ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ.

ອຠິຘານປ຺ປທີປິກາຏີກາ

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠ

ຍສ຺ສ ຎາຓໍ ສທາ ຎາຓໍ, ນາຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຎາຓກໍ ວິນາ;

ນິສ຺ເສສຄຸຓຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ຕສ຺ສ ນຕ຺ວາ ມເຫສິໂນ.

ສຕ຺ຖນ຺ຕຣາ ສມາທາຍ, ສາຣໍ ສພ຺ພຘຣາ ຕຖາ;

ກຣິຍ຺ຍເຕ’ຠິຘານປ຺ປ-ທີປກສ຺ສຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ.

ປຓາມາທິວຓ຺ຓນາ

[ກ] ອິຘາຍໍ ຄນ຺ຖກາໂຣ ປຐມມຕ຺ຕໂນ ປເຣສມ຺ປິ ສມ຺ມາ ຫິຕຕ຺ຖນິປ຺ຜາທນຕ຺ຖໍ ປຸຎ຺ຎສມ຺ປທ’ມາຈິໂນຕິ ‘‘ຕຖາຄໂຕ’’ຈ຺ຈາທິນາ. ຕຕ຺ຖ ກຣຸຓາກໂຣ ມຫາກຣຸຓາຍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠູໂຕ ໂຍ ຕຖາຄໂຕ ຠຄວາ ກໂຣປຍາຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ຖຄຕໍ ສຸຂປ຺ປທໍ ສຸຂສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐານຠູຕໍ ສຸຂກາຣຓໍ ວາ ສຸຂທາຍກໍ ວາ ປທໍ ນິພ຺ພານໍ ໂອສຊ຺ຊ ຈຊິຕ຺ວາ ກລິສມ຺ຠເວ ທຸກ຺ຂກາຣຓຠູເຕ ຠເວ ສໍສາເຣ ເກວລທຸກ຺ກຣໍ ສຸກເຣນາສມ຺ມິສ຺ສໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕທຸກ຺ກຣໍ ປຎ຺ຈວິຘປຣິຈ຺ຈາຄາທິກໍ ກຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຣຕ຺ຖໍ ປເຣສມຕ຺ຖໍເຍວ ອກາ ກຕວາ, ຕເມທິສໍ ຕຖາຄຕໍ ອຫໍ ນມາມິ.

[ຂ] ຍຎ຺ຈ ຘມ຺ມໍ ຊຣາຣຸຊາທິມຸຕ຺ຕາ ຊຣາໂຣຄາທີຫິ ວິມຸຕ຺ຕາ ມຸນິກຸຎ຺ຊຣາ ມຸນິເສຏ຺ຐາ ຠຄວນ຺ໂຕ ອປູຊຍຸໍ ປູຊິຕວນ຺ໂຕ, ຕຖາ ອຸຕ຺ຕເຣ ອຸຕ຺ຕເມ ສຕ຺ຕານໍ ວາ ສໍສາຣມໂຫຆປກ຺ຂນ຺ທານໍ ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣຓສມຕ຺ເຖ ຍຫິໍ ຕເຣ ຍສ຺ມິໍ ຘມ຺ມປ຺ລເວ ຐິຕາ ສມ຺ມາປຏິປຊ຺ຊນວເສນ ອາຣູຬ຺ຫາ ນຣານຣາ ມນຸສ຺ສາ ຈ ເທວາ ຈ ຕິວຏ຺ຏມ຺ພຸນິຘິໍ ກິເລສກມ຺ມວິປາກວຏ຺ຏສງ຺ຂາເຕຫິ ຕີຫິ ວຏ຺ເຏຫິ ອາກຸລິຕໍ ສໍສາຣມຫມ຺ພຸຣາສິໍ ຕຣິໍສຸ ຕິຓ຺ຓາ, ອຆປ຺ປຫໍ ກິເລສປ຺ປຫານກຣໍ, ສໍສາຣທຸກ຺ຂປ຺ປຫານກຣໍ ວາ ຕໍ ຘມ຺ມມປິ ອຫໍ ນມາມິ.

[ຄ] ມຸນິນ຺ໂທຣສສູນຸຕໍ ຠຄວໂຕ ອຸເຣ ສມ຺ຠວຘມ຺ມເທສນາຍ ອຣິຍຠາວປ຺ປຕ຺ຕຕາຍ ມຸນິນ຺ທສ຺ສ ໂອຣສປຸຕ຺ຕຠາວໍ ຄຕໍ ປຕ຺ຕໍ ນຸຕໍ ກິເລສເຂປນກໍ ສຸປຸຎ຺ຎເຂຕ຺ຕໍ ປຸຎ຺ຎຕ຺ຖິການໍ ປຸຎ຺ຎພີຊວິຣຸຫນຏ຺ຐານໍ ສຸເຂຕ຺ຕຠູຕໍ ຠຸວເນ ໂລເກ ສຸຕໍ ວິສ຺ສຸຕໍ, ສຸຕຘຣໍ ວາ ກິເລສສວນາຠາເວນ ອສ຺ສຸຕໍ ອປາໂຓປິ ປາໂຓ ກຣີຍິຕ຺ຖາຕິ ປາຓີກໂຕ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ, ໂສວ ສໍວໂຣ ເອຕສ຺ສຕ຺ຖີຕິ ປາຓີກຕສໍວໂຣ, ຕໍ ປາຓີກຕສໍວຣໍ, ວຣໍ ສີລາທິຄຸເຓຫິ ສເທວເກຫິ ໂລເກຫິ ປຕ຺ຖນີຍໍ. ‘‘ເທວາປິ ຕສ຺ສ ປິຫຍນ຺ຕິ ຕາທິໂນ’’ຕິ [ອຸທາ. ໒໗] ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສທາ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ກາເລ ຄຸໂຓເຆນ ສີລາທິຄຸຓສມູເຫນ ນິຣນ຺ຕຣນ຺ຕຣໍ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນມານສໍ, ປຣິປຸຓ຺ຓຈິຕ຺ຕໍ ວາ ຄຓມ຺ປິ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລານໍ ສມູຫໍ ອປິ ອຫໍ ນມາມີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ສງ຺ເຂປໂຕ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

[ຆ-ງ] ເອວໍ ປຸຎ຺ຎສມ຺ປທມາຈິນິຕ຺ວາ ກິມຠິມຕໍ ສາຘນີຍມິຈ຺ຈາຫ ‘‘ປກາສິສ຺ສມຠິຘານປ຺ປທີປິກ’’ນ຺ຕິ. ພຸທ຺ຘາທີນມຠິຘານານໍ ສຣູປວເສນ, ລິງ຺ຄວເສນ ຈ ປຣິທີປນໂຕ ປກາສນໂຕ ‘‘ອຠິຘານປ຺ປທີປິກ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ສຕ຺ຖໍ ປກາສິສ຺ສໍ ອນ຺ໂຕຠາເວນ ນິປ຺ຜນ຺ນໍ ພຫິຠາເວນ ປກາສິສ຺ສໍ. ອນ຺ໂຕຠາວສ຺ສ ຫິ ພຫິຠາວມເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ຠາວິຕມຸປປນ຺ນໍ. ນນຸ ສນ຺ເຕວ ປຸພ຺ພາຈຣິຍານໍ ນາມລິງ຺ຄປ຺ປກາສນານ຺ຍມຣໂກສຕິກຓ຺ໂຑປ຺ປລິນ຺ຍາທ຺ຍຠິຘານສຕ຺ຖານິ, ປາຓິນິ ພ຺ຍາຑິວຣຣຸຈິຈນ຺ທໂຄມິ ຣຸທ຺ທວາມນາທິວິຫິຕານິ ຈ ລິງ຺ຄສຕ຺ຖານິ, ຕໂຕ ກິມິທມຸຈ຺ຈເຕ ອິຈ຺ຈາຫ ‘‘ນາມລິງ຺ຄານິ ພຸທ຺ຘຠາສິຕສ຺ສາຣຫານິ ທສ຺ສຍນ຺ໂຕ’’ຕິ. ເອເຕນ ສນ຺ເຕສ຺ວປິ ປຸພ຺ພາຈຣິຍານໍ ສຕ຺ເຖສຸ ຍສ຺ມາ ນ ເຕສຸ ນາມລິງ຺ຄານິ ພຸທ຺ຘວຈນານຸຣູປານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕທນຸຣູປານິ ນາມລິງ຺ຄານິ ທສ຺ສຍນ຺ໂຕ ອຠິຘານສຕ຺ຖໍ ປກາສິສ຺ສາມີຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ. ນມ຺ຍເຕ ອຠິຘີຍເຕ ອຕ຺ໂຖ ອເນນາຕິ ນາມໍ, ສທ຺ທສຕ຺ເຖ ນມຸຘາຕຸວເສນ. ລິງ຺ຄຍເຕ ‘‘ອິຕ຺ຖິຍມໂຕ ອາປຈ຺ຈໂຍ’’ຕ຺ຍາທິນາ ວິຠຊ຺ຊເຕຕິ, ອິຕ຺ຖາທໂຍ ວາເນນ ລິງ຺ຄີຍນ຺ເຕ ພ຺ຍຎ຺ຊີຍນ຺ເຕຕິ ລິງ຺ຄໍ, ອິຕ຺ຖິປຸມນປຸໍສກໍ. ກິເມຕສ຺ສ ອຠິຘານສຕ຺ຖສ຺ສ ກຣເຓ ປໂຍຊນນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉາຍໍ ຍສ຺ມິໍ ສຕິ ຕໍ ໂສຕາໂຣ ໂສຕຸມຸສ຺ສຫນ຺ຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ນາມລິງ຺ເຄສ຺ວິ’’ຈ຺ຈາທິ. ຍໂຕ ພຸທ຺ຘວຈເນ ປຏຸໂນ ຠາໂວ ປາຏວໍ, ຕເທວ ອຕ຺ໂຖ ປໂຍຊນໍ, ຕໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ປາຏວຕ຺ຖິໂນ, ເຕສໍ ປາຏວຕ຺ຖີນໍ ໂສຕູນໍ ນາມລິງ຺ເຄສຸ ໂກສລ຺ລໍ ກຸສລຕາ ເຉກຠາໂວ ພຸທ຺ຘວຈເນ ມຫພ຺ພລໍ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນິຈ຺ຉຍກາຣຓໍ ໂຫຕິ, ອໂຕ ຕສ຺ມາ ກາຣຓາ ພຸທ຺ຘຠາສິຕສ຺ສາຣຫານິ ນາມລິງ຺ຄານິ ທສ຺ສຍນ຺ໂຕ ອຠິຘານປ຺ປທີປິກໍ ສຕ຺ຖໍ ປກາສິສ຺ສນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

[ຈ] ອິທານິ ສຕ຺ຖລຫຸຠາວຕ຺ຖມາຫ ‘‘ຠິຍ຺ໂຍ’’ຈ຺ຈາທິ. ຠິຍ຺ໂຍ ພາຫຸລ຺ເລນ ຣູປນ຺ຕຣາ ຣູປເຠເທນ ອິຕ຺ຖິປຈ຺ຈຍປຸມ຺ຠາວາທິກາຣິຍກເຕນ ຖີປຸນ຺ນປຸໍສກໍ ເຎຍ຺ຍໍ, ໂສ ຈ ນາມານໍ ນາມວິເສສນສ຺ສ, ນາມປຣາມສິສພ຺ພນາມສທ຺ທສ຺ສ ຈ ເຎຍ຺ໂຍ ປກາຣນ຺ຕຣາຠາວາ. ຕຕ຺ຣ ນາມານໍ ຣູປເຠໂທ ຍຖາ – ຉຸຣິກາ ສຕ຺ຍ’ສິປຸຕ຺ຕິ [ອຠິຘານ ໓໙໒ ຄາຖາ]. ອສິ ຂຄ຺ໂຄ ຈ ສາຍໂກ [ອຠິຘານ ໓໙໑ ຄາຖາ]. ປານີຍໍ ສລິລໍ ທກນ຺ຕິ [ອຠິຘານ ໖໖໑ ຄາຖາ]. ນາມວິເສສນສ຺ສ ຍຖາ – ນິສີໂຖ ມຊ຺ຌິມາ ຣຕ຺ຕີຕິ [ອຠິຘານ ໗໐ ຄາຖາ]. ນາມປຣາມສິສພ຺ພນາມສທ຺ທສ຺ສ ຍຖາ – ອາກງ຺ຂາ ຣຸຈິ ວຸຕ຺ຕາ ສາ, ຕ຺ວຘິກາ ລາລສາ ທ຺ວິສູຕິ [ອຠິຘານ ໑໖໓ ຄາຖາ]. ສາຫຈຣິເຍນ ນິຍຕລິງ຺ເຄນາວິປ຺ປໂຍຄໂຕ ຖີປຸນ຺ນປຸໍສກໍ ເຎຍ຺ຍໍ. ກຕ຺ຖຈີຕິ ຍຕ຺ຣ ຣູປເຠໂທ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ຍຖາ – ມຣີຈິ ມິຄຕຓ຺ຫິກາ [ອຠິຘານ ໖໕ ຄາຖາ]. ຣໍສິມາ ຠາກໂຣ ຠານຸ [ອຠິຘານ ໖໓ ຄາຖາ]. ອາໂປ ປໂຍ ຊລໍ ວາຣິ [ອຠິຘານ ໖໖໑ ຄາຖາ]. ມຣີຌາທໂຍ ຫ຺ຍຠິນ຺ນຣູປຕ຺ຕາ ລິງ຺ຄນ຺ຕເຣປິ ສມ຺ຠາວິຍນ຺ເຕຫິ ນິຍຕລິງ຺ເຄຫິ ມິຄຕຓ຺ຫິກາຠາກຣຊລາທິສທ຺ເທຫິ ສາຫຈຣິເຍນ ຕໍລິງ຺ເຄ ນິຈ຺ຉີຍນ຺ເຕ. ອາຫຈ຺ຈວິຘາເນນ ອິຕ຺ຖິປຸມນປຸໍສການໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ກຖເນນ ຖີປຸນ຺ນປຸໍສກໍ ເຎຍ຺ຍໍ. ກ຺ວຈີຕິ ຍຕ຺ຣ ນ ຣູປເຠໂທ ລິງ຺ຄນິຓ຺ຓຍສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕໍ, ນ ຈ ສາຫຈຣິຍໍ ລິງ຺ຄເຠໂທຠິມໂຕ, ເນກເມວ ວາ ລິງ຺ຄມິຈ຺ຉເຕ, ຕໍ ຍຖາ – ວລ຺ລຣີ ມຎ຺ຊຣີ ນາຣີ [ອຠິຘານ ໕໕໐ ຄາຖາ]. ວິຏໂປ ວິຏຠີຕ຺ຖິຍໍ [ອຠິຘານ ໕໔໗ ຄາຖາ]. ຠີຕິຕ຺ຖີ ຠຍມຸຕ຺ຕາໂສ [ອຠິຘານ ໑໖໖ ຄາຖາ]. ວຊິຣໍ ປຸນ຺ນປຸໍສເກຈ຺ຈາທິ [ອຠິຘານ ໒໔ ຄາຖາ].

[ຉ] ອິທານິ ຣູປເຠໂທຕິ ລິງ຺ຄນິຓ຺ຓຍສ຺ສ ປຏິປຕ຺ຕິເຫຕຸໂກ ໂຍ ຠິນ຺ນລິງ຺ຄານໍ ທ຺ວນ຺ໂທ, ຕກ຺ກຣຓປຏິເສເຘນ ອຠິນ຺ນລິງ຺ຄານເມວ ທ຺ວນ຺ໂທ ກໂຕຕິ ປຣິຠາສິຕຸມຸປກ຺ກມເຕ ‘‘ອຠິນ຺ນລິງ຺ຄິນ’’ມິຈ຺ຈາທິ. ອຠິນ຺ນລິງ຺ຄີນໍເຍວ ນາມານໍ ທ຺ວນ຺ໂທ ກໂຕ, ນ ຠິນ຺ນລິງ຺ຄີນໍ, ຍຖາ – ວິມຸຕ຺ຍສງ຺ຂຕຘາຕຸ, ສຸທ຺ຘິນິພ຺ພຸຕິໂຍ ສິຍຸນ຺ຕິ [ອຠິຘານ ໙ ຄາຖາ]. ນ ເກວລໍ ທ຺ວນ຺ໂທເຍວ, ອຖ ໂຂ ເອກເສໂສປ຺ຍຠິນ຺ນລິງ຺ຄານໍເຍວ ກໂຕ, ຍຖາ – ນຄ຺ໂຄ ທິຄມ຺ພຣາວຕ຺ຖາ. [ອຠິຘານ ໗໓໔ ຄາຖາ] ສພ຺ພຘຣກເຕ ປນ ‘‘ຊີມູຕາ ເມຆປພ຺ພຕາ’’ ອິຈ຺ຈຸທາຫຏໍ. ນນຸ ຈ ຠິນ຺ນລິງ຺ຄານມ຺ປິ ເອກເສໂສ ກໂຕ, ຍຖາ – ມາຕາ ປິຕາ ຕຸ ປິຕໂຣ, ປຸຕ຺ຕາ ຕຸ ປຸຕ຺ຕຘີຕໂຣ [ອຠິຘານ ໒໔໙ ຄາຖາ]. ສສຸຣາ ສສ຺ສຸ ສສຸຣາ, ຠາຕຸຠຄິນິ ຠາຕໂຣຕິ [ອຠິຘານ ໒໕໐ ຄາຖາ]. ເອຕ຺ຖ ຫິ ມາຕາ ຈ ປິຕາ ຈ ປິຕໂຣ, ປຸຕ຺ໂຕ ຈ ຘີຕາ ຈ ປຸຕ຺ຕາ, ສສ຺ສຸ ຈ ສສຸໂຣ ຈ ສສຸຣາ, ຠາຕາ ຈ ຠຄິນີ ຈ ຠາຕໂຣຕິ ຠິນ຺ນລິງ຺ຄານມ຺ປິ ເອກເສໂສ ທສ຺ສິໂຕຕິ. ຐານນ຺ຕເຣ ເຕສໍ ຠິນ຺ນລິງ຺ຄຕາຍ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ນ ໂທໂສ. ຕາໂຕ ຕຸ ຊນໂກ ປິຕາ [ອຠິຘານ ໒໔໓ ຄາຖາ]. ອມ຺ມາ’ມ຺ພາ ຊນນີ ມາຕາ [ອຠິຘານ ໒໔໔ ຄາຖາ]. ອປຈ຺ຈໍ ປຸຕ຺ໂຕຕ຺ຣໂຊ ສຸໂຕ [ອຠິຘານ ໒໔໐ ຄາຖາ]. ນາຣິຍໍ ທຸຫິຕາ ຘີຕາ [ອຠິຘານ ໒໔໑ ຄາຖາ]. ຊາຍາປຕີນໍ ຊນນີ, ສສ຺ສຸ ວຸຕ຺ຕາຖ ຕປ຺ປິຕາ. ສສຸໂຣຕິ ອິຈ຺ຈາທິກຎ຺ຫິ ເຕສໍ [ອຠິຘານ ໒໔໖ ຄາຖາ] ຐານນ຺ຕຣນ຺ຕິ. ຕຖາ ເອຕ຺ຖ ກມໍ ວິນາ ຠິນ຺ນລິງ຺ຄານໍ ຄຓນປາໂຐ ວິຍ ສງ຺ກໂຣປິ ນ ກໂຕ. ຕຕ຺ຣ ຫິ ສຄ຺ຄທິສາທໂຍ ອຕ຺ຖາ ຍຖາກ຺ກມໍ ຕໍສມ຺ພນ຺ຘາ ຈ ສກ຺ກວິທິສາທໂຍ ອຕ຺ຖາ ສກສກສມ຺ພນ຺ຘສຫິຕາ ຍຖາຠິຘານໍ ສຣູປປຏິປຕ຺ຍມຕ຺ຖຠິເຘຍ຺ຍາ, ຕຖາ ຕປ຺ປຣິຍາຍສມ຺ພນ຺ຘານິ ຈ ຍານິ ນາມານິ, ຕານິ ສພ຺ພານິ ຕທຠິຘານາວສເຣ ອຠິເຘຍ຺ຍານີຕິ ສຸເຂເນກຕ຺ເຣວ ສກລນາມປຏິປຕ຺ຕິ ສຣູປປຏິປຕ຺ຕິ ຈ ຍຖາ ສິຍາຕິຈ຺ເຈຕທຕ຺ຖໍ ກໂມ ອຠ຺ຍຸປຄມ຺ຍເຕ, ຕຖາ ຈ ສຕ຺ຍາວສ຺ສໍ ສຄ຺ຄາທິປຣິຍາເຍ ທິວສທ຺ທາທໂຍ, ຫຣາທ຺ຍວສເຣ ກຸມາຣາທໂຍ ອຠິເຘຍ຺ຍາ ອິຕິ ກມານຸໂຣເຘນ ລິງ຺ຄສງ຺ກໂຣ ປຣິຫຣິຕຸມສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕນ຺ຕຸ ກມໍ ວິນາ ເນຫ ສງ຺ກໂຣ ກໂຕ, ອິຕິ ປຣິຍາເຍນ ອິຕ຺ຖິປ຺ປກຣຓາທິກ຺ກເມນ ຍຖາສມ຺ຠວມຠິຘານໂຕ, ຕໍ ຍຖາ – ອີຕິ ຕ຺ວິຕ຺ຖີ ອຊຎ຺ຎຎ຺ຈ, ອຸປສຄ຺ໂຄ ອຸປທ຺ທໂວຕິ [ອຠິຘານ ໔໐໑ ຄາຖາ]. ອຕ຺ຣ ຫິ ເຍ ຕິລິງ຺ຄາ, ເຕ ຕິລິງ຺ຄາວສເຣ ເອວ ນິພທ຺ຘາ, ນ ຄຓນປາຐາ ວິຍ ອຸຈ຺ຈາຣຓວເສນ, ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຣ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ນີຍເຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ –

‘‘ເຠທາຂ຺ຍານາຍ ນ ທ຺ວນ຺ໂທ, ເນກເສໂສ ນ ສງ຺ກໂຣ;

ກໂຕຕ຺ຣ ຠິນ຺ນລິງ຺ຄານ-ມວຸຕ຺ຕານໍ ກມໍ ວິນາ’’ຕິ [ອມຣ ໑.໔].

ອິທານິ ລິງ຺ຄວາຈການໍ ຐານວເສນຕ຺ເຖສຸ ຄມນໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ລິງ຺ຄວາຈເກ’’ຈ຺ຈາທິ. ຄາຖາປາທນ຺ຕມຊ຺ຌຏ຺ຐາ ຄາຖານໍ ປາທານຎ຺ຈ ອນ຺ຕມຊ຺ຌຏ຺ຐາ ລິງ຺ຄວາຈກາ ອເນກຕ຺ຖລິງ຺ຄວາຈການິ ຎາຓທສ຺ສນາທີນິ ລິງ຺ຄານິ ປຸພ຺ພມຕ຺ຖໍ ວາຈກວເສນ ຍນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອປເຣ ຄາຖາປາທານມາທິຏ຺ຐາ ລິງ຺ຄວາຈກາ ປຣມຕ຺ຖໍ ຍນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕໍ ຍຖາ –

ຜເລ ວິປສ຺ສນາທິພ຺ພ-ຈກ຺ຂຸສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາສຸ ຈ;

ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓມ຺ຫິ, ມຄ຺ເຄ ຈ ຎາຓທສ຺ສນໍ [ອຠິຘານ ໗໙໔ ຄາຖາ].

ຓາໂທ ສທ຺ຘາຈີວຣາທິ-ເຫຕ຺ວາຘາເຣສຸ ປຈ຺ຈໂຍ;

ກີຬາທິພ຺ພວິຫາຣາໂທ, ວິຫາໂຣ ສຸຄຕາລເຍ [ອຠິຘານ ໘໕໗ ຄາຖາ].

ຂຄ຺ເຄ ກຸຣູເຣ ເນຕ຺ຕິໍໂສ, ປຣສ຺ມິຎ຺ຈາຕ຺ຣ ຕີສ຺ວມຸ [ອຠິຘານ ໑໐໘໙ ຄາຖາ];

ກຸສເລ ສຸກຕໍ ສຸຏ຺ຐຸ-ກເຕ ຈ ສຸກໂຕ ຕິສຸ [ອຠິຘານ ໙໓໘ ຄາຖາ].

ສມໂຍ ສມວາເຍ ຈ, ສມູເຫ ກາຣເຓ ຂເຓ;

ປຏິເວເຘ ສິຍາ ກາເລ, ປຫາເນ ລາຠທິຏ຺ຐິສຸ [ອຠິຘານ ໗໗໘ ຄາຖາ].

ກນ຺ຕາໂຣ ວນທຸຄ຺ເຄສຸ [ອຠິຘານ ໑໑໐໗ ຄາຖາ].

ເອຕ຺ຖ ຈ –

ເຍຠຸຍ຺ຍຕາພ຺ຍາມິສ຺ເສສຸ, ວິສໍໂຍເຄ ຈ ເກວລໍ;

ທຬ຺ຫຕ຺ເຖນຕິເຣເກ ຈາ-ນວເສສມ຺ຫິ ຕໍ ຕິສຸ [ອຠິຘານ ໗໘໖ ຄາຖາ].

ສມາຘິສ຺ມິໍ ປຸເມກຄ຺ໂຄ-ນາກຸເລ ວາຈ຺ຈລິງ຺ຄິໂກ [ອຠິຘານ ໑໐໓໕ ຄາຖາ].

ຊເຬ ຖູໂລ ມຫຕ຺ຍປິ [ອຠິຘານ ໑໐໖໖ ຄາຖາ] ຈ຺ຈາທີສຸ

ຄາຖາມຊ຺ຌຏ຺ຐານໍ, ປາທນ຺ຕມຊ຺ຌຏ຺ຐານຎ຺ຈ ລິງ຺ຄວາຈການໍ ປຸພ຺ພປຣຕ຺ເຖສ຺ວປິ ຄມນຠາວໂຕ ‘‘ປຸພ຺ພໍ ຍນ຺ຕີ’’ຕິ ອິທໍ ເຍຠຸຍ຺ຍວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ຄາຖານໍ ມຊ຺ຌນ຺ຕຏ຺ຐາ ປຸພ຺ພໍ ຍນ຺ຕິ, ຄາຖາມຊ຺ຌຏ຺ຐາ, ປາທນ຺ຕມຊ຺ຌຏ຺ຐາ ຈ ປຸພ຺ພາປຣຎ຺ຈ ຍນ຺ຕີຕິ ຍຖາລາຠໂຍຊນາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

[ຊ] ອິທານິ ວິເສສວິຘິມ຺ຫິ ສຕ຺ຖລຫຸຠາວຕ຺ຖໍ ປຣິຠາສເຕ ‘‘ປຸມິຕ຺ຖິຍ’’ມິຈ຺ຈາທິ. ປຸມິຕ຺ຖິຍໍ ‘‘ທ຺ວີສູ’’ຕິ ປທໍ ເຎຍ຺ຍໍ, ຍຖາ – ອສນິ ທ຺ວີສຸ [ອຠິຘານ ໒໔ ຄາຖາ]. ສພ຺ພລິງ຺ເຄ ລິງ຺ຄຕ຺ຕເຍ ‘‘ຕີສູ’’ຕິ ປທໍ ເຎຍ຺ຍໍ, ຍຖາ – ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ປູຣເຓ ເສຏ຺ເຐ’ຕິສນ຺ເຕ ສຕ຺ຕໂມ ຕິສຸ [ອຠິຘານ ໙໔໒ ຄາຖາ]. ເອຕ຺ຖ ຈ ນິສິທ຺ຘລິງ຺ຄນາມໍ ປາຣິເສສໂຕ ‘‘ເສສລິງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ເຎຍ຺ຍໍ [ນິສິທ຺ຘລິງ຺ຄ ເສສຕ຺ຖໍ (ອມຣ ໑.໕.)], ຍຖາ – ວສ຺ສ ສໍວຈ຺ຉຣາ ນິຕ຺ຖີຕິ [ອຠິຘານ ໘໑ ຄາຖາ]. ອຕ຺ຣ ເຈກລິງ຺ຄນິເສຘພ຺ຍາຂ຺ຍາເນນ ລິງ຺ຄທ຺ວຍວິຘານນ຺ຕິ [ເອກລິງ຺ຄນິເສຘພ຺ຍາເຊນ ລິງ຺ຄທ຺ວຍາຠິຘານມິຕິ (ອມຣໂກສຈິນ຺ຕາມຓິຏີກາ)].

ຄນ຺ຖລາຫວໍ ວິຘາເຍທານິ ປຏິປຕ຺ຕິລາຫວຕ຺ຖມາຫ ‘‘ອຠິຘານນ຺ຕຣາຣມ຺ເຠ’’ອິຈ຺ຈາທິ. ອຠິຘານນ຺ຕຣສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຠິຘານສ຺ສ ອາຣມ຺ເຠ ສຕິ, ຕຸ ອນ຺ໂຕ ຍສ຺ສ ອຠິຘານສ຺ສ, ອຖ ອາທິ ຍສ຺ສ ອຠິຘານສ຺ສາຕິ ອິທໍ ອຠິຘານທ຺ວຍຎ຺ຈ ເຎຍ຺ຍໍ. ຕ຺ວນ຺ຕມຖາທິກໍ ນາມາທິປທໍ ປຸພ຺ເພນ ນ ສມ຺ພຊ຺ຌເຕຕິ ຠາໂວ. ຕຕ຺ຣ ນາມປທໍ ຍຖາ – ຊິໂນ ສກ຺ໂກ ຕຸ ສິທ຺ຘຕ຺ໂຖ [ອຠິຘານ ໔ ຄາຖາ]. ເກສໂວ ຈກ຺ກປາຓ຺ຍຖ [ອຠິຘານ ໑໖ ຄາຖາ]. ມຫິສ຺ສໂຣ ສິໂວ ສູລີ [ອຠິຘານ ໑໖ ຄາຖາ]. ລິງ຺ຄປທໍ ຍຖາ – ປຸເມ ຕຸ ປຓ຺ຫິ ປາສຓິ [ອຠິຘານ ໒໗໗ ຄາຖາ]. ປຸເມ ຕູຕຸ ຣໂຊ ປຸປ຺ຜໍ [ອຠິຘານ ໒໓໘ ຄາຖາ]. ສາ ຕິໂຣກຣຓີປ຺ຍຖ [ອຠິຘານ ໒໙໘ ຄາຖາ]. ປຸນ຺ນປຸໍສກມຸລ຺ໂລຈໍ [ອຠິຘານ ໒໙໙ ຄາຖາ]. ອຕ຺ຖປທໍ ຍຖາ – ອຸທເຣ ຕຸ ຕຖາ ປາຈາ’ນລສ຺ມິໍ ຄຫຓີຕ຺ຖິຍໍ [ອຠິຘານ ໙໗໓ ຄາຖາ]. ປຓີໂຕ ຕີສຸ ມຘຸເຣ, ອຸຕ຺ຕເມ ວິຫິເຕປ຺ຍຖ. ອຎ຺ຊເສ ວິສິຂາຍຎ຺ຈ, ປນ຺ຕິຍໍ ວີຖິ ນາຣິຍໍ [ອຠິຘານ ໙໔໐ ຄາຖາ]. ອຖສທ຺ເທນ ຈຕ຺ຣ ອນນ຺ຕຣິຍຕ຺ເຖນ ສກປຣິຍາໂຍປລກ຺ຂຓໂຕ ອໂຖ ສທ຺ທາທີສຸ ຈ ນ ປຸພ຺ເພນ ສມ຺ພຊ຺ຌເຕ. ປາຓໂກ ຈາປ຺ຍໂຖ ອຸຈ຺ຈາລິງ຺ໂຄ ໂລມສປາຓໂກຕິ [ອຠິຘານ ໖໒໓ ຄາຖາ].

[ຌ] ອິທານິ ພຸທ຺ຘວຈນານມນຸຣູປານມ຺ປິ ປຈຸຣປ຺ປໂຍຄານເມວ ເກສຎ຺ຈິ ຄຫຓໍ ອຕ຺ຕໂນ ສຕ຺ຖນ຺ຕຣາປສຍ຺ຫຕາວເສນ ອຫໍກາຣປຸພ຺ພິກາຠາວຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ຠິຍ຺ໂຍ ປໂຍຄ’’ມິຈ຺ຈາທິ. ໂສຄເຕ ສຸຄຕສ຺ສ ວຈນຠູເຕ ອາຄເມ ປິຏກຕ຺ຕເຍ, ຕຎ຺ຫິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ຕິວິຘສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ເອເຕນາຕິ ອາຄໂມຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຠິຍ຺ໂຍ ປໂຍຄໍ ພາຫຸລ຺ເລນ ປຍຸຊ຺ຊເຕຕິ ປໂຍໂຄ, ຕໍ ອາຄມ຺ມ ຄເຫຕ຺ວາ ກ຺ວຈິ ອຣຎ຺ຎວຄ຺ຄາທີສຸ ນິຆຓ຺ຏຸຍຸຕ຺ຕິຎ຺ຈ ນິຆຓ຺ຏຸນາມເກ ສຕ຺ເຖ ອາຄຕໍ ພຸທ຺ຘວຈນານຸຣູປໍ ຍຸຕ຺ຕິຎ຺ຈ ອານີຍ ອາເນຕ຺ວາ ນາມລິງ຺ຄໍ ກຖີຍຕິ ອນ຺ໂຕຠາເວນ ນິປ຺ຜນ຺ນໍ ພຫິຠາເວນ ປກາສີຍເຕ. ອາວິຠາວຕ຺ຕເມວ ຫິ ຊຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສນ຺ຕກາຣິຍກາຣິໂນ. ອາສີສາຍໍ ວາ ອວສ຺ສມ຺ຠາວິໂນປິ ວຈນສ຺ສ ວຕ຺ຕມານຕ຺ຖວຕ຺ຕິຈ຺ຉາຍ ວຕ຺ຕມານຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ຫິ ໂລເກ ອວສ຺ສມ຺ຠາວິໂນ ສິທ຺ຘິມຠິສນ຺ຘາຍ ຠາວິນມປ຺ປຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຕມານຕ຺ເຕນ ວາ ອຕີຕຕ຺ເຕນ ວາ ວຕ຺ຕຸມິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ຍຖາ – ‘‘ອິທໍ ມມມປາປເຍ’’ຕິ ໂກຈິ ເກນຈາຠິຫິໂຕ ສນ຺ໂຕ ອວສ຺ສໍ ຕໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ປາປິຍມານໍ ປຕ຺ຕໍ ວາ ວຕ຺ຕຸມິຈ຺ຉຕິ, ຕໂຕເຍວ ‘‘ອາສີສາຍໍ ຠູຕມິວ ເຈ’’ຕິ [ປາຓິນິ ໓.໓.໑໓໒] ຕທຕິເທສວຈນໍ ປຈ຺ຈາຂ຺ຍາຍເຕ.

ປຓາມາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑. ສຄ຺ຄກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ

໑. ອິທານິ ຍສ຺ມາ ອຠິເຘຍ຺ຍຕ຺ໂຖ ນາມ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິປຣມຕ຺ຖຕ຺ຖວເສນ ທຸວິໂຘ, ເຕສຸ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຖໂຕ ປຣມຕ຺ຖຕ຺ໂຖວ ເສຏ຺ໂຐ, ເຕສຸປິ ໂອຘິໂສ ກິເລສານໍ ສມຸຈ຺ເຉທປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິກຣຕ຺ຕາ ຍຖາກ຺ກມໍ ອຏ຺ຐ ຘມ຺ມາ ເສຏ຺ຐາ, ຕໂຕປິ ນິພ຺ພານເມວ ເສຏ຺ຐໍ, ເຕສໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຘມ຺ມານໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘວ ເສຏ຺ໂຐ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຠຄວຕາ ‘‘ວິຣາໂຄ ເສຏ຺ໂຐ ຘມ຺ມານໍ, ທ຺ວິປທານຎ຺ຈ ຈກ຺ຂຸມາ’’ຕິ [ຘ. ປ. ໒໗໓; ເນຕ຺ຕິ. ໑໒໕]. ເອຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ຍາວຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສງ຺ຂຕາ ວາ ອສງ຺ຂຕາ ວາ, ວິຣາໂຄ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິ [ອ. ນິ. ໔.໓໔; ໕.໓໒; ອິຕິວຸ. ໙໐] ວຈນໂຕ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ສງ຺ຂຕາສງ຺ຂຕຘມ຺ມານໍ ວິຣາຄສງ຺ຂາໂຕ ນິພ຺ພານເມວ ເສຏ຺ໂຐ, ຈກ຺ຂຸມາ ປນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ເຕສໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຘມ຺ມານໍ, ເທວມນຸສ຺ສາທິເຠທານໍ ທ຺ວິປທານຎ຺ຈ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຖານໍ ເສຏ຺ໂຐຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພຕ຺ຖເສຏ຺ຐຕ຺ຖາຠິຘາຍກາຠິຘານຠູຕໍ ພຸທ຺ຘາຕິຘານເມວ ປຐມໍ ສຄ຺ຄກຓ຺ຑສ຺ສ ອາທິມ຺ຫິ ປຕ຺ຖິຍວເສນ [ສຕ຺ຖິຍວເສນ (ກ.)] ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ’’ຈ຺ຈາທິ. ຕຕ຺ຖ ຊິນສທ຺ທນ຺ຕໍ ສພ຺ພພຸທ຺ຘສ຺ສ ນາມໍ. ສພ຺ພໍ ພຸທ຺ຘວາຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ສກມ຺ມກາ ກຕ຺ຕຣິ ຕປຈ຺ຈໂຍ. ວິສິຏ຺ຐາ ພຸທ຺ຘິ ອສ຺ສຕ຺ຖີຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ປສໍສາຍໍ ຍທາທິນາ ຓປຈ຺ຈໂຍ. ທານສີລກ຺ຂນ຺ຘາທໂຍ ຐານາຏ຺ຐານຎາຓາທໂຍ ວາ ທສ ພລານິ ຍສ຺ເສຕິ ທສພໂລ. ສາສຕິ ວິນຍຕິ ສຕ຺ເຕຕິ ສຕ຺ຖາ. ສພ຺ພຘມ຺ມຊານນສີລຕາຍ ສພ຺ພຎ຺ຎູ. ທ຺ວິປທານໍ, ທ຺ວິປເທສຸ ວາ ອຸຕ຺ຕໂມ ທ຺ວິປທຸຕ຺ຕໂມ, ພຸທ຺ຘວໍສວຓ຺ຓນາຍໍ [ພຸ. ວໍ. ອຏ຺ຐ. ໓໗ ນິທານກຖາ] ນິທ຺ຘາຣຓລກ຺ຂຓາຍ ຉຏ຺ຐິຍາ ສມາສສ຺ສ ປຏິສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ເນທິສີ ນິທ຺ຘາຣຓລກ຺ຂຓາ ຉຏ຺ຐີ ຄມ຺ຍເຕ. ກສ຺ມາ ປນ ໂສ ຕຕ຺ຖ ປຏິສິທ຺ໂຘຕິ? ສມາເສ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ນິທ຺ຘາຣຓລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍສ຺ສ ວິກລາຠາວໂຕ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ຕຕ຺ຖ ຉຏ຺ຐິຍາເຍວ ປຏິສິທ຺ໂຘ, ສຕ຺ຕມິຍາ ປນ ນິທ຺ຘາຣຓລກ຺ຂຓາຍ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ຕສ຺ສາປິ ໂສ ປຏິເສຘນີໂຍເຍວ. ມຸນີນໍ ອິນ຺ໂທ ຣາຊາ ມຸນິນ຺ໂທ. ປຸຎ຺ຎຎາຓຠາຄ຺ຍາທໂຍ ຠຄໍ ນາມ, ຕໍໂຍຄາ ຠຄວາ. ນາຖຕິ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕໍ ຍາຈຕິ, ກິເລເສ ວາ ອຸປຕາເປຕິ, ສຕ຺ເຕສຸ ວາ ອິສ຺ສຣິຍໍ ກໂຣຕິ, ເຕສໍ ວາ ຫິຕໍ ອາສີສຕີຕິ ນາໂຖ. ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສມນ຺ຕຎາຓທິພ຺ພຈກ຺ຂຸສງ຺ຂາເຕຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຈກ຺ຂູຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ຈກ຺ຂຸມາ. ສພ຺ພທາ ພ຺ຍາມປ຺ປຠາຍ ກາຍໂຕ ນິຈ຺ຉຣຓວເສນ ອງ຺ຄີຣໂສ. ສພ຺ພາກາເຣນ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ມຸນນໂຕ ມຸນິ, ຘມ຺ມວາເທສຸ ວາ ໂມນກຣຓໂຕ ມຸນິ.

໒. ໂລການໍ, ໂລເກສຸ ວາ ນາໂຖ ໂລກນາໂຖ. ອຕ຺ຕໂນ ອຘິກສ຺ສ ກສ຺ສຈິປິ ອຸຕ຺ຕມປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຠາວໂຕ ອນຘິວໂຣ, ສພ຺ພປຣິຍນ຺ຕຄຕຕ຺ຕຠາວຕ຺ຕາ ວາ ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ອິໂຕ ອຎ຺ໂຎ ອຘິໂກ ປຕ຺ເຖຕພ຺ໂພ ອຕ຺ຕຠາໂວຕິ ອນຘິວໂຣ. ມຫນ຺ຕານໍ ສີລກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ ເອສນໂຕ ຄເວສນໂຕ ມເຫສິ, ມຫນ຺ໂຕ ວາ ອີໂສ ວິຠູຕິ ເອຕສ຺ສາຕິ ມເຫສິ. ຫິຕໍ ວິນຍຕິ ອນຸສາສຕີຕິ ວິນາຍໂກ, ວິສິຏ຺ຐໍ ວາ ນິພ຺ພານໍ ສຕ຺ເຕ ເນຕີຕິ ວິນາຍໂກ. ສພ຺ພຘມ຺ມທສ຺ສນສີລຕາຍ ‘‘ສມນ຺ຕຈກ຺ຂູ’ຕິ ລທ຺ຘນາເມນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸ. ໂສຠນໍ ຄຕໍ ຎາຓມສ຺ສ, ສໍສາຣາ ວາ ສຸຏ຺ຐຸ ອປຸນຣາວຕ຺ຕິຍາ ຄຕວາຕິ ສຸຄໂຕ, ສປຣສຸຂສິທ຺ຘຕ຺ຖໍ ວາ ສມ຺ມາ ຄຕວາຕິ ສຸຄໂຕ. ຠູຣິ ພຫຸກາ ປຎ຺ຎາ ຍສ຺ສ, ອນນ຺ຕຕ຺ຕາ ວາ ຠູຣິສມາ ປຎ຺ຎາ ເອຕສ຺ສາຕິ ຠູຣິປຎ຺ໂຎ, ອນນ຺ຕາຍ ມຫາປຖວິຍາ ສທິສປຎ຺ໂຎຕ຺ຍຕ຺ໂຖ. ກິເລສາທິປຎ຺ຈວິຘໍ ມາຣໍ ຊິຕວາຕິ ມາຣຊິ.

໓. ນຣານໍ ສີໂຫ ເສຏ຺ໂຐ, ປຣປ຺ປວາທມທ຺ທນສຫນໂຕ ວາ ນໂຣ ຈ ໂສ ສີໂຫ ຈາຕິ ນຣສີໂຫ, ສຫຕີຕິ ສີໂຫ, ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ປຸພ຺ພວຓ຺ຓາກາຣສ຺ສີກາໂຣ, ສີຫສທິສຕ຺ຕາ ວາ ນໂຣ ຈ ໂສ ສີໂຫ ຈາຕິ ນຣສີໂຫ. ຍຖາ ຫິ ສີໂຫ ມິຄຣາຊາ ຈຕູຫິ ທາຐາຫິ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ຫິໍສຕິ ອຠິຠວຕິ, ຕຖາ ຠຄວາປິ ສີລປຎ຺ຎາປຸຎ຺ຎິທ຺ຘິສງ຺ຂາເຕຫິ ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສພ຺ພໍ ໂລກໍ ຫິໍສຕິ ອຠິຠວຕີຕິ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ. ສພ຺ພປຸຣິສານໍ ເສຏ຺ຐຕ຺ຕາ ນຣວໂຣ, ນຣານໍ ວາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ເສຏ຺ຐຕ຺ຕາ ນຣວໂຣ, ‘‘ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ນໂຣ ສປຎ຺ໂຎ’’ຕິ [ສໍ. ນິ. ໑.໒໓] ເອຕ຺ຖ ວິຍ ນຣສທ຺ເທນ ສພ຺ເພ ເທວມນຸສ຺ສາ ສງ຺ຄຫິຕາ. ຘມ຺ມສ຺ສ ຣາຊປວຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ຘມ຺ມຣາຊາ, ຘມ຺ມໂຕ ວາ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ຣາຊາ ຊາໂຕ, ນາຘມ຺ມໂຕຕິ ຘມ຺ມຣາຊາ, ຘມ຺ເມນ ຣາຊຕີຕິ ວາ ຘມ຺ມຣາຊາ, ຘມ຺ມປາລໂກ ວາ ຣາຊາ ຘມ຺ມຣາຊາ. ມຸນີນໍ ເສຏ຺ຐຕ຺ຕາ ມຫາມຸນິ. ເທວານໍ ອຕິເທໂວຕິ ເທວເທໂວ, ເທວານໍ ອຘິໂກ ວາ ເທໂວ ເທວເທໂວ. ໂລການໍ ຄຣຸ ອາຈຣິໂຍ ໂລກຄຣຸ, ໂລການໍ ຄຣຸຠາຊນຕ຺ຕາ ວາ ໂລກຄຣຸ. ຘມ຺ມສ຺ສ ສາມິ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ຘມ຺ມສ຺ສາມີ. ຍຖາ ປຸຣິມກາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາວໍ ຄຕາ, ຕຖາ ອຍມ຺ປິ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖາ ວາ ສມ຺ມາ ຄຕໍ ຎາຓມສ຺ສາຕິ ຕຖາຄໂຕຕ຺ຍາທິນາ ຕຖາຄຕສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖປປຎ຺ໂຈ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ [ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໗; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໒; ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓.໗໘; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໗໐; ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໑໘; ອິຕິວຸ. ອຏ຺ຐ. ໓໘; ເຖຣຄາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໓; ພຸ. ວໍ. ອຏ຺ຐ. ໒ ນິທານ ກຖາ; ມຫານິ. ອຏ຺ຐ. ໑໔; ປຏິ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໓໗; ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໗; ທີ. ນິ. ອຠິ. ຏີ. ໑.໗; ມ. ນິ. ຏີ. ໑.໑໒; ອ. ນິ. ຏີ. ໑.໑.໑໗໐] ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໔. ສຍເມວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠວຕິ, ອນຎ຺ຎໂພຘິໂຕຕິ ສຍມ຺ຠູ. ສມ຺ມາ ອວິປຣີເຕນ ສ’ມຕ຺ຕນາເຍວ ສພ຺ພຘມ຺ເມ ພຸຊ຺ຌຕິ ອພຸຊ຺ຌິ ພຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ເສຏ຺ຐປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ວຣປຎ຺ໂຎ. ສຕ຺ເຕ ສໍສາຣຓ຺ຓວໂຕ ນິພ຺ພານປາຣໍ ເນຕີຕິ ນາຍໂກ. ຊິຕປຎ຺ຈມາຣຕ຺ຕາ ຊິໂນ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສມນ຺ຕຠທ຺ຣ, ໂລກຊິ, ຉຬຠິຎ຺ຎ, ອທ຺ວຍວາທີ, ສິຣີຆນ, ອກນິຏ຺ຐຄ [ອກນິຏ຺ຐກ (ກ.)], ຘມ຺ມຈກ຺ກ, ຣາຄາສນິ [ຣາຄາຣິ (ກ.)], ຕິສຣຓ, ຂສມ [ຂຓສມ (ກ.) ເຂນ ອາກາເສນ ສມາ ຕຸລ຺ຍາ ຄຸຓາ ຍສ຺ສ ໂສ (ຕິກຓ຺ຑເສສຏີກາ ໑.໑.໘)], ຄຸຓາກຣ, ມຫາສຸຂ, ວຊິຣ, ເມຕ຺ຕາພລ, ອສມ, ຊິຕາຣິ, ມຫາໂພຘິ, ຘມ຺ມຘາຕຸ, ເສຕເກຕຸ, ຂຊິ, ຕິມຸຕ຺ຕິ [ຂຊິຣວິມຸຕ຺ຕິ (ກ.) ເຂນ ອາກາສຊ຺ຌາເນນ – ສຸຎ຺ຎຠາວນາຍາຕິ ຠາໂວ – ຊຍຕິ ສໍສາຣຠາວໍ ໂຍ, ຊິ+ ກ຺ວິປ ສຸຎ຺ຎວາທີນໍ ໂພທ຺ຘານໍ ‘‘ສຸຎ຺ຎໍ ສພ຺ພເມວ’’ ອິຕ຺ຍາກາຣຠາວນາຍ ສໍສາຣຠາວຊຍນໂຕ ຕຖາຠາໂວ (ສທ຺ທກປ຺ປທ຺ທຸມ)], ທສຠູມິສ຺ສຣ, ປຎ຺ຈຎາຓ, ພຫຸກ຺ຂມ, ສມ຺ພຸທ຺ຘ, ສພ຺ພທສ຺ສີ, ມຫາພລ, ສພ຺ພໂພຘ [ສມ຺ໂພຘຘມ຺ມ (ກ.)], ຘມ຺ມກາຍ, ສໍຄຸຕ຺ຕ, ອຣຫ, ທ຺ວາທສກ຺ຂ, ວີຕຣາຄາທີນິປິ ອເນການິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ນາມານິ [ອິມານິ ປຣິຍາຍວຈນານິ ປາຍໂສ ອມຣໂກສໂຕ, ຕິກຓ຺ຑເສສາຠິຘານໂຕ ຈ ຄຫິຕານິ]. ສມນ຺ຕໂຕ ປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣໂຕ ຈ ຎາຓສມ຺ຠາຣໂຕ ຈ ຠທ຺ໂຣ ເສຏ຺ໂຐຕິ ສມນ຺ຕຠທ຺ໂຣຕ຺ຍາທີນິ ຈ ນິພ຺ພຈນານິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ –

‘‘ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ນາມານິ, ສຄຸເຓນ ມເຫສິໂນ;

ຄຸເຓນ ນາມມຸທ຺ເຘຍ຺ຍໍ, ອປິ ນາມສຫສ຺ສໂຕ’’ຕິ [ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໑໓; ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໕໓; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໗໖; ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໓໘].

ຕຕ຺ຖ ອຸທ຺ເຘຍ຺ຍນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພໍ. ອປິ ນາມສຫສ຺ສໂຕຕິ ອເນເກຫິ ນາມສຫສ຺ເສຫີຕ຺ຍຕ຺ໂຖ. ສພ຺ພພຸທ຺ຘນາມກຖາ.

ສກ຺ກາທິສຕ຺ຕກໍ ອມ຺ຫາກໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ນາມໍ. ປຎ຺ຈມາເຣ ເຊຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີຕິ ສກ຺ໂກ, ຠຄິນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສກຣຓໂຕ ວາ ໂລກມຣິຍາທໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ສກ຺ກຸຓນ຺ຕີຕິ ສກ຺ກາ, ສາກິຍຣາຊູນໍ ປຸພ຺ພຣາຊາໂນ, ເຕສໍ ວໍສຠູຕຕ຺ຕາ ຠຄວາ ‘‘ສກ຺ໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອສ຺ສ ຈ ຊາຕິສມນນ຺ຕຣໍ ນິຘໂຍ ຣຕນານິ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນານີຕິ ສິທ຺ຘຕ຺ໂຖຕິ ນາມໍ ກຕໍ, ສພ຺ເພສໍ ວາ ໂລການໍ ສິທ຺ຘາ ອຕ຺ຖາ ເອເຕນ ເຫຕຸຠູເຕນາຕິ ສິທ຺ຘຕ຺ໂຖ. ສຸທ຺ຘໍ ໂອທນໍ ອສ຺ສາຕິ ສຸທ຺ໂຘທໂນ, ຕສ຺ສ ອປຈ຺ຈໍ ສຸທ຺ໂຘທນິ. ໂຄຕມວໍສສ຺ສ ກປິລສ຺ສ ມຸນິໂນ ສິສ຺ສຕາຍ ສກ຺ຍາ ໂຄຕມາ, ຠຄວາ ປນ ໂຄຕມວໍເສ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ໂຄຕມສ຺ສ ມຸນິໂນ ອປຈ຺ຈໍ ໂຄຕໂມ.

໕. ສກ຺ຍວໍສາວຕິຓ຺ໂຓ [ສກ຺ຍວໍສາ ປິຕ຺ຖິຓ຺ໂຓ (ກ.)] ສກ຺ຍມຸນິ ໂຍ ພຸທ຺ໂຘ ໂສ ສກ຺ຍສີໂຫ, ສກ຺ຍານໍ ວາ ເສຏ຺ຐຕ຺ຕາ ສກ຺ຍສີໂຫ. ສກ຺ຍກຸລໂຕ ຊາໂຕ ມຸນິ ສກ຺ຍມຸນິ. ສູຣິຍເທວປຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂສຕາປນ຺ນຕ຺ຕາ ຠຄວາ ອາທິຈ຺ຈພນ຺ຘູຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອາທິຈ຺ຈສ຺ສ ພນ຺ຘຸ ຎາຕີຕິ ນິພ຺ພຈນໍ ກຕ຺ວາ. ເອຕ຺ຖປິ ມາຍາເທວີສຸຕ, ມຫາສມຓ, ກລິສາສນາທີນິ [ກຸລິສາສນາທີນິ (ກ.) ກລິມ຺ຫິ ຍຸເຄ ສາສນໍ ອນຸສາສນໍ ຍສ຺ສ ໂສ, ອຖວາ ກລິມ຺ຫິ ປາເປ ວິວາເທ ວາ ສາສນໍ ຫິຕສາຘນໍ ຍສ຺ສ ໂສ (ຕິກຓ຺ຑເສສຏີກາ ໑.໑.໑໑)] ໂຄຕມປຣິຍາຍານິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

໖. ໂມກ຺ຂາທີນິ ນິພ຺ພຸຕິປຣິຍນ຺ຕານິ ຉຈຕ຺ຕາລີສ ນາມານິ ນິພ຺ພານສ຺ສ ນາມານິ. ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ, ເອເຕນ ວາ ຣາຄາທີຫີຕິ ໂມກ຺ໂຂ. ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຣາຄາທໂຍຕິ ນິໂຣໂຘ, ຣຸນ຺ຘຕິ ວາ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ໂຣໂຘ, ກິເລໂສ, ໂສ ເອຕ຺ຖ ນຕ຺ຖີຕິ ນິໂຣໂຘ. ວານສງ຺ຂາຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕ຺ຕາ, ນິພ຺ພາຕິ ວາ ເອເຕນ ຣາຄຄ຺ຄິອາທິໂກຕິ ນິພ຺ພານໍ. ຍຖາ ປກຕິທີໂປ ນທີໂສເຕນ ວຸຍ຺ຫມານານໍ ປຕິຏ຺ຐາ ໂຫຕິ, ເອວມິທມ຺ປິ ນິພ຺ພານໍ ສໍສາຣມໂຫເຆນ ວຸຍ຺ຫມານານໍ ປຕິຏ຺ຐາຕິ ທີໂປ ວິຍາຕິ ທີໂປ, ນິກ຺ກິເລສານໍ ວາ ປທີປສທິສຠາວກຣຓໂຕ ທີໂປ ວິຍາຕິ ທີໂປ, ‘‘ນິພ຺ພນ຺ຕິ ຘີຣາ ຍຖຍໍ ປທີໂປ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ, ທິປ຺ປຕິ ວາ ອຣິຍານໍ ຎາຓຈກ຺ຂຸສ຺ເສວ ປກາສຕີຕິ ທີໂປ. ຕຓ຺ຫານໍ ຂຍເຫຕຸຕ຺ຕາ ຕຓ຺ຫກ຺ຂໂຍ. ຣາຄາທີນໍ ປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ, ອຸຕ຺ຕມຏ຺ເຐນ ວາ ປຣໍ. ຕາຍຕິ ຣກ຺ຂຕິ ອປາຍາທິໂຕຕິ ຕາຓໍ. ນິລີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສໍສາຣຠຍຠີຣຸກາຕິ ເລຓໍ. ນຕ຺ຖິ ທີຆຣສ຺ສາທິກໍ ຣູປໍ ສຓ຺ຐານເມຕສ຺ສາຕິ ອຣູປໍ, ອປ຺ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ວາ ອຣູປໍ. ຣາຄາທີນໍ ສນ຺ຕກຣຓຕ຺ຕາ ສນ຺ຕໍ. ຣາຄກ຺ຂຍເຫຕຸຠາເວນ ອວິປຣີຕຕ຺ຕາ, ຈຕຸສຈ຺ຈປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ວາ ສຈ຺ຈໍ. ນຕ຺ຖິ ອາລໂຍ ຕຓ຺ຫາ ເອຕ຺ຖາຕິ ອນາລຍໍ.

໗. ປຈ຺ຈເຍຫິ ນ ສງ຺ກຣີຍເຕຕິ ອສງ຺ຂຕໍ. ສິວໍ ເຂມຠາວໍ ກໂຣຕີຕິ ສິວໍ, ສໍສາຣຠີຣຸເກຫິ ເສວິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ວາ ສິວໍ, ຍທາທິນາ ວປຈ຺ຈໂຍ. ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ມຕໍ ມຣຓໍ, ເອຕສ຺ມິໍ ວາ ອຘິຄເຕ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ມຕນ຺ຕິ ອມຕໍ. ປສ຺ສິຕຸໍ ສຸທຸກ຺ກຣຕາຍ ສຸທຸທ຺ທສໍ. ປເຣຫິ ອຸຕ຺ຕເມຫິ ອຣິຍປຸຄ຺ຄເລຫິ ອຍິຕພ຺ພໍ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຣາຍຓໍ, ປຣໂຕ ວາ ອຍິຕພ຺ພໍ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຣາຍຓໍ, ສໍສາຣສຠາວໂຕ ອຎ຺ຎສຠາວວເສນ ພຸຊ຺ຌິຕພ຺ພນ຺ຕ຺ຍຕ຺ໂຖ, ປເຣສໍ ວາ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລານໍ ປຕິຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ປຣາຍຓໍ. ເຍນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ ໂອຘິໂສ ກິເລເສ ສຣນ຺ຕິ ຫິໍສນ຺ຕິ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຣຓໍ, ອຣິຍານໍ ວສິຕເຄຫຕ຺ຕາ ວາ ສຣຓໍ. ອີຕິ ອຸປທ຺ທໂວ ປວາໂສ ຈ ເຕ ຍຕ຺ຖ ນ ສນ຺ຕິ, ຕໍ ອນີຕິກໍ, ສຕ຺ເຕ ສໍສາຣໍ ເນຕີຕິ ‘‘ນີຕີ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ອຠາວໂຕ ວາ ອນີຕິກໍ. ອາສວານໍ ອນາຣມ຺ມຓຕາຍ ອນາສວໍ. ນິຈ຺ຈຏ຺ເຐນ ຘຸວໍ, ຘວຕິ ວາ ມຄ຺ຄານມາຣມ຺ມຓຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຘຸວໍ, ‘‘ຘຸ ຄຕິເຖຣິເຍສູ’’ຕິ ຫິ ກາຕນ຺ຕຘາຕຸ. ທຏ຺ຐພ຺ພສຠາວສ຺ສ ນຕ຺ຖິຕາຍ ອນິທສ຺ສນໍ. ປຈ຺ຈເຍຫິ ອກຕຕ຺ຕາ ອກຕໍ. ສທາ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ອປລຸຊ຺ຊນສຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເຕນ ວາ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອປໂລກິຕໍ. ‘‘ອິຕໍ ຄເຕ ຈ ວິຎ຺ຎາເຕ’’ຕິ ຫິ ນານຕ຺ຖສງ຺ຄເຫ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂລກສຠາເວນ ວາ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ໂລກິຕໍ, ຕພ຺ຠາວາປຄມນໂຕ ອປໂລກິຕໍ. ສຓ຺ຫຏ຺ເຐນ ນິປຸຓໍ, ເຍນ ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ ໂອຘິໂສ ກິເລເສ ນິສ຺ເສສໂຕ ປຸນນ຺ຕິ ໂສເຘນ຺ຕິ, ຕໍ ນິປຸຓໍ. ນ ກທາຈິປິ ຍສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ວິນາໂສ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ອນນ຺ຕໍ. ຂຣນ຺ຕິ ວິນສ຺ສນ຺ຕີຕິ ຂຣາ, ສງ຺ຂຕາ, ເຕ ຍຕ຺ຖ ນ ສນ຺ຕິ, ຕໍ ອກ຺ຂຣໍ, ຂຣສງ຺ຂາຕານໍ ວາ ສງ຺ຂຕານໍ ປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ອກ຺ຂຣໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອສງ຺ຂຕນ຺ຕ຺ຍາທິກາ ຄາຖາ ຣຸຈິຣາ ນາມ.

໘. ສພ຺ພທຸກ຺ຂານໍ ຂຍກາຣຓຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂໂຍ. ພ຺ຍາພາຘຕີຕິ ພ຺ຍາພາໂຘ, ໂສ ເອວ ພ຺ຍາພາໂທ, ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ພ຺ຍາພຊ຺ຊໍ, ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປີຬນາທ຺ຍຕ຺ໂຖ, ຕໍ ຍຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ອພ຺ຍາພຊ຺ຊໍ, ອພ຺ຍາປຊ຺ຌນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ຕຕ຺ຖ ພ຺ຍາປຊ຺ຊນ຺ຕິ ວິນສ຺ສນ຺ຕີຕິ ພ຺ຍາປາທາ, ສງ຺ຂຕາ, ເຕສໍ ຠາໂວ ພ຺ຍາປຊ຺ຌໍ, ສງ຺ຂຕານໍ ວິນສ຺ສນຠາໂວ, ຕໍ ຍຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ອພ຺ຍາປຊ຺ຌນ຺ຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ, ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ຈ ທ຺ຍສ຺ສ ຊ຺ຌກາໂຣ. ກິເລສກມ຺ມວິປາກວຏ຺ຏານມຠາວໂຕ ວິວຏ຺ຏໍ. ນິພ຺ຠຍຏ຺ເຐນ ເຂມໍ, ຂຍນ຺ຕິ ວາ ເອເຕນ ຣາຄຄ຺ຄິອາທໂຍຕິ ເຂມໍ. ສງ຺ຂາເຣຫິ ອສມ຺ມິສ຺ສຕາຍ, ວິສໍໂຍຄຕາຍ ຈ ເກວລໍ. ອປວຊ຺ຊນ຺ຕິ ສງ຺ຂາຣາ ເອຕສ຺ມາຕິ ອປວຄ຺ໂຄ. ຍສ຺ມາ ຣາໂຄ ວິຄໂຕ, ໂສ ວິຣາໂຄ. ປຘານຠາວໍ ນີຕໍ ປຓີຕໍ. ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຘິຄເຕ ອຣິຍານໍ ຈຸຕໍ ຈວນນ຺ຕິ ອຈ຺ຈຸຕໍ. ອຣິເຍຫິ ປຊ຺ຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຄນ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ປທໍ.

໙. ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂຍຄາ ຂຍນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ໂຍຄກ຺ເຂໂມ. ປາເຣຕິ ສກ຺ໂກຕິ ສໍສາຣທຸກ຺ຂສນ຺ຕາປໍ ສເມຕຸນ຺ຕິ ປາຣໍ, ‘‘ສໍສາຣທຸກ຺ຂສນ຺ຕາປຕຕ຺ຕສ຺ສາ’ລໍ ສເມຕເວ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຄຕາ ສໍສາຣຈກ຺ກສ຺ສ ອຣາ ເອຕສ຺ມາຕິ ວາ ປາຣໍ. ກິເລເສຫິ ມຸຈ຺ຈນໂຕ ມຸຕ຺ຕິ, ນິກາຍນ຺ຕຣິຍາ ປນ ‘‘ສຣີເຣນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ອຕ຺ຕໂນ ມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມຸຕ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ກິເລສສມນໂຕ ສນ຺ຕິ. ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາ ເອຕາຍ ຣາຄາທິມເລຫີຕິ ວິສຸທ຺ຘິ. ສພ຺ພສງ຺ຂາຣາ ວິມຸຈ຺ຈນໂຕ ວິມຸຕ຺ຕິ. ອສງ຺ຂຕເມວ ນິສ຺ສຕ຺ຕນິຊ຺ຊີວຏ຺ເຐນ, ສນ຺ຕິລກ຺ຂຓຘາຣຓໂຕ ວາ ຘາຕູຕິ ອສງ຺ຂຕຘາຕຸ. ສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາ ເອຕາຍ ຣາຄາທິມເລຫີຕິ ສຸທ຺ຘິ. ອາວຸໂຓຕິ ສໍສາຣໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕຸມປ຺ປທານວເສນາຕິ ວຸຕິ, ຕຓ຺ຫາ, ຕໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕ຺ຕາ ນິພ຺ພຸຕິ.

໑໐. ຂີຓາສວາທິຈຕຸກ຺ກໍ ອຣຫນ຺ເຕ. ຂີຓາ ອາສວາ ຍສ຺ສ ໂສ ຂີຓາສໂວ. ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ກຣຓີຍາຠາວໂຕ ນຕ຺ຖິ ສິກ຺ຂາ ເອຕສ຺ສາຕິ ອເສກ຺ໂຂ. ວິຄໂຕ ຣາໂຄ ຍສ຺ມາຕິ ວີຕຣາໂຄ. ສໍສາຣຈກ຺ກສ຺ສ ອເຣ ຫຕວາຕິ ອຣຫາ, ‘‘ອຣຫ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ.

ເທວໂລກາທິປຎ຺ຈກໍ ສຄ຺ຄສ຺ສ ນາມໍ. ເທວານໍ ໂລໂກ ຠວນໍ ເທວໂລໂກ. ທິພ຺ພນ຺ຕ຺ຍຕ຺ຣ ທິໂວ. ອຊ ຄຕິຍໍ, ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຐິຕິຍໍ, ຈິຣໍ ຐິຍເຕ ອສ຺ມິນ຺ຕິ ອຄ຺ໂຄ, ຐານໍ, ໂສຠໂນ ອຄ຺ໂຄ ສຄ຺ໂຄ, ປຸຎ຺ເຎນ ວາ ສຸຏ຺ຐຸ ອຊີຍເຕຕິ ສຄ຺ໂຄ. ຕໂຍ ເທວາ ທິພ຺ພນ຺ຕ຺ຍຕ຺ເຣຕິ ຕິທິໂວ. ປຘານໂຕ ຫິ ຕີຫິ ຫຣິຫຣພ຺ຣຫ຺ເມຫິ ພ຺ຍປເທໂສ. ຕິທສານໍ ເທວານໍ ອາລໂຍ ຐານນ຺ຕິ ຕິທສາລໂຍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ເທວໂລກາທິຕ຺ຕຍໍ ສຄ຺ຄສາມຎ຺ຎສ຺ສ ນາມໍ, ຕິທິວາທິທ຺ວຍໍ ຕາວຕິໍສສ຺ສາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ອມຣໂກສາທີສຸ ສາມຎ຺ຎສ຺ມິໍເຍວ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຄຫຓໂຕ ນ ສາຣໂຕ ປຈ຺ເຈຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖາປິ ນາກ, ສຸຣໂລກ, ຕິປິຏ຺ຐປ [ວິສນ຺ຕິ ສຸກຕິໂນ ອສ຺ມິໍ ອິຕິ ປິຏ຺ຐປໍ ປິໂສທຣາທິ ຕິທສານໍ ປິຏ຺ຐປຘິຕິ ທສສທ຺ທໂລໂປ (ຈິນ຺ຕາມຓິຏີກາ)], ອວໂຣຫ, ຜໂລທຍ [ຜລສ຺ສ ກມ຺ມຜລສ຺ສ ອຸທໂຍ ທິຏ຺ຐິໂຍຄ຺ຍຏ຺ຐານໍ (ຕິກຓ຺ຑຏີກາ)], ມນ຺ທຣ, ເສຣິກ, ສກ຺ກຠວນ, ຂໍ, ນຠາທີນິ ເທວໂລກສາມຎ຺ຎານິ ອິຘານາຄຕານິປິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.

໑໑-໑໒. ຕິທສາທິຈຕຸທ຺ທສກໍ ເທວຕາສາມຎ຺ຎສ຺ສ ນາມໍ. ຊາຕີສຸ [ຊາຕິຊາຕີສຸ (ກ.)] ວຸຕ຺ຕາສຸ ພ຺ຍຕ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ພ຺ຍຕ຺ຕີນໍ ພຫຸຕ຺ຕາ ພຫຸວຈນນິທ຺ເທໂສ. ຊາຕິສຕ຺ຕາວິນາສສງ຺ຂາຕາ ຕິສ຺ໂສ ທສາ ປຣິມາຓາ ເອເຕສນ຺ຕິ ຕິທສາ. ເອເຕ ຫິ ມນຸສ຺ສາທໂຍ ວິຍ ພຸທ຺ຘິວິປຣິຓາມຂເຍຫິ ນ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ, ປຎ຺ຈວີສຕິວສ຺ສຸທ຺ເທສິຍາ ເອວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ສນ຺ຕິ ວິນສ຺ສນ຺ຕິ ຈ. ມຣຓໍ ມໂຣ, ໂສ ເຍສໍ ນຕ຺ຖິ, ເຕ ອມຣາ. ທິພ຺ພນ຺ຕິ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓາທີຫິ ກີຬນ຺ຕີຕິ ເທວາ. ວິພຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ນ ສຸປນ຺ຕີຕິ ວິພຸຘາ, ອຕີຕານາຄຕຊາຕິໍ ວິພຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ວາ ວິພຸຘາ. ສຸຘາໂຠຊນຠຸຎ຺ຊນສີລຕາຍ ສຸຘາສິໂນ. ສມຸທ຺ທຸຏ຺ຐາ [ອມຕມຖໂນຏ຺ຐາ (ຈິນ຺ຕາມຓິຏີກາ)] ສຸຣາ ອຕ຺ຖິ ເຍສໍ, ເຕ ສຸຣາ, ສຸຣນ຺ຕິ ວາ ກີຬນ຺ຕີຕິ ສຸຣາ, ສຸເຂນ ຣມນ຺ຕີຕິ ວາ ສຸຣາ. ທີຆາຍຸກາປິ ສມານາ ຍຖາປຣິຈ຺ເຉທໍ ສມ຺ປຕ຺ຕກາເລ ມຣນ຺ຕິ ສີເລນາຕິ ມຣູ. ທິໂວ ເທວໂລໂກ ໂອໂກ ອາສໂຍ ເຍສໍ ເຕ ທິໂວກາ. ສຸຘາຫາຣສ຺ສ ປາຕພ຺ພສ຺ສປິ ສມ຺ຠວໂຕ ອມຕໍ ປິວນ຺ຕີຕິ ອມຕປາ, ອມໂຕສຘໍ ວາ ປິວນ຺ຕີຕິ ອມຕປາ. ສຄ຺ເຄ ວສນສີລຕ຺ຕາ ສຄ຺ຄວາສິໂນ. ສທາ ປຎ຺ຈວີສຕິວສ຺ສຸທ຺ເທສິຍຕ຺ຕາ ນິຣາກຕາ ຊຣາ ເອເຕສນ຺ຕິ ນິຊ຺ຊຣາ. ນ ນິມິສນ຺ຕີຕິ ອນິມິສາ, ຠມຸກາ ນິຈ຺ຈລໍ ກໂຣນ຺ຕີຕ຺ຍຕ຺ໂຖ. ທິເວ ວສນ຺ຕີຕິ ທິພ຺ພາ. ເທວາ ເອວ ເທວຕາ, ສກຕ຺ເຖ ເທວສທ຺ທໂຕ ຕາປຈ຺ຈໂຍ, ເທວຕາ ເອວ ເທວຕານິ, ສກຕ຺ເຖ ນິປຈ຺ຈໂຍ. ‘‘ອປຸເມ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຐມສກຕ຺ຖິກວເສນ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄຕ຺ຕໍ, ທຸຕິຍສກຕ຺ຖິກວເສນ ນປຸໍສກລິງ຺ຄຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ທຸຕິຍສກຕ຺ຖິກວເສເນວ ວາ ທ຺ວິລິງ຺ຄຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄປກ຺ເຂ ຍທາທິນາ ນິກາຣາເທໂສ. ອມຣໂກເສ ປນ ‘‘ເທວຕານິ ປຸເມ ວາ’’ຕິ [ອມຣ ໑.໙] ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ເທວຕານິສທ຺ໂທ ວິກປ຺ເປນ ປຸລ຺ລິງ຺ເຄ, ນິຈ຺ຈໍ ນປຸໍສເກຕິ. ຏີກາຍຎ຺ຈ ‘‘ສກຕ຺ຖິກາ ປກຕິໂຕ ລິງ຺ຄວຈນານິ ອຕິວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ປຸນ຺ນປຸໍສກຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ [ເທໂວ ເອວ ເທວຕາ, ສກຕ຺ເຖ ຕາ, ສກຕ຺ຖິກາ ອປິ ປຈ຺ຈຍາ ປກຕິໂຕ ລິງ຺ຄວຈນາທ຺ຍຕິວຕ຺ຕນ຺ເຕ, ອປີຕິ ອິຕ຺ຖິຕ຺ຕໍ ເທວຕາ ເອວ ເທວຕໍ ປຎ຺ຎາທິຕ຺ຕາ ອຓ (ຈິນ຺ຕາມຓິຏີກາ)] ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສກຕ຺ຖິກາຕິ ທຸຕິຍສກຕ຺ຖິກໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ປກຕິໂຕຕິ ປຐມສກຕ຺ຖິກໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸນ຺ນປຸໍສກຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ, ອິຕຣຖາ ຕາປຈ຺ຈຍນ຺ຕສ຺ສ ນິຈ຺ຈໍ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄຕາຍ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄຕ຺ຕເມວ ວເທຍ຺ຍ. ສຸປພ຺ພາ, ສຸມນາ, ຕິທິເວສາ, ອາທິເຕຍ຺ຍາ, ທິວິສທາ, ເລຂາ, ອທິຕິນນ຺ທນາ, ອາທິຈ຺ຈາ, ຣິຠໂວ [ວິຠວາ (ກ.), ຣິກາໂຣ ເທວມາຕາ ສິຍາ ອິຕິ ຕິກຓ຺ເຑ, ຕໂຕ ຠວນ຺ຕີຕິ (ຈິນ຺ຕາມຓິຏີກາ)] ອໂສປ຺ປາ, ອມຈ຺ຈາ [ມຣຓໍ ມຕິ ອິຕິ ຕິ, ມຕິຍໍ ຠວາ ມຈ຺ຈາ… ນ ມຈ຺ຈາ ອມຈ຺ຈາ (ຈິນ຺ຕາມຓິຏີກາ)], ອມຕາສນາ, ອຄ຺ຄິມຸຂາ, ຫວິໂຠຊນາ, ຄິຣພ຺ພາຓາ, ທານວາຣໂຍ, ພິນ຺ທາຣກາ, ປູຊິຍາ, ຈິຣາຍຸກາ, ສຄ຺ຄິໂນ, ນໂຠສທາອິຈ຺ຈາທີນິປິ ເທວຕານໍ ສາມຎ຺ຎນາມາເນວ.

໑໓. ສິທ຺ຘາທໂຍ ອິເມ ເທວໂຍນິໂຍ ເທວປ຺ປຠວາ ເທວວໍສາ ເອເຕສມຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ເທວານເມວ ອາທິກາຣຓຕ຺ຕາ. ອຓິມາທິຄຸໂຓເປຕຕ຺ຕາ ສິຊ຺ຌນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ຍຖິຈ຺ຉິຕາ ອຕ຺ຖາຕິ ສິທ຺ໂຘ. ຍສ຺ສ ຠາສາຍ ພ຺ຣູຫຕິ ກຖາ, ໂສ ຠູໂຕ, ປິສາຈປ຺ປເຠໂທ ອໂຘມຸຂາທິ. ວຈນຕ຺ໂຖ ປນ ຠວນ຺ຕິ ພ຺ຣູຫນ຺ຕິ ກຖາ ເອຕສ຺ມາຕິ ຠູໂຕຕິ. ຄນ຺ຘໍ ອພ຺ພຕິ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ຄນ຺ຘພ຺ໂພ, ເທວຄາຍນາ ‘‘ຫາຫາ ຫູຫູ’’ ປຠຸຕໂຍ [ອມຣ ໑.໕໕]. ນິຘໂຍ ຄຸຍ຺ຫຕີຕິ ຄຸຍ຺ຫໂກ, ສຎ຺ຎາຍໍ ໂກ, ມຓິຠທ຺ຣາທິໂກ ກຸເວຣານຸຈໂຣ. ຍກ຺ຂ ປູຊາຍໍ, ຍກ຺ຂີຍເຕ ປູຊີຍເຕຕິ ຍກ຺ໂຂ, ກຸເວຣາທິໂກ. ຣກ຺ຂນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ເອຕສ຺ມາຕິ ຣກ຺ຂໂສ, ວິຠີສຓາທິ. ກຸມ຺ຠປ຺ປມາຓຓ຺ຑຕາຍ ກຸມ຺ຠຓ຺ໂຑ. ປິສິຕໍ ມໍສໍ ອສຕິ ຠກ຺ຂຕີຕິ ປິສາໂຈ, ສກຸນິ ສກຸນ຺ຕິອາທິໂກ ກຸເວຣານຸຈໂຣ, ຍທາທິນາ ປິສິຕສ຺ສ ປິຠາໂວ, ອສສ຺ສ ຈ ສາຈາເທສຠາໂວ [ປາຓິນິ ໖.໓.໑໐໙; ໂມຄ຺ຄລ຺ລານປຎ຺ຈິກາ ໑.໔໗]. ອາທິສທ຺ເທນ ວິຊ຺ຊາຘຣ, ອປສຣ, ກິນ຺ນເຣ ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ວິຊ຺ຊໍ ຄຸຬິກາຎ຺ຊນມນ຺ຕາທິກໍ ຘຣຕີຕິ ວິຊ຺ຊາຘໂຣ. ອປສາຣຍນ຺ຕິ ຂລຍນ຺ຕີຕິ ອປສຣາ, ອຸພ຺ພສ຺ຍາທິກາ ສຸຣເວສິໂຍ [ອມຣ ໑.໕໕], ອປສຣສທ຺ທສ຺ສ ຊາຕິຍໍ ສຍໍ ພຫຸຕ຺ຕໍ, ພ຺ຍຕ຺ຕິຍນ຺ຕຸ ຕທວຍວໍ ວາ ສຍໍ, ຕຖາ ຈ ພຫຸຕ຺ຕໍວ. ວນາທິສທ຺ໂທ ກທາຈິ ຊາຕິຍໍ ປຍຸຊ຺ຊເຕ, ກທາຈິ ພ຺ຍຕ຺ຕິຍໍ. ຕຕ຺ຣ ຍທາ ຊາຕິຍໍ, ຕທາ ພ຺ຍຕ຺ຕິຄຕໍ ສງ຺ຂ຺ຍມາທາຍ ປວຕ຺ຕຕິ. ຍທາ ພ຺ຍຕ຺ຕິຍໍ ປຍຸຊ຺ຊເຕ, ຕທາ ຕໍພ຺ຍຕ຺ຕາວຍວານໍ ປາຓິປາທາທີນໍ ພຫຸຕ຺ຕສງ຺ຂ຺ຍມາທາຍ ປວຕ຺ຕຕິ. ວນສທ຺ໂທ ຕຸ ຊາຕິຄເຕກສງ຺ຂ຺ຍາວິສິຏ຺ຐທພ຺ພາຠິຘານໂຕ ຘວາທິພ຺ຍຕ຺ຕິຄຕຊາຕ຺ຍາຠິຘານໂຕ ວາ ເອກວຈນນ຺ຕິ ອປສຣສທ຺ໂທ ວາມນາທິມເຕນ ອິຕ຺ຖິຍໍ ພຫຸວຈເນ ຈ, ຕທຎ຺ເຎສໍ ປນ ມເຕນ ປຸມິຕ຺ຖິຍໍ ວຈນທ຺ວເຍ ຈ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອສ຺ສມຸຂນຣສຣີຣຕ຺ຕາ ກຸຈ຺ຉິໂຕ ນໂຣ, ກິຎ຺ຈິ ວາ ນໂຣ, ນຣສທິສຕ຺ຕາ ວາ ກິນ຺ນໂຣ. ເອຕາ ເທວໂຍນິໂຍ. ຄຓເທວຕາ ປນ –

‘‘ອາທິຈ຺ຈາ ວິສຸ ວສໂວ, ຕຸສິຕາ’ຠສ຺ສຣາ’ນິລາ;

ມຫາຣາຊິກາ ສາຘ຺ຍາ ຈ, ຣຸທ຺ທາ ຈ ຄຓເທວຕາ’’ຕິ [ອມຣ ໑.໑໐].

ອມຣໂກເສ ກຖິຕາ.

ຕຕ຺ຣາທິຈ຺ຈາ ທ຺ວາທສກາ, ວິສຸເທວາ ທສ ຐິຕາ;

ວສໂວ ອຏ຺ຐສງ຺ຂ຺ຍາຕາ, ຉຕ຺ຕິໍສ ຕຸສິຕາ ມຕາ.

ອາຠສ຺ສຣາ ຈຕຸສຏ຺ຐິ, ວາຕາ ປຓ຺ຓາເສກູນກາ;

ມຫາຣາຊິກນາມາໂຍ, ທ຺ວິສຕໍ ວີສຕາຘິກາ.

ສາຘ຺ຍາ ທ຺ວາທສ ວິຂ຺ຍາຕາ, ຣຸທ຺ທາ ເຈກາທສ ຐິຕາ;

ສມຍນ຺ຕຣໂຕ ເອຕາ, ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຄຓເທວຕາ.

໑໔. ປຸພ຺ພເທວາທິຈຕຸກ຺ກໍ ອສຸເຣ. ປຸພ຺ພໍ ເທວາ ປຸພ຺ພເທວາ, ທຸຕິຍາສມາໂສ, ປຸພ຺ເພ ວາ ເທວາ ປຸພ຺ພເທວາ, ປຸພ຺ເພ ຫ຺ເຍເຕ ເທວປຸເຣ ຐິຕາ, ອນນ຺ຕຣໍ ສກ຺ກາທີຫິ ຕໂຕ ຈາລິຕາ. ສຸຣານໍ ຣິປູ ສຕ຺ຕໂວ ສຸຣຣິປູ. ສຸຣານໍ ປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ ອສຸຣາ, ເທວາ ວິຍ ນ ສຸຣນ຺ຕິ ນ ກີຬນ຺ຕີຕິ ວາ ອສຸຣາ, ສມຸທ຺ທຸຏ຺ຐາ ວາ ສຸຣາ ເທເວຫິ ອຠ຺ຍຸປຄຕາ, ນາສຸເຣຫີຕິ ນຕ຺ຖິ ສຸຣາ ເອເຕສນ຺ຕິ ອສຸຣາຕິ ນິກາຍນ຺ຕຣິຍາ. ທນຸນາມາຍ ມາຕຸຍາ ອປຈ຺ຈໍ ທານວາ. ທນຸ ນາມ ເຕຣສສຸ ຣກ຺ຂສທຸຫິຕີສຸ ເອກິສ຺ສາ ທຸຫິຕຸ ນາມໍ. ເອເຕ ປຸພ຺ພເທວາທໂຍ ສທາ ປຸເມ ປຸລ຺ລິງ຺ເຄ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເທຈ຺ຈາ, ເທເຕຍ຺ຍາ, ທນຸຊາ, ອິນ຺ທາຣີ, ສຸຣທິສາ, ສຸກ຺ກສິສ຺ສາ, ທິຕິສຸຕາ, ປຸພ຺ພຊາອິຈ຺ຈາທີນິປິ ອສຸຣສ຺ສ ສາມຎ຺ຎນາມານິ.

ຕພ຺ພິເສສາ ອສຸຣປ຺ປເຠທາ. ສຸເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ສງ຺ຄາມຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຕໂນ ພລກາຍານໍ ປຫາຣໍ ອາຍຸຘໍ ທທາຕີຕິ ປຫາຣໂທ, ໂສ ເອວ ປຫາຣາໂທ. ສໍ ປສຕ຺ໂຖ ວໂຣ ຊາມາຕາ ຍສ຺ສ ໂສ ສມ຺ພໂຣ, ຕສ຺ສ ຫິ ສກ຺ໂກ ຊາມາຕາ [ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໕໖], ປຸຎ຺ຎາຫຣີສຸ ວາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສໍວຸໂຓຕີຕິ ສມ຺ພໂຣ. ພລເມຕສ຺ສຕ຺ຖີຕິ ພລີ, ອຕິສຍພລກາຍຕ຺ຕາ ວາ ພລີ, ໂສ ເອວ ພລິ, ‘‘ພລິອາທໂຍ’’ຕິ ອິມິນາ ສມາເສປິ ສນ຺ຘິ ນຕ຺ຖີຕິ ທີເປຕິ. ອາທິນາ ມຈ຺ຉສກຸຓາທິເກປິ ກຸຎ຺ຈາທິເກປິ ອສຸຣເຠເທ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

໑໕. ປິຕາມຫາທ຺ຍຏ຺ຐກໍ ພ຺ຣຫ຺ມນິ. ປິຕູນໍ ປຊາປຕີນໍ ໂລກປິຕູນມ຺ປິ ປິຕາ ປິຕາມໂຫ, ອາມຫປຈ຺ຈໂຍ [ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ ໔.໓໘]. ສພ຺ພໂລການໍ ປິຕຸຏ຺ຐານິຍຕ຺ຕາ ປິຕາ, ສພ຺ພໂລກໍ ວາ ປາຕິ ຣກ຺ຂຕີຕິ ປິຕາ, ຣິຕຸປຈ຺ຈໂຍ. ມຫນ຺ຕສຣີຣຕາຍ ພ຺ຣຫ຺ມາ, ພ຺ຣຫ ວຸຑ຺ຒິຍໍ ມປຈ຺ຈໂຍ. ໂລການໍ ອີໂສ ອິນ຺ໂທ ໂລເກໂສ. ກມລສມ຺ຠວຕ຺ຕາ ກມລໍ, ປທ຺ມໍ. ຕໍ ອາສນມຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານມສ຺ສ ກມລາສໂນ. ຫິຣຎ຺ຎໍ ສຸວຓ຺ຓມຍໍ ອຓ຺ຑໍ ຫິຣຎ຺ຎໍ, ຕສ຺ສ ຄພ຺ໂຠ ຠູໂຓ [ຄຸໂຓ (ກ.)] ຫິຣຎ຺ຎຄພ຺ໂຠ. ຌານາທິຄຸເຓຫິ ສຸຣານໍ ເຊຏ຺ຐຕ຺ຕາ ສຸຣເຊຏ຺ໂຐ. ປຊານໍ ສຕ຺ຕານໍ ປຕິ ສາມິຠູໂຕ ປຊາປຕິ, ປຊໍ ປາເລຕີຕິ ວາ ປຊາປຕິ. ອຕ຺ຕຠູ, ປຣເມຏ຺ຐິ, ສຍມ຺ຠູ, ຈຕຸຣານໂນ, ຘາຕາ, ກມລໂຍນິ, ທຸຫິໂຓ, ວິຣິຎ຺ຈິ, ສຊິຕາ, ເວຘາ, ວິຘາຕາ, ວິຘິ, ຫໍສຣໂຖ, ວິຣິຎ຺ໂຈ, ປປິຕາມໂຫ ອິຈ຺ຈາທໂຍປິ ພ຺ຣຫ຺ມນາມານິ.

໑໖-໑໗. ວາສຸເທວາທິປຎ຺ຈກໍ ກຓ຺ເຫ. ວສຸເທວສ຺ສ ອປຈ຺ຈໍ ວາສຸເທໂວ. ມຈ຺ຈານໍ ຊີວິຕໍ ຫຣຕິ ສີເລນາຕິ ຫຣິ. ກຓ຺ຫຄຸຓໂຍຄໂຕ ກຓ຺ໂຫ. ເກສິໍ ນາມ ອສຸຣໍ ຫຕວາຕິ ເກສໂວ, ອີກາຣສ຺ສ ອກາໂຣ, ຫນສ຺ສ ຈ ໂວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ –

‘‘ຍສ຺ມາ ຕຍາ ຫໂຕ ເກສີ,

ຕສ຺ມາ ເມ ສາສນໍ ສຸຓ;

ເກສໂວ ນາມ ນາເມນ,

ເສຍ຺ໂຍ ໂລເກ ຠວິສ຺ສສີ’’ຕິ [ຈິນ຺ຕາມຓິຏີກາຍມ຺ປິ].

ຈກ຺ກໍ ປາຓິມ຺ຫິ ອສ຺ສ ຈກ຺ກປາຓິ. ວິສຓຸ [ປິຓ຺ຫຸ (ກ.)], ນາຣາຍໂນ, ເວກຸຓ຺ໂຐ, ທາໂມທໂຣ, ມາຘໂວ, ສມ຺ຠູ, ເທຈ຺ຈາຣິ, ປຸຓ຺ຑຣີກກ຺ໂຂ, ໂຄວິນ຺ໂທ, ຄຣຸຬທ຺ຘໂຊ, ປີຕມ຺ພໂຣ, ອຈ຺ຈຸໂຕ, ມງ຺ຄໂລ, ສິງ຺ຄີ, ຊນາທ຺ທໂນ, ອຸເປນ຺ໂທ, ອິນ຺ທາວຣໂຊ, ຈຕຸຠຸໂຊ, ປທ຺ມນາໂຠ, ມຘຸຣິປຸ, ຕິວິກ຺ກໂມ, ເທວກີນນ຺ທໂນ, ໂສຣີ, ສິຣີປຕິ, ປຸຣິໂສຕ຺ຕໂມ, ວນມາລີ, ພລິຘໍສີ, ກໍສາຣາຕິ, ອໂຘກ຺ຂໂຊ, ສພ຺ພມ຺ຠໂຣ, ເກຏຠຊິ [ເກຏຠໍ ຊິຕວາ (ຈິນ຺ຕາມຓິຏີກາ)], ວິຘຸ, ສສພິນ຺ທຸ, ສິຣີກໂຣ, ສິຣີວຣາໂຫ, ອຊິໂຕ, ປຣປຸຣິໂສ, ສິຣີຄພ຺ໂຠ, ຉພິນ຺ທຸ, ອນນ຺ໂຕ, ນຣກຊິ, ເກສໂຣ, ຊາຕິກີໂລ, ນຣສີໂຫ, ປຸຣາຓປຸຣິໂສ, ນລິເນສໂຍ, ວາສຸ, ນຣາຍໂນ, ປຸນພ຺ພສຸ, ສພ຺ພຣູໂປ, ຘຣຓີຘໂຣ, ວາມໂນ, ເອກສິງ຺ໂຄ, ໂສມຄພ຺ໂຠ, ອາທິເທໂວ, ອາທິວຣາໂຫ, ສຸວຓ຺ຓພິນ຺ທຸ, ສທາໂຍຄີ, ສນາຕໂນ, ຣາຫຸມຸທ຺ຘຠິໂທ, ກາຬເນມິ, ປຓ຺ຑໂວ, ວຑ຺ຒມາໂນ, ສຕານນ຺ໂທ, ປຊານາໂຖ, ສຸຍາມຸໂນອິຈ຺ຈາທີນິ ວິສຓຸນາມານິ. ອສ຺ສ ປນ ປິຕຸ ນາມານິ ວສຸເທໂວ, ອານກທຸນ຺ທຸຠິ [ອມຣ ໑.໒໓] ອິຈ຺ຈາທີນິ. ຣຖວາໂຫ ປນສ຺ສ ທາຣຸໂກ ນາມ [ຕິກຓ຺ຑເສສ ໑.໑.໓໔]. ມນ຺ຕີ ປນ ປວນພ຺ຍາຘິ ນາມ [ມນ຺ຕີ ປວນພ຺ຍາມິ ອຸທ຺ຘໂວ (ຕິຕຓ຺ຑເສສ ໑.໑.໓໕) ປວນພ຺ຍາຘິ… ອຸທ຺ຘໂວ ອິຕິ ທ຺ເວ ປິຓ຺ຫຸສ຺ສ ມນ຺ຕິໂນ (ກຏ຺ຏີກາ)].

ມຫິສ຺ສຣາທິຉກ຺ກໍ ຫເຣ. ມຫນ຺ໂຕ ອິສ຺ສໂຣ ວິຠູຕິ ເອຕສ຺ສາຕິ ມຫິສ຺ສໂຣ. ຄຸຓາວຕ຺ຖາຣຫິໂຕ ສມ຺ປຕິ ປຣມານນ຺ທຣູປຕ຺ຕາ ນິພ຺ພິກາໂຣ ສມຕິ ຠວຕີຕິ ສິໂວ, ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ອກາຣສ຺ສ ອິຕ຺ຕໍ, ມສ຺ສ ໂວ ຈ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຍທາທິນາ ວາ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ວາ ສທ຺ທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາຕິ. ສູລປາຓິຕ຺ຕາ ສູລີ. ອິຏ຺ເຐ ປຠວຕີຕິ ອິສ຺ສໂຣ, ອິສ຺ສຕິ ອຠິຠວຕີຕິ ວາ ອິສ຺ສໂຣ. ປສູນໍ ປມຖານໍ ປຕິ ປສຸປຕິ. ‘‘ປສຸ ມິຄາໂທ ຉຄເລ, ປມເຖປິ ປສຸ ປຸເມ’’ຕິ ຣຸທ຺ໂທ [ຣຠໂສ (ກ.)]. ( ) [(ຄຸເຓ) (ກ.)] ວິສິຏ຺ຐຕໂມຄຸຓຕ຺ຕາ ສພ຺ພໍ ຫຣຕີຕິ ຫໂຣ. ວຸຕ຺ໂຕຕິ ກ຺ຣິຍາປທໍ. ສມ຺ຠຸ, ອີໂສ, ສພ຺ໂພ, ອີສາໂນ, ສງ຺ກໂຣ, ຈນ຺ທເສຂໂຣ, ຠູເຕໂສ, ຂຓ຺ຑປຣສຸ, ຄິຣີໂສ, ມຈ຺ຈຸຎ຺ຊໂຍ, ປິນາກີ, ປມຖາຘິໂປ, ອຸຄ຺ໂຄ, ກປທ຺ທິ, ສິຣີກຓ຺ໂຐ, ກາຬກຓ຺ໂຐ, ກປາລຠໂຣ, ວາມເທໂວ, ມຫາເທໂວ, ວິຣູປກ຺ໂຂ, ຕິໂລຈໂນ, ສພ຺ພຎ຺ຎູ, ນີລໂລຫິໂຕ, ມາຣຫໂຣ, ຠຄ຺ໂຄ, ຕ຺ຍມ຺ພໂກ, ຕິປຸຣນ຺ຕໂກ, ຄງ຺ຄາຘໂຣ, ອນ຺ຘກຣິປຸ, ພ຺ໂຍມເກໂສ, ຠໂວ, ຠີໂມ, ຣຸທ຺ໂທ, ອຸມາປຕິ, ຠຄາລີ, ກປິສຎ຺ຊໂນ, ຫີໂຣ, ປຎ຺ຈານໂນ, ຂກຸນ຺ຕໂລ, ໂຄປາລໂກ, ປິງ຺ຄກ຺ໂຂ [ວິຠງ຺ໂຄ (ກ.)], ກູຏກໂຣ, ຈນ຺ທາປີໂຬ, ມຫານໂຏ, ສມີໂຣ, ໂຫ, ນນ຺ທິວຑ຺ຒໂນ, ຄຸຬາເກໂສ [ມິຄູໂຫ (ກ.)], ມິຫິຣາໂຓ, ເມຆວາຫໂນ, ສຸປ຺ປຕາໂປ [ສຸປ຺ປສາໂທ (ກ.)], ອຸ, ຖາຓຸ [ອຸປາຓ຺ໂຑ (ກ.)], ສິປິວິຏ຺ໂຐ, ກີໂລ, ຘມ຺ມວາຫໂນອິຈ຺ຈາທີນິປິ ຫຣນາມານິ.

ກຸມາຣາທິຕ຺ຕຍໍ ຫຣສ຺ສ ປຸຕ຺ເຕ. ກຸມາຣ ກີຬາຍໍ, ກຸມາເຣຕິ ກີຬຕີຕິ ກຸມາໂຣ, ໂສຬສວສ຺ສິໂກ, ອຍຎ຺ຈ ໂສຬສວສ຺ສິໂກ. ‘‘ພາໂລ ຈ ໂສຬສ ຠເວ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຂຓ຺ຑຕິ ທານວພລນ຺ຕິ ຂນ຺ໂທ, ຓ຺ຑສ຺ສ ນ຺ໂທ. ສຕ຺ຕິໍປຫຣຓວິເສສໍ ຘຣຕີຕິ ສຕ຺ຕິຘໂຣ, ປຠາວຸສ຺ສາຫມນ຺ຕສງ຺ຂາຕໍ ວາ ສຕ຺ຕິຕ຺ຕຍໍ ຘຣຕີຕິ ສຕ຺ຕິຘໂຣ. ອມຣໂກເສ ປນ –

‘‘ກຕ຺ຕິເກຍ຺ໂຍ ມຫາເສໂນ,

ສຣຊາໂຕ ຉຬານໂນ;

ປພ຺ພຕີນນ຺ທໂນ ຂນ຺ໂທ,

ເສນານີ ອຄ຺ຄິຠູ ຄຸໂຫ.

ພາຫຸເລຍ຺ໂຍ ຕາຣກຊິ,

ວິສາໂຂ ສິຂິວາຫໂນ;

ຉມາຕຸໂຣ ສຕ຺ຕິຘໂຣ,

ກຸມາໂຣ ໂກຎ຺ຈທາຣໂຓ’’ຕິ [ອມຣ ໑.໔໑-໒] ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໘-໒໑. ສກ຺ກາທີນິ ວີສຕິ ສກ຺ກສ຺ສ ນາມານິ. ອສຸເຣ ເຊຕຸໍ ສກ຺ກຸຓາຕີຕິ ສກ຺ໂກ. ປຸເຣ, ປຸຣໍ ວາ ທທາຕີຕິ ປຸຣິນ຺ທໂທ. ເທວານໍ ຣາຊາ ເທວຣາຊາ. ວຊິຣໍ ປາຓິມ຺ຫິ ອສ຺ສ ວຊິຣປາຓິ. ສຸຊາຍ ອສຸຣກຎ຺ຎາຍ ປຕິ ສຸຊມ຺ປຕິ. ພຫູນໍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ຈິນ຺ຕິຕຕ຺ຖສ຺ສ ທສ຺ສນສມຕ຺ຖຕາຍ ສຫສ຺ສກ຺ໂຂ. ມຫຕໍ ເທວານໍ ອິນ຺ໂທ ຣາຊາ ມຫິນ຺ໂທ, ເທເວຫິ ມຫິຕພ຺ໂພ ວາ ອິນ຺ໂທ ຣາຊາ ມຫິນ຺ໂທ, ມຫນ຺ໂຕ ຈ ໂສ ອິນ຺ໂທ ຈາຕິ ວາ ມຫິນ຺ໂທ. ວຊິຣໍ ອາວຸຘໍ ຍສ຺ສ ວຊິຣາວຸໂຘ, ‘‘ວຊິຣາຍຸໂຘ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ວສູນິ ຣຕນານິ ສນ຺ຕ຺ຍສ຺ເສຕິ ວາສໂວ. ທສສຕານິ ນຍນານິ ຍສ຺ສ ໂສ ທສສຕນຍໂນ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ເທວໂລການໍ ອຘິປຕິຠູຕຕ຺ຕາ ຕິທິວາຘິຠູ. ສຸຣານໍ ນາໂຖ ສຸຣນາໂຖ. ວຊິຣໍ ຫຕ຺ເຖ ຍສ຺ສ ໂສ ວຊິຣຫຕ຺ໂຖ. ຠູຕານໍ ສຕ຺ຕານໍ ປຕິ ຠູຕປຕິ. ມຫິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ມຆວາ. ມຫ ປູຊາຍໍ, ຫສ຺ສ ຆໂວ. ໂກສສງ຺ຂາຕານິ ຘນານິ ສນ຺ຕິ ຍສ຺ສ, ໂສ ໂກສິໂຍ, ‘‘ໂກສິຍໂຄຕ຺ຕຕາຍ ໂກສິໂຍ’’ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ອິນ຺ທຕິ ປຣມິສ຺ສຣິເຍນ ຍຸຊ຺ຊເຕຕິ ອິນ຺ໂທ. ວຕ຺ຣໍ ນາມ ອສຸຣໍ ອຠິຠວຕີຕິ ວຕ຺ຣຠູ. ປາໂກ ນາມວຕ຺ຣາສຸຣສ຺ສ ຠາຕາ, ຕສ຺ສ ສາສນໂຕ ນິຄ຺ຄຫໂຕ ປາກສາສໂນ. ວິຑໍ ພ຺ຍາປກໍ ໂອໂຊ ເອຕສ຺ສ ວິໂຑໂຊ. ສຸນາສີໂຣ, ປຸຣນ຺ທໂຣ, ເລຂາສໂຠ [ເລຂນໍ ເທວານໍ ອຸສໂຕ ອຸຕ຺ຕໂມ (ຈິນ຺ຕາມຓິຏີກາ)], ທິວປຕິ, ສຸຣປຕິ, ພລາຣາຕິ, ສຈີປຕິ, ຊມ຺ຠເຠທີ, ຫຣິຫໂຍ, ນມຸຈິສູທໂນ, ສໍກນ຺ທໂນ, ເມຆວາຫໂນ, ອາຂຓ຺ຑໂລ [ອາຂຓ຺ຑຍຕິ ປຣພລໍ ອຸສາທິຕ຺ຕາ ກລຈ (ຈິນ຺ຕາມຓິຏີກາ)], ໂກສິໂກ, ສຸຣຄາມຓີ, ນາກນາໂຖ, ຫຣີ ອິຈ຺ຈາທີນິປິ ສກ຺ກສ຺ສ ນາມານິ.

ອສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ຠຣິຍາ ສຸຊາຕາ ນາມ. ສຸເຂນ ຊາຕາ, ສຸນ຺ທຣາ ວາ ຊາຕິ ຍສ຺ສາ ສາ ສຸຊາຕາ. ປຸໂລມຊາ, ສຈີ, ອິນ຺ທານີ ອິຈ຺ຈາທີນິປິ ສກ຺ກຠຣິຍາຍ ນາມານິ.

ອສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ປຸຣໍ ມສກ຺ກສາຣາທໂຍ ຕໂຍ ຠເວ. ໂມ ຈ ສກ຺ໂກ ຈ ມສກ຺ກາ, ເຕ ສຣນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກີຬາວເສນາຕິ ມສກ຺ກສາຣາ, ມຫິສ຺ສຣາທີນໍ ປຣິສານໍ, ສກ຺ກສ຺ສ ຈ ກີຬານຸຠວນຏ຺ຐານນ຺ຕ຺ຍຕ຺ໂຖຕິ ຈິນ຺ຕາມຓິຖຸຕິຏີກາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສງ຺ຄຫຏີກາຍໍ ປນ ‘‘ມສກ຺ກນ຺ຕິ ວາ ວໂສກນ຺ຕິ ວາ ອສຸຣປຸຣສ຺ສ ນາມໍ, ອິທໍ ປນ ເຕສໍ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຕາ ມສກ຺ກສາໂຣ, ວໂສກສາໂຣຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອມຣາ ເອຕິສ຺ສໍ ສນ຺ຕິ ອມຣວຕີ, ສາ ເອວ ອມຣາວຕີ, ຣສ຺ສສ຺ສ ທີຆຕາ [ປາຓິນີ ໖.໓.໑໑໙].

ອສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ປາສາໂທ ເວຊຍນ຺ໂຕ ນາມ. ເວຊຍນ຺ຕີ ປຏາກາ ປສຕ຺ຖາ, ຠູຕາ ວາ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ເວຊຍນ຺ໂຕ.

ອສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ສຠາ ສຸຘມ຺ມາ ມຕາ. ໂສຠໂນ ຘມ຺ໂມ ອສ຺ສາຕິ ສຸຘມ຺ມາ, ເທວມຓ຺ຑໂປ.

໒໒. ຕສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ຣໂຖ ເວຊຍນ຺ໂຕ ນາມ. ເວຊຍນ຺ຕີນາມາຍ ປຏາກາຍ ໂຍຄໂຕ ເວຊຍນ຺ໂຕ. ຕສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ສາຣຖິ ສູໂຕ ມາຕລິນາມ. ມຕລສ຺ສ [ມາຕລາຍ (ກ.)] ອປຈ຺ຈໍ ມາຕລິ, ຕສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ຄໂຊ ເອຣາວໂຓ ນາມ, ອິຣາວໂຓ ສມຸທ຺ໂທ, ຕຕ຺ຣຊາໂຕ ເອຣາວໂຓ [ອິຣາວຕິ ສມຸທ຺ເທ ຊາໂຕ (ເອຣາວໂຕ), ເສເສ ອຓ… ປິໂສທຣາທິຕ຺ຕາ ຓຕ຺ເຕ ເອຣາວໂຓ (ຈິນ຺ຕາມຓິຏີກາ)]. ຕສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ສິລາສນໍ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພໂລ ນາມ. ປຓ຺ຑຸວຓ຺ຓກມ຺ພລສທິສຕ຺ຕາ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພໂລ. ສິລາ ປາສາໂຓ ເອວ ອາສນໍ ສິລາສນໍ.

໒໓. ຕສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ປຸຕ຺ຕາ ສຸວີຣ, ຊຍນ຺ຕອິຈ຺ຈາທໂຍ. ອຕິສເຍນ ສູຣຕ຺ຕາ ສຸວີໂຣ. ອສຸເຣ ຊຍຕີຕິ ຊຍນ຺ໂຕ. ຕສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ໂປກ຺ຂຣຓີ ນນ຺ທາ ນາມ ຠເວ. ນນ຺ທີຍຕີຕິ ນນ຺ທາ. ໂປກ຺ຂຣໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປທຸມໍ, ສລິລຎ຺ຈ, ເຕຫິ ສຕ຺ຕານໍ ມນໍ ອຕ຺ຕານໍ ນຍຕີຕິ ໂປກ຺ຂຣຓີ, ໂປກ຺ຂເຣນ ວາ ສຸນ຺ທເຣນ ອຓ຺ເຓນ ຊເລນ ສຫິຕຕ຺ຕາ ໂປກ຺ຂຣຓ຺ຓີ, ສາ ເອວ ໂປກ຺ຂຣຓີ. ຕສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ວນານິ ອຸຍ຺ຍານານິ ນນ຺ທນາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ. ນນ຺ທຍຕີຕິ ນນ຺ທນໍ. ນານາທິພ຺ພຣຸກ຺ເຂຫິ ມິສ຺ສກຕ຺ຕາ ມິສ຺ສກໍ. ນານາລຕາຫິ ວລ຺ລີຫິ ຈິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕລຕາ, ນານາວິຣາຄວຓ຺ຓວິຈິຕ຺ຕາຍ ວາ ລຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕລຕາ, ເທວຕານໍ ວາ ຈິຕ຺ຕາສາ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ຈິຕ຺ຕາ, ອາສາວຕີ ນາມ ລຕາ, ສາ ຍສ຺ສ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ຈິຕ຺ຕລຕາ. ເທວຕານໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ລນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ຈິຕ຺ຕລາ, ທິພ຺ພຣຸກ຺ຂາ, ເຕສໍ ສມູໂຫ ຈິຕ຺ຕລຕາ, ອິຕ຺ຖິລິງ຺ເຄນ ຕສ຺ສ ວນສ຺ສ ນາມໍ, ຍຖາ ‘‘ຂຸທ຺ທສິກ຺ຂາ’’ຕິ. ຜາຣຸສການິ ຍຕ຺ຖ ສນ຺ຕິ, ຕໍ ຜາຣຸສກໍ.

໒໔. ອສນ຺ຍາທິຕ຺ຕຍໍ ຕສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ອາຍຸຘໍ. ອສ຺ສເຕ ຠຸຊ຺ຊເຕ ໂລກຘາຕຸກມເນນາຍຸເຘນາຕິ ອສນິ, ອຍໍ ອສນິສທ຺ໂທ ທ຺ວີສຸ ປຸມິຕ຺ຖິລິງ຺ເຄສຸ ວຕ຺ຕຕິ. ກຸລິມ຺ຫິ ສກ຺ກສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ເສຕິ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ກຸລິສໍ, ກຸລິ ຫຕ຺ໂຖ ຠຸຊາທໂລຕິ ຫິ ຕິກຓ຺ຑເສໂສ [ຕິກຓ຺ຑເສສ ໒.໖.໒໖]. ກຸຍໍ ວາ ປຖວິຍໍ ລິສຕິ ຕນຸ ຠວຕີຕິ ກຸລິສໍ. ວຊ ຄຕິຍໍ, ວຊເຕວ ນ ປຏິຫຎ຺ຎເຕ ຍສ຺ສ ຄມນໍ ເກນຈີຕິ ວຊິຣໍ, ອິຣປຈ຺ຈໂຍ. ວຊິຣສຫຈຣຓໂຕ ກຸລິສສທ຺ໂທປິ ປຸນ຺ນປຸໍສເກ. ຠິທຸຣໍ, ປວິ, ສຕໂກຏິ, ສຸຣຸ, ສມ຺ໂພ, ທມ຺ໂຠລິອິຈ຺ຈາທີນິປິ ວຊິຣສ຺ສ ນາມານິ. ຕຕ຺ຣ ຠິທຸຣໍ ປຸນ຺ນປຸໍສເກ, ປວິອາທໂຍ ປຸເມ.

ຣມ຺ຠາ ຈ ອລມ຺ພຸສາ ຈ ອິຈ຺ຈາທິກາ ເທວິຕ຺ຖິໂຍ ອຈ຺ຉຣາໂຍ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອຈ຺ຉຣາວິເສສາ ຫິ ເອຕາ. ອຈ຺ໂຉ ນິມ຺ມລວຓ຺ໂຓ ເອຕາສມຕ຺ຖີຕິ ອຈ຺ຉຣາໂຍ. ‘‘ອປສຣາ’’ຕິປິ ເອຕາສເມວ ສາມຎ຺ຎສຎ຺ຎາ. ເທວປຸຕ຺ຕານໍ ຣຕິໍ ຠາເວນ຺ຕິ ວຑ຺ເຒນ຺ຕີຕິ ຣມ຺ຠາ, ຣໍ ກາມຄ຺ຄິໍ ຠນ຺ຕິ ທີປຍນ຺ຕິ ຊາເລນ຺ຕີຕິ ວາ ຣມ຺ຠາ, ນິຄ຺ຄຫີຕາຄໂມ. ກາມຣຕິວເສນ ເທວປຸຕ຺ເຕ ອຕ຺ຕນິ ວສາເປຕຸໍ ອລໍ ສມຕ຺ຖາຕິ ອລມ຺ພຸສາ, ອສ຺ສຸກາໂຣ. ເທວານໍ ເທວປຸຕ຺ຕານໍ, ເທວີຠູຕາ ວາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ເທວິຕ຺ຖິໂຍ.

‘‘ປຎ຺ຈສິໂຂ, ຫາຫາ, ຫູຫູ’’ອິຈ຺ຈາທໂຍ ຄນ຺ຘພ຺ພາ ນາມ. ປຎ຺ຈ ສິຂາ ຈູຬາ ຍສ຺ສ ໂສ ປຎ຺ຈສິໂຂ. ‘‘ຫາ’’ຕິ ອນນ຺ທິຕໍ ຘນິໍ [ນິນ຺ທິຠທ຺ຘນິໍ (ຈິນ຺ຕາມຓິຏີກາ)] ຊຫຕີຕິ ຫາຫາ. ‘‘ຫູ’’ຕິ ຄີຕວິເສສສທ຺ທໍ ຫູຍເຕຕິ ຫູຫູ. ຄນ຺ຘໍ ອພ຺ພນ຺ຕິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ ຄນ຺ຘພ຺ພາ, ຄາຍນໍ ວາ ຘມ຺ໂມ ເອເຕສໍ ຄນ຺ຘພ຺ພາ, ມ຺ມສ຺ສ ພ຺ໂພ.

໒໕. ວິມານາທິທ຺ວຍໍ ວິມາເນ. ເທວານມາກາເສ ຄມນໍ ເຍນ ຕໍ ວິມານໍ, ວິຄຕໍ [ວິນາ (ກ.)] ມານໍ ອຸປມານມສ຺ສ ວິມານໍ. ວິເຫ ອາກາເສ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ພ຺ຍມ຺ຫໍ, ຫກາຣໂຕ ປຸພ຺ເພ ອມປຈ຺ຈໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວິມານພ຺ຍມ຺ຫສທ຺ທາ ທ຺ເວປິ ອນິຕ຺ຖິຍໍ ປຸນ຺ນປຸໍສເກ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ປີຍຸສາທິຕ຺ຕຍໍ ອມເຕ. ປີຍເຕຕິ ປີຍຸສໍ, ‘‘ອມຕປາ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຸສປຈ຺ຈໂຍ [ອຸຓາທິ ໔.໗໖ ຓ຺ວາທິ ໒໑໕ ສຸຕ຺ເຕສຸ ປນ ‘‘ປີຍູສ’’ມິຕິ ທິສ຺ສຕິ]. ‘‘ເປຍຸໂສ’’ຕິປິ ນາມມສ຺ສ. ນ ມຕໍ ມຣຓມເນນ ອມຕໍ. ສຸເຂນ ຘຍນ຺ຕິ ປິວນ຺ຕິ ຕໍ ອິຕິ ສຸຘາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອມຕສທ຺ໂທ ຍຎ຺ຎເສສປີຍຸສສລິລຆຕາທີສຸ ນປຸໍສເກ, ຘນ຺ວນ຺ຕຣິເທວາທີສຸ ປຸລ຺ລິງ຺ເຄ, ຄໂຬຌາຠຍາມລກ຺ຍາທີສຸ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ເຄຕິ ຕີສຸ ວຕ຺ຕຕິ [ອມຕໍ ຍຎ຺ຎເສເສ ຈ, ປີຍູເສ ສລິເລ ຆເຕ ອຍາຈິເຕ ຈ ໂມກ຺ເຂ ຈ, ນາ ຘນ຺ວນ຺ຕຣິເທວສຸ ອມຕາ ມາຄຘີປຖ຺ຍາ ຄຸຬຸຈ຺ຍາມລກີສຸ ຈ (ເມທິນີໂກສ ໑໖ ໗໗-໘)], ຕໍສຫຈຣຓໂຕ ປີຍຸສສທ຺ໂທປິ ຕີສຸ ລິງ຺ເຄສຸ. ສຸຘາສທ຺ໂທ ປນ ອມຕນຸຫີເລປາທີສຸປິ ນິຈ຺ຈມິຕ຺ຖິລິງ຺ໂຄວ [ສຸຘາ ເລໂປ’ມຕໍ ນຸຫີ (ອມຣ ໒໓.໑໐໑)].

ສິເນຣຸອາທິປຎ຺ຈກໍ ປພ຺ພຕຣາເຊ. ສິນາ ໂສເຈຍ຺ເຍ, ສິນາຕິ ໂສເຈຕິ ເທເວຕິ ສິເນຣຸ, ເອຣຸປຈ຺ຈໂຍ. ມີ ຫິໍສາຍໍ, ມິນາຕິ ຫິໍສຕິ ສພ຺ເພ ປພ຺ພເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຈ຺ຈຕຣຏ຺ເຐນາຕິ ເມຣຸ, ຣຸປຈ຺ຈໂຍ. ຕິທິວານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເທວໂລການໍ ອາຘາໂຣ ປຕິຏ຺ຐາຕິ ຕິທິວາຘາໂຣ. ເທເວ ນຍຕີຕິ ເນຣຸ. ສຸເມຣູຕິ ອຸປສຄ຺ເຄນ ນາມໍ ວຑ຺ຒິຕໍ. ເຫມທ຺ທິ, ຣຕນສານຸ, ສຸຣາລຍາທີນິປິ ປພ຺ພຕຣາຊສ຺ສ ນາມານິ.

໒໖. ຍຸຄນ຺ຘຣາທີນິ ສິເນຣຸສ຺ສ ປຣິວາຣຠູຕານໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ປຣິຠຓ຺ຑປພ຺ພຕານໍ ນາມານິ. ຈນ຺ທສູຣິຍສງ຺ຂາຕໍ ຍຸຄໍ ຘາເຣຕິ ຕທຸພ຺ເພຘມຄ຺ຄຈາຣິຕ຺ຕາຕິ ຍຸຄນ຺ຘໂຣ. ອີສໍ ມຫິສ຺ສຣໍ ຘາເຣຕິ ຕສ຺ສ ນິວາສຏ຺ຐານຕ຺ຕາຕິ ອີສຘໂຣ. ກຣວີຣາ ອສ຺ສມາຣກາ ພຫໂວ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຕີຕິ ກຣວີໂຣ, ເກ ວາ ມຍູຣາ ຣວນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ກຣວີໂຣ, ‘‘ກຣວີໂກ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ອິຘາປິ ປຈ຺ຉິໂມເຍວຕ຺ໂຖ, ກຣວີກສກຸຓາ ວາ ພຫໂວ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຕີຕິ ກຣວີໂກ. ສຸທສ຺ສນາ ໂອສຘິວິເສສາ ພຫຸກາ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຕີຕິ ສຸທສ຺ສໂນ, ສຸເຂນ ປສ຺ສິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ວາ ສຸທສ຺ສໂນ, ສຸນ຺ທຣໍ ວາ ທສ຺ສນໍ ເອຕ຺ຖາຕິ ສຸທສ຺ສໂນ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປພ຺ພຕຈກ຺ການໍ ເນມິສທິສໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ຘາເຣຕີຕິ ເນມິນ຺ຘໂຣ, ເນມິຠາເວນ ວາ ຘາເຣຕພ຺ໂພ ອຸປລກ຺ເຂຕພ຺ໂພຕິ ເນມິນ຺ຘໂຣ, ເນມິໍວາ ຣຖທ຺ທຸມໍ ຘາເຣຕິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນາຕິ ເນມິນ຺ຘໂຣ. ວິນຕາ ນາມ ສຸປຓ຺ຓມາຕາ, ຕສ຺ສາ ນິວາສຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ວິນຕໂກຕິ ຈິນ຺ຕາມຓິຏີກາ. ວິຕ຺ຖິຓ຺ຓາ ວາ ນຕາ ນທິໂຍ ເອຕ຺ຖາຕິ ວິນຕໂກ. ອສ຺ສກຓ຺ຓາ ສຊ຺ຊທຸມາ ພຫໂວ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຕີຕິ ອສ຺ສກຓ຺ໂຓ, ອສ຺ສກຓ຺ຓສທິສກູຏຕ຺ຕາ ວາ ອສ຺ສກຓ຺ໂຓ. ກຸລາຈລາຕິ ເອເຕ ສິເນຣຸອາທໂຍ ອຏ຺ຐ ປພ຺ພຕາ ອຈລສງ຺ຂາຕານໍ ປພ຺ພຕານໍ ກຸລານິ ໂຍນິໂຍ ປຠວາ, ເອເຕ ຈ ສິເນຣຸອາທໂຍ ອນຸປຸພ຺ພສມຸຄ຺ຄຕາ, ສພ຺ພພາຫິໂຣ ເຈຕ຺ຖ ອສ຺ສກຓ຺ໂຓ. ນິມິຊາຕເກ ປນ –

‘‘ສຸທສ຺ສໂນ ກຣວີໂກ, ອີສຘໂຣ ຍຸຄນ຺ຘໂຣ;

ເນມິນ຺ຘໂຣ ວິນຕໂກ, ອສ຺ສກຓ຺ໂຓ ຄິຣິ ພ຺ຣຫາ’’ຕິ [ຊາ. ໒.໒໒.໕໖໘].

ວຕ຺ວາ ສິເນຣຸໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອສ຺ສກຓ຺ໂຓ ນາມ ປພ຺ພໂຕ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ຕໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວິນຕໂກ ນາມ ປພ຺ພໂຕຕິ ເອວມຎ຺ໂຎເຍວານຸກ຺ກໂມ ກຖິໂຕ. ກິຎ຺ຈາປິ ກຖິໂຕ, ນາມເຠທມຕ຺ຕກໂຕເຍວ ປເນຕ຺ຖ ເຠໂທ, ນາຕ຺ຖເຠທກໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໒໗. ອາກາສວາຫີຄງ຺ຄາຍໍ ເມຣຸສິງ຺ໂຄພ຺ຠວາຍໍ ມນ຺ທາກິນ຺ຍາທິນາມຕ຺ຕຍໍ. ມນ຺ທໍ ອກິຕຸໍ ສີລມສ຺ສາຕິ ມນ຺ທາກິນີ. ອາກາເສ ສນ຺ທມານາ ຄງ຺ຄາ ອາກາສຄງ຺ຄາ. ສຸຣານໍ ເທວານໍ ນທີ ສຸຣນທີ. ສຸຣທີຆິກາຕິປິ ເອຕິສ຺ສາ ນາມໍ.

໒໘. ໂກວິຬາຣາທິຕ຺ຕຍໍ ‘‘ຜລຫໂຣ’’ຕິຂ຺ຍາເຕ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕເກ. ກຸໍ ປຖວິໍ ວິທາຣຍຕິ ມູເລນາຕິ ໂກວິຬາໂຣ,ທສ຺ສ ໂຬ. ປຣິ ສມນ຺ຕໂຕ ຉຕ຺ຕໍ ວິຍ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ. ປາຣິໂນ ສມຸທ຺ທສ຺ສ ຊາໂຕ ອປຈ຺ຈໍ ປາຣິຊາຕໂກ, ສກຕ຺ເຖ ໂກ. ປາຣິຠທ຺ໂທ, ນິມ຺ພຕຣຸ, ມນ຺ທາໂຣອິຈ຺ຈາທີນິປິ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕກສ຺ສ ນາມານິ.

ກປ຺ປຣຸກ຺ໂຂ ຈ ສນ຺ຕາໂນ ຈ ອາທິນາ ມນ຺ທາໂຣ ປາຣິຊາຕໂກ ຈ ຫຣິຈນ຺ທນຎ຺ຈ ເອເຕ ປຎ຺ຈ ເທວທ຺ທຸມາ [ອມຣ ໑.໕໓] ເທວຕຣໂວ ເທວຠູມີສ຺ເວວ ສມ຺ຠວໂຕ. ກປ຺ໂປ ສງ຺ກປ຺ປິໂຕ ອຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ໂຂ ຊຎ຺ຎຊນກຠາເວນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ກປ຺ປໍ ວາ ຐິໂຕ ຣຸກ຺ໂຂ ກປ຺ປຣຸກ຺ໂຂ. ຕນນໍ ຕາໂນ, ຠາເວ ໂຓ. ຄນ຺ຘສ຺ສ ສມ຺ມາ ຕາໂນ ອສ຺ເສຕິ ສນ຺ຕາໂນ, ສິຣີສຣຸກ຺ໂຂ. ມນ຺ທນ຺ເຕ ໂມທນ຺ເຕ ເທວາ ອເນນາຕິ ມນ຺ທາໂຣ, ອາຣປຈ຺ຈໂຍ. ຫຣິມິນ຺ທໍ ຈທຍຕິ ສຸຂຍຕີຕິ ຫຣິຈນ຺ທນໍ. ເອເຕ ປຎ຺ຈ ເທວຕຣໂວ ອມຣໂກສນເຍນ ວຸຕ຺ຕາ, ໂສຄຕນເຍນ ປນ ສຕ຺ຕ ເທວຕຣໂວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ –

‘‘ປາຏລີ ສິມ຺ພລີ ຊມ຺ພູ, ເທວານໍ ປາຣິຉຕ຺ຕໂກ;

ກທມ຺ໂພ ກປ຺ປຣຸກ຺ໂຂ ຈ, ສິຣີເສນ ຠວຕິ ສຕ຺ຕມ’’ນ຺ຕິ [ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໕໘໔; ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໑.໑ເວຣຎ຺ຊກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ].

ຕຕ຺ຖ ປາຏລີຕິ ຈິຕ຺ຣປາຏລີ, ສາ ອສຸຣໂລເກ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕຖາ ສິມ຺ພລີ ຄຣຸເຬສຸ, ຊມ຺ພູ ຊມ຺ພຸທີເປ, ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ ຕາວຕິໍເສ, ກທມ຺ໂພ ອປຣໂຄຍາເນ. ກປ຺ປຣຸກ຺ໂຂ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣູສຸ, ສິຣີໂສ ປຸພ຺ພວິເທເຫຕິ. ເອເຕ ສຕ຺ຕ ເທວານເມວ ປຕິຏ຺ຐານຠູມີສຸ ສມ຺ຠວໂຕ ເທວຕຣໂວຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

ສຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.

໒໙. ປຸພ຺ພປຈ຺ຉິມອຸຕ຺ຕຣາ ທິສາ ຍຖາກ຺ກມໍ ປາຈີ ປຕີຈີ ອຸທີຈີ ນາມ ຠວນ຺ຕິ. ປຐມໍ ປາໂຕ ອນ຺ຈຕິ ຣວິ ຍສ຺ສໍ ສາ ປາຈີ, ນກາຣໂລໂປ. ປຈ຺ຉາ ທິວາວສາເນ ອນ຺ຈຕິ ຣວິ ຍສ຺ສໍ ສາ ປຕີຈີ. ອຸທ຺ຘໍ ອນ຺ຈຕິ ຣວິ ຍສ຺ສໍ ສາ ອຸທີຈີ, ຍສ຺ສໍ ວາ ສີຕວິໂຍຄໍ ທຕ຺ວາ ອນ຺ຈຕິ ສາ ອຸທີຈີ, ວິໂຍຄຕ຺ຖວາຈໂກ ເຫຕ຺ຖ ອຸກາໂຣ, ທສທ຺ໂທ ທານຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ປນ຺ຈຕິ ປຸພ຺ພຠາວມາປຊ຺ຊເຕຕິ ປາຈີ. ປຕິນ຺ຈຕິ ປຈ຺ຉາຠາວມາປຊ຺ຊເຕຕິ ປຕີຈີ. ອຸທຎ຺ຈຕິ ສີຕວິໂຍຄທານຕ຺ຕມາປຊ຺ຊເຕຕິ ອຸທີຈີ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸທີຈີສຫຈຣຓໂຕ ປຕີຈີ ອິຕ຺ຖິຍໍ, ປຕີຈີສຫຈຣຓໂຕ ປາຈີ ອິຕ຺ຖິຍໍ ວຕ຺ຕຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວໍ ຕໍຕໍສຫຈຣຓຠາເວນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຕໍຕໍລິງ຺ຄຕ຺ຕມຸປເນຍ຺ຍຸໍ. ປຸພ຺ພປຈ຺ຉິມອຸຕ຺ຕຣາຕິ ສພ຺ພນາມສ຺ສ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ປຸມ຺ຠາໂວ.

ທກ຺ຂິຓາທິທ຺ວຍໍ ທກ຺ຂິຓທິສາຍໍ. ມຊ຺ເຌ ອປາຍໍ ອຎ຺ຈຕິ ຍສ຺ສໍ ຣວິ, ສາ ອປາຈີ. ມຊ຺ຌຕ຺ໂຖຍໍ ອປສທ຺ໂທ, ຍຖາ ‘‘ອປທິສ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ອວາຈີ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ອວປຸພ຺ໂພ ອຎ຺ຈ ອໂຘມຸຂີຠາເວ. ອວຎ຺ຈຕິ ອໂຘມຸຂີ ຠວຕິ ຍສ຺ສໍ ຣວິ, ສາ ອວາຈີ. ອຸຓ຺ຫາທິເກ ວາ ຕພ຺ພິໂຍເຄ ກໂຣນ຺ໂຕ ຍສ຺ສໍ ຣວິ ອຎ຺ຈຕິ, ສາ ອວາຈີ. ວິທິສາທິທ຺ວຍໍ ທິສາມຊ຺ເຌ. ທິສາຫິ ວິນິຄ຺ຄຕາ ວິທິສາ. ທິສານມນຸຣູປາ, ອນຸວຕ຺ຕກາ ວາ ທິສາ ອນຸທິສາ. ອປທິສນ຺ຕິປິ ວິທິສາຍ ນາມໍ [ນປຸໍສກາພ຺ຍຍໍ ຕ຺ວ’ປທິສໍ (ອມຣ ໓.໖)].

໓໐. ເອຣາວຕາທໂຍ ອຏ຺ຐ ຄຊາ ປຸພ຺ພາທີນໍ ທິສານໍ ຣກ຺ຂຓໂຕ ທິສາຄຊາ ນາມ, ປຸຓ຺ຑຣີກໍ ນາມ ສິຕມ຺ໂພຊໍ, ຕໍສທິສວຓ຺ຓຕາຍ ປຸຓ຺ຑຣີໂກ. ຣສ຺ສສຣີຣຕາຍ ວາມໂນ. ກຸຍໍ ປຖວິຍໍ ໂມທເຕ ກຸມຸໂທ. ອຎ຺ຊນວຓ຺ຓຕາຍ ອຎ຺ຊໂນ. ປຸປ຺ຜາ ປກາສມານາ ທນ຺ຕາ ອສ຺ສ ປຸປ຺ຜທນ຺ໂຕ. ສພ຺ພຠູມິຍໍ ຈຣຕີຕິ ສພ຺ພຠຸມ຺ໂມ, ສພ຺ພຠຸມ຺ໂມ ວາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຕສ຺ສານຸຣູປຕ຺ຕາ ສພ຺ພຠຸມ຺ໂມ. ໂສຠນທນ຺ຕາວຍວຕ຺ຕາ ສຸປ຺ປຕີໂກ [ໂສຠນາ ປຕີກາ ອວຍວາ’ສ຺ສ ສຸປ຺ປຕີໂກ (ກ.)]. ‘‘ສຸປ຺ປຕີໂກ ໂສຠນງ຺ເຄ, ຠເວ ອີສານທິສາຄເຊ’’ຕິ ຫິ ນານຕ຺ຖສງ຺ຄເຫ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຣາວຕາທີນໍ ທິສານໍ ສມ຺ພນ຺ຘກຖນໍ ປາຈີວາຣຓາທິນາມສູຈນຕ຺ຖໍ, ເອສໍ ກເຣຓຸໂຍ ປນ –

ອພ຺ຠມຸ ກປິລາ ເຈວ, ປິງ຺ຄລາ ນຸປມາ ມຕາ;

ຕມ຺ພກຓ຺ຓີ ສຸຠທນ຺ຕີ, ອງ຺ຄນາ ອຎ຺ຊນາວຕີ [ອມຣ ໓.໕].

໓໑. ຘຕຣຏ຺ຐາທິທ຺ວຍໍ ປຸພ຺ພທິສາຘິປຕິເທເວ. ຘາຣິຕໍ ຣຏ຺ຐມເນນາຕິ ຘຕຣຏ຺ໂຐ, ຣສ຺ສ ໂຕ. ປຎ຺ຈສິຂາທີນໍ ຄນ຺ຘພ຺ພານໍ ອຘິໂປ ນາຍໂກ ຄນ຺ຘພ຺ພາຘິໂປ. ກຸມ຺ຠຓ຺ຑສາມ຺ຍາທິທ຺ວຍໍ ທກ຺ຂິຓທິສາຘິປຕິເທເວ. ກຸມ຺ຠຓ຺ຑານໍ ສາມິ ນາຍໂກ ກຸມ຺ຠຓ຺ຑສາມິ. ວິຣຸຫນ຺ຕິ ວຸຑ຺ຒິໍ ວິຣູຬ຺ຫິມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ກຸມ຺ຠຓ຺ຑາຕິ ວິຣູຬ຺ຫໂກ. ວິຣູຬ຺ຫໍ ວຸຑ຺ຒິປ຺ປຕ຺ຕໍ ວາ ກໍ ສຸຂເມຕສ຺ສາຕິ ວິຣູຬ຺ຫໂກ. ວິຣູປກ຺ຂາທິທ຺ວຍໍ ປຈ຺ຉິມທິສາຘິປຕິເທເວ. ວິຣູປານິ ອກ຺ຂີນິ ຍສ຺ສ ວິຣູປກ຺ໂຂ, ວິວິຘສຓ຺ຐານານິ ອກ຺ຂີນິ ຍສ຺ສ ວາ ວິຣູປກ຺ໂຂ. ນາຄານໍ ອຘິປຕິ ນາຄາຘິປຕິ.

໓໒. ຍກ຺ຂາຘິປາທິຈຕຸກ຺ກໍ ກຸເວເຣ. ອາຬວກາທິຍກ຺ຂານໍ ອຘິໂປ ຍກ຺ຂາຘິໂປ. ວິສ຺ສວຓສ຺ສ ອປຈ຺ຈໍ ເວສ຺ສວໂຓ. ຕິຈຣຓາຏ຺ຐທາຐາຠຍານກມຕ຺ຖິຕາຍ ກຸຈ຺ຉິຕໍ ເວໂຣ ສຣີຣມສ຺ສ ກຸເວໂຣ. ຂຸທ຺ເທນາສ຺ສ ນຣຍຸຕ຺ຕາ ສິວິກາຣເຖຕິ ນໂຣ ວາຫນມສ຺ສ ນຣວາຫໂນ. ຕ຺ຍມ຺ພກສໂຂ, ຍກ຺ຂຣາໂຊ, ຄຸຍ຺ຫເກສໂຣ, ມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ, ຘນໂທ, ຣາຊຣາໂຊ, ຘນາຘິໂປ, ກິນ຺ນເຣໂສ, ຍກ຺ໂຂ, ເອກປິງ຺ຄໂລ, ສິຣິໂທ, ປຸຎ຺ຎຊເນສ຺ສໂຣອິຈ຺ຈາທີນິປິ ກຸເວຣສ຺ສ ນາມານິ.

ອສ຺ສ ກຸເວຣສ຺ສ ປຸຣີ ‘‘ອຬກາ, ອຬກມນ຺ທາ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອລໍ ວິຠູສເນ, ອລໍ ວິຠູສນໍ ກໂຣຕີຕິ ອລກາ, ສາ ເອວ ອຬກາ. ອຬກາ ເອວ ໂມທກຣຓໂຕ ອຬກມນ຺ທາ, ອຸກາຣສ຺ສ ອກາໂຣ, ນາຄໂມ ຈ. ເກລາໂສຕິປິ ຕສ຺ສ ນາມໍ, ເກລິ ປໂຍຊນໍ ອສ຺ສ ເກໂລ, ອາສເຕ ອສ຺ມິນ຺ຕິ ອາໂສ, ເກໂລ ຈ ໂສ ອາໂສ ເຈຕິ ເກລາໂສ, ກຓ຺ຫສປ຺ປາທິ ວິຍ ນິຈ຺ຈໍ ກມ຺ມຘາຣໂຍ. ອສ຺ສ ກຸເວຣສ຺ສ ປຫຣຓໍ ອາຍຸຘໍ ຄທາ, ຄໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ວຊິຣໍ, ຕໍ ວິຍ ທຸກ຺ຂໍ ທທາຕີຕິ ຄທາ. ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ຘຕຣຏ຺ຐາທໂຍ ເທວາ ກມໂຕ ປຸພ຺ພາທີນໍ ຈຕຸທ຺ທິສານໍ ອຘິປາ ອຘິປຕໂຍ ນາມ. ອມຣໂກເສ ປນ –

‘‘ອິນ຺ໂທ ອຄ຺ຄິ ປິຕຸປຕິ, ເນຣິໂຕ ວຣຸໂຓ’ນິໂລ;

ກຸເວໂຣ ອີໂສ ປຕໂຍ, ປຸພ຺ພາທີນໍ ອິເມ ກມາ.

ຣວິ ສຸກ຺ໂກ ມຫີສູນຸ, ຕໂມ ຈ ຠານຸໂຊ ວິຘຸ;

ພຸໂຘ ສຸຣຄຸຣຸ ເຈຕິ, ທິສາຘິປາ ຕຖາ ຄຫາ’’ຕິ [ອມຣ ໓.໓-໔].

ອຎ຺ເຎເຍວ ທິສາຘິປຕໂຍ ກຖິຕາ, ອິນ຺ທຣວິມາທີນຎ຺ຈ ທິສາຘິປຈ຺ຈກຖນໍ ປາຌາທີນໍ ອິນ຺ທທິສາຣວິທິສາທິນາມສູຈນຜລໍ.

໓໓-໓໔. ຊາຕເວທາທ຺ຍຏ຺ຐາຣສກໍ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ. ຊາເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ວິນ຺ທຕິ ຆາຕຍຕີຕິ ຊາຕເວໂທ. ອນ຺ຘກາເຣ ຊາຕໍ ວິຊ຺ຊມານໍ ວິນ຺ທຕິ ລຠຕິ, ວິທຕິ ຊານາຕິ ເອເຕນາຕິ ວາ ຊາຕເວໂທ, ຊນນໍ ຊາຕໍ ເວໂທ ປາກໂຏ ຍສ຺ສ ວາ ໂສ ຊາຕເວໂທ. ສິຂາ ວຸຈ຺ຈຕິ ຊາລາ, ຕາຍ ໂຍຄໂຕ ສິຂີ. ໂຊຕຕິ ທິປ຺ປຕີຕິ ໂຊຕິ. ປຸນາຕີຕິ ປາວໂກ, ຓ຺ວຸ. ທຫຕີຕິ ທຫໂນ. ອນນ຺ຕິ ປາເລນ຺ຕ຺ຍເນເນຕິ ອນໂລ, ອລປຈ຺ຈໂຍ. ເວເທ ຫຸຕໍ ວຫຕິ ປາປຍຕິ, ສຍໍ ວາ ລຠເຕຕິ ຫຸຕາວໂຫ. ອຈ຺ຈິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຊາລາ, ຕາຍ ໂຍຄໂຕ ອຈ຺ຈິມາ. ຘູໂມ ເກຕຸ ຘໂຊ ຍສ຺ສາຕິ ຘູມເກຕຸ. ອຊຕິ ຊລມາໂນ ກຸຏິລໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຄ຺ຄິ, ອິ. ໂຄ ຣໍສິ ເອຕສ຺ສຕ຺ຖີຕິ ຄິນິ, ອສ຺ສຕ຺ຖ຺ຍຕ຺ເຖ ອິນິ, ອຄ຺ຄິນີຕິປິ ປາໂຐ, ໂສ ອຄ຺ຄິສທິໂສ. ຠານຸ ປຠາ ຍສ຺ສຕ຺ຖິ, ໂສ ຠານຸມາ. ເຕເຊຕິ ເສສຠູໂຕປາທາຣູປານີຕິ ເຕໂຊ. ຘູໂມ ສິຂາ ຈູຬາ ຍສ຺ສ ຘູມສິໂຂ. ວາຍຸ ສຂາ ອສ຺ສ ວາຍຸສໂຂ. ທຫິຕ຺ວາ [ທຫໂຕ (ກ.)] ຄຈ຺ຉໂຕ ກຓ຺ຫາ ວຕ຺ຕນີ ມຄ຺ໂຄ ຍສ຺ສ ກຓ຺ຫວຕ຺ຕນີ. ວິສ຺ສານຣສ຺ສ ອິສິໂນ ອປຈ຺ຈໍ ເວສ຺ສານໂຣ. ຫຸຕໍ ຫວິໍ ອສຕິ ຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ຫຸຕາໂສ. ຘນຎ຺ຊໂຍ, ຊລໂນ, ອາສຍາໂສ, ໂຣຫິຕສ຺ໂສ, ສຕ຺ຕາຈ຺ຈິ, ສຸກ຺ໂກ, ຈິຕ຺ຣຠານຸ, ວິຠາວສຸ, ສຸຈິອິຈ຺ຈາທີນິປິ ອຄ຺ຄິສ຺ສ ນາມານິ.

ສິຂາທິຕ຺ຕຍໍ ອຄ຺ຄິຊາລາຍໍ. ສິໂນຕິ ນິສານີ ຠວຕີຕິ ສິຂາ, ‘‘ສິ ນິສາເນ’’ຕິ ກາຕນ຺ຕ ຘາຕຸ, ຂປຈ຺ຈໂຍ. ຊລຕີຕິ ຊາລາ. ອຈ຺ຈເຕ ປຸຊ຺ຊເຕ ອເນເນຕິ ອຈ຺ຈິ. ສິຂາ ຊາລາ ຠິຍ຺ໂຍ ຣູປນ຺ຕຣາ ອິຕ຺ຖິຍໍ, ອຈ຺ຈິ ປນ ອປຸເມ.

໓໕. ທ຺ວຍໍ ອຄ຺ຄິກເຓ [ຕີສຸ ຜຸລິງ຺ໂຄ’ຄ຺ຄິກໂຓ (ອມຣ ໑.໖໐) ຜຸລິງ຺ຄານີຕິ ອຄ຺ຄິກຓານິ (ມ. ນິ. ຏີ. ໓.໖໕)]. ວິວິຘາສຸ ທິສາສຸ ຜຸລ຺ລໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ວິປ຺ຜຸລິງ຺ຄໍ. ຕຖາ ຜຸລິງ຺ຄໍ. ສພ຺ພຘຣກເຕ ປນ ‘‘ຜຸລິໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຜຸລິງ຺ໂຄ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິກໍ ຉາຣິກາຍໍ. ມລີນກໍສວຕ຺ຖາທີນໍ ຕໍ ທິຕ຺ຕິໍ ເສຕິ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ຠສ຺ມໍ, ມປຈ຺ຈໂຍ, ຠສຕິ ວາ ອໂຘ ປຕຕິ ວຕ຺ຖາທີນໍ ມລເມເຕນາຕິ ຠສ຺ມໍ. ກໍສາທີນໍ ສຸກ຺ກຠາວຕ຺ຖໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອິຏ຺ຐິ ອຠິລາໂສ ໂສຠນໍ ເອຕສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ເສຏ຺ຐິ, ‘‘ສປກ຺ຂໂກ ສໂລມໂກ’’ຕ຺ຍາທີສຸ ວິຍ ສສທ຺ທສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຖຕ຺ຕາ. ມລສ຺ສ ສຣຓໍ ກໂຣຕີຕິ ສາຣິກາ, ສາ ເອວ ຉາຣິກາ, ຍຖາ ‘‘ສຬາຍຕນ’’ນ຺ຕ຺ຍາທີສຸ.

໓໖. ທ຺ວຍໍ ອຸຓ຺ຫຉາຣິກາຍໍ. ອຸຓ຺ຫຕ຺ຕາ ກຸກ຺ກຸໍ ກຸຈ຺ຉິຕໍ ລາຕີຕິ ກຸກ຺ກຸໂລ, ‘‘ກຸກ຺ກຸ ວິທຕ຺ຖິຍໍ ຫຕ຺ເຖ, ປໂກຏ຺ເຐ ກຸຈ຺ຉິເຕປິ ເຈ’’ຕິ ຫິ ນານຕ຺ຖສງ຺ຄເຫ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຸກ຺ກຸໍ ວາ ຫຕ຺ຖໍ ລຸນາຕິ ຉິນ຺ທຕິ ທຫຕີຕິ ກຸກ຺ກຸໂລ, ໂສ ເອວ ກຸກ຺ກຸໂຬ. ອຸຓ຺ຫເມວ ຠສ຺ມໍ ອຸຓ຺ຫຠສ຺ມໍ, ຕສ຺ມິໍ. ຕິກໍ ທິຕ຺ຕກຏ຺ຐາທິນ຺ຘເນ. ອງ຺ຄຕິ ຫານິໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອງ຺ຄາໂຣ, ອາຣປຈ຺ຈໂຍ, ປຸນ຺ນປຸໍສໂກຍໍ. ‘‘ອລາເຕ’ນິຕ຺ຖິ ກຸເຊ’ງ຺ຄາໂຣ’’ຕິ ຫິ ຕິກຓ຺ຑເສເສ [ຕິກຓ຺ຑເສສ ໓.໓໒໙] ວຸຕ຺ຕໍ. ຫານິເມວ ລາຕິ, ນ ຐິຕິໍ ວິເສສຎ຺ຈາຕິ ອລາຕໍ. ອຸທ຺ຘໍ ຘູມໍ ມຸຎ຺ຈຕີຕິ ອຸມ຺ມຸຕໍ, ຕເທວ ອຸມ຺ມຸກໍ. ປຎ຺ຈກໍ ກຏ຺ຐາທິນ຺ຘເນ. ສນ຺ຕມຄ຺ຄິໍ ເອຘຍຕິ ວຑ຺ຒຍຕີຕິ ສມິຘາ. ເອຘຍຕີຕິ ອິຘຸມໍ, ອຸໂມ. ເອຘຍຕີຕິ ອິໂຘ. ອຸປາທິຍເຕ ອຄ຺ຄິເນຕິ ອຸປາທານໍ. ເອຘຍຕີຕິ ອິນ຺ຘນໍ.

໓໗. ປຎ຺ຈກໍ ອາໂລເກ. ໂອຠາສຕິ ທິປ຺ປຕີຕິ ໂອຠາໂສ. ປກາສຕິ ທິປ຺ປຕີຕິ ປກາໂສ. ອາໂລຈຍຕິ ປສ຺ສຕິ ເອເຕນາຕິ ອາໂລໂກ, ອາໂລເກຕິ ວາ ເອເຕນາຕິ ອາໂລໂກ, ‘‘ໂລກ, ໂລຈ ທສ຺ສເນ’’ຕິ ຘາຕຸທ຺ວຍປາຐໂຕ. ອຸຊ຺ໂຊຕຕີຕິ ອຸຊ຺ໂຊໂຕ, ອນ຺ຘກາຣໍ ວິທ຺ຘໍເສນ຺ໂຕ ໂຊຕຕີຕິ ວາ ອຸຊ຺ໂຊໂຕ. ອາ ສມນ຺ຕໂຕ ຕປຕິ ທິປ຺ປຕີຕິ ອາຕໂປ. ສມາຕິ ເອເຕ ປຎ຺ຈ ຕຸລ຺ຍຕ຺ຖາຕິ ຠາໂວ.

ທສກໍ ວາເຕ. ອາຫາໂຣ ວິຍ ປາຓຠູໂຕປິ ກທາຈິ ສຕ຺ເຕ ມາເຣຕີຕິ ມາຣຸໂຕ, ໂສວ ມາລຸໂຕ. ປຸນາຕິ ສງ຺ກາຣາທິກນ຺ຕິ ປວໂນ. ວາຍຕິ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ວາຍຸ, ວາຍຕິ ວາ ປຸປ຺ຜາທີນໍ ຄນ຺ໂຘ ເຍນ ໂສ ວາຍຸ. ຕຖາ ວາໂຕ. ອນນ຺ຕິ ປາຓນ຺ຕ຺ຍເນເນຕິ ອນິໂລ, ອິໂລ. ສນ຺ຕໍ ນິຈ຺ຈລໍ ອີຣຍຕິ ກມ຺ເປຕີຕິ ສມີຣໂຓ, ສມີຣິຕຸໍ ກມ຺ປິຕຸໍ ສີລມສ຺ສາຕິ ວາ ສມີຣໂຓ. ຄນ຺ຘໍ ວຫຕີຕິ ຄນ຺ຘວາໂຫ, ໂຓ. ວາໂຍ ວາຍຸສທິໂສ, ອຸຠຍຕ຺ຣາປິ ຍາຄໂມ. ສມນ຺ຕໂຕ ອີຣຕິ ຂິປຕິ ຣຸກ຺ຂາທໂຍຕິ ສມີໂຣ. ສທາ ສພ຺ພທາ ຄຕິ ຍສ຺ສ ສທາຄຕິ. ສສໂນ, ຄນ຺ຘວໂຫ, ອາສຸໂຄ, ມຣຸໂຕ, ຊຄຕິປາໂຓ, ປວມາໂນ, ປຠຎ຺ຊໂນ ອິຈ຺ຈາທີນິປິ ວາຕນາມານິ.

໓໘. ອິເມ ຉ ວກ຺ຂມານາ ວາຍຸເຠທາ ວາຍຸວິເສສາ, ອຸທ຺ຘໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຸທ຺ຘງ຺ຄໂມ, ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວາທີນໍ ນີຫຣຓວເສນ ອໂຘຠາຄໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອໂຘຄໂມ. ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ອຸທເຣ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ກຸຈ຺ຉິຏ຺ໂຐ. ໂກຏ຺ເຐ ອນ຺ເຕ ເສຕິ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ໂກຏ຺ຐາສໂຍ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ສສນ຺ຕິ ເຍນ ອສ຺ສາໂສ, ພຫິນິກ຺ຂນ຺ຕວາໂຕ. ປສ຺ສາໂສຕິ ອນ຺ໂຕປວິສນກວາໂຕປິ ‘‘ອສ຺ສາໂສ’’ຕິ ເອເຕນ ສງ຺ຄຍ຺ຫເຕ ສຫຈາຣິຕຕ຺ຕາ. ສພ຺ພງ຺ເຄສຸ ອນຸສຣຕິ ສີເລນ ເສທໂລຫິຕາທິສມ຺ປາທນໂຕຕິ ອງ຺ຄານຸສາຣີ. ອມຣໂກເສ ປນາຍໍ ວາໂຕ ຐານພ຺ຍາປາຣເຠເທນ ປຎ຺ຈຘາ ກຖິໂຕ [ປາໂຓ’ປາໂນ ສມາໂນໂຈທານພ຺ຍານາ ຈ ວາຍໂວ ສຣີຣຏ຺ຐາ ອິເມ (ອມຣ ໑.໖໗)], ຏີກາຍຎ຺ຈສ຺ສ –

‘‘ຫທເຍ ປາໂຓ ຄຸເທ’ປາໂນ, ສມາໂນ ນາຠິມຊ຺ຌຏ຺ໂຐ;

ອຸທາໂນ ກຓ຺ຐເທເສ ຕຸ, ພ຺ຍາໂນ ສພ຺ພງ຺ຄສນ຺ຘິສຸ [ຫທເຍ ປາໂຓ ຄຸເທ’ປາໂນ, ສມາໂນ ນາຠິສຓ຺ຐິໂຕ; ອຸທາໂນ ກຓ຺ຐເທສຏ຺ໂຐ, ພ຺ຍາໂນ ສພ຺ພສຣີຣໂຄ ອິຕິ ຐານນິຓ຺ຓໂຍ (ຈິນ຺ຕາມຓິຏີກາ)].

ຕຕ຺ຣປາໂຓອນ຺ນປ຺ປເວສາທິກໂຣ. ອປາໂນ ມຸຕ຺ຕກຣີສສຸກ຺ກວິສຏ຺ຐິກໂຣ. ສມາໂນ ມຊ຺ເຌ ອນ຺ນປຈນາທິກໂຣ. ອຸທາໂນ ຠາສິຕຄີຕາທິກໂຣ. ພ຺ຍາໂນ ເສທຣຕ຺ຕສວນຸມ຺ເມສນິເມສຄຕ຺ຍາທິກໂຣ [ເຂທເຈຏ຺ຐາອຸມ຺ເມສນິມ຺ເມສຄຕ຺ຍາທິກໂຣ (ກ.)]. ປກຏ຺ເຐນ ອນນ຺ຕ຺ຍເນນ ຠຕ຺ຕາທິປ຺ປເວສນໂຕຕິ ປາໂຓ. ມຸຕ຺ຕາທິກໍ ອປເນຕ຺ວາ ອນນ຺ຕ຺ຍເນນາຕິ ອປາໂນ. ສມ຺ມາ ອນນ຺ຕິ ອເນນ ຠຸຕ຺ຕປຣິປາຈນໂຕຕິ ສມາໂນ. ອຸທ຺ຘມນນ຺ຕ຺ຍເນນ ຠາສິຕາໂທ ສາມຕ຺ຖິຍຊນນໂຕຕິ ອຸທາໂນ. ວິເສເສນ ອນນ຺ຕ຺ຍເນນ ເສທຣຕ຺ຕເສມ຺ຫາທິ [ເຂທເຈຏ຺ຐາທິ (ຈິນ຺ຕາມຓິຏີກາ)] ສມ຺ປາທນໂຕຕິ ພ຺ຍາໂນ’’ຕິ [ຕໍພ຺ຍາປາຣາ ຈ ຍຖາ – ອນ຺ນປ຺ປເວສນໍ ມຸຕ຺ຕາ-ທ຺ຍຸສ຺ສຄ຺ໂຄ’ນ຺ນວິປາຈນໍ ຠາສຓາທິ ນິເມສາທິ, ຕໍພ຺ຍາປາຣາ ກມາ ອິເມ (ຈິນ຺ຕາມຓິຏີກາ)] ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໙. ທ຺ວຍໍ ອນ຺ໂຕປວິສນກວາເຕ. ອານໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ພຫິນິກ຺ຂມນວາໂຕ, ຕໂຕ ອປຄຕໍ ອປານໍ. ອສ຺ສາສໂຕ ອປຄໂຕ ປສ຺ສາໂສ. ທ຺ວຍໍ ພຫິນິກ຺ຂມນວາເຕ. ອາທິມ຺ຫິ ປວຕ຺ໂຕ ສາໂສ ອສ຺ສາໂສ. ອນນ຺ຕິ ປາຓນ຺ຕ຺ຍເນເນຕິ ອານໍ, ອາທິມ຺ຫິ ປວຕ຺ຕໍ ອານໍ ອານໍ, ເອກສ຺ສາກາຣສ຺ສ ໂລໂປ.

໔໐. ເວຄຂິປ຺ປາທໂຍ ວາຕຘມ຺ມຕ຺ເຕນ ນິຈ຺ຈປ຺ປວຕ຺ຕິກາ ອິຕິ ຕປ຺ປກ຺ກເມ [ຕປ຺ປກ຺ກເມນ ຕກ຺ກເມນ (ກ.)] ອຸຈ຺ຈນ຺ເຕ. ຕຕ຺ຣ ຣຍນ຺ຕໍ ເວເຄ. ສພ຺ພຕ຺ຣ ກຣຓສາຘນໍ. ອິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ວຊນ຺ຕິ ປາປຸຓນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ເວໂຄ.

‘‘ກ຺ຣິຍາວາຈິຕ຺ຕມາຂ຺ຍາຕຸໍ, ເອເກກຕ຺ໂຖ ນິທສ຺ສິໂຕ;

ປໂຍຄໂຕນຸຄນ຺ຕພ຺ພາ, ອເນກຕ຺ຖາ ຫິ ຘາຕໂວ’’ຕິ [ຈນ຺ທ຺ຣຘາຕຸປາເຐ].

ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຊຘາຕຸ ປາປຸຓເນປິ ປວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຣ, ອກາຣສ຺ສ ເອ. ຊວນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ຊໂວ, ຣຍນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ຣໂຍ.

ຂິປ຺ປາທິນວກໍ ສີເຆ. ອຖ ຊວສີຆານໍ ໂກ ເຠໂທ? ສເວຄຄຕິວຈນາ ຊວາທໂຍ, ສີຆາທໂຍ ຕຸ ຘມ຺ມວຈນາ, ຕຖາ ຈ ‘‘ສີຆໍ ປຈຕິ [ປສ຺ສຕິ (ກ.)], ສີຆໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ປໂຍໂຄ, ນ ຕຸ ‘‘ຊວໍ ປຈຕິ, ຊວໍຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ປນ ປໂຍໂຄ. ‘‘ເວເຄນ ຄຈ຺ຉຕິ, ຊເວນ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕ຺ຍາທີສຸ ກຖໍ? ຕຕ຺ຣ ເຠທສ຺ສ ວຕ຺ຕຸມິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ນ ໂທໂສ. ຂິປ຺ປຕິ ເປຣຕີຕິ ຂິປ຺ປໍ, ຂິປ ເປຣເຓ. ສຍຕີຕິ ສີຆໍ, ສີ ສເຍ, ຆປຈ຺ຈໂຍ. ພ຺ຍຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຫິ ຍຖາ ກຖຎ຺ຈິປິ ຠວຕິ, ສຎ຺ຎາ ຕຸ ໂລກໂຕວາວຄນ຺ຕພ຺ພາ, ສພ຺ພຕ຺ເຣວໍ. ຕຣຕີຕິ ຕຸຣິຕໍ. ລງ຺ຆຕີຕິ ລຫຸ, ລງ຺ຆ ຄຕິໂສສເນສຸ, ຆສ຺ສ ໂຫ, ນິຄ຺ຄຫີຕໂລໂປ, ອຸປຈ຺ຈໂຍ ຈ, ລຫຸປຣິຍາໂຍ ລຆຸສທ຺ໂທປ຺ຍຕ຺ຖິ. ອສຕິ ເຂປຕີຕິ ອາສຸ, ອຸ. ຕຣຕີຕິ ຕຸຓ຺ຓໍ, ຣສ຺ສ ໂຓ. ອຣຕິ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຣໍ. ນ ວິລມ຺ພີຍຕິ ນ ໂອຫີຍຕີຕິ ອວິລມ຺ພິຕໍ, ລພິ ອວສໍສເນ. ຕຸວຏ຺ຏຕິ ສຍຕີຕິ ຕຸວຏ຺ຏໍ, ຕຸຣິຕຠາເວນ ວຕ຺ຕຕີຕິ ວາ ຕຸວຏ຺ຏໍ, ຣິຕໂລໂປ.

໔໑. ອຣິຍາສາມຎ຺ຎສ຺ສ ປຸພ຺ພຑ຺ຒໍ ສນ຺ຕເຕ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຏ຺ຐສຸ ຄເຓສຸ ຉຏ຺ໂຐ ສພ຺ພລຫຸໂກ, ຕໂຕປເຣ ຉຄ຺ຄຓາ ສ, ຠ, ສ, ຠ, ຠ, ຠາ, ອຏ຺ຐໂມ ໂຄ. ສມນ຺ຕໂຕ ຕໂນຕີຕິ ສຕຕໍ. ນາສຠາເວນ ນ ອິຈ຺ຈໍ ນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ ນິຈ຺ຈໍ, ນາສໍ ວາ ນ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ນິຈ຺ຈໍ. ‘‘ນາໂຄ’’ຕ຺ຍາທີສຸ ວິຍາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ນ ໂທໂສ, ຕສ຺ສ ໂຈ. ນ ວິຣມຕີຕິ ອວິຣຕໍ. ນ ອາຣມຕີຕິ ອນາຣຕໍ. ສມນ຺ຕໂຕ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ວາ ຕໂນຕີຕິ ສນ຺ຕຕໍ. ນ ອວຣມຕີຕິ ອນວຣຕໍ. ສທາ ຘວຕິ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຘຸວໍ. ‘‘ຘຸ ຄຕິເຖຣິເຍສູ’’ຕິ ກາຕນ຺ຕຘາຕຸ.

ວິປຸລາຑ຺ຒໍ ອຕິສເຍ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ອຍຸຄປາເທ ທ຺ວາທສມຕ຺ຕາ, ຍຸເຄ ອຏ຺ຐາຣສມຕ຺ຕາ, ສພ຺ພາສຸ ອຣິຍາສຸ ປຐເມ ປາເທ ທ຺ວາທສມຕ຺ຕາ, ທຸຕິເຍ ອຏ຺ຐາຣສ, ຕຕິເຍ ທ຺ວາທສ, ຈຕຸຕ຺ເຖ ປຎ຺ຈທສ. ຍທາ ປນ ປຐມຕຕິເຍສຸ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ຕທາ ຍຸເຄ ອຘິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ອິທໍ ວິປຸລາລກ຺ຂຓໍ. ອຖ ສຕຕາຕິສຍານໍ ໂກ ເຠໂທ? ສຕຕໍ ສນ຺ຕຕິ ອວິຈ຺ເຉໂທກ຺ຣິຍນ຺ຕເຣຫິ ອພ຺ຍວຘານໍ, ອຕິສໂຍ ຕຸ ໂປໂນປຸຎ຺ຎໍ, ປກຏ຺ໂຐ ຈ. ເຕສຸ ໂປໂນປຸຎ຺ຎໍ ກ຺ຣິຍາພ຺ຍາວຸຕ຺ຕິ, ປກຏ຺ໂຐ ຕຸ ກ຺ຣິຍາວຍວານໍ ອຸກ຺ກໍສຕາ. ຠາສຕິ ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ຠຸສໍ, ອາສ຺ສ ອຸ. ຠສ຺ສຕິ ອໂຘ ປຕຕີຕິ ວາ ຠຸສໍ. ຠສ ອໂຘປຕເນ, ອສ຺ສ ອຸ. ອຕິສຍນໍ ອຕິສໂຍ, ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ວາສຍນໍ ປວຕ຺ຕນໍ ອຕິສໂຍ. ທຫຕິ ສພ຺ພນ຺ຕິ ທຬ຺ຫໍ, ຫໂຕ ປຸພ຺ເພ ໂຬ, ທລຕິ ວິທາຣຍຕີຕິ ວາ ທຬ຺ຫໍ, ຫປຈ຺ຈໂຍ, ທຫນ຺ໂຕ ລາຕີຕິ ວາ ທຬ຺ຫໍ, ວຓ຺ຓວິປຣິຍໂຍ, ອຠິສໂຍ ຈ ທຬ຺ຫຎ຺ຈ ອຕິສຍທຬ຺ຫາ. ຕຣຕິ ອຕິກ຺ກມຕີຕິ ຕິພ຺ພໍ, ຣສ຺ສ ໂວ, ອສ຺ສ ອິ. ເອຕິ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເອໂກ, ໂສ ເອວ ເອກນ຺ຕໍ, ເອກໍ ຕຣຕິ ອຕິກ຺ກມຕີຕິ ວາ ເອກນ຺ຕໍ. ມຕ຺ຕໂຕ ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ອຕິມຕ຺ຕໍ. ພຫຸໍ ລາຕີຕິ ພາຬ຺ຫໍ, ອຸໂລໂປ, ວຓ຺ຓວິປຣິຍໂຍ ຈ ຫສທ຺ໂທ. ອຕິເວລໍ, ອຈ຺ຈຕ຺ຖໍ, ນິພ຺ຠຣໍ, ນິຕນ຺ຕໍ, ຄາຬ຺ຫໍອິຈ຺ຈາທີນິປິ ອຕິສເຍ.

ທພ຺ພໍ ສຕ຺ວໍ, ຕໍວິປຣີເຕ ຘມ຺ມມຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕມານາ ພາຬ຺ຫປຣິຍນ຺ຕາ ຂິປ຺ປາທໂຍ ອຕິສຍໍ ວິນາ ປຓ຺ຑເກ ນປຸໍສເກ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຂິປ຺ປໍ ຠວຕິ [‘‘ຂິປ຺ປ ຠວຠີ’’ຕິ ປທທ຺ວຍໍ ອຘິກໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ], ອຕິສໂຍ ປຸລ຺ລິງ຺ໂຄ, ອສ຺ສ ຄຸຓສ຺ສາຕິສໂຍ, ອສ຺ສ ທພ຺ພສ຺ສາຕິສໂຍ ອິຕິ. ‘‘ຂິປ຺ປໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ສຕຕໍ ຊຸໂຫຕິ, ສຕຕໍ ຣມຓີໂຍ’’ອິຈ຺ຈຕ຺ຣ ຕຸ ກ຺ຣິຍາວິເສສນຕ຺ຕາເຍວ ປຓ຺ຑກຕ຺ຕໍ. ເຕສຸ ຂິປ຺ປາທີສຸ ເຍ ທພ຺ພຄາ ທພ຺ພາຠິຘາຍິໂນ, ເຕ ຕີສຸ ລິງ຺ເຄສຸ. ‘‘ທພ຺ພຘມ຺ໂມ ລິງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ສນນ຺ຕຣໍ. ຍຖາ ຂິປ຺ປາ ຊຣາ, ຂິປ຺ໂປ ມຈ຺ຈຸ, ຂິປ຺ປໍ ຄມນໍ. ສນ຺ຕຕາ ຕຓ຺ຫາ, ສນ຺ຕຕໍ ທຸກ຺ຂໍ, ສນ຺ຕໂຕ ອາກາໂສ. ອຕິມຕ຺ຕາ ກ຺ຣິຍາ, ອຕິມຕ຺ໂຕ ນໂຣ, ອຕິມຕ຺ຕໍ ປທໍ ອິຈ຺ຈາທິ.

໔໒-໔໓. ທ຺ວາທສກໍ ມາເຣ. ຫຣນຍນຄ຺ຄິທຑ຺ຒຕ຺ຕາ [ຕິນຍນຄ຺ຄິທຑ຺ຒຕ຺ຕາ (ກ.)] ນຕ຺ຖິ ວິຄ຺ຄໂຫ ສຣີຣເມຕສ຺ສ ອວິຄ຺ຄໂຫ. ກາມຍຕິ ຣຕິຈ຺ຉໍ ອຸປ຺ປາທຍຕີຕິ ກາໂມ, ກາຣິຕນ຺ຕາ ອປຈ຺ຈໂຍ. ສິງ຺ຄາຣຣູເປນ ປາຓີນໍ ມນສິ ຠວຕີຕິ ມໂນຠູ. ປຎ຺ຈກາມຄຸເຓສຸ ມທຍຕີຕິ ມທໂນ. ໂລການໍ ອນ຺ຕໍ ວິນາສໍ ກໂຣຕີຕິ ອນ຺ຕໂກ. ວເສ ວຕ຺ເຕຕິ ສີເລນາຕິ ວສວຕ຺ຕີ. ປາປໍ ອິຈ຺ຉຕິ ກໂຣຕິ, ເຕນ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ວາ ປາປິມາ. ປຣໂຕ ຊາຍຕີຕິ ປຊາ, ອຈ຺ຉນ຺ທິກາ, ຕາສໍ ປຕິ ປຊາປຕິ. ເຍ ກຸສລຘມ຺ເມສຸ ປມຕ຺ຕາ, ເຕສເມວ ພນ຺ຘຸ ປມຕ຺ຕພນ຺ຘຸ. ກຓ຺ຫຘມ຺ມຍຸຕ຺ຕຕາຍ ກຓ຺ໂຫ. ກຸສລຘມ຺ເມ ມາເຣຕີຕິ ມາໂຣ. ອກຸສລຘມ຺ເມ ນ ມຸຎ຺ຈຕີຕິ ນມຸຈິ. ມີນເກຕໂນ, ກນ຺ທປ຺ໂປ, ທປ຺ປໂກ, ອນງ຺ໂຄ, ປຎ຺ຈສໂຣ, ສມ຺ພຣາຣິ, ມນສິໂຊ, ກຸສຸເມສຸ, ອນຎ຺ຎໂຊ, ປຸປ຺ຜຘນ຺ວາ, ຣຕິປຕິ, ມກຣທ຺ຘໂຊອິຈ຺ຈາທີນິປິ ວິຓ຺ຫຸສຸຕສ຺ສ ກາມສ຺ສ ນາມານິ.

ຕຓ຺ຫາ ອຣຕີ ຣຄາ ເຈຕິ ເອຕາ ຕິສ຺ໂສ ຕສ຺ສ ມາຣສ຺ສ ຘີຕໂຣ. ໂຍ ຕໍ ປສ຺ສຕິ, ຕໍ ຕສິຕໍ ກໂຣຕີຕິ ຕຓ຺ຫາ, ສໂລໂປ, ຓ຺ຫາ ຈ. ປເຣສໍ ກຸສລຘມ຺ເມສຸ ອຣຕິໍ ກໂຣຕີຕິ ອຣຕີ. ຣຊ຺ຊນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຣຄາ. ຕສ຺ສ ມາຣສ຺ສ ຫຕ຺ຖີ ຄິຣິເມຂໂລ ນາມ. ສຣີຣມຫນ຺ຕຠາເວນ ຄິຣິສທິສຕ຺ຕາ ຄິຣິ ວິຍາຕິ ຄິຣິ. ມາເຣນ ມມາຍນວເສນ ‘‘ອຍໍ ເມ ຫຕ຺ຖີ ເມຂໂລ ນາມ ໂຫຕູ’’ຕິ ກຕນາມຕ຺ຕາ ເມຂລາ ວິຍາຕິ ເມຂໂລຕິ ສມຸທິຕນາມທ຺ວເຍນ ເອກເມວ ຫຕ຺ຖິໍ ວທຕິ, ຍຖາ ‘‘ວຊິຣາສນິ, ສີຕຸຓ຺ຫ’’ນ຺ຕິ.

໔໔. ຕິກໍ ຍເມ. ປຊາສໍຍມນໂຕ ຍມາ, ມຈ຺ຈຸປ຺ປຠຸຕໂຍ ອສ຺ສ ກິງ຺ກາຣາ, ເຕສຸ ຣາຊເຕຕິ ຍມຣາຊາ. ເຕຘາຕຸເກສຸປິ ອາຓາປວຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ມຫນ຺ໂຕ ວິສໂຍ ເອຕສ຺ສ ວິສຍີ, ຓີ, ໂສ ເອວ ເວສາຍີ. ຍຕ຺ຖ ລກ຺ຂເຓນ ນ ສິຊ຺ຌຕິ, ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພຕ຺ຣ ‘‘ຍທາທິນາ ວາ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ວາ ສທ຺ທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ ຫິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ, ທຸກ຺ຂຊນກຕ຺ຕາ ວາ ວິສທິສຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ເວສາ, ເນຣຍິກາ, ເຕສໍ ອຘິປຕິຠາເວນ ອຍຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ເວສາຍີ, ອີ. ຍມານໍ ຣາຊາ ຍໂມ. ຘມ຺ມຣາໂຊ, ກຕນ຺ໂຕ, ສມວຕ຺ຕີ, ກາໂລ, ທຓ຺ຑຘໂຣ, ອນ຺ຕໂກອິຈ຺ຈາທີນິປິ ຍມສ຺ສ ນາມານິ. ອສ຺ສ ຍມສ຺ສ ອາວຸຘໍ ນຍນເມວ. ເຕນ ກິຣ ໂກຘຈິຕ຺ເຕນ ໂອໂລກິຕມຕ຺ເຕນ ສຕ຺ຕານໍ ສຣີຣານິ ອາຕເປ ຂິຕ຺ຕຆຕປິຓ຺ຑານິ ວິຍ ວິລີຍນ຺ຕີຕິ.

ທ຺ວຍໍ ອສຸຣເຠເທ. ເອເຕສຎ຺ຫິ ສຕິປິ ເທວຠາເວ ເຫຏ຺ຐາ ນິວາສິຕຠາວສາມຎ຺ຎໂຕ ເອຕ຺ຖ ວຈນໍ, ມາຣສ຺ສ ປນ ສຕ຺ຕານມນຕ຺ຖກາຣກຕາສາມຎ຺ເຎນ ຍເມນ ສທ຺ຘິໍ ວຈນໍ ຕກ຺ກຣຕ຺ຕາ. ຍຸທ຺ຘາທີສຸ ເວປິຕໍ ກມ຺ປິຕໍ ຈິຕ຺ຕເມຕສ຺ສ ເວປຈິຕ຺ຕິ [ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໕໖]. ປຸຓ຺ຓໍ ໂລມໍ ຍສ຺ສ ໂສ ປຸໂລໂມ, ປຸລາມຫຕີ ອຸມາ ກິຕ຺ຕິ, ກນ຺ຕິ ວາ ຍສ຺ສາຕິ ປຸໂລໂມ. ‘‘ອຸມາຕສີເຫມວຕິ-ຫລິທ຺ທາກິຕ຺ຕິກນ຺ຕິສູ’’ຕິ ຫິ ນານຕ຺ຖສງ຺ຄເຫ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ປນ ສກ຺ກສ຺ສ ຠຣິຍາຍ ສຸຊາຕາຍ ປິຕາ. ທ຺ວຍໍ ກິນ຺ນເຣ. ອສ຺ສມຸຂນຣສຣີຣຕາຍ ກຸຈ຺ຉິໂຕ ປຸຣິໂສ, ກິຎ຺ຈິ ວາ ປຸຣິໂສ, ປຸຣິສສທິໂສຕິ ວາ ກິມ຺ປຸຣິໂສ. ເອວໍ ກິນ຺ນໂຣ. ຕຸຣງ຺ຄວທນ, ອສ຺ສມຸຂາທີນິປິ ກິນ຺ນຣສ຺ສ ນາມານິ.

໔໕-໔໖. ອທ຺ຘປຊ຺ເຊນ ອາກາສສ຺ສ ນາມານິ. ເຕສໍ ເຕສໍ ວຕ຺ຖູນໍ ອນ຺ຕຣໍ ນານຕ຺ຕໍ ອິກ຺ຂເຕ ໂລໂກ ເອຕ຺ຖ, ອເນນາຕິ ວາ ອນ຺ຕລິກ຺ຂໍ, ຣສ຺ສ ໂລ. ອິກ຺ຂນໍ ວາ ທສ຺ສນໍ ອິກ຺ຂາ, ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣໍ ກາຣຓໍ ອນ຺ຕລິກ຺ຂໍ. ຂນຕິ ພ຺ຍວຘານນ຺ຕິ ຂໍ, ກ຺ວິ. ສພ຺ພຄຫຄາມຓິໂນ ອາທິຈ຺ຈສ຺ສ ປໂຖ ມຄ຺ໂຄ ອາທິຈ຺ຈປໂຖ. ນ ຠວຕີຕິ ອພ຺ຠໍ. ຄຈ຺ຉນ຺ຕ຺ຍເນນ ເທວາຕິ ຄຄນໍ, ຍຸ, ມສ຺ສ ໂຄ. ອມ຺ພເຕ ສທ຺ທາຍເຕ ອຕ຺ຣາຕິ ອມ຺ພຣໍ, ໂຣ. ຫຍ ຄຕິມ຺ຫິ, ວິເສເສນ ຫຍຕິ ຄຈ຺ຉຕິ ສພ຺ພຕ຺ຣາຕິ ເວຫາໂສ, ຍສ຺ສ ໂສ, ວິຄໂຕ ວາ ຫາໂສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອຕ຺ຖາຣມ຺ມຓາລາຠໂຕຕິ ເວຫາໂສ. ອນິລສ຺ສ ວາຕສ຺ສ ປໂຖ ອນິລປໂຖ. ຠຸສໍ ກາສນ຺ເຕ ທິປ຺ປນ຺ເຕ ປທຕ຺ຖາ ເອເຕນາຕິ ອາກາໂສ, ນ ກສ຺ສຕິ ນ ວິເລຂີຍຕີຕິ ວາ ອາກາໂສ. ນ ຠວຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິປິ ວຕ຺ຖູຕິ ນຠໍ, ນຕ຺ຖິ ຠູມິ ເອຕ຺ຖາຕິ ວາ ນຠໍ, ນ ຠາຍນ຺ຕິ ປກ຺ຂິໂນ ອເນນ, ເອຕ຺ຖາຕິ ວາ ນຠໍ. ວິໂນ ປກ຺ຂິໂນ ຫຍນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ເວຫາຍສໍ, ອໂສ. ຕາຣາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ນກ຺ຂຕ຺ຕາທໂຍ, ເຕສໍ ປໂຖ ຕາຣາປໂຖ. ສຸຣານໍ ເທວານໍ ປໂຖ ສຸຣປໂຖ. ນ ຫຎ຺ຎເຕຕິ ອຆໍ, ຫນສ຺ສ ໂຆ. ອນນ຺ຕໍ, ວິສຓຸປທໍອິຈ຺ຈາທີນິປິ ອາກາສສ຺ສ ນາມານິ.

໔໗-໔໘. ເມຆາທ຺ເຍກາທສກໍ ເມເຆ. ເມຫຕິ ຆຣຕິ ເສຈຕີຕິ ເມໂຆ. ວາຣິໍ ວຫຕີຕິ ວລາຫໂກ, ວາຣິສທ຺ທສ຺ສ ໂວ, ວສ຺ສ ໂລ [ປາຓິນິ ໖.໓.໑໐໙; ໂມຄ຺ຄລ຺ລານປຎ຺ຈິກາ ໑.໔໗; ນີຕິ-ສຸຕ຺ຕ ໑໓໔໐, ໑໓໔໓]. ທິພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຑ຺ຒິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ໂລກາ ອເນນາຕິ ເທໂວ. ປຊານໍ ໂລການໍ ອນ຺ນໍ ໂຠຊນໍ ຠວຕິ ເອເຕນາຕິ ປຊ຺ຊຸນ຺ໂນ, ອກາຣສ຺ສຸກາໂຣ. ອມ຺ພຸໍ ອຸທກໍ ຘາເຣຕີຕິ ອມ຺ພຸຘໂຣ. ໂລການໍ ສນ຺ຕາປໍ ຫນ຺ຕີຕິ ຆໂນ, ຫສ຺ສ ໂຆ. ຊລຘາຣໍ ຘາເຣຕີຕິ ຘາຣາຘໂຣ. ຊີວນໍ ຊລໍ ມູຕໍ ພນ຺ຘມເນເນຕິ ຊີມູໂຕ, ວນສທ຺ທໂລໂປ, ໂລການໍ ວາ ຊີວິຕໍ ມຸນາຕິ ພນ຺ຘຕີຕິ ຊີມູໂຕ, ວິຕໂລໂປ, ຊີວິຕສ຺ສ ຊີ ອາເທໂສ ວາ [ປາຓິນິ ໖.໓.໑໐໙; ໂມຄ຺ຄລ຺ລານປຎ຺ຈິກາ ໑.໔໗; ນີຕິ-ສຸຕ຺ຕ ໑໓໔໐, ໑໓໔໓]. ເອວໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ. ວາຣິໍ ວຫຕີຕິ ວາຣິວາໂຫ. ອມ຺ພຸໍ ທທາຕີຕິ ອມ຺ພຸໂທ. ອາປໍ ຠຣຕີຕິ ອພ຺ຠໍ, ກ຺ວິ, ປສ຺ສ ໂພ.

ຕິກໍ ວຸຏ຺ຐິຍໍ. ວສ຺ສຕິ ສິຎ຺ຈຕີຕິ ວສ຺ສໍ, ວສ຺ສ ເສຈເນ. ເອວໍ ວສ຺ສນວຸຏ຺ຐິໂຍ.

ປຎ຺ຈກໍ ວິຊ຺ຊຸຍໍ. ສຕຕໍ ອີຣຕິ ກມ຺ປຕີຕິ ສເຕໂຣ, ຕໂລໂປ, ໂສ ເອວ ສເຕຣິຕາ. ຂຓມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອກ຺ຂຓາ. ກຸຏິລໍ ອຈິຣຏ຺ຐາຍິຕຕ຺ຕາ ວິຣູປໍ ຫຸຕ຺ວາ ຊວຕີຕິ ວິຊ຺ຊຸ. ວິຊ຺ໂຊຕຕີຕິ ວິຊ຺ຊຸຕາ. ອຈິຣໍ ປຠາ ຍສ຺ສ ອຈິຣປ຺ປຠາ.

໔໙. ຈຕຸກ຺ກໍ ເມຆນາເທ. ເມຆານໍ ນາໂທ ເມຆນາໂທ. ຘນີຍເຕ ຘນິຕໍ[ຖນິຕໍ (ສີ.)], ຘນ ສທ຺ເທ. ຄຊ຺ຊນໍ ຄຊ຺ຊິຕໍ, ຄຊ຺ຊ ສທ຺ເທ. ຣສີຍເຕ ຣສິຕໍ. ອາທິນາ ຫຣາທາທິ [ສພ຺ພຕ຺ຣ ນປຸໍສເກຠາເວ ໂຕ, ອາທິນາ ສ຺ວນິຕຘນິຕາທໂຍ (ຈິນ຺ຕາມຓິຏີກາ), ອາທິນາ ຘນິຕຫຣາທຣາສາທໂຍ (ພ຺ຍາຂ຺ຍາສຸຘາຏີກາ)]. ທ຺ວຍໍ ສກ຺ກຘນຸມ຺ຫິ. ອິນ຺ທສ຺ສ ອາວຸຘໍ ຘນຸ ຈ ອິນ຺ທາວຸຘໍ, ອິນ຺ທຘນຸ ຈ. ວາເຕນ ຂິຕ຺ຕມມ຺ພຸ ວາຕກ຺ຂິຕ຺ຕມ຺ພຸ, ພິນ຺ທຸ. ສີຕໍ ກໂຣຕີຕິ ສີກໂຣ, ສິຎ຺ຈຕີຕິ ວາ ສີກໂຣ, ຈສ຺ສ ໂກ, ອໂຣ ຈ, ວາຕວເສນ ວາ ຕໂຕ ຕໂຕ ສຣຕີຕິ ສີກໂຣ, ອສ຺ສ ອີ, ມຊ຺ເຌ ກາຄໂມ ຈ.

໕໐. ຕິກໍ ຊລຘາຣາຍໍ. ເວຄໂຕ ຊລຘາຣານໍ ສໍ ຠຸສໍ ປຕນໍ ອາສາໂຣ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ສຣຕີຕິ ອາສາໂຣ. ເວຄໍ ຘາເຣຕີຕິ ຘາຣາ. ອໂຘ ປຕຕີຕິ ສມ຺ປາໂຕ, ສໍສທ຺ໂທ ອໂຘຠາເຄ [ເວຄໂຕ ຊລຘາຣານໍ ສມ຺ຠູຍ ປຕນໍ ຘາຣາສມ຺ປາໂຕ, ສຣ ຄຕິຍໍ ຆອຸ ອິຕິ ອາສາໂຣ (ຈິນ຺ຕາມຓິຏີກາ)]. ທ຺ວຍໍ ວສ຺ໂສປເລ. ກເຣນ ຫຕ຺ເຖນ ຄຍ຺ຫຸປຄຕ຺ຕາ ກຣກາ, ຊລໍ ປິຓ຺ຑໍ ກໂຣຕີຕິ ວາ ກຣກາ, ‘‘ວສ຺ໂສປເລ ຕຸ ກຣກາ, ກຣໂກປິ ຈ ທິສ຺ສເຕ’’ຕິ ຣຸທ຺ໂທ, ກຣສທ຺ໂທຕ຺ຣ. ‘‘ກໂຣ ວສ຺ໂສປເລ ປາຓິ-ໂສຓ຺ຑາປຈ຺ຈາຍຣໍສິສູ’’ຕິ ນານຕ຺ຖສງ຺ຄເຫ ວຸຕ຺ຕໍ. ຆນໂຕ, ຆນກາເລ ວາ ສຎ຺ຊາຕໍ ອຸປລໍ ສິລາ ຆໂນປລໍ. ທຸຏ຺ຐຸ ທິນໍ ທຸທ຺ທິນໍ, ອຍໍ ທຸທ຺ທິນສທ຺ໂທ ເມຆຈ຺ຉນ຺ນາເຫ ວຕ຺ຕຕິ, ອໂສຠນຕ຺ໂຖປ຺ຍຕ຺ຖິ ທຸທ຺ທິນສທ຺ໂທ, ອຄຸຓວຈນຕາຍໍ ວາຈ຺ຈລິງ຺ໂຄ.

໕໑-໕໒. ຉກ຺ກໍ ຕິໂຣຘາເນ. ຘຣ ອາວຣເຓ, ອປາທິປຸພ຺ໂພ. ອປິຘຣຕິ ອາວຸໂຓຕີຕິ ປິຘານໍ, ອໂລໂປ. ອປຘຣຕີຕິ ອປຘາຣຓໍ. ຕິໂຣ ຘຣຕິ ປິທຫຕີຕິ ຕິໂຣຘານໍ. ອນ຺ຕຣໍ ຘຣຕີຕິ ອນ຺ຕຣຘານໍ, ນິຄ຺ຄຫີຕໂລໂປ. ອປິຘຣຕີຕິ ອປິຘານໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອປາທິອຸປສຄ຺ຄາ ຘາຕຸໂນ ອາວຣຓຕ຺ຖໂຊຕກາ. ຉາທຍຕີຕິ ຉາທນໍ. ພ຺ຍວຘາ, ອນ຺ຕຣຘິອິຈ຺ຈາທໂຍປິ ຕິໂຣຘາເນ.

ສາທ຺ຘປຊ຺ເຊນ ຈນ຺ທສ຺ສ ນາມານິ. ອິນ຺ທຕິ ນກ຺ຂຕ຺ຕານໍ ປຣມິສ຺ສຣິຍໍ ກໂຣຕີຕິ ອິນ຺ທຸ. ຈນ຺ທຕິ ຫິລາທຍຕິ ສຸຂຍຕິ ປຊນ຺ຕິ ຈນ຺ໂທ. ນກ຺ຂຕ຺ຕານໍ ຣາຊາ ນກ຺ຂຕ຺ຕຣາຊາ. ອຸມາ ກນ຺ຕິ, ຕາຍ ສຫ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ໂສໂມ, ສຸຂໍ ອຠິສ຺ສວຕີຕິ ວາ ໂສໂມ, ມປຈ຺ຈໂຍ. ນິສໍ ຣຕ຺ຕິໍ ກໂຣຕິ, ຕຕ຺ຖ ວາ ກໂຣ ຣໍສິ ເອຕສ຺ສ ນິສາກໂຣ. ອນ຺ຘກາຣໍ ອຸເສນ຺ຕິ ທຫນ຺ຕິ ວິນາເສນ຺ຕີຕິ ໂອສາ, ຣໍສໂຍ, ເຕ ເອຕ຺ຖ ຘິຍນ຺ຕິ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ ໂອສຘິ, ຕາຣາວິເສໂສ, ຕສ຺ສ ອີໂສ ປຕິ ໂອສຘີໂສ. ຫິໂມ ສີຕໂລ ຣໍສິ ຍສ຺ສ ຫິມຣໍສິ. ສໂສ ອງ຺ໂກ ລກ຺ຂຓໍ ຍສ຺ສ ສສງ຺ໂກ. ຈນ຺ທໍ ກປ຺ປູຣໍ ມາຕິ ສທິສໍ ນຍຕີຕິ ຈນ຺ທິມາ. ອິກາຣາເທໂສ. ສສລກ຺ຂຓເມຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ ສສີ. ສສຕິ ວາ ຫິໍສຕິ ອຸຓ຺ຫຄຸຓນ຺ຕິ ສສີ, ອີປຈ຺ຈໂຍ ຕທຸປລກ຺ຂິເຕ ຕທຸປຈາຣໍ. ສີຕາ ຣໍສໂຍ ຍສ຺ສຕ຺ຖີຕິ ສີຕຣໍສິ. ນິສາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ນາໂຖ ຕທາລງ຺ກາຣຠາວໂຕຕິ ນິສານາໂຖ. ອຸຬູນໍ ຕາຣານໍ ຣາຊາ ອຸຬຸຣາຊາ. ມາຕິ ອຕ຺ຕານໍ ກປ຺ປູເຣນ ສທິສໍ ກໂຣຕີຕິ ມາ, ມາສທ຺ໂທຍໍ ປຸເມ, ຕໍສຫຈຣຓໂຕ ອຸຬຸຣາຊາທໂຍປິ. ຫິມໍສຸ, ກຸມຸທພນ຺ຘຸ, ວິຘຸ, ສຸຘໍສຸ, ສຸພ຺ຠໍສຸ, ນິສາປຕິ, ມິຄງ຺ໂກ, ກລານິຘິ, ທ຺ວິຊຣາໂຊ, ສສຘໂຣ, ນກ຺ຂຕ຺ເຕໂສອິຈ຺ຈາທີນິປິ ຈນ຺ທສ຺ສ ນາມານິ.