ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓກຖາ

໗໒໓. ໂສ ເອວໍ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທິປຏິປກ຺ຂານໍ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາທີນໍ ປຫາເນນ ວິສຸທ຺ຘຎາໂຓ ສມ຺ມສນຎາຓສ຺ສ ປາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ຍໍ ຕໍ ສມ຺ມສນຎາຓານນ຺ຕຣໍ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ຘມ຺ມານໍ ວິປຣິຓາມານຸປສ຺ສເນ ປຎ຺ຎາ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສເນ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ມາຕິກາ ໑.໖) ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ໂຍຄໍ ອາຣຠຕິ. ອາຣຠມາໂນ ຈ ສງ຺ເຂປໂຕ ຕາວ ອາຣຠຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ປາຬິ –

‘‘ກຖໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ຘມ຺ມານໍ ວິປຣິຓາມານຸປສ຺ສເນ ປຎ຺ຎາ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສເນ ຎາຓໍ? ຊາຕໍ ຣູປໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ ອຸທໂຍ, ວິປຣິຓາມລກ຺ຂຓໍ ວໂຍ, ອນຸປສ຺ສນາ ຎາຓໍ. ຊາຕາ ເວທນາ… ສຎ຺ຎາ… ສງ຺ຂາຣາ… ວິຎ຺ຎາຓໍ… ຊາຕໍ ຈກ຺ຂຸ…ເປ… ຊາໂຕ ຠໂວ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ ອຸທໂຍ, ວິປຣິຓາມລກ຺ຂຓໍ ວໂຍ, ອນຸປສ຺ສນາ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໔໙).

ໂສ ອິມິນາ ປາຬິນເຍນ ຊາຕສ຺ສ ນາມຣູປສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ ຊາຕິໍ ອຸປ຺ປາທໍ ອຠິນວາກາຣໍ ‘‘ອຸທໂຍ’’ຕິ, ວິປຣິຓາມລກ຺ຂຓໍ ຂຍໍ ຠງ຺ຄໍ ‘‘ວໂຍ’’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ໂສ ເອວໍ ປຊານາຕິ ‘‘ອິມສ຺ສ ນາມຣູປສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຸພ຺ເພ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຣາສິ ວາ ນິຈໂຍ ວາ ນຕ຺ຖິ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານສ຺ສາປິ ຣາສິໂຕ ວາ ນິຈຍໂຕ ວາ ອາຄມນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ນິຣຸຊ຺ຌມານສ຺ສາປິ ທິສາວິທິສາຄມນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ນິຣຸທ຺ຘສ຺ສາປິ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ຣາສິໂຕ ນິຈຍໂຕ ນິຘານໂຕ ອວຏ຺ຐານໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍຖາ ປນ ວີຓາຍ ວາທິຍມານາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນສທ຺ທສ຺ສ ເນວ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຸພ຺ເພ ສນ຺ນິຈໂຍ ອຕ຺ຖິ, ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ສນ຺ນິຈຍໂຕ ອາຄໂຕ, ນ ນິຣຸຊ຺ຌມານສ຺ສ ທິສາວິທິສາຄມນໍ ອຕ຺ຖິ, ນ ນິຣຸທ຺ໂຘ ກຕ຺ຖຈິ ສນ຺ນິຈິໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຖ ໂຂ ວີຓຎ຺ຈ ອຸປວີຓຎ຺ຈ ປຸຣິສສ຺ສ ຈ ຕຊ຺ຊໍ ວາຍາມໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຫຸຕ຺ວາ ສມ຺ໂຠຕິ, ຫຸຕ຺ວາ ປຏິເວຕິ. ເອວໍ ສພ຺ເພປິ ຣູປາຣູປິໂນ ຘມ຺ມາ ອຫຸຕ຺ວາ ສມ຺ໂຠນ຺ຕິ, ຫຸຕ຺ວາ ປຏິເວນ຺ຕີ’’ຕິ.

໗໒໔. ເອວໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ອຸທຍພ຺ພຍມນສິກາຣໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ຍານິ ເອຕສ຺ເສວ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓສ຺ສ ວິຠງ຺ເຄ –

‘‘ອວິຊ຺ຊາສມຸທຍາ ຣູປສມຸທໂຍຕິ ປຈ຺ຈຍສມຸທຍຏ຺ເຐນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສຕິ. ຕຓ຺ຫາສມຸທຍາ… ກມ຺ມສມຸທຍາ… ອາຫາຣສມຸທຍາ ຣູປສມຸທໂຍຕິ ປຈ຺ຈຍສມຸທຍຏ຺ເຐນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສຕິ. ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສຕິ. ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ລກ຺ຂຓານິ ປສ຺ສຕິ.

‘‘ອວິຊ຺ຊານິໂຣຘາ ຣູປນິໂຣໂຘຕິ ປຈ຺ຈຍນິໂຣຘຏ຺ເຐນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສຕິ. ຕຓ຺ຫານິໂຣຘາ… ກມ຺ມນິໂຣຘາ… ອາຫາຣນິໂຣຘາ ຣູປນິໂຣໂຘຕິ ປຈ຺ຈຍນິໂຣຘຏ຺ເຐນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສຕິ. ວິປຣິຓາມລກ຺ຂຓໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສຕິ. ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ລກ຺ຂຓານິ ປສ຺ສຕິ’’ (ປຏິ. ມ. ໑.໕໐).

ຕຖາ ‘‘ອວິຊ຺ຊາສມຸທຍາ ເວທນາສມຸທໂຍຕິ ປຈ຺ຈຍສມຸທຍຏ຺ເຐນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສຕິ. ຕຓ຺ຫາສມຸທຍາ… ກມ຺ມສມຸທຍາ… ຜສ຺ສສມຸທຍາ ເວທນາສມຸທໂຍຕິ ປຈ຺ຈຍສມຸທຍຏ຺ເຐນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສຕິ. ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສຕິ. ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ລກ຺ຂຓານິ ປສ຺ສຕິ. ອວິຊ຺ຊານິໂຣຘາ… ຕຓ຺ຫານິໂຣຘາ… ກມ຺ມນິໂຣຘາ… ຜສ຺ສນິໂຣຘາ ເວທນານິໂຣໂຘຕິ ປຈ຺ຈຍນິໂຣຘຏ຺ເຐນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສຕິ. ວິປຣິຓາມລກ຺ຂຓໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສຕິ. ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ລກ຺ຂຓານິ ປສ຺ສຕິ’’ (ປຏິ. ມ. ໑.໕໐).

ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວິຍ ຈ ສຎ຺ຎາສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘານໍ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ, ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ຜສ຺ສຏ຺ຐາເນ ‘‘ນາມຣູປສມຸທຍາ, ນາມຣູປນິໂຣຘາ’’ຕິ –

ເອວໍ ເອເກກສ຺ສ ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍພ຺ພຍທສ຺ສເນ ທສ ທສ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາສ ລກ຺ຂຓານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ເຕສໍ ວເສນ ເອວມ຺ປິ ຣູປສ຺ສ ອຸທໂຍ ເອວມ຺ປິ ຣູປສ຺ສ ວໂຍ, ເອວມ຺ປິ ຣູປໍ ອຸເທຕິ, ເອວມ຺ປິ ຣູປໍ ເວຕີຕິ ປຈ຺ຈຍໂຕ ເຈວ ຂຓໂຕ ຈ ວິຕ຺ຖາເຣນ ມນສິກາຣໍ ກໂຣຕິ.

໗໒໕. ຕສ຺ເສວໍ ມນສິກໂຣໂຕ ‘‘ອິຕິ ກິຣິເມ ຘມ຺ມາ ອຫຸຕ຺ວາ ສມ຺ໂຠນ຺ຕິ, ຫຸຕ຺ວາ ປຏິເວນ຺ຕີ’’ຕິ ຎາຓໍ ວິສທຕຣໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ເສວໍ ປຈ຺ຈຍໂຕ ເຈວ ຂຓໂຕ ຈ ທ຺ເວຘາ ອຸທຍພ຺ພຍໍ ປສ຺ສໂຕ ສຈ຺ຈປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທນຍລກ຺ຂຓເຠທາ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕິ.

໗໒໖. ຍຎ຺ຫິ ໂສ ອວິຊ຺ຊາທິສມຸທຍາ ຂນ຺ຘານໍ ສມຸທຍໍ, ອວິຊ຺ຊາທິນິໂຣຘາ ຈ ຂນ຺ຘານໍ ນິໂຣຘໍ ປສ຺ສຕິ, ອິທມສ຺ສ ປຈ຺ຈຍໂຕ ອຸທຍພ຺ພຍທສ຺ສນໍ. ຍໍ ປນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓວິປຣິຓາມລກ຺ຂຓານິ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍໍ ປສ຺ສຕິ, ອິທມສ຺ສ ຂຓໂຕ ອຸທຍພ຺ພຍທສ຺ສນໍ, ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓເຍວ ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ. ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ຈ ວິປຣິຓາມລກ຺ຂຓໍ.

໗໒໗. ອິຈ຺ຈສ຺ເສວໍ ປຈ຺ຈຍໂຕ ເຈວ ຂຓໂຕ ຈ ທ຺ເວຘາ ອຸທຍພ຺ພຍໍ ປສ຺ສໂຕ ປຈ຺ຈຍໂຕ ອຸທຍທສ຺ສເນນ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ ຊນກາວໂພຘໂຕ. ຂຓໂຕ ອຸທຍທສ຺ສເນນ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ ຊາຕິທຸກ຺ຂາວໂພຘໂຕ. ປຈ຺ຈຍໂຕ ວຍທສ຺ສເນນ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ ປຈ຺ຈຍານຸປ຺ປາເທນ ປຈ຺ຈຍວຕໍ ອນຸປ຺ປາທາວໂພຘໂຕ. ຂຓໂຕ ວຍທສ຺ສເນນ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈເມວ ປາກຏໍ ໂຫຕິ ມຣຓທຸກ຺ຂາວໂພຘໂຕ. ຍຎ຺ຈສ຺ສ ອຸທຍພ຺ພຍທສ຺ສນໍ, ມຄ຺ໂຄວາຍໍ ໂລກິໂກຕິ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ ຕຕ຺ຣ ສມ຺ໂມຫວິຆາຕໂຕ.

໗໒໘. ປຈ຺ຈຍໂຕ ຈສ຺ສ ອຸທຍທສ຺ສເນນ ອນຸໂລໂມ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ປາກໂຏ ໂຫຕິ, ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ສຕິ ອິທໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໐໔; ສໍ. ນິ. ໒.໒໑; ອຸທາ. ໑) ອວໂພຘໂຕ. ປຈ຺ຈຍໂຕ ວຍທສ຺ສເນນ ປຏິໂລໂມ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ປາກໂຏ ໂຫຕິ, ‘‘ອິມສ຺ສ ນິໂຣຘາ ອິທໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໐໖; ສໍ. ນິ. ໒.໒໑; ອຸທາ. ໒) ອວໂພຘໂຕ. ຂຓໂຕ ປນ ອຸທຍພ຺ພຍທສ຺ສເນນ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ ຘມ຺ມາ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕິ ສງ຺ຂຕລກ຺ຂຓາວໂພຘໂຕ. ອຸທຍພ຺ພຍວນ຺ໂຕ ຫິ ສງ຺ຂຕາ, ເຕ ຈ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາຕິ.

໗໒໙. ປຈ຺ຈຍໂຕ ຈສ຺ສ ອຸທຍທສ຺ສເນນ ເອກຕ຺ຕນໂຍ ປາກໂຏ ໂຫຕິ ເຫຕຸຜລສມ຺ພນ຺ເຘນ ສນ຺ຕານສ຺ສ ອນຸປຈ຺ເຉທາວໂພຘໂຕ. ອຖ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິໍ ປຊຫຕິ. ຂຓໂຕ ອຸທຍທສ຺ສເນນ ນານຕ຺ຕນໂຍ ປາກໂຏ ໂຫຕິ ນວນວານໍ ອຸປ຺ປາທາວໂພຘໂຕ. ອຖ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິໍ ປຊຫຕິ. ປຈ຺ຈຍໂຕ ຈສ຺ສ ອຸທຍພ຺ພຍທສ຺ສເນນ ອພ຺ຍາປາຣນໂຍ ປາກໂຏ ໂຫຕິ ຘມ຺ມານໍ ອວສວຕ຺ຕິຠາວາວໂພຘໂຕ. ອຖ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິໍ ປຊຫຕິ. ປຈ຺ຈຍໂຕ ປນ ອຸທຍທສ຺ສເນນ ເອວໍຘມ຺ມຕານໂຍ ປາກໂຏ ໂຫຕິ ປຈ຺ຈຍານຸຣູເປນ ຜລສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາວໂພຘໂຕ. ອຖ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ອກິຣິຍທິຏ຺ຐິໍ ປຊຫຕິ.

໗໓໐. ປຈ຺ຈຍໂຕ ຈສ຺ສ ອຸທຍທສ຺ສເນນ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ ຘມ຺ມານໍ ນິຣີຫກຕ຺ຕປຈ຺ຈຍປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕິຕາວໂພຘໂຕ. ຂຓໂຕ ອຸທຍພ຺ພຍທສ຺ສເນນ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວາວໂພຘໂຕ, ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ຕວິເວກາວໂພຘໂຕ ຈ. ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓມ຺ປິ ປາກຏໍ ໂຫຕິ ອຸທຍພ຺ພເຍຫິ ປຏິປີຬນາວໂພຘໂຕ. ສຠາວລກ຺ຂຓມ຺ປິ ປາກຏໍ ໂຫຕິ ອຸທຍພ຺ພຍປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາວໂພຘໂຕ. ສຠາວລກ຺ຂເຓ ສງ຺ຂຕລກ຺ຂຓສ຺ສ ຕາວກາລິກຕ຺ຕມ຺ປິ ປາກຏໍ ໂຫຕິ ອຸທຍກ຺ຂເຓ ວຍສ຺ສ, ວຍກ຺ຂເຓ ຈ ອຸທຍສ຺ສ ອຠາວາວໂພຘໂຕຕິ.

໗໓໑. ຕສ຺ເສວໍ ປາກຏີຠູຕສຈ຺ຈປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທນຍລກ຺ຂຓເຠທສ຺ສ ‘‘ເອວໍ ກິຣ ນາມິເມ ຘມ຺ມາ ອນຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ ນິຈ຺ຈນວາວ ຫຸຕ຺ວາ ສງ຺ຂາຣາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ນິຈ຺ຈນວາ, ສູຣິຍຸຄ຺ຄມເນ ອຸສ຺ສາວພິນ຺ທຸ ວິຍ ອຸທກພຸພ຺ພຸໂຬ ວິຍ ອຸທເກ ທຓ຺ຑຣາຊິ ວິຍ ອາຣຄ຺ເຄ ສາສໂປ ວິຍ ວິຊ຺ຊຸປ຺ປາໂທ ວິຍ ຈ ປຣິຕ຺ຕຏ຺ຐາຍິໂນ. ມາຍາມຣີຈິສຸປິນນ຺ຕອລາຕຈກ຺ກຄນ຺ຘພ຺ພນຄຣເຜຓກທລິອາທໂຍ ວິຍ ອສ຺ສາຣາ ນິສ຺ສາຣາຕິ ຈາປິ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ.

ເອຕ຺ຕາວຕາເນນ ‘‘ວຍຘມ຺ມເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ວຍໍ ອຸເປຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ອາກາເຣນ ສມປຎ຺ຎາສ ລກ຺ຂຓານິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນໍ ນາມ ຕຣຸຓວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ອຘິຄຕໍ ໂຫຕິ, ຍສ຺ສາຘິຄມາ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສໂກຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ.