺ຐານຏ຺ຐາເນ. ຈາຕຸມຫາຣາຊິກຕາວຕິໍສຠວນານໍ ປນ ປຕິຏ຺ຐານຏ຺ຐານານິ ປຖວີສມ຺ພນ຺ຘຕາຍ ນ ຕາວ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ.

ຣຸນ຺ຘນ຺ຕີຕິ ຍຖາ ເຫຏ຺ຐາ ນ ຠສ຺ສຕິ, ເອວໍ ນິໂຣເຘນ຺ຕິ.

‘‘ປຐມຕຣາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິທໍ ອາຍຸກ຺ຂຍສ຺ສ ສມ຺ຠວທສ຺ສນໍ, ເຕນ ທ຺ວິນ຺ນໍ, ຈຕຸນ຺ນໍ, ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ວາ ກປ຺ປານໍ ອາທິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕໂຕຕິ ອາຠສ຺ສຣພ຺ຣຫ຺ມໂລກໂຕ. ປຣິຕ຺ຕາຠອປ຺ປມາຓາຠາປິ ຫິ ອາຠສ຺ສຣຄ຺ຄຫເຓເນວ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ‘‘ເຕ ໂຫນ຺ຕິ ສຍໍປຠາ ອນ຺ຕລິກ຺ຂຈຣາ’’ຕິ ອິທໍ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານປຸຎ຺ຎສ຺ສ ມຫານຸຠາວຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາລຸປ຺ປກາຣກນ຺ຕິ ອາໂລປໍ ກຕ຺ວາ ກຕ຺ວາຕິ ວທນ຺ຕິ, ອາລຸປ຺ປນໍ ວິໂລປໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາຕິ ອຕິວິຍ ຫຏ຺ຐາ ອຸປ຺ປິລາວິຕຈິຕ຺ຕາ. ນາມໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ຕຖາ ໂວຫຣນ຺ຕິ.

ສິເນຣຸຈກ຺ກວາຬຫິມວນ຺ຕປພ຺ພຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ທີປສມຸທ຺ທາປີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ນິນ຺ນນິນ຺ນຏ຺ຐາເນ ສມຸທ຺ທາ, ສມສມຏ຺ຐາເນ ທີປາ’’ຕິ. ຖູປຖູປາຕິ ອຸນ຺ນຕຸນ຺ນຕາ.

ອຕິມຎ຺ຎນ຺ຕີຕິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ຫີເຬນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວ ນເຍນາຕິ ‘‘ເອກຈ຺ເຈ ວຓ຺ຓວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໓.໑໒໓) ວຸຕ຺ເຕນ ນເຍເນວ. ປທາລຕາຕິ ເອວໍນາມິກາ ລຕາຊາຕິ. ຕສ຺ສາ ກິຣ ປາຣາສວຊາຕິ ຄໂຬຈີຕິ ວທນ຺ຕິ. ອກຏ຺ເຐ ເອວ ຠູມິປ຺ປເທເສ ປຈ຺ຈນໂກ ອກຏ຺ຐປາໂກ. ອກໂຓຕິ ກຸຓ຺ຑກຣຫິໂຕ.

ສຸມນສງ຺ຂາຕຊາຕິປຸປ຺ຜສທິໂສ ສຸມນຊາຕິປຸປ຺ຜສທິໂສ. ໂຍ ໂຍ ຣໂສ ເອຕສ຺ສາຕິ ຍໍຍໍຣໂສ, ໂອທໂນ, ຕໍ ຍໍຍໍຣສໍ, ຍາທິສຣສວນ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣສປຖວີ, ຠູມິປປ຺ປຏໂກ, ປທາລຕາ ຈ ປຣິຠຸຕ຺ຕາ ສຸຘາຫາໂຣ ວິຍ ຂຸທ຺ທໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ຣສຫຣຓີຫິ ຣສເມວ ພ຺ຣູເຫນ຺ຕາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ນ ວຕ຺ຖຸໂນ ສຸຂຸມຠາເວນ ນິສ຺ສນ຺ທາ, ສຸຂຸມຠາເວເນວ ຄຫຓິນ຺ຘນເມວ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ໂອທໂນ ປນ ປຣິຠຸຕ຺ໂຕ ຣສໍ ວຑ຺ເຒນ຺ໂຕປິ ວຕ຺ຖຸໂນ ໂອຬາຣິກຠາເວນ ນິສ຺ສນ຺ທໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ປສ຺ສາວໍ, ກສຏຎ຺ຈ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕໂຕ ປຠຸຕິ ມຸຕ຺ຕກຣີສໍ ສຎ຺ຊາຍຕີ’’ຕິ. ປຸຣິມຕ຺ຕຠາເວສຸ ປວຕ຺ຕອຸປຈາຣຊ຺ຌານານຸຠາເວນ ຍາວ ສຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ກາມຣາຄວິກ຺ຂມ຺ຠນເວໂຄ ນ ສມິໂຕ, ນ ຕາວ ພລວກາມຣາຄູປນິສ຺ສຍານິ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປາຕຸຣເຫສຸໍ. ຍທາ ປນສ຺ສ ວິຈ຺ຉິນ຺ນຕາຍ ພລວກາມຣາໂຄ ລທ຺ຘາວສໂຣ ອໂຫສິ, ຕທາ ຕທຸປນິສ຺ສຍານິ ຕານິ ສຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕຠາເວສຸ ສຎ຺ຊາຍິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸຣິສສ຺ສ…ເປ… ປາຕຸຠວຕີ’’ຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຕຕ຺ຣ ສຸທ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ອລສຊາຕິກສ຺ສາຕິ ສຊ຺ຊຸກເມວ ຕຓ຺ຑຸລໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຣທິວສສ຺ສຕ຺ຖາຍ ຄຫເຓນ ອລສປກຕິກສ຺ສ.

ອນຸຕ຺ຖຸນນ຺ຕີຕິ ອນຸໂສຈນ຺ຕິ. ສມ຺ມນ຺ເນຍ຺ຍາມາຕິ ສມນຸຊາເນຍ຺ຍາມ. ໂນຕິ ອມ຺ເຫສຸ. ສມ຺ມາຕິ ສມ຺ມເທວ ຍຖາຣຫໍ. ຂີຍິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຂີຍນາຣຫໍ ນິນ຺ທນີຍໍ. ຄຣຫິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຫີເຬຕພ຺ພໍ.

ອຍເມວ ຠຄວາ ປຏິພໂລ ປຄ຺ຄຫນິຄ຺ຄຫໍ ກາຕຸນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຣຎ຺ເຊຕີຕິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ ສມ຺ມເທວ ຣເມຕິ ປີເຓຕິ.

ວິວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍີອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ຈຕຸສຏ຺ຐິອນ຺ຕຣກປ຺ປສງ຺ຄຫໍ. ວີສຕິອນ຺ຕຣກປ຺ປສງ຺ຄຫນ຺ຕິ ເກຈິ. ເສສາສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ກາລໂຕ ເຕນ ສມປ຺ປມາຓາເນວ.

໔໐໗. ມຫາຘາຣາຫີຕິ ຕາລສາລກ຺ຂນ຺ຘປ຺ປມາຓາຫິ ມຫຕີຫິ ຂາຣຸທກຘາຣາຫິ. ສມນ຺ຕໂຕຕິ ສພ຺ພໂສ. ປຖວິໂຕຕິ ປຖວິຍາ ເຫຏ຺ຐິມນ຺ຕໂຕ ປຠຸຕິ. ເຕນ ຫິ ຂາຣຸທເກນ ຜຸຏ຺ຐຜຸຏ຺ຐາ ປຖວີປພ຺ພຕາທໂຍ ອຸທເກ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໂລຓສກ຺ຂຣາ ວິຍ ວິລີຍນ຺ເຕວ, ຕສ຺ມາ ປຖວີສນ຺ຘາຣຸທເກນ ສທ຺ຘິໍ ເອກູທກເມວ ຕໍ ໂຫຕີຕິ ເກຈິ. ອປເຣ ‘‘ປຖວີສນ຺ຘາຣກໍ ອຸທກກ຺ຂນ຺ຘຎ຺ຈ ອຸທກສນ຺ຘາຣກໍ ວາຍຸກ຺ຂນ຺ຘຎ຺ຈ ອນວເສສໂຕ ວິນາເສຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສຍເມວ ເອໂກຆຠູຕໍ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຍປິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກຕິ ປຣິຕ຺ຕາຠອປ຺ປມາຓາຠອາຠສ຺ສຣພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ, ຕຍິທໍ ‘‘ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ’’ຕິ ອາຣທ຺ຘຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ຉປິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ສຸຠກິຓ຺ເຫຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທເສນ ຕຕິຍຊ຺ຌານຠູມິຍາ ອຸປລກ຺ຂຓໍ. ປຣິຕ຺ຕາສຸຠອປ຺ປມາຓາສຸເຠປິ ຫິ ອາຫຈ຺ຈ ອຸທກໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເຫຏ຺ຐາ ‘‘ອາຠສ຺ສເຣ ອາຫຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕນ຺ຕິ ຕໍ ກປ຺ປວິນາສກອຸທກໍ. ອຸທການຸຄຕນ຺ຕິ ອຸທເກນ ອນຸຄຕໍ ຜຸຏ຺ຐໍ. ອຠິຠວິຕ຺ວາຕິ ວິລີຍາເປຕ຺ວາ.

ອິທເມກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍນ຺ຕິ ອິທໍ ສໍວຏ຺ຏສງ຺ຂາຕໍ ກປ຺ປສ຺ສ ເອກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ.

໔໐໘. ຖູລຣເຊ ອປຄເຕ ເອວ ປຖວີນິສ຺ສິຕໍ ສຓ຺ຫຣຊໍ ອປຄຈ຺ຉຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕໂຕ ສຓ຺ຫຣຊ’’ນ຺ຕິ. ສມຸຏ຺ຐາເປຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ວິສມຏ຺ຐາເນ ຐິຕມຫາຣຸກ຺ເຂ’’ຕິ ອິທໍ ປຐມໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ພຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕມ຺ປິ ສິເນຣຸປພ຺ພຕມ຺ປີຕິ ມຫາປຖວິຍາ ວິປຣິວຕ຺ຕເນເນວ ວິປຣິວຕ຺ຕິຕໍ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕມ຺ປິ ສິເນຣຸປພ຺ພຕມ຺ປິ ວາໂຕ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອາກາເສ ຂິປຕິ. ເຕ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕາທໂຍ. ອຠິຫນ຺ຕ຺ວາຕິ ຆຏ຺ເຏຕ຺ວາ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎນ຺ຕິ ເອກິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາ ຈກ຺ກວາຬຫິມວນ຺ຕສິເນຣຸໍ ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາ ຈກ຺ກວາຬາທີຫີຕິ ເອວໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມາຄມວເສນ ຆຏ຺ເຏຕ຺ວາ. ສພ຺ພສງ຺ຂາຣຄຕນ຺ຕິ ປຖວີສນ຺ຘາຣກອຸທກໍ, ຕໍສນ຺ຘາຣກວາຕນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ ວິນາເສຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ວິນສ຺ສຕິ ອວຏ຺ຐານສ຺ສ ກາຣຓາຠາວໂຕ.

໔໐໙. ຍທິປິ ສງ຺ຂາຣານໍ ອເຫຕຸໂກ ສຣສນິໂຣໂຘ ວິນາສກາຠາວໂຕ, ສນ຺ຕານນິໂຣໂຘ ປນ ເຫຕຸວິຣຫິໂຕ ນຕ຺ຖິ ຍຖາ ຕໍ ສຕ຺ຕກາເຍສູຕິ. ຠາຊນໂລກສ຺ສາປິ ສເຫຕຸເກນ ວິນາເສນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຫຕຸໍ ປຸຈ຺ຉຕິ ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ ເອວໍ ໂລໂກ ວິນສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອິຕໂຣ ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕນກສຕ຺ຕານໍ ປຸຎ຺ຎພເລນ ປຐມໍ ໂລໂກ ວິວຏ຺ຏຕິ, ເອວໍ ເຕສໍ ປາປພເລນ ສໍວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອກຸສລມູລກາຣຓາ’’ຕິ ອາຫ. ຍຖາ ຫິ ຣາຄໂທສໂມຫານໍ ອຘິກຠາເວນ ຍຖາກ຺ກມໍ ໂຣຄນ຺ຕຣກປ຺ໂປ, ສຕ຺ຖນ຺ຕຣກປ຺ໂປ, ທຸພ຺ຠິກ຺ຂນ຺ຕຣກປ຺ໂປຕິ ອິເມ ຕິວິຘາ ອນ຺ຕຣກປ຺ປາ ວິວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍິມ຺ຫິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍກປ຺ເປ ຊາຍນ຺ຕິ, ເອວເມເຕ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ຕໂຍ ສໍວຏ຺ຏາ ຣາຄາທີນໍ ອຘິກຠາເວເນວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອກຸສລມູເລສຸ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຸສ຺ສນ຺ນຕເຣຕິ ອຕິວິຍ ອຸສ຺ສນ຺ເນ. ໂທເສ ອຸສ຺ສນ຺ນຕເຣ ອຘິກຕຣໂທເສນ ວິຍ ຕິກ຺ຂຕເຣນ ຂາຣຸທເກນ ວິນາໂສ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂທເສ ອຸສ຺ສນ຺ນຕເຣ ອຸທເກນ ວິນສ຺ສຕີ’’ຕິ. ປາກຏສຕ຺ຕຸສທິສສ຺ສ ໂທສສ຺ສ ອຄ຺ຄິສທິສຕາ, ອປາກຏສຕ຺ຕຸສທິສສ຺ສ ຣາຄສ຺ສ ຂາຣຸທກສທິສຕາ ຈ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ໂທເສ ອຸສ຺ສນ຺ນຕເຣ ອຄ຺ຄິນາ, ຣາເຄ ອຸສ຺ສນ຺ນຕເຣ ອຸທເກນາ’’ຕິ ເກຈິວາທສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຣາໂຄ ສຕ຺ຕານໍ ພຫຸລໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຣາຄວເສນ ພຫຸໂສ ໂລກວິນາໂສ.

໔໑໐. ເອວໍ ປສງ຺ເຄນ ສໍວຏ຺ຏາທິເກ ປກາເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຍຖາຘິກຕໍ ເນສໍ ອນຸສ຺ສຣຓາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕປີ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ.

‘‘ອມຸມ຺ຫິ ສໍວຏ຺ຏກປ຺ເປ’’ຕິ ອິທໍ ສໍວຏ຺ຏກປ຺ປສ຺ສ ອາທິໂຕ ປາຬິຍໍ (ທີ. ນິ. ໑.໒໔໔) ຄຫິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖາປິ ຫິ ອິມສ຺ສ ກຕິປຍໍ ກາລໍ ຠວາທີສຸ ສໍສຣຓໍ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ. ສໍວຏ຺ຏກປ຺ເປ ວາ ວຏ຺ຏມາເນສຸ ຠວາທີສຸ ອິມສ຺ສ ອຸປປຕ຺ຕິ ອໂຫສິ, ຕໍທສ຺ສນເມຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ອມຸມ຺ຫິ ສໍວຏ຺ຏກປ຺ເປຕິ ເອຕ຺ຖ ວາ-ສທ຺ໂທ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເຕນ ຈ ອນິຍມຕ຺ເຖນ ອິຕຣາສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ຠເວ ວາຕິອາທີສຸ ກາມາທິຠເວ ວາ ອຓ຺ຑຊາທິໂຍນິຍາ ວາ ເທວາທິ ຄຕິຍາ ວາ ນານຕ຺ຕກາຍນານຕ຺ຕສຎ຺ຎີອາທິວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິຍາ ວາ ສຕ຺ຕາວາເສ ວາ ຂຕ຺ຕິຍາທິ ສຕ຺ຕນິກາເຍ ວາ. ອາສິນ຺ຕິ ອໂຫສິໍ. ວຓ຺ຓສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ວາຕິ ວາ-ສທ຺ເທນ ວຓ຺ຓວິປຕ຺ຕິໍ ວາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ສາລິມໍໂສທນາຫາໂຣ ວາ ຄິຫິກາເລ. ປວຕ຺ຕຜລໂຠຊໂນ ວາ ຕາປສາທິກາເລ. ສາມິສາ ເຄຫສ຺ສິຕາ ໂສມນສ຺ສາທໂຍ. ນິຣາມິສາ ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕາ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ວິເວກຊສມາຘິຊສຸຂາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ.

‘‘ອມຸຕ຺ຣາສິ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ສພ຺ພໍ ຍາວທິຈ຺ຉກໍ ອນຸສ຺ສຣຓໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຎ຺ຎຖາ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອມຸຕ຺ຣາສິນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎນິທ຺ເທໂສຍໍ, ພ຺ຍາປນິຈ຺ຉາໂລໂປ ວາ, ອມຸຕ຺ຣ ອມຸຕ຺ຣາສິນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ອາໂຣຫນ຺ຕສ຺ສ ຍາວທິຈ຺ຉກໍ ອນຸສ຺ສຣຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາໂຣຫນ຺ຕສ຺ສາຕິ ປຏິໂລມໂຕ ຎາເຓນ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອາໂຣຫນ຺ຕສ຺ສ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອນຸສ຺ສຣິຕານຸສ຺ສຣິຕສ຺ສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໍ, ນ ອນຸສ຺ສຣຓໍ. ອິຕີຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖນິທສ຺ສນໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ຍຖາຣຫໂຕ, ນ ຍຖານຸປຸພ຺ພໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນາມໂຄຕ຺ຕວເສນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ວຓ຺ຓາທີຫີຕິ ວຓ຺ຓາຫາຣເວທຍິຕາຍຸປຣິຈ຺ເຉເທຫິ. ໂອທາໂຕຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ, ປກາຣຕ຺ໂຖ ວາ, ເຕນ ເອວມາທິ ເອວໍປກາຣນານຕ຺ຕໂຕຕິ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ.

ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈຸຕູປປາຕຎາຓກຖາວຓ຺ຓນາ

໔໑໑. ຈຸຕິຍາຕິ ຈວເນ. ອຸປປາເຕຕິ ອຸປປຊ຺ຊເນ. ສມີປຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມວຈນໍ, ຈຸຕິກ຺ຂຓສາມນ຺ຕາ, ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂຓສາມນ຺ຕາ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ເຍ ປນ ອາສນ຺ນຈຸຕິກາ’’ຕິອາທິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໔໑໑). ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາເຓເນວ ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕິ ຈ ອຸປປຕ຺ຕິ ຈ ຎາຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ທິພ຺ພສທິສຕ຺ຕາຕິອາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ຕຕ຺ຖ ‘‘ໂສຕຘາຕູ’’ຕິ ປທໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຘ ນປຸໍສກລິງ຺ຄວເສນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຈ ອາໂລກປຣິຄ຺ຄເຫນ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖິ, ອິຘ ອຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາໂລກປຣິຄ຺ຄເຫນ ມຫາຊຸຕິກຕ຺ຕາປິ ທິພ຺ພ’’ນ຺ຕິ, ກສິຓາໂລການຸຄ຺ຄເຫນ ປຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ, ສຍໍ ຎາຓາໂລກຜຣຓຠາເວນ ຈ ມຫາຊຸຕິກຠາວໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຫາຊຸຕິກມ຺ປິ ຫິ ‘‘ທິພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ທິພ຺ພມິທໍ ພ຺ຍມ຺ຫ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ. ມຫາຄຕິກຕ຺ຕາຕິ ມຫນີຍຄມນຕ຺ຕາ, ວິມ຺ຫຍນີຍປວຕ຺ຕິກຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິມ຺ຫຍນີຍາ ຫິສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏາທິຄຕຣູປທສ຺ສນໂຕ. ‘‘ທິພ຺ພສທິສຕ຺ຕາ’’ຕິ ຈ ຫີນູປມາທສ຺ສນໍ ເທວຕານໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໂຕປິ ອິມສ຺ສ ມຫານຸຠາວຕ຺ຕາ. ເຕນ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸລາຠາຍ ໂຍຄິໂນ ປຣິກມ຺ມກຣຓໍ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂາຠິຠວສ຺ສ ອຕ຺ຖໂຕ ຕສ຺ສ ວິຊຍິຈ຺ຉາ ນາມ ໂຫຕິ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸລາຠີ ຈ ອິທ຺ຘິມາ ເທວຕານໍ ວຈນຄ຺ຄຫຓກ຺ຂມນຘມ຺ມທານວເສນ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣາທໂຍ ວິຍ ທານຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂເຓ, ໂວຫາເຣ ຈ ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ ເອວໍ ວິຫາຣວິຊຍິຈ຺ຉາໂວຫາຣຊຸຕິຄຕິສງ຺ຂາຕານໍ ອຕ຺ຖານໍ ວເສນ ອິມສ຺ສ ອຠິຎ຺ຎາຎາຓສ຺ສ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຠາວສິທ຺ຘິໂຕ. ສທ຺ທວິທູ ຈ ເຕສຸ ເອວ ອຕ຺ເຖສຸ ທິວຸ-ສທ຺ທໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕໍ ສພ຺ພໍ ສທ຺ທສຕ຺ຖານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ທສ຺ສນຏ຺ເຐນາຕິ ຣູປທສ຺ສນຠາເວນ. ຈກ຺ຂຸນາ ຫິ ສຕ຺ຕາ ຣູປໍ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ຍຖາ ມໍສຈກ຺ຂຸ ວິຎ຺ຎາຓາຘິຏ຺ຐິຕໍ ສມວິສມໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕໍ ວິຍ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ຕຖາ ອິທໍ. ອິທໍ ປນ ສຍເມວ ຕໂຕ ສາຕິສຍໍ ຈກ຺ຂຸກິຈ຺ຈກາຣີຕິ ອາຫ ‘‘ຈກ຺ຂຸກິຈ຺ຈກຣເຓນ ຈກ຺ຂຸມິວາຕິປິ ຈກ຺ຂູ’’ຕິ. ‘‘ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິເຫຕຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ໂຍ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ປຣໂຕ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ອທສ຺ສນໂຕ ເອຕ຺ເຖວາຍໍ ສຕ຺ໂຕ ອຸຈ຺ຉິນ຺ໂນ, ເອວມິຕເຣປີຕິ. ນວສຕ຺ຕປາຕຸຠາວທິຏ຺ຐິໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ລາຠີ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ ວິຍ. ພຸທ຺ຘປຸຕ຺ຕາ ປສ຺ສນ຺ຕິເຍວາຕິ ອຸຕ຺ຕຣປທາວຘາຣຓໍ, ນ ປຸຣິມປທາວຘາຣຓໍ. ເອວໍ ຫິ ຊຍທ຺ທິສຊາຕກາທີຫິ ອວິໂຣໂຘ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕິ.

ມນຸສ຺ສານໍ ອິທນ຺ຕິ ມານຸສກໍ, ມນຸສ຺ສານໍ ໂຄຈຣຠູຕໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ. ຕທຎ຺ຎສ຺ສ ປນ ທິພ຺ພຕິໂຣຫິຕາຕິສຸຂຸມາທິເຠທສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ທສ຺ສນໂຕ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສກໍ. ເອວຣູປຎ຺ຈ ມນຸສ຺ສູປຈາຣໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມນຸສ຺ສູປຈາຣໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຣູປທສ຺ສເນນາ’’ຕິ. ເອວໍ ວິສຍມຸເຂນ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ວິສຍີມຸເຂນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມານຸສກໍ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖາປິ ມໍສຈກ຺ຂາຕິກ຺ກໂມ ຕສ຺ສ ກິຈ຺ຈາຕິກ຺ກເມເນວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາເຓນປິ. ທຏ຺ຐຸໍ ນ ສກ຺ກາ ຂຓສ຺ສ ອຕິອິຕ຺ຕຣຕາຍ ອຕິສຸຂຸມຕາຍ ເກສຎ຺ຈິ ຣູປສ຺ສ. ອປິຈ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ, ຕຎ຺ຈ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍຠູຕໍ, ນ ຈ ອາວຊ຺ຊນປຣິກມ຺ເມຫິ ວິນາ ມຫຄ຺ຄຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ, ນາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານເມວ ຣູປໍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຠິຊ຺ຊມານໍ ວາ. ຕສ຺ມາ ‘‘ຈຸຕູປປາຕກ຺ຂເຓ ຣູປໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ທຏ຺ຐຸໍ ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ ສຸວຸຕ຺ຕເມຕໍ. ຍທິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓໍ ຣູປາຣມ຺ມຓເມວ, ອຖ ກສ຺ມາ ‘‘ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານຄຕຣູປທສ຺ສນໂຕ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕ຺ຕຄຫຓສ຺ສ ວາ ກາຣຓຠາວໂຕ ໂວຫາຣວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິປິ ເກຈິ. ເຕ ຈວມານາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອວຣູເປຕິ ນ ຈຸຕູປປາຕກ຺ຂຓສມງ຺ຄິໂນຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ໂມຫູປນິສ຺ສຍໍ ນາມ ກມ຺ມໍ ນິຫີນໍ ນິຫີນຜລໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ໂມຫນິສ຺ສນ຺ທຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຕພ຺ພິປຣີເຕຕິ ຕສ຺ສ ຫີຬິຕາທິຠາວສ຺ສ ວິປຣີເຕ, ອຫີຬິເຕ ອໂນຫີຬິເຕ ອໂນຎ຺ຎາເຕ ອນວຎ຺ຎາເຕ ຈິຕ຺ຕີກເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸວຓ຺ເຓຕິ ສຸນ຺ທຣວຓ຺ເຓ. ທຸພ຺ພຓ຺ເຓຕິ ອສຸນ຺ທຣວຓ຺ເຓ. ສາ ປນາຍໍ ສຸວຓ຺ຓທຸພ຺ພຓ຺ຓຕາ ຍຖາກ຺ກມໍ ກມ຺ມສ຺ສ ອໂທສໂທສູປນິສ຺ສຍຕາຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອໂທສນິສ຺ສນ຺ທຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ. ສຸນ຺ທຣໍ ຄຕິໍ ຄຕາ ສຸຄຕາຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຄຕິຄເຕ’’ຕິ, ສຸຄຕິໍ ອຸປປນ຺ເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອໂລຠຊ຺ຌາສຍາ ສຕ຺ຕາ ວທຎ຺ຎູ ວິຄຕມຈ຺ເຉຣາ ອໂລຠູປນິສ຺ສເຍນ ກມ຺ມຸນາ ສຸຠຄາ ສມິທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອໂລຠນິສ຺ສນ຺ທຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວາ ອຑ຺ເຒ ມຫທ຺ຘເນ’’ຕິ. ທຸກ຺ຂໍ ຄຕິໍ ຄຕາ ທຸຄ຺ຄຕາຕິ ອາຫ ‘‘ທຸຄ຺ຄຕິຄເຕ’’ຕິ. ໂລຠຊ຺ຌາສຍາ ສຕ຺ຕາ ລຸທ຺ຘາ ມຈ຺ຉຣິໂນ ໂລຠູປນິສ຺ສເຍນ ກມ຺ມຸນາ ທຸຄ຺ຄຕາ ທຸຣຸເປຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ໂລຠນິສ຺ສນ຺ທຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວາ ທລິທ຺ເທ ອປ຺ປນ຺ນປາເນ’’ຕິ.

ອຸປຈິຕນ຺ຕິ ຜລາວຫຠາເວນ ກຕໍ. ຍຖາ ກຕໍ ຫິ ກມ຺ມໍ ຜລທານສມຕ຺ຖໍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ກຕໍ ອຸປຈິຕໍ. ຈວມາເນຕິອາທີຫິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸກິຈ຺ຈໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິສຍມຸເຂນ ວິສຍີພ຺ຍາປາຣມາຫ. ປຸຣິເມຫີຕິ ວາ ‘‘ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ’’ຕິອາທີນິ ປທານິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາທີຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ-ສທ຺ໂທ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ຕສ຺ມາ ‘‘ທິພ຺ເພນ…ເປ… ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິເມຫິ, ‘‘ຈວມາເນ’’ຕິອາທີຫິ ຈ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸກິຈ຺ຈໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິມິນາ ປນ ປເທນາຕິ ‘‘ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ວາກ຺ເຍນ. ອິຘ ຠິກ຺ຂູຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ຠິກ຺ຂຸ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓລາຠີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂສ ຈ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓລາຠີ ເນຣຍິເກ ຈ ສຕ຺ເຕ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທິສ຺ວາ ຐິໂຕ. ເອວໍ ມນສິ ກໂຣຕີຕິ ເຕສໍ ເນຣຍິການໍ ນິຣຍສໍວຕ຺ຕນິຍສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ຎາຕຸກາມຕາວເສນ ປາທກຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ປຣິກມ຺ມວເສນ ມນສິ ກໂຣຕິ. ກິໍ ນຸ ໂຂຕິອາທິ ມນສິກາຣວິຘິທສ຺ສນໍ. ເອວໍ ປນ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປາທກຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ຕໍ ກມ຺ມໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອາວຊ຺ຊນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມິໍ ນິຣຸທ຺ເຘ ຈຕ຺ຕາຣິ, ປຎ຺ຈ ວາ ຊວນານິ ຊວນ຺ຕີຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ‘‘ວິສຸໍ ປຣິກມ຺ມໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາເຓນ ວິນາ ຍຖາກມ຺ມູປຄຎາຓສ຺ສ ວິສຸໍ ປຣິກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ເຈຕໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎຖາ ຍຖາກມ຺ມູປຄຎາຓສ຺ສ ມຫຄ຺ຄຕຠາໂວ ເອວ ນ ສິຍາ. ເທວານໍ ທສ຺ສເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເນຣຍິກເທວຄ຺ຄຫຓໍ ເຈຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອາກງ຺ຂມາໂນ ຫິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸລາຠີ ອຎ຺ຎຄຕິເກສຸປິ ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິເຍວ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ອປາຍຄ຺ຄຫເຓນ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ທີເປຕີ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໔໑໑), ‘‘ສຸຄຕິຄ຺ຄຫເຓນ ມນຸສ຺ສຄຕິປິ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕີ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໔໑໑) ຈ. ຕໍ ນິຣຍສໍວຕ຺ຕນິຍໍ ກມ຺ມໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຕໍກມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ. ຜາຣຸສກວນາທີສູຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຈິຕ຺ຕລຕາວນາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ.

ຍຖາ ຈິມສ຺ສາຕິ ຍຖາ ຈ ອິມສ຺ສ ຍຖາກມ຺ມູປຄຎາຓສ຺ສ ວິສຸໍ ປຣິກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ, ເອວໍ ອນາຄຕໍສຎາຓສ຺ສປີຕິ ວິສຸໍ ປຣິກມ຺ມາຠາວໍ ນິທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸປາທກາເນວ ຫິ ອິມານີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຣາຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ຍຖາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸລາຠີ ນິຣຍາທິອຠິມຸຂໍ ອາໂລກໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ, ເນຣຍິກາທິເກ ສຕ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ເຕຫິ ປຸພ຺ເພ ອາຍູຫິຕໍ ນິຣຍສໍວຕ຺ຕນິຍາທິກໍ ກມ຺ມໍ ຕາທິເສນ ສມາທາເນນ, ຕຊ຺ເຊນ ຈ ມນສິກາເຣນ ປຣິກ຺ຂເຕ ຈິຕ຺ເຕ ຍາຖາວໂຕ ຊານາຕິ, ເອວໍ ຍສ຺ສ ຍສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ສມນນ຺ຕຣາ ອນາຄຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ຎາຕຸກາໂມ ຕໍ ຕໍ ໂອທິສ຺ສ ອາໂລກໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ເຕນ ເຕນ ອຕີເຕ, ເອຕຣຫິ ວາ ອາຍູຫິຕໍ ຕສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕກໍ ກມ຺ມໍ ຍຖາກມ຺ມູປຄຎາເຓນ ທິສ຺ວາ ເຕນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ ອນາຄຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ຎາຕຸກາໂມ ຕາທິເສນ ສມາທາເນນ, ຕຊ຺ເຊນ ຈ ມນສິກາເຣນ ປຣິກ຺ຂເຕ ຈິຕ຺ເຕ ຍາຖາວໂຕ ຊານາຕິ. ເອເສວ ນໂຍ ຕໂຕ ປເຣສຸປິ ອຕ຺ຕຠາເວສຸ. ເອຕໍ ອນາຄຕໍສຎາຓໍ ນາມ. ຍສ຺ມາ ເອຕໍ ທ຺ວຍໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາເຓ ສຕິເຍວ ສິຊ຺ຌຕິ, ນາສຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິມານິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ສເຫວ ອິຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ.

ກາເຍນ ທຸຏ຺ຐຸ ຈຣິຕໍ, ກາຍໂຕ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກິເລສປູຕິກຕ຺ຕາ ທຸຏ຺ຐໍ ຈຣິຕໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕນ຺ຕິ ເອວໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ກາໂຍຕິ ເຈຕ຺ຖ ໂຈປນກາໂຍ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕນ຺ຕິ. ອິຕເຣສູຕິ ວຈີມໂນທຸຈ຺ຈຣິເຕສຸ. ຍສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ກມ຺ມໍ ກຕູປຈິຕໍ, ອສຕິສ຺ສ ອນ຺ຕຣຸປຈ຺ເຉເທ ວິປາກາຣຫຠາວສ຺ສ ອວິຄຈ຺ຉນໂຕ ໂສ ເຕນ ສຫິໂຕເຍວາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ສມນ຺ນາຄຕາຕິ ສມງ຺ຄີຠູຕາ’’ຕິ. ‘‘ອນຕ຺ຖກາມາ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ ເອເຕນ ມາຕາປິຕໂຣ ວິຍ ປຸຕ຺ຕານໍ, ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາ ວິຍ ຈ ນິສ຺ສິຕການໍ ອຕ຺ຖກາມາ ຫຸຕ຺ວາ ຄຣຫກາ ອຸປວາທກາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຄຸຓປຣິຘໍສເນນາຕິ ວິຊ຺ຊມານານໍ ຄຸຓານໍ ວິທ຺ຘໍສເນນ, ວິນາສເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນນຸ ຈ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸນາປິ ອຸປວາໂທ ຄຸຓປຣິຘໍສນເມວາຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ. ຄຸຓາຕິ ປເນຕ຺ຖ ຌານາທິວິເສສາ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ສີລປຣິຘໍສນໍ ວິສຸໍ ຄຫິຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ນຕ຺ຖິ ອິເມສໍ ສມຓຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິ. ສມຓຘມ຺ໂມຕິ ຈ ສີລສໍຍມໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຊານໍ ວາຕິ ຍໍ ອຸປວທຕິ, ຕສ຺ສ ອຣິຍຠາວໍ ຊານນ຺ໂຕ ວາ. ອຊານໍ ວາຕິ ອຊານນ຺ໂຕ ວາ. ຊານນໍ ອຊານນໍ ເຈຕ຺ຖ ອປ຺ປມາຓໍ, ອຣິຍຠາໂວ ເອວ ປມາຓໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸຠຍຖາປິ ອຣິຍູປວາໂທວ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ອຣິໂຍ’’ຕິ ປນ ອຊານໂຕ ອທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕສ຺ເສວ ຕຕ຺ຖ ອຣິຍຄຸຓາຠາວໍ ປເວເທນ຺ຕສ຺ສ ຄຸຓປຣິຘໍສນໍ ນ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ສ ອຣິຍູປວາໂທ ນຕ຺ຖີຕິ ວທນ຺ຕິ. ສເຕກິຈ຺ຉໍ ປນ ໂຫຕິ ຂມາປເນນ, ນ ອນນ຺ຕຣິຍໍ ວິຍ ອເຕກິຈ຺ຉໍ.

ຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ຕຸທຕິ, ທຸກ຺ຂໍ ເວທນໍ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕນ຺ຕິ ຕໍ ເຖຣໍ, ຕໍ ວາ ກິຣິຍໍ. ຊານນ຺ໂຕ ເອວ ເຖໂຣ ‘‘ອຕ຺ຖິ ເຕ, ອາວຸໂສ, ປຕິຏ຺ຐາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອິຕໂຣປິ ສຈ຺ຈາຠິສມໂຍ ສາສເນ ປຕິຏ຺ຐາຕິ ອາຫ ‘‘ໂສຕາປນ຺ໂນ ອຫ’’ນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ຕໍ ກຣຸຓາຍມາໂນ ‘‘ຂີຓາສໂວ ຕຍາ ອຸປວທິໂຕ’’ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ອາວິກາສິ.

ສເຈ ນວກຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູ. ສມ຺ມຸຂາ ອຂມາເປນ຺ເຕປີຕິ ປຸຣໂຕ ຂມາປເນ ອສມ຺ຠວນ຺ເຕປິ. ‘‘ອຂມນ຺ເຕ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ. ຕໍ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປຣິນິພ຺ພຸຕມຎ຺ຈຏ຺ຐານນ຺ຕິ ປູຊາກຣຓຏ຺ຐານໍ ສນ຺ຘາຍາຫ.

ສມາທາຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ສມາທານານິ, ກມ຺ມານິ ສມາທານານິ ເຍສໍ, ເຕ ກມ຺ມສມາທານາ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິວເສນ ກມ຺ມສມາທານາ, ເຫຕຸອຕ຺ຖໍ ວາ ອນ຺ໂຕຄຘໍ ກຕ຺ວາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິວເສນ ປເຣ ກມ຺ເມສຸ ສມາທາປກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາ. ຕຍິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິວເສນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ສີລສມ຺ປນ຺ໂນຕິອາທິ ປຣິປກ຺ກິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ມຄ຺ຄສມງ຺ຄິໂນ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຏ຺ເຐ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕໍ. ເອວໍສມ຺ປທນ຺ຕິ ຍຖາ ຕໍ ອວສ຺ສມ຺ຠາວີ, ເອວມິທມ຺ປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍາຕິອາທີສຸ ອຣິຍູປວາທໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປຸນ ເອວຣູປິໍ ວາຈໍ ນ ວກ຺ຂາມີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ວາຈໍ ປຊຫຕິ ນາມ, ‘‘ປຸນ ເອວຣູປໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ປຊຫຕິ ນາມ, ‘‘ປຸນ ເອວຣູປິໍ ທິຏ຺ຐິໍ ນ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຊຫນ຺ໂຕ ທິຏ຺ຐິໍ ປຊຫຕິ ນາມ, ຕຖາ ອກໂຣນ຺ໂຕ ເນວ ປຊຫຕິ, ນ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊຕິ. ຍຖາຠຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ນິຣເຍຕິ ຍຖາ ນິຣຍປາເລຫິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ນິຣເຍ ຐປິໂຕ, ເອວໍ ນິຣເຍ ຐປິໂຕເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິວເສນ ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ນາມ ປາປໍ ນຕ຺ຖິ, ຍໂຕ ສໍສາຣຂາຓຸຠາໂວປິ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຣມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຊ຺ຊານີ’’ຕິ.

‘‘ອຸຈ຺ຉິນ຺ນຠວເນຕ຺ຕິໂກ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ກາໂຍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຍຎ຺ເຈວ ກາໂຍ, ພຫິທ຺ຘາ ຈ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໔໗) ເອວມາທີສຸ ວິຍ ອິຘ ກາຍ-ສທ຺ໂທ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກວິສໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິ ອຸປາທິນ຺ນກ຺ຂນ຺ຘປຣິຈ຺ຈາຄາ’’ຕິ. ອວີຕຣາຄສ຺ສ ມຣຓໂຕ ປຣໍ ນາມ ຠວນ຺ຕຣູປາທານເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ປຣໍ ມຣຓາຕິ ຕທນນ຺ຕຣໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘຄ຺ຄຫເຓ’’ຕິ. ເຍນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕສ຺ສ ອຸປຈ຺ເຉເທເນວ ກາໂຍ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຸປຈ຺ເຉທາ’’ຕິ.

ເອຕິ ອິມສ຺ມາ ສຸຂນ຺ຕິ ອໂຍ, ປຸຎ຺ຎນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຎ຺ຎສມ຺ມຕາ ອຍາ’’ຕິ. ອຍນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມາ ສຸຂານີຕິ ອາໂຍ, ປຸຎ຺ຎກມ຺ມາທິສຸຂສາຘນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸຂານໍ ວາ ອາຍສ຺ສ ອຠາວາ’’ຕິ. ອິຍຕິ ອສ຺ສາທິຍຕີຕິ ອໂຍ, ອສ຺ສາໂທຕິ ອາຫ ‘‘ອສ຺ສາທສຎ຺ຎິໂຕ ອໂຍ’’ຕິ.

ນາຄຣາຊາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສຸປຓ຺ຓາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ອສຸຣສທິສນ຺ຕິ ເປຕາສຸຣສທິສໍ. ໂສຕິ ອສຸຣກາໂຍ. ສພ຺ພສມຸສ຺ສເຍຫີຕິ ສພ຺ເພຫິ ສມ຺ປຕ຺ຕິສມຸສ຺ສເຍຫິ. ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນາຕິ ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ ຈຣິຕໍ, ໂສຠນໍ ວາ ຈຣິຕໍ ອນວຊ຺ຊຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ‘‘ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນາ’’ຕິອາທີນໍ ປທານໍ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິປຣິຍາເຍນ.

ນິຄມນວຈນໍ ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວຕ຺ຖສ຺ສ ປຸນ ວຈນນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖຕິ ‘‘ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ…ເປ… ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍໍ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ.

໔໑໒. ກສິຓາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ອຏ຺ຐນ຺ນມ຺ປິ ກສິຓານໍ ວເສນ ກສິຓາຣມ຺ມຓໍ. ສພ຺ພາກາເຣນາຕິ ‘‘ຈຸທ຺ທສວິເຘນ ຈິຕ຺ຕປຣິທມເນນ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄເມນ ຠູມິປາທປທມູລສມ຺ປາທເນນາ’’ຕິ ອິມິນາ ສພ຺ພປ຺ປກາເຣນ. ອຠິນີຫາຣກ຺ຂມໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓາຠິມຸຂໍ ເປສນາຣຫໍ ເປສນໂຍຄ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ. ອາສນ຺ນໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມີປຠູຕໍ ກາຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານໍ ປຄຸຓຕຣໍ ກຕ຺ວາ ອາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸປຈາຣຊ຺ຌານໂຄຈຣໍ ກຕ຺ວາ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຐເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ວຑ຺ຒິເຕ ກສິຓາຣມ຺ມເຓ. ອປ຺ປນາຕິ ຌານວເສນ ອປ຺ປນາ. ນ ຫິ ອກຕປຣິກມ຺ມສ຺ສ ອຠິຎ຺ຎາວເສນ ອປ຺ປນາ ອິຊ຺ຌຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປາທກຊ຺ຌານນິສ຺ສຍໍ ໂຫຕີ’’ຕິ, ປາທກຊ຺ຌານາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ປຣິກມ຺ມນິສ຺ສຍນ຺ຕິ ປຣິກມ຺ມສ຺ສ ຕໍ ກສິຓາຣມ຺ມຓໍ ອປສ຺ສໂຍ ນ ໂຫຕິ. ຕຖາ ສຕິ ຣູປທສ຺ສນໍ ນ ສິຍາ. ອິເມສູຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ເຕໂຊກສິຓາທີສຸ ຕີສຸ ກສິເຓສຸ. ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາຕິ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານຸປ຺ປາທເນນ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ. ອຸປຈາຣຊ຺ຌານປວຕ຺ຕິຍາ ຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ກສິຓນິທ຺ເທເສ.

ອນ຺ໂຕເຍວ ຣູປຄຕໍ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ ນ ພຫິທ຺ຘາ ວິກ຺ເຂປາປຕ຺ຕິເຫຕຸຠາວໂຕ. ປຣິກມ຺ມສ຺ສ ວາໂຣ ອຕິກ຺ກມຕີຕິ ອິຘ ປຣິກມ຺ມໍ ນາມ ຍຖາວຸຕ຺ຕກສິຓາຣມ຺ມຓໍ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານໍ, ຕໍ ຣູປຄຕໍ ປສ຺ສໂຕ ນ ປວຕ຺ຕຕິ. ກສິຓາໂລກວເສນ ຈ ຣູປຄຕທສ຺ສນໍ, ກສິຓາໂລໂກ ຈ ປຣິກມ຺ມວເສນາຕິ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ປຣິກມ຺ມສ຺ສ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ນ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕໂຕ ອາໂລໂກ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕຣຫິເຕ ຣູປຄຕມ຺ປິ ນ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຣູປຄຕໍ ປສ຺ສໂຕ ປຣິກມ຺ມສ຺ສ ວາໂຣ ອຕິກ຺ກມຕິ, ປຣິກມ຺ມມຕິກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ກສິຓາຣມ຺ມຓໍ ຎາຓໍ ນ ໂຫຕີຕິ ຣູປຄຕໍ ນ ທິສ຺ສຕິ, ກຖໍ ປນ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຖາເນນາ’’ຕິອາທິ. ເອວໍ ອນຸກ຺ກເມນາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປາທກຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຠິຓ຺ຫໍ ອາໂລກສ຺ສ ຜຣຓວເສນ ອາໂລໂກ ຖາມຄໂຕ ໂຫຕິ ຈິຣຏ຺ຐາຍີ. ຕຖາ ຈ ສຕິ ຕຕ຺ຖ ສຸຈິຣມ຺ປິ ຣູປຄຕໍ ປສ຺ສເຕວ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອຕ຺ຖ ອາໂລໂກ…ເປ… ໂຫຕີ’’ຕິ.

ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ຕິຓຸກ຺ກູປມາຍ ວິຠາເວຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຣຕ຺ຕິໍ ຕິຓຸກ຺ກາຍາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປເວສນນ຺ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປາທກຊ຺ຌານສມາປຊ຺ຊນໍ. ຖາມຄຕາໂລກສ຺ສ ຍຖາປຣິຈ຺ເຉເທນ ຐານນ຺ຕິ ຍຕ຺ຕກໍ ຐານໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກສິຓໍ ວຑ຺ຒິຕໍ, ຖາມຄຕສ຺ສ ອາໂລກສ຺ສ ຕຕ຺ຕກໍ ຜຣິຕ຺ວາ ອວຏ຺ຐານໍ.

ອນາປາຖຄຕນ຺ຕິ ອາປາຖຄມນໂຍຄ຺ຍສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິຄຕາທິ ປນ ຕທຠາວໂຕ ເຕນ ວິເສສິຕພ຺ພເມວ. ຕເທວາຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸເມວ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອເຕສຸ ຣູປມາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕສຸ. ຣູປທສ຺ສນສມຕ຺ຖນ຺ຕິ ຣູປໍ ສຠາວໂຕ ວິຠາວນສມຕ຺ຖໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຍ. ປຸພ຺ພຠາຄຈິຕ຺ຕານີຕິ ອາວຊ຺ຊນປຣິກມ຺ມສງ຺ຂາຕານິ ປຸພ຺ພຠາຄຈິຕ຺ຕານິ. ຕານິ ຫິ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣນ຺ຕານິປິ ນ ຍາຖາວໂຕ ຕໍ ວິຠາເວຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາວຊ຺ຊນສມ຺ປຏິຈ຺ຉນຈິຕ຺ຕານິ ວິຍ.

ຕໍ ປເນຕໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ. ປຣິປນ຺ໂຖຕິ ອນ຺ຕຣາຍິໂກ. ຌານວິພ຺ຠນ຺ຕໂກຕິ ຌານຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ຌານຠາວນາມຸເຂນ ອຸມ຺ມາທປ຺ປຕ຺ໂຕ. ອປ຺ປມຕ຺ເຕນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ມຍາ ອຘິຄຕ’’ນ຺ຕິ ສນ຺ໂຕສໍ ອນາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນານຸໂຍຄວເສນ ວາ ສຈ຺ຈາຠິສມຍວເສນ ວາ ອປ຺ປມຕ຺ເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ.

‘‘ເອວໍ ປສ຺ສິຕຸກາເມນາ’’ຕິອາທິນາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸສ຺ສ ນານາວຊ຺ຊນປຣິກມ຺ມຎ຺ເຈວ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓຎ຺ຈ ທສ຺ສິຕໍ, ນ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ກໂມຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຣາຍ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ຈຸຕູປປາຕຎາຓກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປກິຓ຺ຓກກຖາວຓ຺ຓນາ

໔໑໓. ອິຕີຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໒໔໔-໒໔໕; ມ. ນິ. ໑.໓໘໔, ໔໓໑-໔໓໓; ປາຣາ. ໑໒-໑໔) ຍຖາທສ຺ສິຕປາຬິຄຕິໍ, ຕສ຺ສາ ອຕ຺ຖວິວຣຓນຍຎ຺ຈ ປຈ຺ຈາມສຕິ. ສຈ຺ເຈສຸ ວິຍ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ຂນ຺ເຘສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ອນ຺ໂຕຄຘາ. ຕທຸຠເຍ ຈ ສຠາວໂຕ, ສມຸທຍໂຕ, ອຕ຺ຖງ຺ຄມໂຕ, ອສ຺ສາທໂຕ, ອາທີນວໂຕ, ນິສ຺ສຣຓໂຕ ຈ ຍຖາຠູຕໍ ສຍມ຺ຠຸຎາເຓນ ອເວທິ ອຎ຺ຎາສິ ປຏິວິຊ຺ຌິ ປເວເທສິ ວາຕິ ສາຕິສເຍນ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາວໂພເຘນ ຠຄວາວ ໂຖເມຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘວິທູ’’ຕິ. ຎຕ຺ວາ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕາສູຕິ ປຎ຺ຈສຸ ອຠິຎ຺ຎາສຸ. ຕຄ຺ຄຫເຓເນວ ຈ ປຣິຠຓ຺ຑຎາຓານໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ປຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເອຕາສຸ ຫີ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ປຣິຠຓ຺ຑຎາຓານີຕິ ປຣິວາຣຎາຓານິ. ຍຖາ ຫິ ສິເນຣຸສ຺ສ ປຣິວາຣຏ຺ຐານານິ ຍານິ ຕໍສິທ຺ຘິຍາ ສິທ຺ຘານິ ເມຂລຏ຺ຐານານິ ປຣິຠຓ຺ຑານີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອວໍ ອິມານິປິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸສິທ຺ຘິຍາ ສິທ຺ຘານິ ຕສ຺ສ ປຣິຠຓ຺ຑານີຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ອິຘາຄຕານີຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຘາຕິ ຍຖາທສ຺ສິຕານິ ສຸຕ຺ຕປທານິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ອຎ຺ເຎສຸ ປນ ສາມຎ຺ຎຜລາທີສຸ ມໂນມຍຎາຓມ຺ປິ ວິສຸໍ ອຠິຎ຺ຎາຎາຓຠາເວນ ອາຄຕໍ.

‘‘ເຕສູ’’ຕິ ອິທໍ ປຈ຺ຈາມສນໍ ກິໍ ຕິການໍ, ອຸທາຫຸ ອາຣມ຺ມຓານນ຺ຕິ? ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຍທິ ຕິການໍ, ຕທຍຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ຕິເກສຸ ອຠິຎ຺ຎາຎາຓານິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອຖ ອາຣມ຺ມຓານໍ, ຕມ຺ປິ ອຍຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ອຎ຺ຎໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຈ຺ຈາມສນໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຍຖາ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕຖາ ຠວຕຸ ຕາວ ຕິການໍ, ນນຸ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ຫິ ຕິເກສຸ ອຠິຎ຺ຎາຎາຓານິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ? ນາຍໍ ວິໂຣໂຘ ຕິກໂວຫາເຣນ ອາຣມ຺ມຓານໍເຍວ ຄຍ຺ຫມານຕ຺ຕາ. ອຖ ວາ ປນ ໂຫຕຸ ອາຣມ຺ມຓານໍ, ນນຸ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ຫິ ອຎ຺ຎໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຈ຺ຈາມສນໍ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ນ ໂທໂສ ຍຖາວຸຕ຺ຕກາຣເຓເນວາຕິ.

໔໑໔. ອສຕິປິ ວຕ຺ຖຸເຠເທ ຠູມິກາລສນ຺ຕານເຠທວເສນ ຠິນ຺ເນສຸ ສຕ຺ຕສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ. ຕິກວເສນ ເຫສ ເຠໂທ ຄຫິໂຕ. ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓສ຺ສ ມຄ຺ຄາຣມ຺ມຓຕາຍ ອຠາວໂຕ ອິຘ ມຄ຺ຄາຣມ຺ມຓຕິໂກ ນ ລພ຺ຠຕິ. ຕນ຺ຕິ ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓໍ. ກາຍໍ ຈິຕ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ກຕ຺ວາຕິອາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອຸປໂຍຄລທ຺ຘນ຺ຕິ ລທ຺ຘອຸປໂຍຄວຈນໍ. ທຸຕິຍາວິຠຕ຺ຕິວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາຍໍ ປຣິຓາເມຕີ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຣູປກາຍາຣມ຺ມຓໂຕ’’ຕິ, ຣູປກາຍສ຺ສ ວຓ຺ຓາຣມ຺ມຓໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕເທວ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍເທວ ກາຍວເສນ ຈິຕ຺ຕປຣິຓາມເນ ວຸຕ຺ຕໍ ປາທກຊ຺ຌານຈິຕ຺ຕໍ, ຕເທວ. ຣາມຄາເມ ເຈຕິຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສເສສຸ ສຕ຺ຕສຸ ເຈຕິເຍສຸ ຘາຕຸໂຍ ອິທ຺ຘິຍາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຣາຊຄເຫ ຠູມິຆຣມຓ຺ຑເປ ກຕໍ ມຫາຘາຕຸນິຘານໍ. ‘‘ອິເມ ຄນ຺ຘາ’’ຕິອາທິນາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ຄນ຺ຘາທິເກ ຄເຫຕ຺ວາປິ ອສຸສ຺ສນາທິວິເສສຍຸຕ຺ຕໍ ອນາຄຕເມວ ເນສໍ ຣູປໍ ອຘິຏ຺ຐານຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ ອນາຄຕາຘິຏ຺ຐານຕ຺ຕາ. ວຕ຺ຕນິຍເສນາສນໍ ນາມ ວິຎ຺ຌາຏວິຍໍ ວິຫາໂຣ. ທຘິຣສນ຺ຕິ ທຘິມຓ຺ໂຑ, ຕໍ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ອນາຄຕໍ ທຘິວຓ຺ຓໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຣູປກາຍສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓກຣຓໂຕ.

ສກາຍຈິຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກາຍສ຺ສ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຈ.

໔໑໕. ສທ຺ໂທ ຈ ປຣິຕ຺ໂຕ ສພ຺ພສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ກາມາວຈຣຠາວໂຕ. ວິຊ຺ຊມານເມວາຕິ ວຕ຺ຕມານໍເຍວ.

໔໑໖. ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ອາເວຓິກໍ ຈິຕ຺ຕໍ. ສກທາຄາມິສ຺ສາຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍາວ ອຣຫໂຕ ເນຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ສກທາຄາມີ ອນາຄາມິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ, ອນາຄາມີ ອຣຫໂຕ’’ຕິ ເອວໍ ເນຕພ຺ພໍ. ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ອຣິຍານໍ ຊານາຕິ, ໂກ ປນ ວາໂທ ອນຣິຍານໍ. ອຎ຺ໂຎປິ ຈ ອຸປຣິໂມ ອນາຄາມິອາທິ ເຫຏ຺ຐິມສ຺ສ ສກທາຄາມິອາທິກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານາຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ອຕີຕສ຺ສ, ອນາຄຕສ຺ສ ຈ ປຣສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຊານນໍ ສມ຺ຠວຕິ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປນ ນ ສມ຺ຠວຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ປຸຈ຺ຉຕິ ‘‘ກຖໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອິຕໂຣ ຍຕ຺ຖ ສມ຺ຠວຕິ, ຕໍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ຕາວ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ ຕິວິຘ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປາທຏ຺ຐິຕິຠງ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸປ຺ປາທໍ, ຐິຕິໍ, ຠງ຺ຄຎ຺ຈ ປຕ຺ຕໍ, ຂຓຕ຺ຕຍປຣິຍາປນ຺ນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ເອກທ຺ເວສນ຺ຕຕິວາຣາ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ປວຕ຺ຕາ ຣູປສນ຺ຕຕິວາຣາ ເອກທ຺ເວສນ຺ຕຕິວາຣາ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາໂລກຏ຺ຐານໂຕ ໂອວຣກໍ ປວິຏ຺ຐສ຺ສ ປເຄວ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ວິຍ ຍາວ ຣູປຄຕໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຸປຑ຺ຒເວລາ ອວິຠູຕວາຣາ, ອຸປຑ຺ຒເວລາ ວິຠູຕວາຣາ, ຕທຸຠຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ທ຺ເວ ສນ຺ຕຕິວາຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຍິທໍ ນ ສພ຺ພສາຘາຣຓໍ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ສີຆມ຺ປິ ປາກຏໍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ເອກທ຺ເວສນ຺ຕຕິວາຣາ’’ຕິ ເອກຄ຺ຄຫຓມ຺ປິ ກຕໍ, ອຕິປຣິຕ຺ຕສຠາວອຸຕຸອາທິສມຸຏ຺ຐານາ ວາ ເອກທ຺ເວສນ຺ຕຕິວາຣາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕີເຣ ອກ຺ກນ຺ຕອຸທກເລຂາ ນາມ ກາລຸສ຺ສິຍໍ ຄຕາ ຕີຣສມີເປ ອຸທກຣາຊິ. ຍາວ ນ ວິປ຺ປສີທຕີຕິ ກາລຸສ຺ສິຍວິຄເມນ ຍາວ ວິປ຺ປສນ຺ນາ ນ ໂຫຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອຕິນ຺ເຕ ຕີເຣ ອລ຺ລປາເທນ ອກ຺ກນ຺ເຕ ຍາວ ປາເທ ອຸທກເລຂາ ນ ວິປ຺ປສີທຕິ, ນ ສໍສີທຕິ, ນ ວູປສມ຺ມຕີ’’ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ເຕ ປເນເຕ ກິຣິຍາເຠເທນ ວຸຕ຺ຕາ ກາລວິເສສາ, ນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມສມາ, ອູນາຘິກຠາຄວນ຺ໂຕວ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ທ຺ເວ ຕໂຍ ຊວນວາຣາ ກາມາວຈຣຊວນວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ, ນ ອິຕຣຊວນວເສນ. ນ ຫິ ເຕ ປຣິມິຕກາລາ, ອນນ຺ຕຣາ ປວຕ຺ຕຠວງ຺ຄາທໂຍປິ ຕທນ຺ໂຕຄຘາວ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຕທຸຠຍນ຺ຕິ ຣູປາຣູປສນ຺ຕຕິທ຺ວຍໍ.

ເອກຠວປຣິຈ຺ຉິນ຺ນນ຺ຕິ ປຏິສນ຺ຘິຈຸຕິປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ. ເອກຠວປຣິຍາປນ຺ນໍ ຘມ຺ມຊາຕໍ ເອຕຣຫີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ມໂນຕິ ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓມາຫ. ຘມ຺ມາຕິ ອາຣມ຺ມຓຘມ຺ມາ. ມໂນຕິ ວາ ມນາຍຕນໍ. ຘມ຺ມາຕິ ເວທນາທໂຍ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘາ. ອຸຠຍເມຕໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫນ຺ຕໍ ເອຕໍ ອຸຠຍໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ນິກນ຺ຕິວິຎ຺ຎາຓໍ. ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ຉນ຺ທຣາຄວເສນ ປຏິພທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ອຠິນນ຺ທຕີຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐາຠິນນ຺ທນາຫິ ອຠິນນ຺ທຕິ. ຕຖາຠູໂຕ ຈ ວຕ຺ຖຸປຣິຎ຺ຎາຍ ອຠາວໂຕ ເຕສຸ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສໍຫີຣຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ອາກຑ຺ຒີຍຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທ຺ວາທສາຍຕນານໍ ‘‘ເອຕໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໘໔) ອາຄຕຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ໂຕ ຉນ຺ທຣາໂຄ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມໂຓ, ນ ຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມໂຓຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕສຸຕ຺ເຕ…ເປ… ສໍຫີຣຕີຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ໂຍ ຘມ຺ມໍ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໗໒, ໒໘໕) ເອຕ຺ຖາປິ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕໍ ຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ, ວິປສ຺ສິຕພ຺ພຘມ຺ມາ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎຖາ ວິປສ຺ສນາວ ນ ສມ຺ຠເວຍ຺ຍ. ‘‘ຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ປາຬິຍໍ ອາຄຕ’’ນ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ວເສນ ອາຣມ຺ມຓກຣຓສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອນາຄຕຕ຺ຕາ.

ເກຈີຕິ ອຠຍຄິຣິວາສິໂນ. ເອກກ຺ຂເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອິທ຺ຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິສມກາລເມວ ປຣຈິຕ຺ຕສ຺ສປິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂຕຕິ ຍຸຕ຺ຕິທສ຺ສນໍ. ຍຖາ ອາກາເສຕິອາທິ ສທິສູທາຫຣຓໍ. ຕໍ ປນ ເຕສໍ ວຈນໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ? ມຄ຺ຄຜລວີຖິໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອນິຏ຺ເຐ ຐາເນ ອາວຊ຺ຊນຊວນານໍ ນານາຣມ຺ມຓຠາວປ຺ປຕ຺ຕິໂທສໂຕຕິ ຍຸຕ຺ຕິວຈນໍ.

ຍທິ ເອວໍ ກຖໍ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ປນ ຊວນວາເຣນ ທີເປຕພ຺ພໍ, ນ ສກເລນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນທ຺ຘຸນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ທີປນາຕິອາທິ ຊວນວາຣສ຺ສ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠາວທີປນມຸເຂນ ອິທ຺ຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິອາກາຣທີປນໍ. ອິຕຣານີຕິ ອາວຊ຺ຊນປຣິກມ຺ມຈິຕ຺ຕານິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ເກຈີ’’ຕິ ຍທິປິ ອຠຍຄິຣິວາສິໂນ ອຘິປ຺ເປຕາ, ເຕ ປນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂຓໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ‘‘ຐິຕິກ຺ຂເຓ ວາ ປຏິວິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ຕຖາ ເຍ ‘‘ອິທ຺ຘິມສ຺ສ ຈ ປຣສ຺ສ ຈ ເອກກ຺ຂເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ‘‘ຐິຕິກ຺ຂເຓ ວາ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ວາ ປຏິວິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ນ ສເມຕິ. ນ ຫິ ຕສ຺ມິໍ ຂຓທ຺ວເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ປຣຈິຕ຺ເຕນ ສຫ ເອກກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນາມາຕິ. ຐິຕິຠງ຺ຄກ຺ຂເຓສຸ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ເອກເທສໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓໍ, ເອກເທສໍ ອຕີຕາຣມ຺ມຓໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຍຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຣສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານິສ຺ສາມີຕິ ຣາສິວເສນ ມຫາຊນສ຺ສ ຈິຕ຺ເຕ ອາວຊ຺ຊິເຕ’’ຕິ, ເອຕ຺ຖ ຈ ມຫາຊໂນ ອຕ຺ຖໂຕ ປເຣ ອເນກປຸຄ຺ຄລາຕິ ‘‘ປເຣສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາວຊ຺ຊນປ຺ປວຕ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ສິຍາ. ອຖາປິ ປຣສ຺ສາຕິ ມຫາຊນສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ຠເວຍ຺ຍ, ຕຖາປິ ຕສ຺ສ ເອກປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວ ວາ ຈິຕ຺ຕຣາສິໍ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເອກສ຺ສ ປຏິວິຊ຺ຌນໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ຣາສິອາວຊ຺ຊນໍ ເອກເທສາວຊ຺ຊນໍ ໂຫຕີຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕຫິ ‘‘ມຫາຊນສ຺ສ ຈິຕ຺ເຕ ອາວຊ຺ຊິເຕ’’ຕິອາທິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ຍໍ ປນ ເຕ ວທນ຺ຕິ ‘‘ຍສ຺ມາ ອິທ຺ຘິມສ຺ສ ຈ ປຣສ຺ສ ຈ ເອກກ຺ຂເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ ຍຸຕ຺ໂຕ ສິຍາ, ເຈໂຕປຣິຍຎາຓລາຠີ ປຣສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຎາຕຸກາໂມ ປາທກຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຕີຕາທິວິຠາຄໍ ອກຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕສາມຎ຺ເຎນ ‘‘ອິມສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານາມິ, ອິມສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານາມີ’’ຕິ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ປາທກຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ສາມຎ຺ເຎເນວ ຈິຕ຺ຕໍ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕິຓ຺ຓໍ, ຈຕຸນ຺ນໍ ວາ ປຣິກມ຺ມານໍ ອນນ຺ຕຣາ ເຈໂຕປຣິຍຎາເຓນ ປຣຈິຕ຺ຕໍ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ ວິຠາເວຕິ ຣູປໍ ວິຍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ. ຕໂຕ ປຣໍ ປນ ກາມາວຈຣຈິຕ຺ເຕຫິ ສຣາຄາທິວວຕ຺ຖານໍ ໂຫຕິ ນີລາທິວວຕ຺ຖານໍ ວິຍ. ຕຕ຺ຖ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ທິຏ຺ຐຫທຍວຕ຺ຖຸຣູປສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິມຸຂີຠູຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສາມຎ຺ເຎນ ຈິຕ຺ຕໍ ອາວຊ຺ຊຍມານໍ ອາວຊ຺ຊນໍ ອຠິມຸຂີຠູຕໍ ວິຊ຺ຊມານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ອາວຊ຺ເຊຕິ. ປຣິກມ຺ມານິ ຈ ຕໍ ຕໍ ວິຊ຺ຊມານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕສາມຎ຺ເຎເນວ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕຊານນປຣິກມ຺ມານິ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເຈໂຕປຣິຍຎາຓໍ ປນ ວິຊ຺ຊມານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕໍ ວິຠາເວນ຺ຕໍ ເຕນ ສຫ ເອກກ຺ຂເຓ ເອວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ສນ຺ຕານສ຺ສ ສນ຺ຕານຄ຺ຄຫຓໂຕ ເອກຕ຺ຕວເສນ ອາວຊ຺ຊນາທີນິ ‘‘ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕ຺ເວວ ປວຕ຺ຕານິ. ຕຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕເມວ, ຍໍ ເຈໂຕປຣິຍຎາເຓນ ວິຠາວິຕໍ. ຕສ຺ມາ ສມານາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ນ ອນິຏ຺ເຐ ມຄ຺ຄຜລວີຖິໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຐາເນ ນານາຣມ຺ມຓຕາ ອາວຊ຺ຊນຊວນານໍ ໂຫຕິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ປຣິກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓສ຺ສ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ ອາເສວນປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ອຕີຕຕ຺ຕິໂກ ຈ ເອວໍ ອຸປປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ, ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ຈ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ອິຘ ວຸຈ຺ຈມາເນ ອຕີຕານາຄຕານຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຕາ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕຖາ ຈ ສຕິ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ຘມ຺ໂມ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ນ ຈ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຕີໂຕ ຘມ຺ໂມ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ. ປຸຣິມາ ປຸຣິມາ ອຕີຕາ ຂນ຺ຘາ ປຈ຺ຉິມານໍ ປຈ຺ຉິມານໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ຂນ຺ຘານໍ ອນນ຺ຕຣ …ເປ… ອນຸໂລມໍ ໂຄຕ຺ຣຠຸສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຈນໂຕ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໑໘.໕) ນ ອທ຺ຘາສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສ຺ເວວ ຈ ອນນ຺ຕຣາຕີຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ ອຕີຕາຕິ ວິຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ນ ຈ ອຠິຘມ຺ມມາຕິກາຍໍ (ຘ. ສ. ຕິກມາຕິກາ ໑໘-໑໙) ອາຄຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນປທສ຺ສ ອທ຺ຘາສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນປທຕ຺ຖຕາ ກຕ຺ຖຈິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ເຕຫິ ອິທ຺ຘິມສ຺ສ ຈ ປຣສ຺ສ ຈ ເອກກ຺ຂເຓ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຍທາ ປນ ‘‘ຍໍ ອິມສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຊານາມິ. ຍໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕໍ ຊານາມີ’’ຕິ ວາ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ປາທກຊ຺ຌານສມາປຊ຺ຊນາທີນິ ກໂຣຕິ, ຕທາ ອາວຊ຺ຊນປຣິກມ຺ມານິ, ເຈໂຕປຣິຍຎາຓຎ຺ຈ ອຕີຕານາຄຕາຣມ຺ມຓາເນວ ໂຫນ຺ຕິ ອາວຊ຺ຊເນເນວ ວິຠາຄສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ.

ເຍ ປນ ‘‘ອິທ຺ຘິມາ ປຣສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານິຕຸກາໂມ ອາວຊ຺ເຊຕິ, ອາວຊ຺ຊນໍ ຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ເຕເນວ ສຫ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ຕໂຕ ຈຕ຺ຕາຣິ, ປຎ຺ຈ ວາ ຊວນານິ, ເຍສໍ ປຈ຺ຉິມໍ ອິທ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ, ເສສານິ ກາມາວຈຣານິ, ເຕສໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຕເທວ ນິຣຸທ຺ຘໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ, ນ ຈ ຕານິ ນານາຣມ຺ມຓານິ ໂຫນ຺ຕິ ອທ຺ຘານວເສນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິທໍ ວຈນໍ ນິສ຺ສາຍ ‘‘ອາວຊ຺ຊນຊວນານໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຕີຕາຣມ຺ມຓຠາເວປິ ນານາຣມ຺ມຓຕາຠາໂວ ວິຍ ເອກທ຺ວິຕິຈຕຸປຎ຺ຈຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓານາຄເຕສຸປິ ຈິຕ຺ເຕສຸ ອາວຊ຺ຊິເຕສຸ ອາວຊ຺ຊນຊວນານໍ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ອນາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຕີຕາຣມ຺ມຓຠາເວປິ ນານາຣມ຺ມຓຕາ ນ ສິຍາ. ເຕນ ຈຕຸປຎ຺ຈຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓານາຄເຕ ອາວຊ຺ຊິເຕ ອນາຄຕາຣມ຺ມຓປຣິກມ຺ມານນ຺ຕຣໍ ຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓໍ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓໍ ສິທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຕສໍ ວາໂທ ‘‘ອນາຄຕາຣມ຺ມໂຓ ຘມ຺ໂມ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອາເສວນປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມໂຓ ຘມ຺ໂມ ອຕີຕາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອາເສວນປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ອິເມສໍ ປຎ຺ຫານໍ ອນຸທ຺ຘຏຕ຺ຕາ, ຄຓນາຍ ຈ ‘‘ອາເສວເນ ຕີຓີ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໑໙.໓໙) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ສິຊ຺ຌຕິ. ນ ຫິ ກຸສລກິຣິຍາມຫຄ຺ຄຕໍ ອນາເສວນໍ ອຕ຺ຖີຕິ. ເອຕສ຺ສ ຈ ວາທສ຺ສ ນິສ຺ສຍຠາໂວ ອາວຊ຺ຊນຊວນານໍ ຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນນິຣຸທ຺ຘາຣມ຺ມຓຕາວຈນສ຺ສ ນ ສິຊ຺ຌຕິ, ‘‘ຍໍ ປວຕ຺ຕໍ, ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ ຈາ’’ຕິ ວິເສສໍ ອກຕ຺ວາ ຄຫເຓ ອາວຊ຺ຊນສ຺ສ ອນາຄຕຄ຺ຄຫຓາຠາວໍ, ຕທຠາວາ ຊວນານມ຺ປິ ວຕ຺ຕມານຄ຺ຄຫຓາຠາວຎ຺ຈ ສນ຺ຘາເຍວ ຕສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕທາ ຫິ ຠວງ຺ຄຈລນານນ຺ຕຣໍ ອຠິມຸຂີຠູຕເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ອາວຊ຺ຊນາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຊານນຈິຕ຺ຕສ຺ສປິ ວຕ຺ຕມານາຣມ຺ມຓຠາເວ ອາວຊ຺ຊນຊານນຈິຕ຺ຕານໍ ສຫຏ຺ຐານໂທສາປຕ຺ຕິຍາ, ຣາສິເອກເທສາວຊ຺ຊນປຏິເວເຘ ສມ຺ປຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕາວຊ຺ຊນຊານເນ ຈ ອນິຏ຺ເຐ ຐາເນ ອາວຊ຺ຊນຊວນານໍ ນານາຣມ຺ມຓຠາວໂທສາປຕ຺ຕິຍາ ຈ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕີ’’ຕິ, ຕໍ ອຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂທສາປຕ຺ຕິໍ, ກາລວເສນ ຈ ອທ຺ຘາສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ນານາຣມ຺ມຓຕາຠາວໍ ທິສ຺ວາ ອາວຊ຺ຊນຊວນານໍ ວຕ຺ຕມານຕໍ ນິຣຸທ຺ຘາຣມ຺ມຓຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ປຸຣິມວາທິໂນ ນານຸຊາເນຍ຺ຍຸໍ. ຕສ຺ມິໍ ຫິ ສຕິ ‘‘ອາວຊ຺ຊນາ ກຸສລານ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ປຏ຺ຐາ ໑.໑.໔໑໗) ວິຍ ອຎ຺ຎປທສງ຺ຄຫິຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍວິຘານໂຕ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓອາວຊ຺ຊນາ ອຕີຕາຣມ຺ມຓານໍ ຂນ຺ຘານໍ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ນ ຈ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ກສ຺ມາ ປເນວໍ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓຕາ ວິຈາຣິຕາ, ນນຸ ‘‘ອຕີໂຕ ຘມ຺ໂມ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ, ອນາຄໂຕ ຘມ຺ໂມ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໑໘.໒) ເອເຕສໍ ວິຠງ຺ເຄສຸ ‘‘ອຕີຕາ ຂນ຺ຘາ ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓສ຺ສ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓສ຺ສ ຍຖາກມ຺ມູປຄຎາຓສ຺ສ ອາວຊ຺ຊນາຍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ, ອນາຄຕາ ຂນ຺ຘາ ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓສ຺ສ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ ອນາຄຕໍສຎາຓສ຺ສ ອາວຊ຺ຊນາຍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕິເກ ຈ ‘‘ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ຂນ຺ຘາ ອຸປ຺ປາທິໂນ ຂນ຺ຘາ ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓສ຺ສ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ ອນາຄຕໍສຎາຓສ຺ສ ອາວຊ຺ຊນາຍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໑໗.໓) ເຈໂຕປຣິຍຎາຓຄ຺ຄຫຓໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ຘມ຺ໂມ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສາ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໑໘.໓) ເອຕສ຺ສ ວິຠງ຺ເຄ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ຂນ຺ຘາ ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓສ຺ສ ອາວຊ຺ຊນາຍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໑໘.໓), ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕິເກ ຈ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຂນ຺ຘາ ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓສ຺ສ ອາວຊ຺ຊນາຍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໑໗.໒) ເອຕ຺ຕກສ຺ເສວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ຈິຕ຺ເຕ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓໍ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຍທິ ຫິ ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ປຸຣິເມສຸ ວິຍ ອິຕເຣສຸ ຈ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓຄ຺ຄຫຓໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ? ສຈ຺ຈໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ນຍທສ຺ສນວເສນ ປນ ຕໍ ສໍຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຎ຺ຎາຍ ປາຬິຍາ ວິຎ຺ຎາຍຕິ.

‘‘ອຕີຕາຣມ຺ມໂຓ ຘມ຺ໂມ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ, ອນາຄຕາຣມ຺ມໂຓ ຘມ຺ໂມ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓສ຺ສ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມໂຓ ຘມ຺ໂມ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓສ຺ສາ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໑໙.໒໐-໒໒) ເອເຕສໍ ຫິ ວິຠງ຺ເຄສຸ ‘‘ເຈໂຕປຣິຍຎາເຓນ ອຕີຕາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄິສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານາຕິ, ອຕີຕາຣມ຺ມຓາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ຂນ຺ຘາ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ ອາວຊ຺ຊນາຍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ, ເຈໂຕປຣິຍຎາເຓນ ອນາຄຕາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄິສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານາຕິ, ອນາຄຕາຣມ຺ມຓາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ຂນ຺ຘາ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ ອາວຊ຺ຊນາຍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ, ເຈໂຕປຣິຍຎາເຓນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄິສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານາຕິ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ຂນ຺ຘາ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ ອາວຊ຺ຊນາຍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໑໙.໒໐-໒໒) ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ເຕເນວາຍໍ ວິຈາຣຓາ ກຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໔໑໗. ເຕສນ຺ຕິ ເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ຎາເຓສູຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ສາມິວຈນໍ. ຈິຕ຺ຕເມວ ອາຣມ຺ມຓໍ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ຂນ຺ຘໍ ວາ ຂນ຺ຘປ຺ປຏິພທ຺ຘໍ ວາ ນ ຊານາຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຂນ຺ຘປ຺ປຏິພທ຺ຘໍ ນາມໂຄຕ຺ຕາທິ. ຍທິ ເອວໍ ກຖໍ ມຄ຺ຄາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ປນ ປຣິຍາຍໂຕ ມຄ຺ຄາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ເຈຕນາມຕ຺ຕເມວ ອາຣມ຺ມຓໍ, ຕຖາ ຫິ ຕໍ ‘‘ຍຖາກມ຺ມູປຄຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຂນ຺ຘປ຺ປຏິພທ຺ເຘສູຕິ ເອຕ຺ຖ ນິພ຺ພານມ຺ປິ ຂນ຺ຘປ຺ປຏິພທ຺ຘເມວ. ຂນ຺ເຘຫິ ວິສຍີກຕຕ຺ຕາຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐສາລິນິຍໍ ‘‘ອຕີເຕ ພຸທ຺ຘາ ມຄ຺ຄໍ ຠາວຍິໍສຸ, ຜລໍ ສຈ຺ຉາກໍສຸ, ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍິໍສູຕິ ຉິນ຺ນວຏຸມການຸສ຺ສຣຓວເສນ ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໂຕປິ ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໒໑). ຕຕ຺ຖ ມຄ຺ຄຜລປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓານິ ຕາວ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາເຓນ ມຄ຺ຄຜເລສຸ ຎາເຓສຸ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ນິພ຺ພານປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎ຺ຈ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມເຓສຸ ອປ຺ປມາຓຘມ຺ເມສຸ ຎາເຓສູຕິ ມຄ຺ຄາທິປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓານິ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓສ຺ສ ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓຕໍ ສາເຘນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ‘‘ອປ຺ປມາຓາ ຂນ຺ຘາ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ອິຈ຺ເຈວ (ປຏ຺ຐາ. ໙.໑໒.໕໘) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາເຓນ ເອວ ມຄ຺ຄຜລປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓກິຈ຺ເຈ ວຸຈ຺ຈມາເນປິ ນິພ຺ພານປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຕາ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓຕາ ນິທສ຺ສິຕາ.

ກຸສລາ ຂນ຺ຘາຕິ ອິທ຺ຘິວິຘປຸພ຺ເພນິວາສານາຄຕໍສຎາຓາເປກ຺ໂຂ ພຫຸວຈນນິທ຺ເທໂສ, ນ ເຈໂຕປຣິຍຍຖາກມ຺ມູປຄຎາຓາເປກ຺ຂາຕິ ເຕສໍ ຈຕຸກ຺ຂນ຺ຘາຣມ຺ມຓຠາວສ຺ສ ອສາຘໂກຕິ ເຈ? ນ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ‘‘ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕາ ຂນ຺ຘາ ຈ ວິຈາໂຣ ຈ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓສ຺ສ ອນາຄຕໍສຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໖.໗໒), ‘‘ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣາ ຂນ຺ຘາ ຈ ວິຕກ຺ໂກ ຈ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓສ຺ສ ອນາຄຕໍສຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໖.໗໓) ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓາເປກ຺ຂາປິ ພຫຸວຈນນິທ຺ເທໂສຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສິທ຺ຘິໂຕ. ເອວມ຺ປິ ຍຖາກມ຺ມູປຄຎາຓສ຺ສ ‘‘ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕາ ຂນ຺ຘາ ຈ ວິຈາໂຣ ຈາ’’ຕິອາທີສຸ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈຕຸກ຺ຂນ຺ຘາຣມ຺ມຓຕາ ນ ສິຊ຺ຌຕີຕິ? ນ, ຕຕ຺ຖ ອວຈນສ຺ສ ອຎ຺ຎກາຣຓຕ຺ຕາ. ຍຖາກມ຺ມູປຄຎາເຓນ ຫິ ກມ຺ມສໍສຏ຺ຐາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ ກມ຺ມມຸເຂນ ຄຍ຺ຫຕິ. ຕຎ຺ຫິ ຍຖາ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓໍ ປຸຣິມປຣິກມ຺ມວເສນ ອວິຕກ຺ກາທິວິຠາຄໍ, ສຣາຄາທິວິຠາຄຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຠາເວຕິ, ນ ເອວໍ ວິຠາຄໍ ວິຠາເວຕິ. ກມ຺ມວເສເນວ ປນ ສມຸທາຍໍ ວິຠາເວຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕາ ຂນ຺ຘາ ຈ ວິຈາໂຣ ຈາ’’ຕິອາທິເກ ວິຠາຄກຣເຓ ຕໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຈຕຸກ຺ຂນ຺ຘານາຣມ຺ມຓໂຕຕິ. ອິທໍ ປນສ຺ສ ອກາຣຓນ຺ຕິ ເກຈິ. ຕຕ຺ຖາປິ ‘‘ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓສ຺ສ ຍຖາກມ຺ມູປຄຎາຓສ຺ສ ອນາຄຕໍສຎາຓສ຺ສາ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ ເອວ. ນ ຫິ ຕໍ ກຸສລາກຸສລວິຠາຄໍ ວິຍ ສວິຕກ຺ກາທິວິຠາຄໍ ກມ຺ມໍ ວິຠາເວຕຸໍ ອສມຕ຺ຖໍ. ທຸຈ຺ຈຣິຕສຸຈຣິຕວິຠາວນມ຺ປິ ຫິ ໂລຠາທິອໂລຠາທິສມ຺ປໂຍຄວິຠາຄວິເສສວິຠາວນໍ ໂຫຕີຕິ.

‘‘ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓໍ ນາມໂຄຕ຺ຕານຸສ຺ສຣຓກາເລ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ປນ ຂນ຺ຘູປນິພນ຺ໂຘ ສມ຺ມຸຕິສິທ຺ໂຘ ພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ໂຖ, ນ ພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕີຕິ ອາຈຣິຍສ຺ສາຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ມຕິ. ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ພ຺ຍຎ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ສມຕ຺ຖນໍ ‘‘ພ຺ຍຎ຺ຊນຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ.

໔໑໙. ກາມາວຈເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕີຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘຊານນມາຫ.

໔໒໐. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕິກວເສນ ອຠິຎ຺ຎາຎາຓານໍ, ອາຣມ຺ມຓວິຈາເຣ. ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຎ຺ເຈວ ພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓຎ຺ຈາ’’ຕິ ເອກຊ຺ຌໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາຍໍ, ຕໍ ‘‘ກາເລນ…ເປ… ໂຫຕິເຍວາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຫິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາ ນາມ ວິສຸໍ ເອກໍ ອຕ຺ຖິ, ນາປິ ຕໍ ເອກຊ຺ຌໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຣີຍຕີຕິ. ຍທິ ເອວໍ ຕິໂກ ເອວ ນ ປູຣຕິ ປທທ຺ວຍາສງ຺ຄຫິຕສ຺ສ ຕຕິຍສ຺ສ ອຕ຺ຖນ຺ຕຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ, ນ, ປກາຣເຠທວິສຍຕ຺ຕາ ຕິກນິທ຺ເທສສ຺ສ. ຕຖາ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ເຕ ເອວ ຕິປ຺ປກາເຣປິ ຘມ຺ເມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕ ເອວ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາທິວເສນ ຕິວິເຘປິ ຘມ຺ເມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ເຕ ເອວ ຘມ຺ເມ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຕິປ຺ປກາເຣ’’ຕິ ວຈນໍ ປກາຣເຠທນິພນ຺ຘນາ ອຍໍ ຕິກເທສນາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຍຖາ ຫິ ກຸສລຕ຺ຕິກາທີນໍ ເທສນາ ຍຖາຣຫໍ ຘມ຺ມານໍ ຊາຕິສມ຺ປໂຍຄປ຺ປຫານສິກ຺ຂາຠູມິອາຣມ຺ມຓປ຺ປເຠທນິຍມກາລາທິເຠທນິພນ຺ຘນາ, ນ ເອວມຍໍ ຊາຕິອາທິເຠທນິພນ຺ຘນາ, ນາປິ ສນິທສ຺ສນຕ຺ຕິກເຫຕຸທຸກາທິເທສນາ ວິຍ ສຠາວາທິເຠທນິພນ຺ຘນາ, ອຖ ໂຂ ປກາຣເຠທນິພນ຺ຘນາ. ປຎ຺ເຈວ ຫິ ຂນ຺ຘາ ສສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນຕໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ປຣສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນຕໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ພຫິທ຺ຘາ’’ຕິ, ຕທຸຠຍໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘຣູປຎ຺ຈ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ສິຍາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາ, ສິຍາ ພຫິທ຺ຘາ, ສິຍາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໔໓໕). ນນຸ ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ຖນ຺ຕຣາຠາວໂຕ, ປກາຣນ຺ຕຣສ຺ສ ຈ ອນາມຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຕຕິໂຍ ຣາສິ ນຕ຺ຖີຕິ? ນຍິທເມວໍ. ຍທິປິ ຫິ ປຐມປເທນ ອສງ຺ຄຫິຕສງ຺ຄຓ຺ຫນວເສນ ທຸຕິຍປທສ຺ສ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສພ຺ເພປິ ສຠາວຘມ຺ມາ ປທທ຺ວເຍເນວ ປຣິຄ຺ຄຫິຕາ, ເຕຫິ ປນ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຄຫິຕຘມ຺ເມ ເອກຊ຺ຌໍ ຄຫຓວເສນ ຕຕິຍປທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ເຖວ ຕຕິໂຍ ຣາສິ. ນ ຫິ ສມຸທາໂຍ ອວຍໂວ ໂຫຕິ, ຠິນ຺ນວຕ຺ຖຸເກ ປນ ຘມ຺ເມ ອຘິຏ຺ຐານເຠທໍ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ເອກຊ຺ຌໍ ຄຫຓໍ ນ ສມ຺ຠວຕີຕິ ກາເລນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ, ກາເລນ ພຫິທ຺ຘາ ຊານນກາເລຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອຠິຎ຺ຎານິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອິຕິ ເຕຣສມປຣິຈ຺ເຉທວຓ຺ຓນາ.