໖. ຍສສຸຕ຺ຕໍ

໘໖. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ໂກສເລສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ເຍນ ອິຈ຺ຉານງ຺ຄລໍ ນາມ ໂກສລານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາໂມ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ອິຈ຺ຉານງ຺ຄເລ ວິຫຣຕິ ອິຈ຺ຉານງ຺ຄລວນສຓ຺ເຑ. ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ອິຈ຺ຉານງ຺ຄລກາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ – ‘‘ສມໂຓ ຂລຸ ໂຠ ໂຄຕໂມ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ສກ຺ຍກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ ອິຈ຺ຉານງ຺ຄລໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ ອິຈ຺ຉານງ຺ຄເລ ວິຫຣຕິ ອິຈ຺ຉານງ຺ຄລວນສຓ຺ເຑ. ຕໍ ໂຂ ປນ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ເອວໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ…ເປ… ສາຘຸ ໂຂ ປນ ຕຖາຣູປານໍ ອຣຫຕໍ ທສ຺ສນໍ ໂຫຕີ’’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອິຈ຺ຉານງ຺ຄລກາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ປຫຸຕໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ອາທາຍ ເຍນ ອິຈ຺ຉານງ຺ຄລວນສຓ຺ໂຑ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ພຫິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ອຏ຺ຐໍສຸ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ນາຄິໂຕ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຄິຕໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເກ ປນ ເຕ, ນາຄິຕ, ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາ ເກວຏ຺ຏາ ມຎ຺ເຎ ມຈ຺ຉວິໂລເປ’’ຕິ? ‘‘ເອເຕ, ຠນ຺ເຕ, ອິຈ຺ຉານງ຺ຄລກາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ປຫຸຕໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ອາທາຍ ພຫິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ຐິຕາ ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈາ’’ຕິ. ‘‘ມາຫໍ, ນາຄິຕ, ຍເສນ ສມາຄມໍ, ມາ ຈ ມຍາ ຍໂສ. ໂຍ ໂຂ, ນາຄິຕ, ນຍິມສ຺ສ ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂສ຺ສ ປວິເວກສຸຂສ຺ສ ອຸປສມສຸຂສ຺ສ ສມ຺ໂພຘສຸຂສ຺ສ ນິກາມລາຠີ ອສ຺ສ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ. ຍສ຺ສາຫໍ ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂສ຺ສ ປວິເວກສຸຂສ຺ສ ອຸປສມສຸຂສ຺ສ ສມ຺ໂພຘສຸຂສ຺ສ ນິກາມລາຠີ [ນິກາມລາຠີ ອສ຺ສໍ (ພຫູສຸ) ອ. ນິ. ໕.໓໐ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອຍໍ ປາຐເຠທາ ນຕ຺ຖິ] ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ, ໂສ ຕໍ ມີຬ຺ຫສຸຂໍ ມິທ຺ຘສຸຂໍ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກສຸຂໍ ສາທິເຍຍ຺ຍາ’’ຕິ.

‘‘ອຘິວາເສຕຸ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ. ອຘິວາເສຕຸ ສຸຄໂຕ. ອຘິວາສນກາໂລ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ. ເຍນ ເຍເນວ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຄມິສ຺ສຕິ ຕນ຺ນິນ຺ນາວ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ເນຄມາ ເຈວ ຊານປທາ ຈ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ຖຸລ຺ລຜຸສິຕເກ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ຍຖານິນ຺ນໍ ອຸທການິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເຍນ ເຍເນວ ທານິ ຠຄວາ ຄມິສ຺ສຕິ ຕນ຺ນິນ຺ນາວ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ເນຄມາ ເຈວ ຊານປທາ ຈ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕຖາ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສີລປຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ມາຫໍ, ນາຄິຕ, ຍເສນ ສມາຄມໍ, ມາ ຈ ມຍາ ຍໂສ. ໂຍ ໂຂ, ນາຄິຕ, ນຍິມສ຺ສ ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂສ຺ສ ປວິເວກສຸຂສ຺ສ ອຸປສມສຸຂສ຺ສ ສມ຺ໂພຘສຸຂສ຺ສ ນິກາມລາຠີ ອສ຺ສ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ. ຍສ຺ສາຫໍ ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂສ຺ສ ປວິເວກສຸຂສ຺ສ ອຸປສມສຸຂສ຺ສ ສມ຺ໂພຘສຸຂສ຺ສ ນິກາມລາຠີ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ, ໂສ ຕໍ ມີຬ຺ຫສຸຂໍ ມິທ຺ຘສຸຂໍ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກສຸຂໍ ສາທິເຍຍ຺ຍ.

‘‘ເທວຕາປິ ໂຂ, ນາຄິຕ, ເອກຈ຺ຈາ ນຍິມສ຺ສ [ເອກຈ຺ຈາ ອິມສ຺ສ (?)] ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂສ຺ສ ປວິເວກສຸຂສ຺ສ ອຸປສມສຸຂສ຺ສ ສມ຺ໂພຘສຸຂສ຺ສ ນິກາມລາຠິນິໂຍ ອສ຺ສຸ [ອິທໍ ປທໍ ກຕ຺ຖຈິ ນຕ຺ຖິ] ອກິຈ຺ຉລາຠິນິໂຍ [ນິກາມລາຠິນິໂຍ ອກິຈ຺ຉລາຠິນິໂຍ (?)] ອກສິຣລາຠິນິໂຍ, ຍສ຺ສາຫໍ ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂສ຺ສ ປວິເວກສຸຂສ຺ສ ອຸປສມສຸຂສ຺ສ ສມ຺ໂພຘສຸຂສ຺ສ ນິກາມລາຠີ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ. ຕຸມ຺ຫາກມ຺ປິ [ຕາສມ຺ປິ (?)] ໂຂ, ນາຄິຕ, ສງ຺ຄມ຺ມ ສມາຄມ຺ມ ສງ຺ຄຓິກວິຫາຣໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕານໍ ວິຫຣຕໍ [ອນຸຍຸຕ຺ເຕ ວິຫຣນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ (?)] ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ນ ຫິ ນູນເມ [ນ ຫນູນເມ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອິມສ຺ສ ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂສ຺ສ ປວິເວກສຸຂສ຺ສ ອຸປສມສຸຂສ຺ສ ສມ຺ໂພຘສຸຂສ຺ສ ນິກາມລາຠິໂນ ອສ຺ສຸ [ອິທໍ ປທໍ ກຕ຺ຖຈິ ນຕ຺ຖິ] ອກິຈ຺ຉລາຠິໂນ ອກສິຣລາຠິໂນ. ຍສ຺ສາຫໍ ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂສ຺ສ ປວິເວກສຸຂສ຺ສ ອຸປສມສຸຂສ຺ສ ສມ຺ໂພຘສຸຂສ຺ສ ນິກາມລາຠີ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ. ຕຖາ ຫິ ປນ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ສງ຺ຄມ຺ມ ສມາຄມ຺ມ ສງ຺ຄຓິກວິຫາຣໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ’’’.

‘‘ອິຘາຫໍ, ນາຄິຕ, ຠິກ຺ຂູ ປສ຺ສາມິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອງ຺ຄຸລິປໂຕທເກນ [ອງ຺ຄຸລິປໂຕທເກຫິ (ສີ. ປີ. ກ.)] ສຎ຺ຊຄ຺ຆນ຺ເຕ ສງ຺ກີຬນ຺ເຕ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ນາຄິຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ນ ຫິ ນູນເມ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອິມສ຺ສ ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂສ຺ສ ປວິເວກສຸຂສ຺ສ ອຸປສມສຸຂສ຺ສ ສມ຺ໂພຘສຸຂສ຺ສ ນິກາມລາຠິໂນ ອສ຺ສຸ ອກິຈ຺ຉລາຠິໂນ ອກສິຣລາຠິໂນ. ຍສ຺ສາຫໍ ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂສ຺ສ ປວິເວກສຸຂສ຺ສ ອຸປສມສຸຂສ຺ສ ສມ຺ໂພຘສຸຂສ຺ສ ນິກາມລາຠີ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ. ຕຖາ ຫິ ປນ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອງ຺ຄຸລິປໂຕທເກນ ສຎ຺ຊຄ຺ຆນ຺ຕິ ສງ຺ກີຬນ຺ຕິ’’’.

‘‘ອິຘ ປນາຫໍ [ອິຘາຫໍ (ສີ. ປີ. ກ.)], ນາຄິຕ, ຠິກ຺ຂູ ປສ຺ສາມິ ຍາວທຕ຺ຖໍ ອຸທຣາວເທຫກໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເສຍ຺ຍສຸຂໍ ປສ຺ສສຸຂໍ ມິທ຺ຘສຸຂໍ ອນຸຍຸຕ຺ເຕ ວິຫຣນ຺ເຕ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ນາຄິຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ນ ຫິ ນູນເມ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອິມສ຺ສ ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂສ຺ສ ປວິເວກສຸຂສ຺ສ ອຸປສມສຸຂສ຺ສ ສມ຺ໂພຘສຸຂສ຺ສ ນິກາມລາຠິໂນ ອສ຺ສຸ ອກິຈ຺ຉລາຠິໂນ ອກສິຣລາຠິໂນ. ຍສ຺ສາຫໍ ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂສ຺ສ ປວິເວກສຸຂສ຺ສ ອຸປສມສຸຂສ຺ສ ສມ຺ໂພຘສຸຂສ຺ສ ນິກາມລາຠີ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ. ຕຖາ ຫິ ປນ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຍາວທຕ຺ຖໍ ອຸທຣາວເທຫກໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເສຍ຺ຍສຸຂໍ ປສ຺ສສຸຂໍ ມິທ຺ຘສຸຂໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ’’’.

‘‘ອິຘາຫໍ [ອິຘ ປນາຫໍ (?)], ນາຄິຕ, ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສາມິ ຄາມນ຺ຕວິຫາຣິໍ ສມາຫິຕໍ ນິສິນ຺ນໍ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ນາຄິຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອິທານິ ອິມໍ [ອິທານິມໍ (ກຕ຺ຖຈິ) ອ. ນິ. ໖.໔໒] ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອາຣາມິໂກ ວາ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສຕິ [ປຈ຺ເຈສ຺ສຕິ (ສີ. ປີ.), ອຸປຏ຺ຐຫຕິ (ກ.)] ສມຓຸທ຺ເທໂສ ວາ. ຕໍ ຕມ຺ຫາ [ໂສ ຕມ຺ຫາ (ກ. ສີ.), ໂສ ຕໍ ຕມ຺ຫາ (?)] ສມາຘິມ຺ຫາ ຈາເວສ຺ສຕີ’ຕິ. ເຕນາຫໍ, ນາຄິຕ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫມິ ຄາມນ຺ຕວິຫາເຣນ.

‘‘ອິຘ ປນາຫໍ, ນາຄິຕ, ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສາມິ ອາຣຎ຺ຎິກໍ ອຣຎ຺ເຎ ປຈລາຍມານໍ ນິສິນ຺ນໍ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ນາຄິຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອິທານິ ອຍມາຍສ຺ມາ ອິມໍ ນິທ຺ທາກິລມຖໍ ປຏິວິໂນເທຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎໍເຍວ ມນສິ ກຣິສ຺ສຕິ ເອກຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ. ເຕນາຫໍ, ນາຄິຕ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫມິ ອຣຎ຺ຎວິຫາເຣນ.

‘‘ອິຘ ປນາຫໍ, ນາຄິຕ, ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສາມິ ອາຣຎ຺ຎິກໍ ອຣຎ຺ເຎ ອສມາຫິຕໍ ນິສິນ຺ນໍ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ນາຄິຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອິທານິ ອຍມາຍສ຺ມາ ອສມາຫິຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາທຫິສ຺ສຕິ [ສມາທເຫສ຺ສຕິ (ກຕ຺ຖຈິ)], ສມາຫິຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸຣກ຺ຂິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເຕນາຫໍ, ນາຄິຕ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫມິ ອຣຎ຺ຎວິຫາເຣນ.

‘‘ອິຘ ປນາຫໍ, ນາຄິຕ, ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສາມິ ອາຣຎ຺ຎິກໍ ອຣຎ຺ເຎ ສມາຫິຕໍ ນິສິນ຺ນໍ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ນາຄິຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອິທານິ ອຍມາຍສ຺ມາ ອວິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈິສ຺ສຕິ, ວິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸຣກ຺ຂິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເຕນາຫໍ, ນາຄິຕ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫມິ ອຣຎ຺ຎວິຫາເຣນ.

‘‘ອິຘ ປນາຫໍ, ນາຄິຕ, ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສາມິ ຄາມນ຺ຕວິຫາຣິໍ ລາຠິໍ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ. ໂສ ຕໍ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກໍ ນິກາມຍມາໂນ ຣິຎ຺ຈຕິ ປຏິສລ຺ລານໍ, ຣິຎ຺ຈຕິ ອຣຎ຺ຎວນປຕ຺ຖານິ ປນ຺ຕານິ ເສນາສນານິ; ຄາມນິຄມຣາຊຘານິໍ ໂອສຣິຕ຺ວາ ວາສໍ ກປ຺ເປຕິ. ເຕນາຫໍ, ນາຄິຕ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫມິ ຄາມນ຺ຕວິຫາເຣນ.

‘‘ອິຘ ປນາຫໍ, ນາຄິຕ, ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສາມິ ອາຣຎ຺ຎິກໍ ລາຠິໍ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ. ໂສ ຕໍ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກໍ ປຏິປຓາເມຕ຺ວາ ນ ຣິຎ຺ຈຕິ ປຏິສລ຺ລານໍ, ນ ຣິຎ຺ຈຕິ ອຣຎ຺ຎວນປຕ຺ຖານິ ປນ຺ຕານິ ເສນາສນານິ. ເຕນາຫໍ, ນາຄິຕ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫມິ ອຣຎ຺ຎວິຫາເຣນ. [[ ] ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ປາໂຐ ອ. ນິ. ໖.໔໒ ຉກ຺ກນິປາເຕເຍວ ທິສ຺ສຕິ, ນ ເອຕ຺ຖ ອຏ຺ຐກນິປາເຕ]

‘‘ຍສ຺ມາຫໍ [ຍສ຺ມິໍຫໍ (ກຕ຺ຖຈິ)], ນາຄິຕ, ສມເຍ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ນ ກຎ຺ຈິ ປສ຺ສາມິ ປຸຣໂຕ ວາ ປຈ຺ຉໂຕ ວາ, ຜາສຸ ເມ, ນາຄິຕ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂຫຕິ ອນ຺ຕມໂສ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວກມ຺ມາຍາ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.