ວິປສ຺ສນຸປກ຺ກິເລສກຖາ

໗໓໒. ອຖສ຺ສ ອິມາຍ ຕຣຸຓວິປສ຺ສນາຍ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສກສ຺ສ ທສ ວິປສ຺ສນຸປກ຺ກິເລສາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ວິປສ຺ສນຸປກ຺ກິເລສາ ຫິ ປຏິເວຘປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ເຈວ ວິປ຺ປຏິປນ຺ນກສ຺ສ ຈ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ກຸສີຕປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ສມ຺ມາປຏິປນ຺ນກສ຺ສ ປນ ຍຸຕ຺ຕປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສກສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິເຍວ.

ກຕເມ ປນ ເຕ ທສ ອຸປກ຺ກິເລສາຕິ? ໂອຠາໂສ, ຎາຓໍ, ປີຕິ, ປສ຺ສທ຺ຘິ, ສຸຂໍ, ອຘິໂມກ຺ໂຂ, ປຄ຺ຄໂຫ, ອຸປຏ຺ຐານໍ, ອຸເປກ຺ຂາ, ນິກນ຺ຕີຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ກຖໍ ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈວິຄ຺ຄຫິຕມານສໍ ໂຫຕິ? ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ ໂອຠາໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ‘ໂອຠາໂສ ຘມ຺ໂມ’ຕິ ໂອຠາສໍ ອາວຊ຺ຊຕິ, ຕໂຕ ວິກ຺ເຂໂປ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ. ເຕນ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ວິຄ຺ຄຫິຕມານໂສ ອນິຈ຺ຈໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ທຸກ຺ຂໂຕ… ອນຕ຺ຕໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ’’.

ຕຖາ ‘‘ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ…ເປ… ປີຕິ… ປສ຺ສທ຺ຘິ… ສຸຂໍ… ອຘິໂມກ຺ໂຂ… ປຄ຺ຄໂຫ… ອຸປຏ຺ຐານໍ… ອຸເປກ຺ຂາ… ນິກນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ‘ນິກນ຺ຕິ ຘມ຺ໂມ’ຕິ ນິກນ຺ຕິໍ ອາວຊ຺ຊຕິ, ຕໂຕ ວິກ຺ເຂໂປ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ. ເຕນ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ວິຄ຺ຄຫິຕມານໂສ ອນິຈ຺ຈໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ທຸກ຺ຂໂຕ… ອນຕ຺ຕໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໒.໖).

໗໓໓. ຕຕ຺ຖ ໂອຠາໂສຕິ ວິປສ຺ສໂນຠາໂສ. ຕສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ໂຍຄາວຈໂຣ ‘‘ນ ວຕ ເມ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ເອວຣູໂປ ໂອຠາໂສ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ໂພ, ອທ຺ຘາ ມຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕສ຺ມິ ຜລປຕ຺ໂຕສ຺ມີ’’ຕິ ອມຄ຺ຄເມວ ‘‘ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ, ອຜລເມວ ຈ ‘‘ຜລ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕສ຺ສ ອມຄ຺ຄໍ ‘‘ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ອຜລໍ ‘‘ຜລ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫໂຕ ວິປສ຺ສນາວີຖິ ອຸກ຺ກນ຺ຕາ ນາມ ໂຫຕິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ໂອຠາສເມວ ອສ຺ສາເທນ຺ໂຕ ນິສີທຕິ.

ໂສ ໂຂ ປນາຍໍ ໂອຠາໂສ ກສ຺ສຈິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປລ຺ລງ຺ກຏ຺ຐານມຕ຺ຕເມວ ໂອຠາເສນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ກສ຺ສຈິ ອນ຺ໂຕຄພ຺ຠໍ. ກສ຺ສຈິ ພຫິຄພ຺ຠມ຺ປິ. ກສ຺ສຈິ ສກລວິຫາຣໍ, ຄາວຸຕໍ, ອຑ຺ຒໂຍຊນໍ, ໂຍຊນໍ, ທ຺ວິໂຍຊນໍ, ຕິໂຍຊນໍ…ເປ… ກສ຺ສຈິ ປຖວີຕລໂຕ ຍາວ ອກນິຏ຺ຐພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ເອກາໂລກໍ ກຸຣຸມາໂນ. ຠຄວໂຕ ປນ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ໂອຠາເສນ຺ໂຕ ອຸທປາທິ.

ເອວໍ ເວມຕ຺ຕຕາຍ ຈສ຺ສ ອິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ຈິຕ຺ຕລປພ຺ພເຕ ກິຣ ທ຺ວິກຸຏ຺ຏເຄຫສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ທ຺ເວ ເຖຣາ ນິສີທິໍສຸ. ຕໍທິວສຎ຺ຈ ກາຬປກ຺ຂຸໂປສໂຖ ໂຫຕິ, ເມຆປຏລຈ຺ຉນ຺ນາ ທິສາ, ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ຕມໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ອເຖໂກ ເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ອິທານິ ເຈຕິຍງ຺ຄຓມ຺ຫິ ສີຫາສເນ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓານິ ກຸສຸມານິ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕໍ ອິຕໂຣ ອາຫ – ‘‘ອນຈ຺ຉຣິຍໍ, ອາວຸໂສ, ກເຖສິ, ມຍ຺ຫໍ ປເນຕຣຫິ ມຫາສມຸທ຺ທມ຺ຫິ ໂຍຊນຏ຺ຐາເນ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປາ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕີ’’ຕິ.

ອຍໍ ປນ ວິປສ຺ສນຸປກ຺ກິເລໂສ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສມຖວິປສ຺ສນາລາຠິໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ສມາປຕ຺ຕິວິກ຺ຂມ຺ຠິຕານໍ ກິເລສານໍ ອສມຸທາຈາຣໂຕ ‘‘ອຣຫາ ອຫ’’ນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ ອຸຈ຺ຈວາລິກວາສີ ມຫານາຄຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ຫໍກນກວາສີ ມຫາທຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ຈິຕ຺ຕລປພ຺ພເຕ ນິງ຺ກເປຓ຺ຓກປຘານຆຣວາສີ ຈູຬສຸມນຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ຈ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ເອກວຕ຺ຖຸປຣິທີປນໍ – ຕລງ຺ຄຣວາສີ ຘມ຺ມທິນ຺ນຕ຺ເຖໂຣ ກິຣ ນາມ ເອໂກ ປຠິນ຺ນປຏິສມ຺ຠິໂທ ມຫາຂີຓາສໂວ ມຫໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ໂອວາທທາຍໂກ ອໂຫສິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ອຕ຺ຕໂນ ທິວາຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ກິນ຺ນຸ ໂຂ ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອຸຈ຺ຈວາລິກວາສີມຫານາຄຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສມຓຠາວກິຈ຺ຈໍ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ຕໍ, ໂນ’’ຕິ ອາວຊ຺ຊນ຺ໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາວເມວສ຺ສ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຍິ ອຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນກາລກິຣິຍເມວ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈ ຎຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິຍາ ເວຫາສໍ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ທິວາຏ຺ຐາເນ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ສມີເປ ໂອໂຣຫິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ‘‘ກິໍ, ອາວຸໂສ ຘມ຺ມທິນ຺ນ, ອກາເລ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ປຎ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ອາຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ‘‘ປຸຈ຺ຉາວຸໂສ, ຊານມານາ ກຖຍິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຎ຺ຫສຫສ຺ສໍ ປຸຈ຺ຉິ.

ເຖໂຣ ປຸຈ຺ຉິຕປຸຈ຺ຉິຕໍ ອສຊ຺ຊມາໂນວ ກເຖສິ. ຕໂຕ ‘‘ອຕິຕິກ຺ຂໍ ໂວ, ຠນ຺ເຕ, ຎາຓໍ, ກທາ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ອຘິຄໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອິໂຕ ສຏ຺ຐິວສ຺ສກາເລ, ອາວຸໂສ’’ຕິ ອາຫ. ສມາຘິມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ວຬຎ຺ເຊຖາຕິ, ນ ຍິທໍ, ອາວຸໂສ, ຠາຣິຍນ຺ຕິ. ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ເອກໍ ຫຕ຺ຖິໍ ມາເປຖາຕິ. ເຖໂຣ ສພ຺ພເສຕໍ ຫຕ຺ຖິໍ ມາເປສິ. ອິທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຍຖາ ອຍໍ ຫຕ຺ຖີ ອຎ຺ຈິຕກຓ຺ໂຓ ປສາຣິຕນງ຺ຄຸຏ຺ໂຐ ໂສຓ຺ຑໍ ມຸເຂ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຠຣວໍ ໂກຎ຺ຈນາທໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຠິມຸໂຂ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕຖາ ນໍ ກໂຣຖາຕິ. ເຖໂຣ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ເວເຄນ ອາຄຈ຺ຉໂຕ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ເຠຣວໍ ອາກາຣໍ ທິສ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ປລາຍິຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ. ຕເມນໍ ຂີຓາສວຕ຺ເຖໂຣ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ຈີວຣກຓ຺ເຓ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຂີຓາສວສ຺ສ ສາຣຊ຺ຊໍ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ.

ໂສ ຕມ຺ຫິ ກາເລ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອວສ຺ສໂຍ ເມ, ອາວຸໂສ, ຘມ຺ມທິນ຺ນ ໂຫຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປາທມູເລ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ອວສ຺ສໂຍ ຠວິສ຺ສາມິຈ຺ເຈວາຫໍ ອາຄໂຕ, ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖສິ. ເຖໂຣ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈງ຺ກມໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຕຕິເຍ ປທວາເຣ ອຄ຺ຄຜລໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຖໂຣ ກິຣ ໂທສຈຣິໂຕ ອໂຫສິ. ເອວຣູປາ ຠິກ຺ຂູ ໂອຠາເສ ກມ຺ປນ຺ຕິ.

໗໓໔. ຎາຓນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ. ຕສ຺ສ ກິຣ ຣູປາຣູປຘມ຺ເມ ຕຸລຍນ຺ຕສ຺ສ ຕີເຣນ຺ຕສ຺ສ ວິສ຺ສຏ຺ຐອິນ຺ທວຊິຣມິວ ອວິຫຕເວຄໍ ຕິຂິຓໍ ສູຣໍ ອຕິວິສທໍ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ປີຕີຕິ ວິປສ຺ສນາປີຕິ. ຕສ຺ສ ກິຣ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຂຸທ຺ທກາປີຕິ, ຂຓິກາປີຕິ, ໂອກ຺ກນ຺ຕິກາປີຕິ, ອຸພ຺ເພຄາປີຕິ, ຜຣຓາປີຕີຕິ ອຍໍ ປຎ຺ຈວິຘາ ປີຕິ ສກລສຣີຣໍ ປູຣຍມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ປສ຺ສທ຺ຘີຕິ ວິປສ຺ສນາປສ຺ສທ຺ຘິ. ຕສ຺ສ ກິຣ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ວາ ທິວາຏ຺ຐາເນ ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ເນວ ທຣໂຖ, ນ ຄາຣວໍ, ນ ກກ຺ຂຬຕາ, ນ ອກມ຺ມຎ຺ຎຕາ, ນ ເຄລຎ຺ຎໍ, ນ ວງ຺ກຕາ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ປນສ຺ສ ກາຍຈິຕ຺ຕານິ ປສ຺ສທ຺ຘານິ ລຫູນິ ມຸທູນິ ກມ຺ມຎ຺ຎານິ ສຸວິສທານິ ອຸຊຸການິເຍວ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສ ອິເມຫິ ປສ຺ສທ຺ຘາທີຫິ ອນຸຄ຺ຄຫິຕກາຍຈິຕ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອມານຸສິໍ ນາມ ຣຕິໍ ອນຸຠວຕິ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ ປວິຏ຺ຐສ຺ສ, ສນ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ;

ອມານຸສີ ຣຕິ ໂຫຕິ, ສມ຺ມາ ຘມ຺ມໍ ວິປສ຺ສໂຕ.

‘‘ຍໂຕ ຍໂຕ ສມ຺ມສຕິ, ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍໍ;

ລຠຕີ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ, ອມຕໍ ຕໍ ວິຊານຕ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໗໓-໓໗໔);

ເອວມສ຺ສ ອິມໍ ອມານຸສິໍ ຣຕິໍ ສາຘຍມານາ ລຫຸຕາທິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ປສ຺ສທ຺ຘິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ສຸຂນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາສຸຂໍ. ຕສ຺ສ ກິຣ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສກລສຣີຣໍ ອຠິສນ຺ທຍມານໍ ອຕິປຓີຕໍ ສຸຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ອຘິໂມກ຺ໂຂຕິ ສທ຺ຘາ. ວິປສ຺ສນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາເຍວ ຫິສ຺ສ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ອຕິສຍປສາທຠູຕາ ພລວຕີ ສທ຺ຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ປຄ຺ຄໂຫຕິ ວີຣິຍໍ. ວິປສ຺ສນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເມວ ຫິສ຺ສ ອສິຖິລໍ ອນຈ຺ຈາຣທ຺ຘໍ ສຸປຄ຺ຄຫິຕໍ ວີຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ອຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ສຕິ. ວິປສ຺ສນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາເຍວ ຫິສ຺ສ ສຸປຏ຺ຐິຕາ ສຸປຕິຏ຺ຐິຕາ ນິຂາຕາ ອຈລາ ປພ຺ພຕຣາຊສທິສາ ສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ຍໍ ຍໍ ຐານໍ ອາວຊ຺ຊຕິ ສມນ຺ນາຫຣຕິ ມນສິກໂຣຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ, ຕໍ ຕໍ ຐານມສ຺ສ ໂອກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໂນ ປຣໂລໂກ ວິຍ ສຕິຍາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ.

ອຸເປກ຺ຂາຕິ ວິປສ຺ສນຸເປກ຺ຂາ ເຈວ ອາວຊ຺ຊນຸເປກ຺ຂາ ຈ. ຕສ຺ມິໍ ຫິສ຺ສ ສມເຍ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠູຕາ ວິປສ຺ສນຸເປກ຺ຂາປິ ພລວຕີ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ມໂນທ຺ວາເຣ ອາວຊ຺ຊນຸເປກ຺ຂາປິ. ສາ ຫິສ຺ສ ຕໍ ຕໍ ຐານໍ ອາວຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ວິສ຺ສຏ຺ຐອິນ຺ທວຊິຣມິວ ປຕ຺ຕປຸເຏ ປກ຺ຂິຕ຺ຕ ຕຕ຺ຕນາຣາໂຈ ວິຍ ຈ ສູຣາ ຕິຂິຓາ ຫຸຕ຺ວາ ວຫຕິ.

ນິກນ຺ຕີຕິ ວິປສ຺ສນານິກນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂອຠາສາທິປຏິມຓ຺ຑິຕາຍ ຫິສ຺ສ ວິປສ຺ສນາຍ ອາລຍໍ ກຸຣຸມານາ ສຸຂຸມາ ສນ຺ຕາກາຣາ ນິກນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍາ ນິກນ຺ຕິ ກິເລໂສຕິ ປຣິຄ຺ຄເຫຕຸມ຺ປິ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ.

ຍຖາ ຈ ໂອຠາເສ, ເອວໍ ເອເຕສຸປິ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ໂຍຄາວຈໂຣ ‘‘ນ ວຕ ເມ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ເອວຣູປໍ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພໍ, ເອວຣູປາ ປີຕິ, ປສ຺ສທ຺ຘິ, ສຸຂໍ, ອຘິໂມກ຺ໂຂ, ປຄ຺ຄໂຫ, ອຸປຏ຺ຐານໍ, ອຸເປກ຺ຂາ, ນິກນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພາ, ອທ຺ຘາ ມຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕສ຺ມິ ຜລປ຺ປຕ຺ໂຕສ຺ມີ’’ຕິ ອມຄ຺ຄເມວ ‘‘ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ອຜລເມວ ຈ ‘‘ຜລ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕສ຺ສ ອມຄ຺ຄໍ ‘‘ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ອຜລໍ ‘‘ຜລ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫໂຕ ວິປສ຺ສນາວີຖິ ອຸກ຺ກນ຺ຕາ ນາມ ໂຫຕິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນິກນ຺ຕິເມວ ອສ຺ສາເທນ຺ໂຕ ນິສີທຕີຕິ.

໗໓໕. ເອຕ຺ຖ ຈ ໂອຠາສາທໂຍ ອຸປກ຺ກິເລສວຕ຺ຖຸຕາຍ ອຸປກ຺ກິເລສາຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ອກຸສລຕ຺ຕາ. ນິກນ຺ຕິ ປນ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ເຈວ ອຸປກ຺ກິເລສວຕ຺ຖຸ ຈ. ວຕ຺ຖຸວເສເນວ ເຈເຕ ທສ. ຄາຫວເສນ ປນ ສມຕິໍສ ໂຫນ຺ຕິ. ກຖໍ? ‘‘ມມ ໂອຠາໂສ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ຄຓ຺ຫໂຕ ຫິ ທິຏ຺ຐິຄາໂຫ ໂຫຕິ, ‘‘ມນາໂປ ວຕ ໂອຠາໂສ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ຄຓ຺ຫໂຕ ມານຄາໂຫ, ໂອຠາສໍ ອສ຺ສາທຍໂຕ ຕຓ຺ຫາຄາໂຫ, ອິຕິ ໂອຠາເສ ທິຏ຺ຐິມານຕຓ຺ຫາວເສນ ຕໂຍ ຄາຫາ. ຕຖາ ເສເສສຸປີຕິ ເອວໍ ຄາຫວເສນ ສມຕິໍສ ອຸປກ຺ກິເລສາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສໍ ວເສນ ອກຸສໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ໂຍຄາວຈໂຣ ໂອຠາສາທີສຸ ກມ຺ປຕິ ວິກ຺ຂິປຕິ. ໂອຠາສາທີສຸ ເອເກກໍ ‘‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໔໑) ສມນຸປສ຺ສຕິ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ໂອຠາເສ ເຈວ ຎາເຓ ຈ, ປີຕິຍາ ຈ ວິກມ຺ປຕິ;

ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ສຸເຂ ເຈວ, ເຍຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປເວຘຕິ.

‘‘ອຘິໂມກ຺ເຂ ຈ ປຄ຺ຄາເຫ, ອຸປຏ຺ຐາເນ ຈ ກມ຺ປຕິ;

ອຸເປກ຺ຂາວຊ຺ຊນາຍຎ຺ຈ, ອຸເປກ຺ຂາຍ ນິກນ຺ຕິຍາ’’ຕິ. (ປຏິ. ມ. ໒.໗);