໒. ປຸຣວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໑໙໘. ຉກ຺ກໍ ນຄເຣ.

‘‘ປຏ຺ຏນຎ຺ຈ ອຘິຏ຺ຐານໍ, ນຄຣໍ ປຸຏເຠທນໍ;

ຖິໂຍ ປູ ນຄຣີ ປູຣິໂຍ, ຐານີຍໍ ກພ຺ພຏໍ ປຸຏ’’ນ຺ຕິ.

ຫິ ສິໂລກປຣິຍາເຍສຸ ໂວປາລິໂຕ.

‘‘ວິຈິຕ຺ຕເທວາຍຕນໍ, ປາສາທາປຓມນ຺ທິຣໍ;

ນຄຣໍ ທສ຺ສເຍ ວິທ຺ວາ, ຣາຊມຄ຺ໂຄປໂສຠິຕ’’ນ຺ຕິ [ຈິນ຺ຕາມຓິຏີກາ ໑.໒.໑]. –

ນຄຣລກ຺ຂຓໍ. ປຸ ປາລເນ, ປຸຣ ປາລເນຕິ ຈ, ປຸນາຕິ ປຸເຣຕິ ຈ ຣກ຺ຂຕິ ປຣຈກ຺ກາ ທຸຄ຺ຄຕາຍາຕິ ປຸຣໍ, ໂຣ, ອ ຈ, ປຸຣ ອຄ຺ຄຄມເນຕິປິ ຘາຕ຺ວຕ຺ໂຖ. ນຄາ ປາສາທາທໂຍ ອສ຺ສ ສນ຺ຕິ ນຄຣໍ, ໂຣ. ວາກາເຣນ ນຄຣສທ຺ທສ຺ສ ປຸລ຺ລິງ຺ຄຕ຺ຕໍ ສມຸຈ຺ຈິໂນຕິ [ນຄຣິໂຍ ວາ ປຕ຺ຕນໍ (ອມຣ ໑.໒.໑) ປກ຺ເຂ ປຕ຺ຕນສາຫຈຣິຍາ ນປຸໍສກຕ຺ຕໍ. (ຈິນ຺ຕາມຓິຏີກາ ໑.໒.໑)], ປຸຣສທ຺ທສ຺ສາປີຕ຺ຍາຈຣິຍາ. ອກຸໂຕຠຍຕ຺ຕາ ຐານາຍ ຫິຕໍ ຐານີຍໍ, ອີໂຍ. ປຓິການໍ ປຸຏາ ຠິຊ຺ຊນ຺ເຕ ອຕ຺ຣາຕິ ປຸຏເຠທນໍ.

ນິຈ຺ຈນິວາສນຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິຕຣໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ຖິຍ’’ມິຈ຺ຈາທິ. ຣາຊາ ຕິຏ຺ຐຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຣາຊຐານີ, ຍຸ, ນທາທິ, ນິຈ຺ຈນິວາສນຏ຺ຐາເນປິ ‘‘ຈຕຸຣາສີຕິນຄຣສຫສ຺ສານິ ກຸສວຕີຣາຊຐານີປມຸຂານີ’’ຕ຺ຍາທີສຸ [ທີ. ນິ. ໒.໒໖໓]. ທາຣຸກ຺ຂນ຺ຘາທີຫິ ອາ ສມນ຺ຕໂຕ ວຣນ຺ຕິ ປຣິກ຺ຂິປີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຂນ຺ຘາວາໂຣ, ປຕ຺ຖນຕ຺ໂຖ ວຣຘາຕຸ ອາປຸພ຺ພຕ຺ຕາ ປຣິກ຺ຂິປນຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ປຎ຺ຈກໍ ນຄເຣ, ‘‘ຂນ຺ຘາວາໂຣ’’ຕິ ປນ ເອກເມວ ອຈິຣນິວາສນຏ຺ຐານສ຺ສ ນາມໍ.

໑໙໙. ມູລປຸຣາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ມູລປຸຣໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຍໍ ປຸຣມຕ຺ຖິ ໂຍຊນວິຕ຺ຖິຓ຺ຓປາກາຣາທິປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ມູລປຸຣສ຺ສ ຕຣຸຏ຺ຐານິຍສ຺ສ ສາຂາສທິສຕ຺ຕາ ສາຂານຄຣໍ ນາມ.

໒໐໐-໒໐໑. ສາທ຺ຘປຊ຺ຊທ຺ວເຍນ ມູລປຸຣສ຺ສ ນາມານິ. ວານຣສີສໍ, ຕໍສຓ຺ຐາໂນ ວາ ປາສາໂຓ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ‘‘ວານຣສີສ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ວສ຺ສ ພຕ຺ຕໍ, ວຓ຺ຓວິປຣິຍຍໍ, ທີຆໍ, ຓຕ຺ຕໍ, ສສ຺ສ ໂລປຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ພາຣາຓສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສວຕ຺ຖສ຺ສ ອິສິໂນ ນິວາສນຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ສາວຕ຺ຖິ, ສພ຺ພໍ ຘນເມຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ວາ ສາວຕ຺ຖິ [ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໔], ສພ຺ພສ຺ສ ສາໂວ, ຘນວາຈໂກ ອຕ຺ຖສທ຺ໂທ, ອິ. ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວິສາລີຠູຕຕ຺ຕາ ເວສາລີ, ອສ຺ສຕ຺ຖຸຕ຺ເຖ ອີ. ມຖິ ຫິໍສາຍໍ, ອິໂລ, ອສ຺ສິຕ຺ຕໍ, ມິຖິລາ. ອລໍ ຠູສນເມຕ຺ຖາຕິ ອາຬວີ, ວີ, ຬຕ຺ຕຎ຺ຈ. ກຸສ ອວ຺ຫາເນ, ‘‘ຂາທຖ ປິວຖາ’’ຕ຺ຍາທີຫິ ທສຫິ ສທ຺ເທຫິ ໂກສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ໂກສມ຺ພີ, ໂພ, ນທາທິ, ກຸສມ຺ພຣຸກ຺ຂວນ຺ຕຕາຍ ວາ ໂກສມ຺ພີ, ກຸສມ຺ພສ຺ສ ອິສິໂນ ອສ຺ສມໂຕ ອວິທູເຣ ມາປິຕຕ຺ຕາຕິ ເອເກ [ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໓໕; ມ. ນິ. ຏີ. ໑.໑໔; ໒.໒໘໔]. ອຸຄ຺ຄໍ ຣິປຸໍ ຊຍຕິ ຍຕ຺ຖ, ສາ ອຸຊ຺ເຊນີ, ຍຸ, ນທາທິ. ຕກ຺ກ ອູເຫ, ອູໂຫ ອູນປູຣຓໍ, ຕກ຺ກນໍ ຕກ຺ໂກ, ໂສ ສີລໍ ສຠາໂວ ຍຕ຺ຖ ສາ ຕກ຺ກສີລາ, ໂຍ ຫິ ປຸຣິສກາເຣນ ອູໂນ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕມູນໍ ປູເຣຕີຕິ. ຈມ ອທເນ, ໂປ, ຈມ຺ປາ. ສານໍ ຘນານໍ ອາກຣໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ ສາກໂຣ, ໂສ ເອວ ສາຄລໍ. ສໍສຸມາຣສຓ຺ຐາໂນ ຄິຣິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສໍສຸມາຣຄິຣໍ, ສໍສຸມາໂຣ ຄາຍຕິ ເອຕສ຺ສ ມາປິຕກາເລຕິ ວາ ສໍສຸມາຣຄິຣໍ, ເຄ ສທ຺ເທ, ອິໂຣ. ຣາຊູນເມວ ອາຘິປຈ຺ຈວເສນ ປຣິຄ຺ຄຫິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຣາຊຄຫໍ. ອາທິກາເລ ກປິລນາມສ຺ສ ອິສິໂນ ນິວາສນຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ກປິລວຕ຺ຖຸ, ປຸມນປຸໍສເກ.

ສາໂກ ຣາຊູນໍ ຍຸທ຺ຘາທີສຸ ສຕ຺ຕິ ສຎ຺ຊາຕາ ເອຕ຺ຖາຕິ ສາເກຕໍ, ‘‘ສາໂກ ສຕ຺ຕິມ຺ຫິ ຠູປາເລ, ທຸມທີປນ຺ຕເຣສຸ ເຈ’’ຕິ ນານຕ຺ຖສງ຺ຄເຫ. ສຎ຺ຊາຕຕ຺ເຖ ອິໂຕ, ສາໂກ ນາມ ຣາຊາ, ທຸໂມ ວາ ເອຕ຺ຖ ອາທິກາເລ ສຎ຺ຊາໂຕຕິ ວາ ສາເກຕໍ. ອິນ຺ທໍ ປຣມິສ຺ສຣິຍຠາວໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອິນ຺ທປຕ຺ຕໍ, ອິນ຺ໂທ ວາ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ, ໂສ ປຕ຺ໂຕ ເອຕ຺ຖາຕິ ອິນ຺ທປຕ຺ຕໍ. ອຸກ຺ກໍ ຘາຣຍຕິ ເອຕສ຺ສ ມາປິຕກາເລຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐາ, ວຓ຺ຓວິກາໂຣ. ຍສ຺ສ ມາປິຕຏ຺ຐາເນ ປາຏລີນາມໂກ ເອໂກ ຕຣຸຓຣຸກ຺ໂຂ ອຕ຺ຖີຕິ ຕໍ ປາຏລິປຸຕ຺ຕກໍ, ອຖ ວາ ປຏລິ ນາມ ເອໂກ ຄາມຓີ, ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ເອຕ຺ຖ ວສຕິອາທິກາເລຕິ ປາຏລິປຸຕ຺ຕກໍ. ເຈຕິຍຣຏ຺ເຐ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຕາ ເຈຕຸຕ຺ຕຣໍ, ‘‘ເຊຕຸຕ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ ປາເຐ ປນ ວຓ຺ຓວິກາໂຣ, ເວຣິຊຍຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ເຊຕຎ຺ຈ ຕໍ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕຣຎ຺ເຈຕິ ວາ ເຊຕຸຕ຺ຕຣໍ. ຍສ຺ສ ມາປິຕກາເລ ທີໂປ ທິປ຺ປຕິ, ຕໍ ສງ຺ກສ຺ສໍ, ກາສ ທິຕ຺ຕິຍໍ, ທ຺ວິຕ຺ຕໍ, ສມ຺ມາ ກສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ວາ ສງ຺ກສ຺ສໍ, ກສ ວິເລຂເນ, ຍສ຺ສ ມາປິຕກາເລ ນິມິຕ຺ຕໂມໂລເກນ຺ຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ກຸສຫຕ຺ຖໍ ນຣໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ມາເປນ຺ຕິ, ຕໍ ກຸສິນາຣໍ. ອາທິນາ ມຖຸຣ [ມຘຸຣ, ມາຘຸຣ (ກ.)] ປາສາຓປຸຣໂສຓິກາທໂຍປ຺ຍເນກປຸຣວິເສສາ ສງ຺ຄຫິຕາ.

໒໐໒. ຈຕຸກ຺ກໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣຄາມມຄ຺ເຄ. ຣຖສ຺ສ ຫິຕາ ຣຈ຺ຉາ, ປພ຺ພຊ຺ຊາທິ. ວິສຍນ຺ເຕ ປກາສຍນ຺ເຕ ວິກ຺ກເຍນ ທພ຺ພານິ ຍສ຺ສໍ, ສາ ວິສິຂາ, ວິປຸພ຺ໂພ ສິ ເສວາຍໍ, ໂຂ, ວິສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ວາ ວິສິຂາ, ວິສ ປເວສເນ, ໂຂ. ຣຖສ຺ສ ຫິຕາ ຣຖິກາ, ອິໂກ. ວີ ຄມເນ, ຖິ, ວີຖິ.

ອນິພ຺ພິທ຺ຘາ ຣຈ຺ຉນ຺ຕເຣນ ມຊ຺ເຌ ອນິພ຺ພິທ຺ຘາ ຣຈ຺ຉາ ພ຺ຍູໂຫ ນາມ. ພ຺ຍູເຫຕິ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ ຊເນ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຄນ຺ຕຸມປ຺ປທານວເສນາຕິ ພ຺ຍູໂຫ, ອູຫ ສມ຺ປິຓ຺ຑເນ ວິປຸພ຺ພຕ຺ຕາ. ນ ນິພ຺ພິຊ຺ຌເຕ ຣຈ຺ຉນ຺ຕເຣນາຕິ ອນິພ຺ພິທ຺ໂຘ, ວິຘ ສມ຺ປຫາເຣ, ອ. ນິພ຺ພິທ຺ຘາ ຣຈ຺ຉນ຺ຕເຣນ ຣຈ຺ຉາ ປໂຖ, ອທ຺ຘີຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຖ ຄມເນ, ປໂຖ. ອທ ຄມເນ,ຕິ, ອທ຺ຘິ.

໒໐໓. ຈຕຸກ຺ກໍ ຈຈ຺ຈເຣ. ຈຕຸນ຺ນໍ ປຖານໍ ສມາຫາໂຣ ຈຕຸກ຺ກໍ, ຈຣ ຄຕິຠກ຺ຂເນສຸ, ຈໂຣ, ຣສ຺ສ ໂຈ, ຈຈ຺ຈຣໍ, ອງ຺ຄຓວາຈໂກ ຈາຍໍ. ທ຺ວິນ຺ນໍ, ຈຕຸນ຺ນໍ ວາ ມຄ຺ຄານໍ ສນ຺ຘິ ມຄ຺ຄສນ຺ຘິ. ສິງ຺ຆ ຆາຍເນ, ອາຏໂກ.

ທ຺ວຍໍ ວປ຺ປສ຺ໂສປຣິ ອິຏ຺ຐກາທິຣຈິເຕ ເວຐເນ. ວປ຺ປໍ ນາມ ທຸຄ຺ຄນຄເຣ ປຣິຂາມຕ຺ຕິກໍ ກູຏໍ [ກຸຏິໍ (ກ.)] ກຕ຺ວາ ໂຄຫິ, ຫຕ຺ຖີຫິ ຈ ວິມທ຺ທາເປຕ຺ວາ ຕິໍສຫຕ຺ຖປ຺ປມາຓໍ ປາກາຣສ຺ສ ເຫຏ຺ຐິມຕລໍ, ຕຖາ ຫຕ຺ຖສຕໍ ຕໂຕ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ປໍສຸນາ ວປ຺ປໍ ກາຣເຍ, ຕສ຺ໂສປຣິ ປາກາຣນ຺ຕິ, ປກຸພ຺ພນ຺ຕິ ຕນ຺ຕິ ປາກາໂຣ, ສມນ຺ຕໂຕ ກຣີຍເຕຕິ ວາ ປາກາໂຣ, ອກຕ຺ຕຣິ ຈ ກາຣເກ ສຎ຺ຎາຍໍ ໂຓ, ຣສ຺ສສ຺ສ ທີຆຕາ. ວຸ ສໍວຣເຓ, ວຸໂຓຕີຕິ ວຣໂຓ, ຍຸ, ຣາຄໂມ ຈ. ‘‘ສາໂລ’’ຕິປິ ປາກາຣສ຺ສ ນາມໍ.

ທ຺ວຍໍ ຣາຊຠວນສາມຎ຺ເຎ. ສພ຺ພເຄຫານໍ ວິເສເສນ ປກາສນໂຕ ອຸທ຺ທາໂປ, ທີປ ປກາສເນ, ອີສ຺ສາກາໂຣ. ສງ຺ຄມ຺ມ ກໂຣນ຺ຕິ ຕນ຺ຕິ ອຸປກາຣິກາ, ຓ຺ວຸ. ເກ ປຈ຺ຈເຍ ຖີກຕາກາຣປເຣ ປຸພ຺ໂພ ອກາໂຣ ທີຆໍ [ກາຕນ຺ຕ ໒.໒.໖໕], ອກາເທໂສປິ ຫິ ‘‘ໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຍຖາ ເທວທຕ຺ໂຕ ‘‘ທຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ກປຈ຺ຈໂຍ ວາ.

໒໐໔. ທ຺ວຍໍ ເຄຫາທິໂນ ມຕ຺ຕິເກຏ຺ຐກາທິມຍຠິຕ຺ຕິຍໍ. ກຸຏ ເຉທເນ, ກຸຏຕິ ຉິນ຺ທຕິ ມຄ຺ຄນ຺ຕິ ກຸຏ຺ຏໍ. ຠິທິ ທ຺ວິຘາກຣເຓ,ຕິ, ຠິຕ຺ຕິ. ຄຸນ຺ນໍ ວາຈານໍ ປຸຣໍ ໂຄປຸຣໍ. ທ຺ວາຣສມີເປ ກໂຕ ໂກຏ຺ຐໂກ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐໂກ, ກຸສ ອກ຺ໂກເສ, ຐໂກ, ໂກຏ຺ຐໂກຕິ ເຄຫວິເສໂສ.

ທ຺ວຍໍ ອິນ຺ທຂີເລ. ອິສ ອິຈ຺ຉາຍໍ, ເອສ ຄເວສເນ ວາ, ອິໂກ. ອິນ຺ທສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ຂີໂລ ກຓ຺ຏໂກ ອິນ຺ທຂີໂລ. ທ຺ວຍໍ ທ຺ວາຣປສ຺ໂສປສາລາຍໍ’ຫມ຺ຍາທິປິຏ຺ເຐ ຈ ວາຕກຸຏິກາຍໍ. ອຑ຺ຑ ອຕິກ຺ກມຫິໍສາສຸ, ອ. ອາລກປຈ຺ຈເຍ ອຏ຺ຏາລໂກ.

໒໐໕. ອຸປຣິ ມາລາທິຍຸຕ຺ຕໍ ໂສຠນຖມ຺ຠທ຺ວຍມຸຠຍໂຕ ນິຂນິຕ຺ວາ ຍໍ ພຫິທ຺ວາຣໍ ກປ຺ປີຍເຕ, ຕໍ ໂຕຣຓໍ. ຕຸຣ ວາຣເຓ, ຍຸ, ຖວນ຺ຕາ ວາ ຣຓນ຺ຕ຺ຍຕ຺ຣາຕິ ໂຕຣຓໍ, ຕຸ ອຠິຕ຺ຖເວ. ຣຓ ສທ຺ທຕ຺ໂຖ, ວຓ຺ຓວິກາໂຣ. ທ຺ວາຣສ຺ສ ພຫິ ພຫິທ຺ວາຣໍ. ປຣິ ສມນ຺ຕໂຕ ຂຎ຺ຎເຕຕິ ປຣິຂາ. ທີຆຠາເວນ ຍຸຕ຺ຕາ ທີຆິກາ.

໒໐໖-໒໐໗. ສທຸມນ຺ຕໍ ເຄເຫ. ມນ຺ທ ໂມທນຖຸຕິຊຬຕ຺ເຕສຸ, ມນ຺ທນ຺ເຕ ຍຕ຺ຖາຕິ ມນ຺ທິຣໍ, ອິໂຣ. ສີທນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖາຕິ ສທນໍ, ຍຸ. ສທ ວິສຣຓຄຕ຺ຍາວສາເນສຸ. ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຄາ, ຖມ຺ຠາທໂຍ, ເຕ ຣາຕິ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອຄາຣໍ. ຣສ຺ສສ຺ສ ທີຆຕ຺ເຕ ອາຄາຣໍ. ຈິ ຈເຍ, ນິຈີຍເຕ ຉາທີຍເຕຕິ ນິກາໂຍ, ຍມ຺ຫິ ຈິສ຺ສ ກາເທໂສ ນິປາຕນາ. ລີ ສິເລສເນ, ໂຓ, ນິລໂຍ, ອາລໂຍ ຈ. ວສ ນິວາເສ, ອາວສນ຺ຕ຺ຍຕ຺ຣາຕິ ອາວາໂສ, ໂຓ. ຠູ ສຕ຺ຕາຍໍ, ຠວນ຺ຕ຺ຍຕ຺ຣາຕິ ຠວນໍ. ວິສນ຺ຕິ ຕນ຺ຕິ ເວສ຺ມໍ, ໂມ. ກິຕ ນິວາເສ, ອຘິກຣເຓ ຍຸ, ນິເກຕນໍ. ນິວິສນ຺ຕິ, ນິວສນ຺ຕິ ວາ ຍຕ຺ຣ, ຕໍ ນິເວສນໍ. ຆຣ ເສຈເນ, ຆຣຕິ ກິເລສເມຕ຺ຖາຕິ ຆຣໍ, ຄຍ຺ຫຕີຕິ ວາ ຆຣໍ, ໂຓ. ຄຫສ຺ສ ຆຣາເທໂສ. ຄຓ຺ຫາຕິ ປຸຣິເສນ ອານີຕໍ ຘນນ຺ຕິ ຄຫໍ. ອຘິກຣເຓ ໂຖ, ອາວສໂຖ. ສຣ ຄຕິຈິນ຺ຕາຫິໍສາສຸ, ສຣນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸຠາສຸຠກມ຺ມານິ, ສຣຕິ ວາ ສູຣິຍສນ຺ຕາປາທິກນ຺ຕິ ສຣຓໍ. ສິ ເສວາຍໍ, ໂຓ, ປຕິສ຺ສໂຍ. ອຸຈ ສມວາເຍ, ໂອກໍ. ສລ ຄມເນ, ‘‘ອິຕ຺ຖິຍມຕິຍໂວ ວາ’’ຕິ ອ, ສາລາ, ສຣຘາຕຸມ຺ຫິ ສຕິ ລຕ຺ຕເມວ ວິເສໂສ. ຈິ ຈເຍ, ກມ຺ມນິ ໂຓ, ຈໂຍ. ກຸຏ ເຉທເນ, ອິ. ວສ ນິວາເສ,ຕິ. ອຸປຘສ຺ສ ເອຕ຺ເຕ ເຄຫໍ. ສທຘາຕຸມ຺ຫາ ອຸໂມ, ສທຸມໍ.

ທ຺ວຍໍ ມຸຂຣຫິຕເທວກຸລສທິເສ ຍຎ຺ຎາຍຕເນ. ຈິຕ ປູຊາຍໍ, ກມ຺ມນິ ອິໂຍ. ຍຕ ຍຕເນ, ອາຍຕນ຺ຕິ ວາຍມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຜລກາມາຕິ ອາຍຕນໍ, ອຖ ວາ ອາຍນ຺ຕີຕິ ອາຍານິ, ຕານິ ຕໂນຕີຕິ ອາຍຕນໍ, ຜລກາຣກນ຺ຕ຺ຍຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຕຸສທ຺ໂທ ສມາຄຕານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຸພ຺ພາປຣຄມນຕ຺ໂຖ. ‘‘ເຈຕິຍາຍຕນານິ ຈາ’’ຕິປິ ປາໂຐ.

໒໐໘. ທ຺ວຍໍ ເທວານໍ, ນຣປຕີນຎ຺ຈ ອິຏ຺ຐກາທິມເຍ ຠວເນ. ອຎ຺ຎສ຺ສາປິ ສາທິສ຺ຍາ. ປສີທນ຺ຕິ ນຍນມນານ຺ຍຕ຺ຣາຕິ ປາສາໂທ. ຍຸ ມິສ຺ສເນ, ໂປ, ທີໂຆ ຈ, ທີຆວິຘານສາມຕ຺ຖິຍາ ໂອຕ຺ຕາຠາໂວ.

ທ຺ວຍໍ ຣາຊໂຕ ອຎ຺ເຎສໍ ຘນີນໍ ພ຺ຍວຫາຣກາທີນໍ ຠວເນ. ມຸຓ຺ໂຑ ຉທນເມຕສ຺ສ, ນ ປາສາທສ຺ສ ວິຍາຕິ ມຸຓ຺ຑຈ຺ຉໂທ, ທ຺ວິຕ຺ຕໍ. ຫຣ ຫຣເຓ, ໂຍ, ຍມ຺ຫິ ມິອາຄໂມ ຈ.

ທຸຄ຺ຄປຸຣທ຺ວາເຣ ວາ, ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ວາ ມຕ຺ຕິກາທິມເຍ ຄຊກຸມ຺ຠມ຺ຫິ ໂຍ ຍູໂປ ປາສາໂທ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ໂສ ຫຕ຺ຖິນໂຂ ນາມ, ຫຕ຺ຖິສ຺ເສວ ນໂຂ ຍສ຺ສາຕິ ຫຕ຺ຖິນໂຂ, ນຂສທ຺ເທນ ວາ ນຂສຫິໂຕ ປາສາໂທ ຄຍ຺ຫເຕ.

໒໐໙. ສຸປຓ຺ຓສ຺ສ ຄຣຸຬສ຺ສ ວງ຺ເກນ ປກ຺ເຂນ ສທິສຉທນໍ ເຄຫໍ ສຸວຓ຺ຓວງ຺ກຈ຺ຉທນໍ. ວງ຺ກ ຄມເນ. ເອກປສ຺ເສເຍວ ຉທນໂຕ ອຑ຺ຒໂຍໂຄ.

ເອເກເນວ ກູເຏນ ຍຸຕ຺ໂຕ ອເນກໂກໂຓ ປຕິສ຺ສຍວິເສໂສ ມາໂຬ ນາມ, ວຏ຺ຏາກາເຣນ ກຕເສນາສນນ຺ຕິ ເກຈິ. ມາ ມາເນ, ໂຬ, ມາໂຬ.

ຈຕຸຣສ຺ໂສ ປຕິສ຺ສຍວິເສໂສ ປາສາໂທ ນາມ, ອາຍຕຈຕຸຣສ຺ສປາສາໂທຕິ ເກຈິ.

໒໑໐. ສນ຺ເຕຫິ ຠາຕິ ທິພ຺ພຕີຕິ ສຠາຍໍ, ສຠາ ຈ, ປຸຣິເມ ຍປຈ຺ຈໂຍ, ສນ຺ຕສ຺ສ ສາເທໂສ ຕູຠຍຕ຺ຣ. ມຓ຺ຑາ ຣວິຣໍສໂຍ, ເຕ ປິວຕິ ນາສຍຕີຕິ ມຓ຺ຑໂປ, ວາສທ຺ເທນ ມຓ຺ຑປປທສ຺ສ ປຸລ຺ລິງ຺ຄຕ຺ຕໍ ສມຸຈ຺ຈິໂນຕິ, ຊນານໍ ອາລໂຍ ສນ຺ນິປາຕຏ຺ຐານໍ ຊນາລໂຍ. ອາສນຕ຺ຖາຍ ກຕາ ສາລາ ອາສນສາລາ. ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ປຏິກ຺ກມນໍ, ກມຸ ປທວິກ຺ເຂເປ, ອຘິກຣເຓ ຍຸ.

໒໑໑. ຊິນສ຺ສ ວາສຠູຕໍ ຠວນໍ ຄນ຺ຘກຸຏິ ນາມ, ທິພ຺ພຄນ຺ເຘຫິ ປຣິຠາວິຕາ ກຸຏິ ຄນ຺ຘກຸຏິ.

ຕິກໍ ປາກຏ຺ຐາເນ. ຣສານິ ສນ຺ຕ຺ຍສ຺ສໍ ຣສວຕີ, ປຈນໍ ປາໂກ, ຕສ຺ສ ຐານໍ ປາກຏ຺ຐານໍ. ມຫນ຺ຕານິ ພຫູນິ ອສິຕພ຺ພານິ ສນ຺ເຕຕ຺ຖ ມຫານສໍ, ອສ ຠກ຺ຂເນ, ຍຸ, ວຓ຺ຓວິປຣິຍໂຍ.

໒໑໒. ສຸວຓ຺ຓກາຣາທິສິປ຺ປີນໍ ກມ຺ມສາລາ ອາເວສນໍ. ອາວິສນ຺ຕ຺ຍສ຺ມິໍ ອາເວສນໍ, ຍຸ. ປານມນ຺ທິຣໍ ສຸຣາປານຕ຺ຖໍ ກຕມນ຺ທິຣໍ ໂສຓ຺ຑາ ນາມ, ກຕ຺ຕພ຺ພາກຕ຺ຕພ຺ພໍ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ອິຈ຺ຉິຕວຕ຺ຖຸກາຣຓາ ສພ຺ພໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ສໂນນ຺ຕີຕິ ໂສຓ຺ຑາ, ສນ ທາເນ, ຕນາທິ. ໂຑ, ອສ຺ໂສຕ຺ຕໍ, ວຓ຺ຓວິກາໂຣ ຈ, ເຕສໍ ເອສາ ວສຕິ ໂສຓ຺ຑາ. ປານສທ຺ທສນ຺ນິຘານາ ສຸຣາໂສຓ຺ຑາເຍວິຘ ຄຫິຕາ. ວຈ຺ຈສ຺ສ ຄູຖສ຺ສ ວິສຊ຺ຊນຏ຺ຐານໍ ວຈ຺ຈຏ຺ຐານໍ. ວຈ຺ຈສ຺ສ ວິສຊ຺ຊນຏ຺ຐານາ ກຸຏິ ວຈ຺ຈກຸຏິ. ມຸນີນໍ ອິສີນໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ອສ຺ສໂມ ນາມ, ອາ ໂກຘໍ ສເມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອສ຺ສໂມ, ອາ ຠຸໂສ ສເມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຣາຄາທໂຍຕິ ວາ ອສ຺ສໂມ.

໒໑໓. ຕິກໍ ປຓ຺ຍວິກ຺ກຍສາລາຍໍ. ປຓ ພ຺ຍວຫາເຣ, ປຓິຕພ຺ພາຕິ ປຓ຺ຍາ, ວຕ຺ຖາທໂຍ, ເຕ ເອຕ຺ຖ ວິກ຺ກິຓນ຺ຕີຕິ ປຓ຺ຍວິກ຺ກໂຍ, ກີ ທພ຺ພວິນິມເຍ, ໂສ ເອວ ສາລາ ເຄຫນ຺ຕິ ປຓ຺ຍວິກ຺ກຍສາລາ. ອາປຓຍນ຺ເຕ ພ຺ຍວຫຣນ຺ເຕ ອສ຺ມິນ຺ຕິ ອາປໂຓ, ໂຓ. ປຓ຺ຍານໍ ວິກ຺ກຍາຍ ນີຍມານານໍ ວີຖິ ປນ຺ໂຖ ປຓ຺ຍວີຖິກາ. ວສ ອຈ຺ຉາທເນ, ໂຕ, ອຸທກໍ ວສິຕໍ ອຈ຺ຉາທນໍ ກຕມເນນາຕິ ອຸໂທສິໂຕ, ວສ຺ໂສຕ຺ຕໍ, ຠຓ຺ຑຏ຺ຐປນສ຺ສ ສາລາ ຠຓ຺ຑສາລາ. ກມຸ ປທວິກ຺ເຂເປ, ຈງ຺ກມຕ຺ຍຕ຺ຣາຕິ ຈງ຺ກມນໍ, ຈງ຺ກໂມ ຈ, ທ຺ວິຕ຺ຕາທິ.

໒໑໔. ຊລນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຊນ຺ຕາ, ຊລ ທິຕ຺ຕິຍໍ, ອນ຺ໂຕ, ‘‘ອິຕ຺ຖິຍມຕິຍໂວ ວາ’’ຕິ ອ, ອາ, ລໂລໂປ, ຊເນຕ຺ຍຕ຺ຣ ອຄ຺ຄິນ຺ຕິ ວາ ຊນ຺ຕາ, ຊນ ຊນເນ, ອນ຺ໂຕ, ສາ ເອວ ຆຣໍ ຊນ຺ຕາຆຣໍ. ອຄ຺ຄິໂນ ສາລາ ອຄ຺ຄິສາລາ. ປາ ປິວເນ, ປປິວນ຺ຕ຺ຍສ຺ສນ຺ຕິ ປປາ, ອ. ປານີຍຏ຺ຐາ ສາລາ ປານີຍສາລາ, ສາ ເອວ ປານີຍສາລິກາ.

ຄສ ຄມເນ, ໂຠ, ສສ຺ສ ໂພ. ອວຕິ ຣກ຺ຂຕີຕິ ໂອວຣໂກ, ອໂຣ, ສກຕ຺ເຖ ໂກ, ອສ຺ໂສຕ຺ຕຎ຺ຈ. ວສນໍ ວາໂສ, ຕທຕ຺ຖໍ ອຄາຣໍ ວາສາຄາຣໍ. ສຍຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສຍນີ, ຍຸ, ນທາທິ, ສາ ເອວ ຄຫໍ ສຍນິຄ຺ຄຫໍ.

໒໑໕. ຈຕຸກ຺ກໍ ຣາຊິຕ຺ຖາຄາເຣ, ຕທຕ຺ຖິຍໂຕ [ຕທຏ຺ຐິຍໂຕ (ກ.)] ອຸປຈາເຣນ ຣາຊິຕ຺ຖີສຸປິ. ຣາຊິຕ຺ຖີນມຄາຣໍ ອິຕ຺ຖາຄາຣໍ. ອວຣຸນ຺ຘີຍນ຺ເຕ ຣາຊິຕ຺ຖິໂຍ ອເນນາຕິ ໂອໂຣໂຘ, ຣຸຘ ອາວຣເຓ. ສຸທ຺ຘາ ກາມາປຄມຕ຺ຕາ ປຣິສຸທ຺ຘາ ຣກ຺ຂກາ ອນ຺ເຕ ສມີເປ ຍສ຺ສາຕິ ສຸທ຺ຘນ຺ໂຕ. ອນ຺ເຕ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ປຸຣໍ ເຄຫໍ ອນ຺ເຕປຸຣໍ, ປຸຣສ຺ສ ອນ຺ເຕຕິ ວາ ອນ຺ເຕປຸຣໍ. ‘‘ອນ຺ໂຕປຸຣ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ.

ຣຎ຺ຎໍ ຣາຊູນໍ ອສພ຺ພວິສຍຏ຺ຐານໍ ສພ຺ເພຫ຺ຍສາຘາຣຓຏ຺ຐານໍ ‘‘ກຈ຺ຉນ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ ມຕໍ ກຖິຕໍ, ຍໍ ‘‘ປມທວນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ປມທວນໍ ນາມ ອຸປກາຣິກາສນ຺ນິຫິຕໍ ວາ ປຸຣສນ຺ນິຫິຕໍ ວາ ອນ຺ເຕປຸໂຣຈິຕໍ, ຍຕ຺ຣ ອນ຺ເຕປຸຣສຫິໂຕ ເອວ ຣາຊາ ວິຫຣຕິ, ນາຎ຺ຎຊນປ຺ປເວໂສ [ອມຣ ໑໔.໓]. ປມທານໍ ວນໍ ປມທວນໍ. ນິປາຕນາ ຍາກາຣານໍ [ອີກາຣ ອາກາຣານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ] ອິຕ຺ຖິຄຕານໍ ຣສ຺ໂສ ກ຺ວຈີຕິຣສ຺ໂສ. ກຈ຺ຉສ຺ສ ປໂກຏ຺ຐສ຺ສ ອນ຺ຕຣໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ກຈ຺ຉນ຺ຕຣໍ. ປໂກຏ຺ຐໍ ນາມ ອພ຺ຠນ຺ຕຣທ຺ວາຣໍ.

໒໑໖. ທ຺ວຍໍ ອິຏ຺ຐກາທິຣຈິເຕ ອາໂຣຫເນ. ອຸປາເນນ ສຫ ວຕ຺ຕເຕຕິ ໂສປາໂນ, ໂສປານໍ ວາ ນປຸໍສເກປິ. ອາຣູຍ຺ຫເຕ ເຍນ ຕໍ ອາໂຣຫນໍ, ຍຸ, ຣຸຫ ຊນເນ.

ທ຺ວຍໍ ກຏ຺ຐາທິຣຈິຕາຍໍ. ນິຈ຺ຉເຍນ ສຍນ຺ຕິ ປາກາຣາທິກເມຕາຍາຕິ ນິສ຺ເສຓີ, ສິ ເສວາຍໍ, ຓີ, ນທາທິ. ອຸທ຺ຘມາໂຣຫເຕ ເອຕາຍາຕິ ອຘິໂຣຫິຓີ, ສາສທ຺ໂທ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄຕ຺ຕໍ ໂຊເຕຕິ.

໒໑໗. ປຎ຺ຈກໍ ຊາລເກ. ວາຕໍ ປິວຕີຕິ ວາຕປານໍ. ຄວໍ ອກ຺ຂິ ຄວກ຺ໂຂ, ສມາສນ຺ຕຕ຺ຕາ ອ, ສຎ຺ຎາສທ຺ທໂຕ ປຸລ຺ລິງ຺ຄຕ຺ຕໍ, ອກ຺ຂິ ສທ຺ເທ ວາ, ຄວໍ ອກ຺ຂິ ຄວກ຺ຂີຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ຊລ ທິຕ຺ຕິຍໍ, ຊາລໍ. ສີຫຣູປຍຸຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຊຣໍ ສີຫປຎ຺ຊຣໍ. ອາໂລການໍ ອາຕປານໍ ປວິສນຏ຺ຐານໍ ສນ຺ຘິ ຉິທ຺ທນ຺ຕິ ອາໂລກສນ຺ຘິ, ອາໂລກີຍນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ອາໂລໂກ, ໂສ ເອວ ສນ຺ຘີຕິ ວາ ອາໂລກສນ຺ຘິ.

ທ຺ວຍໍ ລງ຺ຄິຍໍ. ລຄິ ຄຕ຺ຍຕ຺ໂຖ, ອ, ນທາທິ. ປຣິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຄມນາຄມນວເສນ ຫນ຺ຕີຕິ ປລິໂຆ, ໂຓ. ກປິຣູປມຕ຺ຖກຕ຺ຕາ ກປິສີໂສ. ອຄ຺ຄຬໍ ນາມ ກວາຏໂກ [ກວາຏຜລວິຘາຣໂຓ (ກ.)], ຕສ຺ສ ຖມ຺ໂຠ ອຄ຺ຄຬຕ຺ຖມ຺ໂຠ, ‘‘ອຄ຺ຄຬໍ ຕີສຸ ກລ຺ໂລເລ, ທຓ຺ເຑ ຈານ຺ຕກວາເຏສູ’’ຕິ ຣຠໂສ, ອິຕ຺ຖິຍມໂຕ ອາປຈ຺ຈໂຍ, ອຄ຺ຄຬາ. ນິສ຺ເສສໂຕ ອພ຺ພຕິ ວສ຺ໂສທກມເນນາຕິ ນິພ຺ພໍ, ອພ຺ພ ຄຕິຫິໍສາສຸ. ຉທ຺ທສ຺ສ ຉທນສ຺ສ ໂກຏິ ເຫຏ຺ຐິມາວສານໍ ຉທ຺ທໂກຏິ, ຕສ຺ສໍ.

໒໑໘. ຕິກໍ ເຄຫຈ຺ຉທເນ. ຉາເທຕິ ເອເຕນາຕິ ຉທນໍ, ຉທ ສໍວຣເຓ, ຈຸຣາທິ. ປຏຄມເນ, ‘‘ປຏ຺ຍາທີຫ຺ຍລ’’ນ຺ຕິ ອໂລ. ຉາເທຕິ ເອເຕນາຕິ ຉທ຺ທໍ, ທ຺ວິຕ຺ຕາທິ.

ຕິກໍ ເຄຫງ຺ຄເຓ. ອຊ ຄຕິມ຺ຫິ, ອິໂຣ, ອຊິຣໍ. ຈຣ ຄຕິຠກ຺ຂເນສຸ, ຈໂຣ. ອງ຺ຄ ຄມເນ, ກຣຓາຘິກຣເຓສຸ ຍຸ, ວຓ຺ຓວິກາໂຣ, ຓຕ຺ຕໍ.

ປຎ຺ຈກໍ ເຄຫທ຺ວາຣໂຕ ພຫິປໂກຏ຺ຐເກ, ວີຖິຍໍ ທ຺ວາຣປິຓ຺ຑເກ ຈ. ອລິນ຺ໂທ ຕ຺ວຎ຺ຎປິຓ຺ຑເກປິຈ຺ຉເຕ. ປຐມໍ ຫນນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ປຆາໂຓ, ປຆໂຓ ຈ, ຫນສ຺ສ ຆຓາເທໂສ. ອລິ ສຂາ ອິນ຺ໂທ ເອຕ຺ຖາຕິ ອລິນ຺ໂທ, ‘‘ເຄເຫກເທເສ ອລິນ຺ໂທ, ປຆາໂຓ ປຆໂຓຠເວ’’ຕິ [ຈິນ຺ຕາມຓິຏີກາ ໑໒.໑໒] ອມຣມາລາຍໍ. ອາລິນ຺ໂທ, ທີຆາທິ. ປຘານໍ ມຸຂໍ ປມຸຂໍ, ເຄຫສ຺ສ ຫິ ຈຕູສຸ ມຸເຂສຸ ຕເທວ ປຘານໍ, ຍຕ຺ຖ ສາຘຸຊນາປິ ອາຄນ຺ຕຸກາປິ ນິສີທນ຺ຕິ. ທ຺ວາຣໍ ພນ຺ຘຕິ ປິທຫຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ທ຺ວາຣພນ຺ຘນໍ.

໒໑໙. ທ຺ວຍໍ ທ຺ວາຣພາຫາຍໍ. ປີຐານິ ໂລຫວິກຕິອາທີຫິ ສງ຺ຆຏີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ປີຐສງ຺ຆາຏກໍ, ປີເຐຫິ ສງ຺ຆຏີຍຕີຕິ ວາ ປີຐສງ຺ຆາຏກໍ, ຆຏ ຆຏເນ. ທ຺ວິຠາເຄນ ພາຫາສທິສຕ຺ຕາ ພາຫາ, ທ຺ວາຣສ຺ສ ພາຫາ ທ຺ວາຣພາຫາ. ‘‘ກປາຏໍ, ກວາຏ’’ນ຺ຕິປິ ທ຺ວາຣພາຫາຍ ນາມານິ, ກໍ ວາຕໍ ປາຏຍຕິ, ວາຏຍຕິ ເຈຕິ ກມ຺ມນິ ໂຓ, ອິຕ຺ຖິຍໍ ກປາຏີ.

ທ຺ວຍໍ ເຄຫາທີນໍ ກູເຏ. ກຸຏ ເຉທເນ, ກມ຺ມນິ ໂຓ. ນຍ ຄມນຕ຺ໂຖ, ເກ ສີເສ ນຍຕີຕິ ກຓ຺ຓີກາ, ຓ຺ວຸ, ອິຕ຺ຕໍ, ຓຕ຺ຕຎ຺ຈ.

໒໒໐. ທ຺ວຍໍ ທ຺ວາເຣ. ທ຺ເວ ອຣນ຺ຕ຺ຍຕ຺ຣາຕິ ທ຺ວາຣໍ, ທຸຊ຺ຊເນ ວາຣຍນ຺ຕ຺ຍສ຺ມາ ຣກ຺ຂກາຕິ ວາ ທ຺ວາຣໍ, ອຸໂລໂປ. ປຏິຫຣນ຺ຕິ ອປເນນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມາ ຣກ຺ຂກາ ອຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ປຏິຫໂຣ, ປຏິປກ຺ເຂ ຫຣຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ວາ ປຏິຫໂຣ, ຣສ຺ສສ຺ສ ທີຆຕ຺ເຕ ປຏິຫາໂຣ.

ຈຕຸກ຺ກໍ ອຸມ຺ມາເຣ, ຍໍ ‘‘ທ຺ວາຣປິຓ຺ຑິກາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸຣ ຄຕິມ຺ຫິ, ມາໂຣ ກຣເຓ. ເທຫໍ ເນຕິ ປເວເສນາຕິ ເທຫນີ, ‘‘ເທຫລີ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ເທຫໍ ລາຕິ ປເວເສນາຕິ ເທຫລີ. ອິລ ຄຕິມ຺ຫິ, ຓ຺ວຸ. ອິນ຺ໂທ ເອວ ປາທໍ ຂິປຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອິນ຺ທຂີໂລ, ຂິປ ເປຣເຓ. ປສ຺ສ ໂລໂປ, ອຖ ວາ ອິໍ ຄມນໍ ທທາຕີຕິ ອິນ຺ໂທ, ທ຺ວາຣໍ, ຕຕ຺ຖ ຐປິໂຕ ຂີໂລ ກຓ຺ຏໂກຕິ ອິນ຺ທຂີໂລ, ເວຄຄຠິຆາຕນໂຕ ຫິ ໂສ ຂີໂລ ວິຍ ໂຫຕິ.

ຖມ຺ຠ ປຏິພນ຺ຘເນ, ຖມ຺ໂຠ, ຘາເຣຕີຕິ ວາ ຖມ຺ໂຠ, ຘຣ ຘຣເຓ, ຣມ຺ຠປຈ຺ຈໂຍ, ວຓ຺ຓວິກາໂຣ ຈ. ຖຸ ອຠິຕ຺ຖເວ, ອຸໂຓ, ຍຸ ວາ, ຘາເຣຕີຕິ ວາ ຖູໂຓ, ຍຸ, ຣໂລໂປ, ອສ຺ສູ.

ອຑ຺ເຒນ຺ທຸປາສາເຓ ອທ຺ຘຈນ຺ທາກາເຣ ປາສາເຓ ປຏິກາສທ຺ໂທ ວຕ຺ຕຕິ. ປຏ ຄຕິຍໍ, ຓ຺ວຸ. ອິຕ຺ຖິກຕາກາຣປເຣ ເກ ອສ຺ສິຕ຺ຕໍ. ຄຊິ ສທ຺ເທ, ຓ຺ວຸ, ອສ຺ສິຕ຺ຕໍ, ພິນ຺ທາຄໂມ ຈ. ອິສ ອິຈ຺ຉາຍໍ, ຐໂກ.

໒໒໑. ວລຠີຕິ ຈູຬາ, ‘‘ສິຂາຍໍ ວລຠີ ຈູເຬ’’ຕິ ຣຸທ຺ໂທ [ຣສ຺ສນ຺ຕາ ຈ, ສິຂາຍໍ ວຬຠິຍໍ ຈູເຬຕິ ຣຸທ຺ໂທ (ຈິນ຺ຕາມຓິຏີກາ ໑໒.໑໕)]. ຕຈ຺ຉາທເນ ທາຣຸມ຺ຫິ ກຏ຺ເຐ ໂຄປານສີ ມຕາ. ວງ຺ເກຕິ ທາຣຸວິເສສນໍ. ຄໍ ວສ຺ໂສທກໍ, ສູຣິຍາທິກິຣຓຎ຺ຈ ປິວນ຺ຕິ ວິນາສຍນ຺ຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣມປ຺ປເວສນວເສນາຕິ ໂຄປານາ, ອິຏ຺ຐກາທໂຍ, ຕານິ ສິໂນນ຺ຕິ ພນ຺ຘນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ໂຄປານສີ.

ໂສຘາທິເຄເຫສຸ ເຉກປກ຺ຂາວາສຕ຺ຖໍ ໂຍ ພຫິ ກຣິຍ ກຏ຺ເຐກເທໂສ ຐປີຍເຕ, ໂສ ວິຏງ຺ໂກ. ກໂປເຕ ປາລຍຕີຕິ ກໂປຕປາລິກາ, ກມ຺ມນິ ຓ຺ວຸ. ຏກິ ນິວາສຄຕີສຸ. ວິໂນ ປກ຺ຂິໂນ ຏງ຺ກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ວິຏງ຺ໂກ. ໂຓ.

໒໒໒. ທ຺ວຍໍ ກຸຎ຺ຈິກາຉິທ຺ເທ. ກຸຎ຺ຈິກາຍ ວິວຣໍ ຉິທ຺ທໍ ກຸຎ຺ຈິກາວິວຣໍ. ຕາຬສ຺ສ ປເວສນຏ຺ຐານຠູໂຕ ຉິຄ຺ຄໂຬ ຉິທ຺ທໍ ຕາຬຈ຺ຉິຄ຺ຄໂຬ.

ຕິກໍ ກຸຎ຺ຈິກາຍໍ. ກຸຎ຺ຈ ໂກຏິລ຺ເຍ, ຓ຺ວຸ. ຕາຍຕິ ຣກ຺ຂຕີຕິ ຕາໂລ. ອໂລ, ຕລຕິ ຕິຏ຺ຐຕິ ເອເຕນາຕິ ວາ ຕາໂລ, ຕລ ປຕິຏ຺ຐາຍໍ. ອວາປຸຣຕິ ວິວຣຕິ ເຍນາຕິ ອວາປຸຣຓໍ, ວຣ ສໍວຣເຓ, ຍຸ, ວສ຺ສ ໂປ, ອຸຕ຺ຕໍ, ອຸປສຄ຺ຄສ຺ສ ທີຆຕາ ຈ, ‘‘ອປາຣຸຕາ ເຕສໍ ອມຕສ຺ສ ທ຺ວາຣາ’’ຕິ [ທີ. ນິ. ໒.໗໑; ມ. ນິ. ໑.໒໘໓] ວຈນໂຕ ປຸຣ, ປາຣ ສໍວຣເຓຕິປິ ຘາຕ຺ວຕ຺ຖໍ ປຐນ຺ຕິ. ອວປຸພ຺ໂພ ວຸ ສໍວຣເຓຕິປິ ຘາຕ຺ວຕ຺ເຖ ປນ ສຕິ ວສ຺ສ ຣຕ຺ຕໍ, ອຸປສຄ຺ຄສ຺ສ ທີຆຕາ ຈ, ‘‘ອປາຣຸຕາ, ສງ຺ຆາຏິໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ’’ຕ຺ຍາທີສຸ ປນ ປກາຣວຓ຺ຓາຄເມນ ສິທ຺ໂຘ. ວິທ ລາເຠ, ອິມ຺ຫິ ເວທິກາ, ສກຕ຺ເຖ ໂກ. ອິຕຣຕ຺ຖ ອິເຍວ.

໒໒໓. ສງ຺ຆາຏາທໂຍ ມນ຺ທິຣງ຺ຄາ ເຄຫງ຺ຄວິເສສາ. ສມ຺ມາ ຆເຏນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຄປານສ຺ຍາທໂຍຕິ ສງ຺ຆາໂຏ, ປຸພ຺ພປຈ຺ຉິມທກ຺ຂິຓຸຕ຺ຕຣາຍາມວເສນ ຖມ຺ຠານມຸປຣິ ຐິໂຕ ກຏ຺ຐວິເສໂສ, ເຕ ປນ ປຸພ຺ພປຈ຺ຉິມຍາມາ ຕໂຍ ກຏ຺ຐາ, ທກ຺ຂິຓຸຕ຺ຕຣຍາມາ ປນ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ຕໂຍ ກຏ຺ຐາ, ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉເທນ ປນ ປຎ຺ຈສຕ຺ຕນວາທໂຍປິ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ປກ຺ຂານໍ ອປຕນຕ຺ຖໍ ພນ຺ຘນໂຕ ປາໂສ ວິຍາຕິ ປກ຺ຂປາໂສ. ຕຸລຕິ ສງ຺ຆາເຏສຸ ປຕິຏ຺ຐຕີຕິ ຕຸລາ, ຕລ ປຕິຏ຺ຐາຍໍ, ອສ຺ສຸຕ຺ຕໍ, ປກ຺ຂານໍ ວາ ສມວາຫິຕຠາວກຣຓໂຕ ຕຸລຍຕິ ມິນາຕິ ເອຕາຍາຕິ ຕຸລາ, ຕຸລ ອຸມ຺ມາເນ.

ຕິກໍ ສມ຺ມຊ຺ຊນິຍໍ. ມຸຊິ ໂສຘເນ, ຍຸ. ມຊ຺ຊ ສໍສຸທ຺ຘິຍໍ, ຍຸ. ສຸຘ ສຸທ຺ຘິຍໍ, ສພ຺ພຕ຺ຣ ກຣເຓ ຍຸ.

໒໒໔. ຕິກໍ ສງ຺ກາຣຉຑ຺ຑນປ຺ປເທເສ. ກຏ ຉຑ຺ຑນມທ຺ທເນສຸ, ສງ຺ກຏນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສງ຺ກຏີຣໍ, ອີໂຣ, ‘‘ສງ຺ກໂຏ’’ຕິ ວາ ສງ຺ກາໂຣ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ອີຣຍນ຺ຕິ ຂິປນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສງ຺ກຏີຣໍ, ອີຣ ເຂເປ. ສງ຺ກາຣສ຺ສ ຐານໍ ສງ຺ກາຣຏ຺ຐານໍ. ສງ຺ກາຣໍ ກຏຕິ ຉຑ຺ເຑຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສງ຺ກາຣກູຏໍ, ອສ຺ສູ, ສກຕ຺ເຖ ໂກ.

ຈຕຸກ຺ກໍ ສມ຺ມຊ຺ຊນິຍາ ນິຣາກເຕ [ນິຣສ຺ສເຕ (ກ.)] ຖຸສາທິມ຺ຫິ. ນານາວິເຘ ສງ຺ກາເຣ ຣາສີກຣຓວເສນ ກຈຕິ ພນ຺ຘຕິ ເອເຕນາຕິ ກໂຈ, ໂສ ເອຕ຺ຖ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພຕິ ກຈວໂຣ, ວຣ ອິຈ຺ຉາຍໍ. ອຸຈ຺ຉິຏ຺ໂຐ ກລາໂປ ສມູໂຫ ອຸກ຺ລາໂປ, ກສ຺ສາກາຣໂລໂປ. ນານາວິເຘຫິ ຕິຓາທີຫິ ສງ຺ກຣີຍເຕ ມິສ຺ສີກຣີຍເຕຕິ ສງ຺ກາໂຣ, ໂຓ. ອວກໂຣຕິປ຺ຍຕ຺ຣ. ອວກຣີຍເຕ ນິຣສ຺ສເຕຕິ, ອ. ‘‘ສມ຺ມຊ຺ໂຊ ມຊ຺ຊນີ ເຈວ, ສງ຺ກາໂຣ’ວກໂຣ ມໂຕ’’ຕິ ຫລາຍຸໂຘ. ກສ ວິເລຂເນ, ອມ຺ພຸ.

໒໒໕. ຆຣາທິຠູມິ ຆຣເຂຕ຺ຕວິຫາຣາທີນໍ ໂຍ ຠູມິປ຺ປເທໂສ ວຕ຺ຖຸ ນາມ, ຕໍ ນປຸໍສເກ, ວສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ວຕ຺ຖຸ, ຣຕ຺ຖຸ. ຄສ ມທເນ, ຄສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຄາໂມ, ໂມ. ສໍວສນ຺ຕ຺ຍຕ຺ຣາຕິ ສໍວສໂຖ, ອໂຖ.

ປາກໂຏ ຂ຺ຍາໂຕ ຄາໂມ, ໂສ ນິຄໂມ ນາມ, ອຕິເຣໂກ ຄາໂມ ນິຄໂມ, ຠຸສຕ຺ໂຖ ນິ, ສຎ຺ຎາສທ຺ທຕ຺ຕາ ຣສ຺ໂສ.

ອຸປຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໂຠຄມນຸສ຺ສາທີຫິ ( ) [(ອິຠ຺ໂຍ) (?)] ວຑ຺ຒິໂຕ ອຘິໂກ ຄາໂມ ນິຄມໂຕປິ ອຘິກຕຣຕ຺ຕາ ‘‘ອຘິຠູ’’ຕິ ອີຣິໂຕ ກຖິໂຕ, ອຘິໂກ ຠວຕີຕິ ອຘິຠູ.

໒໒໖. ທ຺ວຍໍ ຄາມາທິປຣິຍນ຺ຕຠາເຄ. ສິ ພນ຺ຘເນ, ໂມ. ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອາທີຍເຕຕິ ມຣິຍາທາ, ປສ຺ສ ໂມ.

ທ຺ວຍໍ ອາຠີຣກຸຏິຍໍ [ໂຆໂສ ອາຠີຣປລ຺ລີ ສິຍາ (ອມຣ ໑໒.໒໐)]. ຆຸ ສທ຺ເທ, ໂຆສນ຺ຕ຺ຍຕ຺ຣາຕິ ໂຆໂສ. ໂຄປາລານໍ ຄາໂມ ໂຄປາລຄາມໂກ, ສກຕ຺ເຖ ໂກ.

ປຸຣວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.