ຈຸຕູປປາຕຎາຓກຖາວຓ຺ຓນາ

໔໑໑. ຈຸຕິຍາຕິ ຈວເນ. ອຸປປາເຕຕິ ອຸປປຊ຺ຊເນ. ສມີປຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມວຈນໍ, ຈຸຕິກ຺ຂຓສາມນ຺ຕາ, ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂຓສາມນ຺ຕາ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ເຍ ປນ ອາສນ຺ນຈຸຕິກາ’’ຕິອາທິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໔໑໑). ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາເຓເນວ ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕິ ຈ ອຸປປຕ຺ຕິ ຈ ຎາຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ທິພ຺ພສທິສຕ຺ຕາຕິອາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ຕຕ຺ຖ ‘‘ໂສຕຘາຕູ’’ຕິ ປທໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຘ ນປຸໍສກລິງ຺ຄວເສນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຈ ອາໂລກປຣິຄ຺ຄເຫນ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖິ, ອິຘ ອຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາໂລກປຣິຄ຺ຄເຫນ ມຫາຊຸຕິກຕ຺ຕາປິ ທິພ຺ພ’’ນ຺ຕິ, ກສິຓາໂລການຸຄ຺ຄເຫນ ປຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ, ສຍໍ ຎາຓາໂລກຜຣຓຠາເວນ ຈ ມຫາຊຸຕິກຠາວໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຫາຊຸຕິກມ຺ປິ ຫິ ‘‘ທິພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ທິພ຺ພມິທໍ ພ຺ຍມ຺ຫ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ. ມຫາຄຕິກຕ຺ຕາຕິ ມຫນີຍຄມນຕ຺ຕາ, ວິມ຺ຫຍນີຍປວຕ຺ຕິກຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິມ຺ຫຍນີຍາ ຫິສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏາທິຄຕຣູປທສ຺ສນໂຕ. ‘‘ທິພ຺ພສທິສຕ຺ຕາ’’ຕິ ຈ ຫີນູປມາທສ຺ສນໍ ເທວຕານໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໂຕປິ ອິມສ຺ສ ມຫານຸຠາວຕ຺ຕາ. ເຕນ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸລາຠາຍ ໂຍຄິໂນ ປຣິກມ຺ມກຣຓໍ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂາຠິຠວສ຺ສ ອຕ຺ຖໂຕ ຕສ຺ສ ວິຊຍິຈ຺ຉາ ນາມ ໂຫຕິ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸລາຠີ ຈ ອິທ຺ຘິມາ ເທວຕານໍ ວຈນຄ຺ຄຫຓກ຺ຂມນຘມ຺ມທານວເສນ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣາທໂຍ ວິຍ ທານຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂເຓ, ໂວຫາເຣ ຈ ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ ເອວໍ ວິຫາຣວິຊຍິຈ຺ຉາໂວຫາຣຊຸຕິຄຕິສງ຺ຂາຕານໍ ອຕ຺ຖານໍ ວເສນ ອິມສ຺ສ ອຠິຎ຺ຎາຎາຓສ຺ສ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຠາວສິທ຺ຘິໂຕ. ສທ຺ທວິທູ ຈ ເຕສຸ ເອວ ອຕ຺ເຖສຸ ທິວຸ-ສທ຺ທໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕໍ ສພ຺ພໍ ສທ຺ທສຕ຺ຖານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ທສ຺ສນຏ຺ເຐນາຕິ ຣູປທສ຺ສນຠາເວນ. ຈກ຺ຂຸນາ ຫິ ສຕ຺ຕາ ຣູປໍ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ຍຖາ ມໍສຈກ຺ຂຸ ວິຎ຺ຎາຓາຘິຏ຺ຐິຕໍ ສມວິສມໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕໍ ວິຍ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ຕຖາ ອິທໍ. ອິທໍ ປນ ສຍເມວ ຕໂຕ ສາຕິສຍໍ ຈກ຺ຂຸກິຈ຺ຈກາຣີຕິ ອາຫ ‘‘ຈກ຺ຂຸກິຈ຺ຈກຣເຓນ ຈກ຺ຂຸມິວາຕິປິ ຈກ຺ຂູ’’ຕິ. ‘‘ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິເຫຕຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ໂຍ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ປຣໂຕ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ອທສ຺ສນໂຕ ເອຕ຺ເຖວາຍໍ ສຕ຺ໂຕ ອຸຈ຺ຉິນ຺ໂນ, ເອວມິຕເຣປີຕິ. ນວສຕ຺ຕປາຕຸຠາວທິຏ຺ຐິໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ລາຠີ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ ວິຍ. ພຸທ຺ຘປຸຕ຺ຕາ ປສ຺ສນ຺ຕິເຍວາຕິ ອຸຕ຺ຕຣປທາວຘາຣຓໍ, ນ ປຸຣິມປທາວຘາຣຓໍ. ເອວໍ ຫິ ຊຍທ຺ທິສຊາຕກາທີຫິ ອວິໂຣໂຘ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕິ.

ມນຸສ຺ສານໍ ອິທນ຺ຕິ ມານຸສກໍ, ມນຸສ຺ສານໍ ໂຄຈຣຠູຕໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ. ຕທຎ຺ຎສ຺ສ ປນ ທິພ຺ພຕິໂຣຫິຕາຕິສຸຂຸມາທິເຠທສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ທສ຺ສນໂຕ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສກໍ. ເອວຣູປຎ຺ຈ ມນຸສ຺ສູປຈາຣໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມນຸສ຺ສູປຈາຣໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຣູປທສ຺ສເນນາ’’ຕິ. ເອວໍ ວິສຍມຸເຂນ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ວິສຍີມຸເຂນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມານຸສກໍ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖາປິ ມໍສຈກ຺ຂາຕິກ຺ກໂມ ຕສ຺ສ ກິຈ຺ຈາຕິກ຺ກເມເນວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາເຓນປິ. ທຏ຺ຐຸໍ ນ ສກ຺ກາ ຂຓສ຺ສ ອຕິອິຕ຺ຕຣຕາຍ ອຕິສຸຂຸມຕາຍ ເກສຎ຺ຈິ ຣູປສ຺ສ. ອປິຈ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ, ຕຎ຺ຈ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍຠູຕໍ, ນ ຈ ອາວຊ຺ຊນປຣິກມ຺ເມຫິ ວິນາ ມຫຄ຺ຄຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ, ນາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານເມວ ຣູປໍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຠິຊ຺ຊມານໍ ວາ. ຕສ຺ມາ ‘‘ຈຸຕູປປາຕກ຺ຂເຓ ຣູປໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ທຏ຺ຐຸໍ ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ ສຸວຸຕ຺ຕເມຕໍ. ຍທິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓໍ ຣູປາຣມ຺ມຓເມວ, ອຖ ກສ຺ມາ ‘‘ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານຄຕຣູປທສ຺ສນໂຕ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕ຺ຕຄຫຓສ຺ສ ວາ ກາຣຓຠາວໂຕ ໂວຫາຣວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິປິ ເກຈິ. ເຕ ຈວມານາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອວຣູເປຕິ ນ ຈຸຕູປປາຕກ຺ຂຓສມງ຺ຄິໂນຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ໂມຫູປນິສ຺ສຍໍ ນາມ ກມ຺ມໍ ນິຫີນໍ ນິຫີນຜລໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ໂມຫນິສ຺ສນ຺ທຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຕພ຺ພິປຣີເຕຕິ ຕສ຺ສ ຫີຬິຕາທິຠາວສ຺ສ ວິປຣີເຕ, ອຫີຬິເຕ ອໂນຫີຬິເຕ ອໂນຎ຺ຎາເຕ ອນວຎ຺ຎາເຕ ຈິຕ຺ຕີກເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸວຓ຺ເຓຕິ ສຸນ຺ທຣວຓ຺ເຓ. ທຸພ຺ພຓ຺ເຓຕິ ອສຸນ຺ທຣວຓ຺ເຓ. ສາ ປນາຍໍ ສຸວຓ຺ຓທຸພ຺ພຓ຺ຓຕາ ຍຖາກ຺ກມໍ ກມ຺ມສ຺ສ ອໂທສໂທສູປນິສ຺ສຍຕາຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອໂທສນິສ຺ສນ຺ທຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ. ສຸນ຺ທຣໍ ຄຕິໍ ຄຕາ ສຸຄຕາຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຄຕິຄເຕ’’ຕິ, ສຸຄຕິໍ ອຸປປນ຺ເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອໂລຠຊ຺ຌາສຍາ ສຕ຺ຕາ ວທຎ຺ຎູ ວິຄຕມຈ຺ເຉຣາ ອໂລຠູປນິສ຺ສເຍນ ກມ຺ມຸນາ ສຸຠຄາ ສມິທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອໂລຠນິສ຺ສນ຺ທຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວາ ອຑ຺ເຒ ມຫທ຺ຘເນ’’ຕິ. ທຸກ຺ຂໍ ຄຕິໍ ຄຕາ ທຸຄ຺ຄຕາຕິ ອາຫ ‘‘ທຸຄ຺ຄຕິຄເຕ’’ຕິ. ໂລຠຊ຺ຌາສຍາ ສຕ຺ຕາ ລຸທ຺ຘາ ມຈ຺ຉຣິໂນ ໂລຠູປນິສ຺ສເຍນ ກມ຺ມຸນາ ທຸຄ຺ຄຕາ ທຸຣຸເປຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ໂລຠນິສ຺ສນ຺ທຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວາ ທລິທ຺ເທ ອປ຺ປນ຺ນປາເນ’’ຕິ.

ອຸປຈິຕນ຺ຕິ ຜລາວຫຠາເວນ ກຕໍ. ຍຖາ ກຕໍ ຫິ ກມ຺ມໍ ຜລທານສມຕ຺ຖໍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ກຕໍ ອຸປຈິຕໍ. ຈວມາເນຕິອາທີຫິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸກິຈ຺ຈໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິສຍມຸເຂນ ວິສຍີພ຺ຍາປາຣມາຫ. ປຸຣິເມຫີຕິ ວາ ‘‘ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ’’ຕິອາທີນິ ປທານິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາທີຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ-ສທ຺ໂທ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ຕສ຺ມາ ‘‘ທິພ຺ເພນ…ເປ… ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິເມຫິ, ‘‘ຈວມາເນ’’ຕິອາທີຫິ ຈ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸກິຈ຺ຈໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິມິນາ ປນ ປເທນາຕິ ‘‘ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ວາກ຺ເຍນ. ອິຘ ຠິກ຺ຂູຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ຠິກ຺ຂຸ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓລາຠີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂສ ຈ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓລາຠີ ເນຣຍິເກ ຈ ສຕ຺ເຕ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທິສ຺ວາ ຐິໂຕ. ເອວໍ ມນສິ ກໂຣຕີຕິ ເຕສໍ ເນຣຍິການໍ ນິຣຍສໍວຕ຺ຕນິຍສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ຎາຕຸກາມຕາວເສນ ປາທກຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ປຣິກມ຺ມວເສນ ມນສິ ກໂຣຕິ. ກິໍ ນຸ ໂຂຕິອາທິ ມນສິກາຣວິຘິທສ຺ສນໍ. ເອວໍ ປນ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປາທກຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ຕໍ ກມ຺ມໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອາວຊ຺ຊນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມິໍ ນິຣຸທ຺ເຘ ຈຕ຺ຕາຣິ, ປຎ຺ຈ ວາ ຊວນານິ ຊວນ຺ຕີຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ‘‘ວິສຸໍ ປຣິກມ຺ມໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາເຓນ ວິນາ ຍຖາກມ຺ມູປຄຎາຓສ຺ສ ວິສຸໍ ປຣິກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ເຈຕໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎຖາ ຍຖາກມ຺ມູປຄຎາຓສ຺ສ ມຫຄ຺ຄຕຠາໂວ ເອວ ນ ສິຍາ. ເທວານໍ ທສ຺ສເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເນຣຍິກເທວຄ຺ຄຫຓໍ ເຈຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອາກງ຺ຂມາໂນ ຫິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸລາຠີ ອຎ຺ຎຄຕິເກສຸປິ ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິເຍວ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ອປາຍຄ຺ຄຫເຓນ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ທີເປຕີ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໔໑໑), ‘‘ສຸຄຕິຄ຺ຄຫເຓນ ມນຸສ຺ສຄຕິປິ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕີ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໔໑໑) ຈ. ຕໍ ນິຣຍສໍວຕ຺ຕນິຍໍ ກມ຺ມໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຕໍກມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ. ຜາຣຸສກວນາທີສູຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຈິຕ຺ຕລຕາວນາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ.

ຍຖາ ຈິມສ຺ສາຕິ ຍຖາ ຈ ອິມສ຺ສ ຍຖາກມ຺ມູປຄຎາຓສ຺ສ ວິສຸໍ ປຣິກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ, ເອວໍ ອນາຄຕໍສຎາຓສ຺ສປີຕິ ວິສຸໍ ປຣິກມ຺ມາຠາວໍ ນິທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸປາທກາເນວ ຫິ ອິມານີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຣາຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ຍຖາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸລາຠີ ນິຣຍາທິອຠິມຸຂໍ ອາໂລກໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ, ເນຣຍິກາທິເກ ສຕ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ເຕຫິ ປຸພ຺ເພ ອາຍູຫິຕໍ ນິຣຍສໍວຕ຺ຕນິຍາທິກໍ ກມ຺ມໍ ຕາທິເສນ ສມາທາເນນ, ຕຊ຺ເຊນ ຈ ມນສິກາເຣນ ປຣິກ຺ຂເຕ ຈິຕ຺ເຕ ຍາຖາວໂຕ ຊານາຕິ, ເອວໍ ຍສ຺ສ ຍສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ສມນນ຺ຕຣາ ອນາຄຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ຎາຕຸກາໂມ ຕໍ ຕໍ ໂອທິສ຺ສ ອາໂລກໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ເຕນ ເຕນ ອຕີເຕ, ເອຕຣຫິ ວາ ອາຍູຫິຕໍ ຕສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕກໍ ກມ຺ມໍ ຍຖາກມ຺ມູປຄຎາເຓນ ທິສ຺ວາ ເຕນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ ອນາຄຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ຎາຕຸກາໂມ ຕາທິເສນ ສມາທາເນນ, ຕຊ຺ເຊນ ຈ ມນສິກາເຣນ ປຣິກ຺ຂເຕ ຈິຕ຺ເຕ ຍາຖາວໂຕ ຊານາຕິ. ເອເສວ ນໂຍ ຕໂຕ ປເຣສຸປິ ອຕ຺ຕຠາເວສຸ. ເອຕໍ ອນາຄຕໍສຎາຓໍ ນາມ. ຍສ຺ມາ ເອຕໍ ທ຺ວຍໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາເຓ ສຕິເຍວ ສິຊ຺ຌຕິ, ນາສຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິມານິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ສເຫວ ອິຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ.

ກາເຍນ ທຸຏ຺ຐຸ ຈຣິຕໍ, ກາຍໂຕ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກິເລສປູຕິກຕ຺ຕາ ທຸຏ຺ຐໍ ຈຣິຕໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕນ຺ຕິ ເອວໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ກາໂຍຕິ ເຈຕ຺ຖ ໂຈປນກາໂຍ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕນ຺ຕິ. ອິຕເຣສູຕິ ວຈີມໂນທຸຈ຺ຈຣິເຕສຸ. ຍສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ກມ຺ມໍ ກຕູປຈິຕໍ, ອສຕິສ຺ສ ອນ຺ຕຣຸປຈ຺ເຉເທ ວິປາກາຣຫຠາວສ຺ສ ອວິຄຈ຺ຉນໂຕ ໂສ ເຕນ ສຫິໂຕເຍວາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ສມນ຺ນາຄຕາຕິ ສມງ຺ຄີຠູຕາ’’ຕິ. ‘‘ອນຕ຺ຖກາມາ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ ເອເຕນ ມາຕາປິຕໂຣ ວິຍ ປຸຕ຺ຕານໍ, ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາ ວິຍ ຈ ນິສ຺ສິຕການໍ ອຕ຺ຖກາມາ ຫຸຕ຺ວາ ຄຣຫກາ ອຸປວາທກາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຄຸຓປຣິຘໍສເນນາຕິ ວິຊ຺ຊມານານໍ ຄຸຓານໍ ວິທ຺ຘໍສເນນ, ວິນາສເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນນຸ ຈ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸນາປິ ອຸປວາໂທ ຄຸຓປຣິຘໍສນເມວາຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ. ຄຸຓາຕິ ປເນຕ຺ຖ ຌານາທິວິເສສາ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ສີລປຣິຘໍສນໍ ວິສຸໍ ຄຫິຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ນຕ຺ຖິ ອິເມສໍ ສມຓຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິ. ສມຓຘມ຺ໂມຕິ ຈ ສີລສໍຍມໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຊານໍ ວາຕິ ຍໍ ອຸປວທຕິ, ຕສ຺ສ ອຣິຍຠາວໍ ຊານນ຺ໂຕ ວາ. ອຊານໍ ວາຕິ ອຊານນ຺ໂຕ ວາ. ຊານນໍ ອຊານນໍ ເຈຕ຺ຖ ອປ຺ປມາຓໍ, ອຣິຍຠາໂວ ເອວ ປມາຓໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸຠຍຖາປິ ອຣິຍູປວາໂທວ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ອຣິໂຍ’’ຕິ ປນ ອຊານໂຕ ອທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕສ຺ເສວ ຕຕ຺ຖ ອຣິຍຄຸຓາຠາວໍ ປເວເທນ຺ຕສ຺ສ ຄຸຓປຣິຘໍສນໍ ນ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ສ ອຣິຍູປວາໂທ ນຕ຺ຖີຕິ ວທນ຺ຕິ. ສເຕກິຈ຺ຉໍ ປນ ໂຫຕິ ຂມາປເນນ, ນ ອນນ຺ຕຣິຍໍ ວິຍ ອເຕກິຈ຺ຉໍ.

ຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ຕຸທຕິ, ທຸກ຺ຂໍ ເວທນໍ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕນ຺ຕິ ຕໍ ເຖຣໍ, ຕໍ ວາ ກິຣິຍໍ. ຊານນ຺ໂຕ ເອວ ເຖໂຣ ‘‘ອຕ຺ຖິ ເຕ, ອາວຸໂສ, ປຕິຏ຺ຐາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອິຕໂຣປິ ສຈ຺ຈາຠິສມໂຍ ສາສເນ ປຕິຏ຺ຐາຕິ ອາຫ ‘‘ໂສຕາປນ຺ໂນ ອຫ’’ນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ຕໍ ກຣຸຓາຍມາໂນ ‘‘ຂີຓາສໂວ ຕຍາ ອຸປວທິໂຕ’’ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ອາວິກາສິ.

ສເຈ ນວກຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູ. ສມ຺ມຸຂາ ອຂມາເປນ຺ເຕປີຕິ ປຸຣໂຕ ຂມາປເນ ອສມ຺ຠວນ຺ເຕປິ. ‘‘ອຂມນ຺ເຕ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ. ຕໍ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປຣິນິພ຺ພຸຕມຎ຺ຈຏ຺ຐານນ຺ຕິ ປູຊາກຣຓຏ຺ຐານໍ ສນ຺ຘາຍາຫ.

ສມາທາຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ສມາທານານິ, ກມ຺ມານິ ສມາທານານິ ເຍສໍ, ເຕ ກມ຺ມສມາທານາ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິວເສນ ກມ຺ມສມາທານາ, ເຫຕຸອຕ຺ຖໍ ວາ ອນ຺ໂຕຄຘໍ ກຕ຺ວາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິວເສນ ປເຣ ກມ຺ເມສຸ ສມາທາປກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາ. ຕຍິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິວເສນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ສີລສມ຺ປນ຺ໂນຕິອາທິ ປຣິປກ຺ກິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ມຄ຺ຄສມງ຺ຄິໂນ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຏ຺ເຐ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕໍ. ເອວໍສມ຺ປທນ຺ຕິ ຍຖາ ຕໍ ອວສ຺ສມ຺ຠາວີ, ເອວມິທມ຺ປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍາຕິອາທີສຸ ອຣິຍູປວາທໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປຸນ ເອວຣູປິໍ ວາຈໍ ນ ວກ຺ຂາມີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ວາຈໍ ປຊຫຕິ ນາມ, ‘‘ປຸນ ເອວຣູປໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ປຊຫຕິ ນາມ, ‘‘ປຸນ ເອວຣູປິໍ ທິຏ຺ຐິໍ ນ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຊຫນ຺ໂຕ ທິຏ຺ຐິໍ ປຊຫຕິ ນາມ, ຕຖາ ອກໂຣນ຺ໂຕ ເນວ ປຊຫຕິ, ນ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊຕິ. ຍຖາຠຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ນິຣເຍຕິ ຍຖາ ນິຣຍປາເລຫິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ນິຣເຍ ຐປິໂຕ, ເອວໍ ນິຣເຍ ຐປິໂຕເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິວເສນ ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ນາມ ປາປໍ ນຕ຺ຖິ, ຍໂຕ ສໍສາຣຂາຓຸຠາໂວປິ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຣມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຊ຺ຊານີ’’ຕິ.

‘‘ອຸຈ຺ຉິນ຺ນຠວເນຕ຺ຕິໂກ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ກາໂຍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຍຎ຺ເຈວ ກາໂຍ, ພຫິທ຺ຘາ ຈ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໔໗) ເອວມາທີສຸ ວິຍ ອິຘ ກາຍ-ສທ຺ໂທ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກວິສໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິ ອຸປາທິນ຺ນກ຺ຂນ຺ຘປຣິຈ຺ຈາຄາ’’ຕິ. ອວີຕຣາຄສ຺ສ ມຣຓໂຕ ປຣໍ ນາມ ຠວນ຺ຕຣູປາທານເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ປຣໍ ມຣຓາຕິ ຕທນນ຺ຕຣໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘຄ຺ຄຫເຓ’’ຕິ. ເຍນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕສ຺ສ ອຸປຈ຺ເຉເທເນວ ກາໂຍ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຸປຈ຺ເຉທາ’’ຕິ.

ເອຕິ ອິມສ຺ມາ ສຸຂນ຺ຕິ ອໂຍ, ປຸຎ຺ຎນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຎ຺ຎສມ຺ມຕາ ອຍາ’’ຕິ. ອຍນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມາ ສຸຂານີຕິ ອາໂຍ, ປຸຎ຺ຎກມ຺ມາທິສຸຂສາຘນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸຂານໍ ວາ ອາຍສ຺ສ ອຠາວາ’’ຕິ. ອິຍຕິ ອສ຺ສາທິຍຕີຕິ ອໂຍ, ອສ຺ສາໂທຕິ ອາຫ ‘‘ອສ຺ສາທສຎ຺ຎິໂຕ ອໂຍ’’ຕິ.

ນາຄຣາຊາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສຸປຓ຺ຓາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ອສຸຣສທິສນ຺ຕິ ເປຕາສຸຣສທິສໍ. ໂສຕິ ອສຸຣກາໂຍ. ສພ຺ພສມຸສ຺ສເຍຫີຕິ ສພ຺ເພຫິ ສມ຺ປຕ຺ຕິສມຸສ຺ສເຍຫິ. ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນາຕິ ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ ຈຣິຕໍ, ໂສຠນໍ ວາ ຈຣິຕໍ ອນວຊ຺ຊຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ‘‘ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນາ’’ຕິອາທີນໍ ປທານໍ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິປຣິຍາເຍນ.

ນິຄມນວຈນໍ ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວຕ຺ຖສ຺ສ ປຸນ ວຈນນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖຕິ ‘‘ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ…ເປ… ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍໍ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ.

໔໑໒. ກສິຓາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ອຏ຺ຐນ຺ນມ຺ປິ ກສິຓານໍ ວເສນ ກສິຓາຣມ຺ມຓໍ. ສພ຺ພາກາເຣນາຕິ ‘‘ຈຸທ຺ທສວິເຘນ ຈິຕ຺ຕປຣິທມເນນ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄເມນ ຠູມິປາທປທມູລສມ຺ປາທເນນາ’’ຕິ ອິມິນາ ສພ຺ພປ຺ປກາເຣນ. ອຠິນີຫາຣກ຺ຂມໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓາຠິມຸຂໍ ເປສນາຣຫໍ ເປສນໂຍຄ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ. ອາສນ຺ນໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມີປຠູຕໍ ກາຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານໍ ປຄຸຓຕຣໍ ກຕ຺ວາ ອາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸປຈາຣຊ຺ຌານໂຄຈຣໍ ກຕ຺ວາ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຐເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ວຑ຺ຒິເຕ ກສິຓາຣມ຺ມເຓ. ອປ຺ປນາຕິ ຌານວເສນ ອປ຺ປນາ. ນ ຫິ ອກຕປຣິກມ຺ມສ຺ສ ອຠິຎ຺ຎາວເສນ ອປ຺ປນາ ອິຊ຺ຌຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປາທກຊ຺ຌານນິສ຺ສຍໍ ໂຫຕີ’’ຕິ, ປາທກຊ຺ຌານາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ປຣິກມ຺ມນິສ຺ສຍນ຺ຕິ ປຣິກມ຺ມສ຺ສ ຕໍ ກສິຓາຣມ຺ມຓໍ ອປສ຺ສໂຍ ນ ໂຫຕິ. ຕຖາ ສຕິ ຣູປທສ຺ສນໍ ນ ສິຍາ. ອິເມສູຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ເຕໂຊກສິຓາທີສຸ ຕີສຸ ກສິເຓສຸ. ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາຕິ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານຸປ຺ປາທເນນ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ. ອຸປຈາຣຊ຺ຌານປວຕ຺ຕິຍາ ຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ກສິຓນິທ຺ເທເສ.

ອນ຺ໂຕເຍວ ຣູປຄຕໍ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ ນ ພຫິທ຺ຘາ ວິກ຺ເຂປາປຕ຺ຕິເຫຕຸຠາວໂຕ. ປຣິກມ຺ມສ຺ສ ວາໂຣ ອຕິກ຺ກມຕີຕິ ອິຘ ປຣິກມ຺ມໍ ນາມ ຍຖາວຸຕ຺ຕກສິຓາຣມ຺ມຓໍ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານໍ, ຕໍ ຣູປຄຕໍ ປສ຺ສໂຕ ນ ປວຕ຺ຕຕິ. ກສິຓາໂລກວເສນ ຈ ຣູປຄຕທສ຺ສນໍ, ກສິຓາໂລໂກ ຈ ປຣິກມ຺ມວເສນາຕິ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ປຣິກມ຺ມສ຺ສ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ນ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕໂຕ ອາໂລໂກ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕຣຫິເຕ ຣູປຄຕມ຺ປິ ນ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຣູປຄຕໍ ປສ຺ສໂຕ ປຣິກມ຺ມສ຺ສ ວາໂຣ ອຕິກ຺ກມຕິ, ປຣິກມ຺ມມຕິກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ກສິຓາຣມ຺ມຓໍ ຎາຓໍ ນ ໂຫຕີຕິ ຣູປຄຕໍ ນ ທິສ຺ສຕິ, ກຖໍ ປນ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຖາເນນາ’’ຕິອາທິ. ເອວໍ ອນຸກ຺ກເມນາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປາທກຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຠິຓ຺ຫໍ ອາໂລກສ຺ສ ຜຣຓວເສນ ອາໂລໂກ ຖາມຄໂຕ ໂຫຕິ ຈິຣຏ຺ຐາຍີ. ຕຖາ ຈ ສຕິ ຕຕ຺ຖ ສຸຈິຣມ຺ປິ ຣູປຄຕໍ ປສ຺ສເຕວ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອຕ຺ຖ ອາໂລໂກ…ເປ… ໂຫຕີ’’ຕິ.

ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ຕິຓຸກ຺ກູປມາຍ ວິຠາເວຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຣຕ຺ຕິໍ ຕິຓຸກ຺ກາຍາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປເວສນນ຺ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປາທກຊ຺ຌານສມາປຊ຺ຊນໍ. ຖາມຄຕາໂລກສ຺ສ ຍຖາປຣິຈ຺ເຉເທນ ຐານນ຺ຕິ ຍຕ຺ຕກໍ ຐານໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກສິຓໍ ວຑ຺ຒິຕໍ, ຖາມຄຕສ຺ສ ອາໂລກສ຺ສ ຕຕ຺ຕກໍ ຜຣິຕ຺ວາ ອວຏ຺ຐານໍ.

ອນາປາຖຄຕນ຺ຕິ ອາປາຖຄມນໂຍຄ຺ຍສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິຄຕາທິ ປນ ຕທຠາວໂຕ ເຕນ ວິເສສິຕພ຺ພເມວ. ຕເທວາຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸເມວ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອເຕສຸ ຣູປມາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕສຸ. ຣູປທສ຺ສນສມຕ຺ຖນ຺ຕິ ຣູປໍ ສຠາວໂຕ ວິຠາວນສມຕ຺ຖໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຍ. ປຸພ຺ພຠາຄຈິຕ຺ຕານີຕິ ອາວຊ຺ຊນປຣິກມ຺ມສງ຺ຂາຕານິ ປຸພ຺ພຠາຄຈິຕ຺ຕານິ. ຕານິ ຫິ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣນ຺ຕານິປິ ນ ຍາຖາວໂຕ ຕໍ ວິຠາເວຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາວຊ຺ຊນສມ຺ປຏິຈ຺ຉນຈິຕ຺ຕານິ ວິຍ.

ຕໍ ປເນຕໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ. ປຣິປນ຺ໂຖຕິ ອນ຺ຕຣາຍິໂກ. ຌານວິພ຺ຠນ຺ຕໂກຕິ ຌານຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ຌານຠາວນາມຸເຂນ ອຸມ຺ມາທປ຺ປຕ຺ໂຕ. ອປ຺ປມຕ຺ເຕນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ມຍາ ອຘິຄຕ’’ນ຺ຕິ ສນ຺ໂຕສໍ ອນາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນານຸໂຍຄວເສນ ວາ ສຈ຺ຈາຠິສມຍວເສນ ວາ ອປ຺ປມຕ຺ເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ.

‘‘ເອວໍ ປສ຺ສິຕຸກາເມນາ’’ຕິອາທິນາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸສ຺ສ ນານາວຊ຺ຊນປຣິກມ຺ມຎ຺ເຈວ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓຎ຺ຈ ທສ຺ສິຕໍ, ນ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ກໂມຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຣາຍ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ຈຸຕູປປາຕຎາຓກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.