໒. ທຸຕິຍປຓ຺ຓາສກໍ

(໖) ໑. ໂຄຕມີວຄ຺ໂຄ

໑. ໂຄຕມີສຸຕ຺ຕໍ

໕໑. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສກ຺ເກສຸ ວິຫຣຕິ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ມຫາປຊາປຕີ [ມຫາປຊາປຕິ (ສ຺ຍາ.) ຈູຬວ. ໔໐໒] ໂຄຕມີ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ໂຂ ມຫາປຊາປຕີ ໂຄຕມີ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ລເຠຍ຺ຍ ມາຕຸຄາໂມ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອລໍ, ໂຄຕມິ! ມາ ເຕ ຣຸຈ຺ຈິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ’’ຕິ.

ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ມຫາປຊາປຕີ ໂຄຕມີ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ລເຠຍ຺ຍ ມາຕຸຄາໂມ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອລໍ, ໂຄຕມິ! ມາ ເຕ ຣຸຈ຺ຈິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ’’ຕິ. ‘‘ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ມຫາປຊາປຕີ ໂຄຕມີ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສາຘຸ ຠນ຺ເຕ, ລເຠຍ຺ຍ ມາຕຸຄາໂມ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອລໍ, ໂຄຕມິ! ມາ ເຕ ຣຸຈ຺ຈິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມຫາປຊາປຕີ ໂຄຕມີ ‘‘ນ ຠຄວາ ອນຸຊານາຕິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມນາ ອສ຺ສຸມຸຂີ ຣຸທມານາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ເຍນ ເວສາລີ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ເວສາລີ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ. ອຖ ໂຂ ມຫາປຊາປຕີ ໂຄຕມີ ເກເສ ເຉທາເປຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ສມ຺ພຫຸລາຫິ ສາກິຍານີຫິ ສທ຺ຘິໍ ເຍນ ເວສາລີ ເຕນ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ເຍນ ເວສາລີ ມຫາວນໍ ກູຏາຄາຣສາລາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອຖ ໂຂ ມຫາປຊາປຕີ ໂຄຕມີ ສູເນຫິ ປາເທຫິ ຣໂຊກິຓ຺ເຓນ ຄຕ຺ເຕນ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມນາ ອສ຺ສຸມຸຂີ ຣຸທມານາ ພຫິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ອຏ຺ຐາສິ.

ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ມຫາປຊາປຕິໍ ໂຄຕມິໍ ສູເນຫິ ປາເທຫິ ຣໂຊກິຓ຺ເຓນ ຄຕ຺ເຕນ ທຸກ຺ຂິໍ ທຸມ຺ມນໍ ອສ຺ສຸມຸຂິໍ ຣຸທມານໍ ພຫິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ຐິຕໍ. ທິສ຺ວານ ມຫາປຊາປຕິໍ ໂຄຕມິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິໍ ນຸ ຕ຺ວໍ, ໂຄຕມິ, ສູເນຫິ ປາເທຫິ ຣໂຊກິຓ຺ເຓນ ຄຕ຺ເຕນ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມນາ ອສ຺ສຸມຸຂີ ຣຸທມານາ ພຫິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ຐິຕາ’’ຕິ? ‘‘ຕຖາ ຫິ ປນ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ນ ຠຄວາ ອນຸຊານາຕິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ໂຄຕມິ, ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ອິເຘວ ຕາວ ໂຫຫິ, ຍາວາຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຍາຈາມິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອສາ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາປຊາປຕີ ໂຄຕມີ ສູເນຫິ ປາເທຫິ ຣໂຊກິຓ຺ເຓນ ຄຕ຺ເຕນ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມນາ ອສ຺ສຸມຸຂີ ຣຸທມານາ ພຫິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ຐິຕາ – ‘ນ ຠຄວາ ອນຸຊານາຕິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊ’ນ຺ຕິ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ລເຠຍ຺ຍ ມາຕຸຄາໂມ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອລໍ, ອານນ຺ທ! ມາ ເຕ ຣຸຈ຺ຈິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ’’ຕິ.

ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ລເຠຍ຺ຍ ມາຕຸຄາໂມ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອລໍ, ອານນ຺ທ! ມາ ເຕ ຣຸຈ຺ຈິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ນ ຠຄວາ ອນຸຊານາຕິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ. ຍໍນູນາຫໍ ອຎ຺ເຎນປິ ປຣິຍາເຍນ ຠຄວນ຺ຕໍ ຍາເຈຍ຺ຍໍ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຠພ຺ໂພ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ມາຕຸຄາໂມ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ວາ ສກທາຄາມິຜລໍ ວາ ອນາຄາມິຜລໍ ວາ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ວາ ສຈ຺ຉິກາຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຠພ຺ໂພ, ອານນ຺ທ, ມາຕຸຄາໂມ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລມ຺ປິ ສກທາຄາມິຜລມ຺ປິ ອນາຄາມິຜລມ຺ປິ ອຣຫຕ຺ຕຜລມ຺ປິ ສຈ຺ຉິກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສເຈ, ຠນ຺ເຕ, ຠພ຺ໂພ ມາຕຸຄາໂມ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລມ຺ປິ…ເປ… ອຣຫຕ຺ຕຜລມ຺ປິ ສຈ຺ຉິກາຕຸໍ, ພຫຸກາຣາ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາປຊາປຕີ ໂຄຕມີ ຠຄວໂຕ ມາຕຸຈ຺ຉາ ອາປາທິກາ ໂປສິກາ ຂີຣສ຺ສ ທາຍິກາ; ຠຄວນ຺ຕໍ ຊເນຕ຺ຕິຍາ ກາລງ຺ກຕາຍ ຖຎ຺ຎໍ ປາເຍສິ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ລເຠຍ຺ຍ ມາຕຸຄາໂມ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ສເຈ, ອານນ຺ທ, ມຫາປຊາປຕີ ໂຄຕມີ ອຏ຺ຐ ຄຣຸຘມ຺ເມ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ສາວສ຺ສາ ໂຫຕຸ ອຸປສມ຺ປທາ –

[ປາຈິ. ໑໔໙; ຈູຬວ. ໔໐໓] ‘‘ວສ຺ສສຕູປສມ຺ປນ຺ນາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຕທຫູປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຠິວາທນໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານໍ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມໍ ສາມີຈິກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ [ຄຣຸກຕ຺ວາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ມາເນຕ຺ວາ ປູເຊຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ອນຕິກ຺ກມນີໂຍ.

‘‘ນ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຠິກ຺ຂຸເກ ອາວາເສ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ມາເນຕ຺ວາ ປູເຊຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ອນຕິກ຺ກມນີໂຍ.

‘‘ອນ຺ວຑ຺ຒມາສໍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໂຕ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ປຈ຺ຈາສີສິຕພ຺ພາ [ປຈ຺ຈາສິໍສິຕພ຺ພາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] – ອຸໂປສຖປຸຈ຺ຉກຎ຺ຈ, ໂອວາທູປສງ຺ກມນຎ຺ຈ. ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ມາເນຕ຺ວາ ປູເຊຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ອນຕິກ຺ກມນີໂຍ.

‘‘ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ຕີຫິ ຐາເນຫິ ປວາເຣຕພ຺ພໍ – ທິຏ຺ເຐນ ວາ ສຸເຕນ ວາ ປຣິສງ຺ກາຍ ວາ. ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ມາເນຕ຺ວາ ປູເຊຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ອນຕິກ຺ກມນີໂຍ.

‘‘ຄຣຸຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ນາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ປກ຺ຂມານຕ຺ຕໍ ຈຣິຕພ຺ພໍ. ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ມາເນຕ຺ວາ ປູເຊຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ອນຕິກ຺ກມນີໂຍ.

‘‘ທ຺ເວ ວສ຺ສານິ ຉສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສິກ຺ຂິຕສິກ຺ຂາຍ ສິກ຺ຂມານາຍ ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ອຸປສມ຺ປທາ ປຣິເຍສິຕພ຺ພາ. ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ມາເນຕ຺ວາ ປູເຊຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ອນຕິກ຺ກມນີໂຍ.

‘‘ນ ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຠິກ຺ຂຸ ອກ຺ໂກສິຕພ຺ໂພ ປຣິຠາສິຕພ຺ໂພ. ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ມາເນຕ຺ວາ ປູເຊຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ອນຕິກ຺ກມນີໂຍ.

‘‘ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ໂອວໂຏ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຠິກ຺ຂູສຸ ວຈນປໂຖ, ອໂນວໂຏ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ວຈນປໂຖ. ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ມາເນຕ຺ວາ ປູເຊຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ອນຕິກ຺ກມນີໂຍ.

‘‘ສເຈ, ອານນ຺ທ, ມຫາປຊາປຕີ ໂຄຕມີ ອິເມ ອຏ຺ຐ ຄຣຸຘມ຺ເມ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ສາວສ຺ສາ ໂຫຕຸ ອຸປສມ຺ປທາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ອິເມ ອຏ຺ຐ ຄຣຸຘມ຺ເມ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເຍນ ມຫາປຊາປຕີ ໂຄຕມີ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມຫາປຊາປຕິໍ ໂຄຕມິໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ສເຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ໂຄຕມິ, ອຏ຺ຐ ຄຣຸຘມ຺ເມ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາສິ, ສາວ ເຕ ຠວິສ຺ສຕິ ອຸປສມ຺ປທາ –

‘‘ວສ຺ສສຕູປສມ຺ປນ຺ນາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຕທຫູປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຠິວາທນໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານໍ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມໍ ສາມີຈິກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ມາເນຕ຺ວາ ປູເຊຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ອນຕິກ຺ກມນີໂຍ…ເປ….

‘‘ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ໂອວໂຏ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຠິກ຺ຂູສຸ ວຈນປໂຖ, ອໂນວໂຏ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ວຈນປໂຖ. ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ມາເນຕ຺ວາ ປູເຊຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ອນຕິກ຺ກມນີໂຍ. ສເຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ໂຄຕມິ, ອິເມ ອຏ຺ຐ ຄຣຸຘມ຺ເມ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາສິ, ສາວ ເຕ ຠວິສ຺ສຕິ ອຸປສມ຺ປທາ’’ຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ອິຕ຺ຖີ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ທຫໂຣ ຍຸວາ ມຓ຺ຑນກຊາຕິໂກ [ມຓ຺ຑນກຊາຕິໂຍ (ສີ. ປີ.)] ສີສໍນ຺ຫາໂຕ [ສີສໍນຫາໂຕ (ສີ. ປີ.), ສີສນຫາໂຕ (ສ຺ຍາ.)] ອຸປ຺ປລມາລໍ ວາ ວສ຺ສິກມາລໍ ວາ ອຘິມຸຕ຺ຕກມາລໍ [ອຕິມຸຕ຺ຕກມາລໍ (ສີ.)] ວາ ລຠິຕ຺ວາ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕມງ຺ເຄ ສິຣສ຺ມິໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ; ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ອິເມ ອຏ຺ຐ ຄຣຸຘມ຺ເມ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມິ ຍາວຊີວໍ ອນຕິກ຺ກມນີເຍ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຏິຄ຺ຄຫິຕາ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາປຊາປຕິຍາ ໂຄຕມິຍາ ອຏ຺ຐ ຄຣຸຘມ຺ມາ ຍາວຊີວໍ ອນຕິກ຺ກມນີຍາ’’ຕິ.

‘‘ສເຈ, ອານນ຺ທ, ນາລຠິສ຺ສ ມາຕຸຄາໂມ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ, ອານນ຺ທ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຠວິສ຺ສ, ວສ຺ສສຫສ຺ສເມວ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ມາຕຸຄາໂມ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ, ນ ທານິ, ອານນ຺ທ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ປຎ຺ເຈວ ທານິ, ອານນ຺ທ, ວສ຺ສສຕານິ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຐສ຺ສຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອານນ຺ທ, ຍານິ ການິຈິ ກຸລານິ ພຫຸຕ຺ຖິການິ [ພຫຸກິຕ຺ຖິການິ (ສີ. ປີ.), ພຫຸອິຕ຺ຖິການິ (ສ຺ຍາ.)] ອປ຺ປປຸຣິສການິ, ຕານິ ສຸປ຺ປຘໍສິຍານິ ໂຫນ຺ຕິ ໂຈເຣຫິ ກຸມ຺ຠຕ຺ເຖນເກຫິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຍສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ລຠຕິ ມາຕຸຄາໂມ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ນ ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ໂຫຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອານນ຺ທ, ສມ຺ປນ຺ເນ ສາລິກ຺ເຂຕ຺ເຕ ເສຕຏ຺ຐິກາ ນາມ ໂຣຄຊາຕິ ນິປຕຕິ, ເອວໍ ຕໍ ສາລິກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ໂຫຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຍສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ລຠຕິ ມາຕຸຄາໂມ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ນ ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ໂຫຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອານນ຺ທ, ສມ຺ປນ຺ເນ ອຸຈ຺ຉຸກ຺ເຂຕ຺ເຕ ມຎ຺ຊິຏ຺ຐິກາ [ມຎ຺ເຊຏ຺ຐິກາ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ນາມ ໂຣຄຊາຕິ ນິປຕຕິ, ເອວໍ ຕໍ ອຸຈ຺ຉຸກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ໂຫຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຍສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ລຠຕິ ມາຕຸຄາໂມ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ນ ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ໂຫຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອານນ຺ທ, ປຸຣິໂສ ມຫໂຕ ຕຬາກສ຺ສ ປຏິກຈ຺ເຈວ [ປຏິຄຈ຺ເຈວ (ສີ. ປີ.)] ອາຬິໍ ພນ຺ເຘຍ຺ຍ ຍາວເທວ ອຸທກສ຺ສ ອນຕິກ຺ກມນາຍ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ມຍາ ປຏິກຈ຺ເຈວ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຏ຺ຐ ຄຣຸຘມ຺ມາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ຍາວຊີວໍ ອນຕິກ຺ກມນີຍາ’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ໂອວາທສຸຕ຺ຕໍ

໕໒. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຕິຫິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ’’ຕິ?

[ປາຈິ. ໑໔໗] ‘‘ອຏ຺ຐຫິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ. ກຕເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ? ອິຘານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາ ໂຫຕິ…ເປ… ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ; ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ; ອຸຠຍານິ ໂຂ ປນສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ຂານິ ວິຕ຺ຖາເຣນ ສ຺ວາຄຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ສຸວິຠຕ຺ຕານິ ສຸປ຺ປວຕ຺ຕີນິ ສຸວິນິຈ຺ຉິຕານິ ສຸຕ຺ຕໂສ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂສ; ກລ຺ຍາຓວາໂຈ ໂຫຕິ ກລ຺ຍາຓວາກ຺ກຣໂຓ, ໂປຣິຍາ ວາຈາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ວິສ຺ສຏ຺ຐາຍ [ວິສຏ຺ຐາຍ (ກ.)] ອເນລຄຬາຍ [ອເນຬຄຬາຍ (ສີ. ກ.)] ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນິຍາ; ປຏິພໂລ ໂຫຕິ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕຸໍ ສມາທເປຕຸໍ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕຸໍ ສມ຺ປຫໍເສຕຸໍ; ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ ມນາໂປ; ນ ໂຂ ປເນຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕາຍ ກາສາຍວຕ຺ຖນິວສນາຍ ຄຣຸຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ນປຸພ຺ໂພ ໂຫຕິ; ວີສຕິວສ຺ໂສ ວາ ໂຫຕິ ອຕິເຣກວີສຕິວສ຺ໂສ ວາ. ອິເມຫິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ອຏ຺ຐຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ສໍຂິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ

໕໓. [ຈູຬວ. ໔໐໖] ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ. ອຖ ໂຂ ມຫາປຊາປຕີ ໂຄຕມີ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ໂຂ ສາ ມຫາປຊາປຕີ ໂຄຕມີ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ສາຘຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸ, ຍມຫໍ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ເອກາ ວູປກຏ຺ຐາ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ອາຕາປິນີ ປຫິຕຕ຺ຕາ ວິຫເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຍ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ໂຄຕມິ, ຘມ຺ເມ ຊາເນຍ຺ຍາສິ – ‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ສຣາຄາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ໂນ ວິຣາຄາຍ; ສໍໂຍຄາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ໂນ ວິສໍໂຍຄາຍ; ອາຈຍາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ໂນ ອປຈຍາຍ; ມຫິຈ຺ຉຕາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ໂນ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ; ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ໂນ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ; ສງ຺ຄຓິກາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ໂນ ປວິເວກາຍ; ໂກສຊ຺ຊາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ໂນ ວີຣິຍາຣມ຺ຠາຍ; ທຸພ຺ຠຣຕາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ໂນ ສຸຠຣຕາຍາ’ຕິ, ເອກໍເສນ, ໂຄຕມິ, ຘາເຣຍ຺ຍາສິ – ‘ເນໂສ ຘມ຺ໂມ, ເນໂສ ວິນໂຍ, ເນຕໍ ສຕ຺ຖຸສາສນ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ເຍ ຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ໂຄຕມິ, ຘມ຺ເມ ຊາເນຍ຺ຍາສິ – ‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ວິຣາຄາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ໂນ ສຣາຄາຍ; ວິສໍໂຍຄາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ໂນ ສໍໂຍຄາຍ; ອປຈຍາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ໂນ ອາຈຍາຍ; ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ໂນ ມຫິຈ຺ຉຕາຍ; ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ໂນ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ; ປວິເວກາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ໂນ ສງ຺ຄຓິກາຍ; ວີຣິຍາຣມ຺ຠາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ໂນ ໂກສຊ຺ຊາຍ; ສຸຠຣຕາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ໂນ ທຸພ຺ຠຣຕາຍາ’ຕິ, ເອກໍເສນ, ໂຄຕມິ, ຘາເຣຍ຺ຍາສິ – ‘ເອໂສ ຘມ຺ໂມ, ເອໂສ ວິນໂຍ, ເອຕໍ ສຕ຺ຖຸສາສນ’’’ນ຺ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ທີຆຊາຓຸສຸຕ຺ຕໍ

໕໔. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ໂກລິເຍສຸ ວິຫຣຕິ ກກ຺ກຣປຕ຺ຕໍ ນາມ ໂກລິຍານໍ ນິຄໂມ. ອຖ ໂຂ ທີຆຊາຓຸ ໂກລິຍປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ທີຆຊາຓຸ ໂກລິຍປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນ [ກາມໂຠຄີ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ປຸຕ຺ຕສມ຺ພາຘສຍນໍ ອຊ຺ຌາວສາມ, ກາສິກຈນ຺ທນໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠມ, ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນໍ ຘາຣຍາມ, ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ສາທຍາມ. ເຕສໍ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອມ຺ຫາກໍ ຕຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸ ເຍ ອມ຺ຫາກໍ ອສ຺ສຸ ຘມ຺ມາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມຫິຕາຍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂາຍ, ສມ຺ປຣາຍຫິຕາຍ ສມ຺ປຣາຍສຸຂາຍາ’’ຕິ.

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ຘມ຺ມາ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມຫິຕາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂາຍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອຸຏ຺ຐານສມ຺ປທາ, ອາຣກ຺ຂສມ຺ປທາ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ, ສມຊີວິຕາ [ສມຊີວິກຕາ (ສີ.) ອ. ນິ. ໘.໗໕]. ກຕມາ ຈ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ອຸຏ຺ຐານສມ຺ປທາ? ອິຘ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນນ ຊີວິກໍ [ຊີວິຕໍ (ກ.)] ກປ຺ເປຕິ – ຍທິ ກສິຍາ, ຍທິ ວຓິຊ຺ຊາຍ, ຍທິ ໂຄຣກ຺ເຂນ, ຍທິ ອິສ຺ສຕ຺ເຕນ [ອິສ຺ສຕ຺ເຖນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)], ຍທິ ຣາຊໂປຣິເສນ, ຍທິ ສິປ຺ປຎ຺ຎຕເຣນ – ຕຕ຺ຖ ທກ຺ໂຂ ໂຫຕິ ອນລໂສ, ຕຕ຺ຣຸປາຍາຍ ວີມໍສາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ອລໍ ກາຕຸໍ ອລໍ ສໍວິຘາຕຸໍ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ອຸຏ຺ຐານສມ຺ປທາ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ອາຣກ຺ຂສມ຺ປທາ? ອິຘ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂຠຄາ ໂຫນ຺ຕິ ອຸຏ຺ຐານວີຣິຍາຘິຄຕາ ພາຫາພລປຣິຈິຕາ, ເສທາວກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ຘມ຺ມິກາ ຘມ຺ມລທ຺ຘາ. ເຕ ອາຣກ຺ເຂນ ຄຸຕ຺ຕິຍາ ສມ຺ປາເທຕິ – ‘ກິນ຺ຕິ ເມ ອິເມ ໂຠເຄ ເນວ ຣາຊາໂນ ຫເຣຍ຺ຍຸໍ, ນ ໂຈຣາ ຫເຣຍ຺ຍຸໍ, ນ ອຄ຺ຄິ ຑເຫຍ຺ຍ, ນ ອຸທກໍ ວເຫຍ຺ຍ, ນ ອປ຺ປິຍາ ທາຍາທາ ຫເຣຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ! ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ອາຣກ຺ຂສມ຺ປທາ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ? ອິຘ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຍສ຺ມິໍ ຄາເມ ວາ ນິຄເມ ວາ ປຏິວສຕິ, ຕຕ຺ຖ ເຍ ເຕ ໂຫນ຺ຕິ – ຄຫປຕີ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕາ ວາ ທຫຣາ ວາ ວຸທ຺ຘສີລິໂນ, ວຸທ຺ຘາ ວາ ວຸທ຺ຘສີລິໂນ, ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ນາ, ສີລສມ຺ປນ຺ນາ, ຈາຄສມ຺ປນ຺ນາ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ນາ – ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ສລ຺ລປຕິ ສາກຈ຺ຉໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ; ຍຖາຣູປານໍ ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ນານໍ ສທ຺ຘາສມ຺ປທໍ ອນຸສິກ຺ຂຕິ, ຍຖາຣູປານໍ ສີລສມ຺ປນ຺ນານໍ ສີລສມ຺ປທໍ ອນຸສິກ຺ຂຕິ, ຍຖາຣູປານໍ ຈາຄສມ຺ປນ຺ນານໍ ຈາຄສມ຺ປທໍ ອນຸສິກ຺ຂຕິ, ຍຖາຣູປານໍ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ນານໍ ປຎ຺ຎາສມ຺ປທໍ ອນຸສິກ຺ຂຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ສມຊີວິຕາ? ອິຘ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອາຍຎ຺ຈ ໂຠຄານໍ ວິທິຕ຺ວາ, ວຍຎ຺ຈ ໂຠຄານໍ ວິທິຕ຺ວາ, ສມໍ ຊີວິກໍ [ສມຊີວິກໍ (ສ຺ຍາ.), ສມຊີວິຕໍ (ກ.)] ກປ຺ເປຕິ ນາຈ຺ໂຈຄາຬ຺ຫໍ ນາຕິຫີນໍ – ‘ເອວໍ ເມ ອາໂຍ ວຍໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕິ, ນ ຈ ເມ ວໂຍ ອາຍໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕີ’ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ຕຸລາຘາໂຣ ວາ ຕຸລາຘາຣນ຺ເຕວາສີ ວາ ຕຸລໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຊານາຕິ – ‘ເອຕ຺ຕເກນ ວາ ໂອນຕໍ [ໂອຓຕໍ (ກ.)], ເອຕ຺ຕເກນ ວາ ອຸນ຺ນຕ’ນ຺ຕິ [ອຸຓ຺ຓຕນ຺ຕິ (ກ.)]; ເອວເມວໍ ໂຂ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອາຍຎ຺ຈ ໂຠຄານໍ ວິທິຕ຺ວາ, ວຍຎ຺ຈ ໂຠຄານໍ ວິທິຕ຺ວາ, ສມໍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ ນາຈ຺ໂຈຄາຬ຺ຫໍ ນາຕິຫີນໍ – ‘ເອວໍ ເມ ອາໂຍ ວຍໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕິ, ນ ຈ ເມ ວໂຍ ອາຍໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕີ’ຕິ. ສຈາຍໍ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອປ຺ປາໂຍ ສມາໂນ ອຸຬາຣໍ ຊີວິກໍ [ຊີວິຕໍ (ກ.)] ກປ຺ເປຕິ, ຕສ຺ສ ຠວນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ – ‘ອຸທຸມ຺ພຣຂາທີວາຍໍ [ອຸທຸມ຺ພຣຂາທິກໍ ວາຍໍ (ສີ. ປີ.), ອຸທຸມ຺ພຣຂາທກໍ ຈາຍໍ (ສ຺ຍາ.)] ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ໂຠເຄ ຂາທຕີ’ຕິ. ສເຈ ປນາຍໍ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ມຫາໂຍ ສມາໂນ ກສິຣໍ ຊີວິກໍ [ຊີວິຕໍ (ກ.)] ກປ຺ເປຕິ, ຕສ຺ສ ຠວນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ – ‘ອເຊຏ຺ຐມຣຓໍວາຍໍ [ອຊທ຺ຘຸມາຣິກໍ ວາຍໍ (ສີ. ປີ.), ອທ຺ຘມາຣກໍ ຈາຍໍ (ສ຺ຍາ.), ເອຕ຺ຖ ຊທ຺ຘູຕິ ອສນໍ = ຠຕ຺ຕຠຸຎ຺ຊນໍ, ຕສ຺ມາ ອຊທ຺ຘຸມາຣິກນ຺ຕິ ອນສນມຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ມ. ນິ. ໑.໓໗໙ ອໂຘລິປິຍາ ‘‘ອຊທ຺ຘຸກ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ທສ຺ສິຕໍ] ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ມຣິສ຺ສຕີ’ຕິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂຍໍ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອາຍຎ຺ຈ ໂຠຄານໍ ວິທິຕ຺ວາ, ວຍຎ຺ຈ ໂຠຄານໍ ວິທິຕ຺ວາ, ສມໍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ ນາຈ຺ໂຈຄາຬ຺ຫໍ ນາຕິຫີນໍ – ‘ເອວໍ ເມ ອາໂຍ ວຍໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕິ, ນ ຈ ເມ ວໂຍ ອາຍໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕີ’ຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ສມຊີວິຕາ.

‘‘ເອວໍ ສມຸປ຺ປນ຺ນານໍ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ໂຠຄານໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ອປາຍມຸຂານິ ໂຫນ຺ຕິ – ອິຕ຺ຖິຘຸຕ຺ໂຕ, ສຸຣາຘຸຕ຺ໂຕ, ອກ຺ຂຘຸຕ຺ໂຕ, ປາປມິຕ຺ໂຕ ປາປສຫາໂຍ ປາປສມ຺ປວງ຺ໂກ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ມຫໂຕ ຕຬາກສ຺ສ ຈຕ຺ຕາຣິ ເຈວ ອາຍມຸຂານິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ອປາຍມຸຂານິ. ຕສ຺ສ ປຸຣິໂສ ຍານິ ເຈວ ອາຍມຸຂານິ ຕານິ ປິທເຫຍ຺ຍ, ຍານິ ຈ ອປາຍມຸຂານິ ຕານິ ວິວເຣຍ຺ຍ; ເທໂວ ຈ ນ ສມ຺ມາ ຘາຣໍ ອນຸປ຺ປເວຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ເອວຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ມຫໂຕ ຕຬາກສ຺ສ ປຣິຫານິເຍວ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ວຸທ຺ຘິ; ເອວເມວໍ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ເອວໍ ສມຸປ຺ປນ຺ນານໍ ໂຠຄານໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ອປາຍມຸຂານິ ໂຫນ຺ຕິ – ອິຕ຺ຖິຘຸຕ຺ໂຕ, ສຸຣາຘຸຕ຺ໂຕ, ອກ຺ຂຘຸຕ຺ໂຕ, ປາປມິຕ຺ໂຕ ປາປສຫາໂຍ ປາປສມ຺ປວງ຺ໂກ.

‘‘ເອວໍ ສມຸປ຺ປນ຺ນານໍ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ໂຠຄານໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ອາຍມຸຂານິ ໂຫນ຺ຕິ – ນ ອິຕ຺ຖິຘຸຕ຺ໂຕ, ນ ສຸຣາຘຸຕ຺ໂຕ, ນ ອກ຺ຂຘຸຕ຺ໂຕ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ກລ຺ຍາຓສຫາໂຍ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ໂກ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ມຫໂຕ ຕຬາກສ຺ສ ຈຕ຺ຕາຣິ ເຈວ ອາຍມຸຂານິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ອປາຍມຸຂານິ. ຕສ຺ສ ປຸຣິໂສ ຍານິ ເຈວ ອາຍມຸຂານິ ຕານິ ວິວເຣຍ຺ຍ, ຍານິ ຈ ອປາຍມຸຂານິ ຕານິ ປິທເຫຍ຺ຍ; ເທໂວ ຈ ສມ຺ມາ ຘາຣໍ ອນຸປ຺ປເວຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ເອວຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ມຫໂຕ ຕຬາກສ຺ສ ວຸທ຺ຘິເຍວ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ເອວໍ ສມຸປ຺ປນ຺ນານໍ ໂຠຄານໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ອາຍມຸຂານິ ໂຫນ຺ຕິ – ນ ອິຕ຺ຖິຘຸຕ຺ໂຕ, ນ ສຸຣາຘຸຕ຺ໂຕ, ນ ອກ຺ຂຘຸຕ຺ໂຕ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ກລ຺ຍາຓສຫາໂຍ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ໂກ. ອິເມ ໂຂ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມຫິຕາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂາຍ.

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ຘມ຺ມາ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ປຣາຍຫິຕາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ປຣາຍສຸຂາຍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ສທ຺ຘາສມ຺ປທາ, ສີລສມ຺ປທາ, ຈາຄສມ຺ປທາ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປທາ. ກຕມາ ຈ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ສທ຺ຘາສມ຺ປທາ? ອິຘ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ສທ຺ທຫຕິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂພຘິໍ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ…ເປ… ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’ຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ສທ຺ຘາສມ຺ປທາ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ສີລສມ຺ປທາ? ອິຘ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ສີລສມ຺ປທາ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ຈາຄສມ຺ປທາ? ອິຘ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ວິຄຕມລມຈ຺ເຉເຣນ ເຈຕສາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ ມຸຕ຺ຕຈາໂຄ ປຍຕປາຓິ ໂວສ຺ສຄ຺ຄຣໂຕ ຍາຈໂຍໂຄ ທານສໍວິຠາຄຣໂຕ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ຈາຄສມ຺ປທາ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປທາ? ອິຘ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຎວາ ໂຫຕິ, ອຸທຍຕ຺ຖຄາມິນິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍາຍ ນິພ຺ເພຘິກາຍ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍຄາມິນິຍາ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປທາ. ອິເມ ໂຂ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ປຣາຍຫິຕາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ປຣາຍສຸຂາຍາ’’ຕິ.

‘‘ອຸຏ຺ຐາຕາ ກມ຺ມເຘຍ຺ເຍສຸ, ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ວິຘານວາ;

ສມໍ ກປ຺ເປຕິ ຊີວິກໍ [ຊີວິຕໍ (ກ.)], ສມ຺ຠຕໍ ອນຸຣກ຺ຂຕິ.

‘‘ສທ຺ໂຘ ສີເລນ ສມ຺ປນ຺ໂນ, ວທຎ຺ຎູ ວີຕມຈ຺ຉໂຣ;

ນິຈ຺ຈໍ ມຄ຺ຄໍ ວິໂສເຘຕິ, ໂສຕ຺ຖານໍ ສມ຺ປຣາຍິກໍ.

‘‘ອິຈ຺ເຈເຕ ອຏ຺ຐ ຘມ຺ມາ ຈ, ສທ຺ຘສ຺ສ ຆຣເມສິໂນ;

ອກ຺ຂາຕາ ສຈ຺ຈນາເມນ, ອຸຠຍຕ຺ຖ ສຸຂາວຫາ.

‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມຫິຕຕ຺ຖາຍ, ສມ຺ປຣາຍສຸຂາຍ ຈ;

ເອວເມຕໍ ຄຫຏ຺ຐານໍ, ຈາໂຄ ປຸຎ຺ຎໍ ປວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ;

໕. ອຸຊ຺ຊຍສຸຕ຺ຕໍ

໕໕. ອຖ ໂຂ ອຸຊ຺ຊໂຍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອຸຊ຺ຊໂຍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມຍໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ປວາສໍ ຄນ຺ຕຸກາມາ. ເຕສໍ ໂນ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ອມ຺ຫາກໍ ຕຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸ – ເຍ ອມ຺ຫາກໍ ອສ຺ສຸ ຘມ຺ມາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມຫິຕາຍ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂາຍ, ສມ຺ປຣາຍຫິຕາຍ, ສມ຺ປຣາຍສຸຂາຍາ’’ຕິ.

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຘມ຺ມາ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມຫິຕາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂາຍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອຸຏ຺ຐານສມ຺ປທາ, ອາຣກ຺ຂສມ຺ປທາ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ, ສມຊີວິຕາ. ກຕມາ ຈ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຸຏ຺ຐານສມ຺ປທາ? ອິຘ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ – ຍທິ ກສິຍາ, ຍທິ ວຓິຊ຺ຊາຍ, ຍທິ ໂຄຣກ຺ເຂນ, ຍທິ ອິສ຺ສຕ຺ເຕນ, ຍທິ ຣາຊໂປຣິເສນ, ຍທິ ສິປ຺ປຎ຺ຎຕເຣນ – ຕຕ຺ຖ ທກ຺ໂຂ ໂຫຕິ ອນລໂສ, ຕຕ຺ຣຸປາຍາຍ ວີມໍສາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ອລໍ ກາຕຸໍ ອລໍ ສໍວິຘາຕຸໍ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຸຏ຺ຐານສມ຺ປທາ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອາຣກ຺ຂສມ຺ປທາ? ອິຘ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂຠຄາ ໂຫນ຺ຕິ ອຸຏ຺ຐານວີຣິຍາຘິຄຕາ, ພາຫາພລປຣິຈິຕາ, ເສທາວກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ຘມ຺ມິກາ ຘມ຺ມລທ຺ຘາ. ເຕ ອາຣກ຺ເຂນ ຄຸຕ຺ຕິຍາ ສມ຺ປາເທຕິ – ‘ກິນ຺ຕິ ເມ ອິເມ ໂຠເຄ ເນວ ຣາຊາໂນ ຫເຣຍ຺ຍຸໍ, ນ ໂຈຣາ ຫເຣຍ຺ຍຸໍ, ນ ອຄ຺ຄິ ຑເຫຍ຺ຍ, ນ ອຸທກໍ ວເຫຍ຺ຍ, ນ ອປ຺ປິຍາ ທາຍາທາ ຫເຣຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອາຣກ຺ຂສມ຺ປທາ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ? ອິຘ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຍສ຺ມິໍ ຄາເມ ວາ ນິຄເມ ວາ ປຏິວສຕິ ຕຕ຺ຣ ເຍ ເຕ ໂຫນ຺ຕິ – ຄຫປຕີ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕາ ວາ ທຫຣາ ວາ ວຸທ຺ຘສີລິໂນ, ວຸທ຺ຘາ ວາ ວຸທ຺ຘສີລິໂນ, ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ນາ, ສີລສມ຺ປນ຺ນາ, ຈາຄສມ຺ປນ຺ນາ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ນາ – ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ສລ຺ລປຕິ ສາກຈ຺ຉໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ; ຍຖາຣູປານໍ ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ນານໍ ສທ຺ຘາສມ຺ປທໍ ອນຸສິກ຺ຂຕິ, ຍຖາຣູປານໍ ສີລສມ຺ປນ຺ນານໍ ສີລສມ຺ປທໍ ອນຸສິກ຺ຂຕິ, ຍຖາຣູປານໍ ຈາຄສມ຺ປນ຺ນານໍ ຈາຄສມ຺ປທໍ ອນຸສິກ຺ຂຕິ, ຍຖາຣູປານໍ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ນານໍ ປຎ຺ຎາສມ຺ປທໍ ອນຸສິກ຺ຂຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສມຊີວິຕາ? ອິຘ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອາຍຎ຺ຈ ໂຠຄານໍ ວິທິຕ຺ວາ ວຍຎ຺ຈ ໂຠຄານໍ ວິທິຕ຺ວາ ສມໍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ ນາຈ຺ໂຈຄາຬ຺ຫໍ ນາຕິຫີນໍ – ‘ເອວໍ ເມ ອາໂຍ ວຍໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕິ, ນ ຈ ເມ ວໂຍ ອາຍໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕີ’ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕຸລາຘາໂຣ ວາ ຕຸລາຘາຣນ຺ເຕວາສີ ວາ ຕຸລໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຊານາຕິ – ‘ເອຕ຺ຕເກນ ວາ ໂອນຕໍ, ເອຕ຺ຕເກນ ວາ ອຸນ຺ນຕ’ນ຺ຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອາຍຎ຺ຈ ໂຠຄານໍ ວິທິຕ຺ວາ ວຍຎ຺ຈ ໂຠຄານໍ ວິທິຕ຺ວາ ສມໍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ ນາຈ຺ໂຈຄາຬ຺ຫໍ ນາຕິຫີນໍ – ‘ເອວໍ ເມ ອາໂຍ ວຍໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕິ, ນ ຈ ເມ ວໂຍ ອາຍໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕີ’ຕິ. ສຈາຍໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອປ຺ປາໂຍ ສມາໂນ ອຸຬາຣໍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ, ຕສ຺ສ ຠວນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ – ‘ອຸທຸມ຺ພຣຂາທີວາຍໍ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ໂຠເຄ ຂາທຕີ’ຕິ. ສເຈ ປນາຍໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ມຫາໂຍ ສມາໂນ ກສິຣໍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ, ຕສ຺ສ ຠວນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ – ‘ອເຊຏ຺ຐມຣຓໍວາຍໍ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ມຣິສ຺ສຕີ’ຕິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂຍໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອາຍຎ຺ຈ ໂຠຄານໍ ວິທິຕ຺ວາ ວຍຎ຺ຈ ໂຠຄານໍ ວິທິຕ຺ວາ ສມໍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ ນາຈ຺ໂຈຄາຬ຺ຫໍ ນາຕິຫີນໍ – ‘ເອວໍ ເມ ອາໂຍ ວຍໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕິ, ນ ຈ ເມ ວໂຍ ອາຍໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕີ’ຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສມຊີວິຕາ.

‘‘ເອວໍ ສມຸປ຺ປນ຺ນານໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ໂຠຄານໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ອປາຍມຸຂານິ ໂຫນ຺ຕິ – ອິຕ຺ຖິຘຸຕ຺ໂຕ, ສຸຣາຘຸຕ຺ໂຕ, ອກ຺ຂຘຸຕ຺ໂຕ, ປາປມິຕ຺ໂຕ ປາປສຫາໂຍ ປາປສມ຺ປວງ຺ໂກ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ມຫໂຕ ຕຬາກສ຺ສ ຈຕ຺ຕາຣິ ເຈວ ອາຍມຸຂານິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ອປາຍມຸຂານິ. ຕສ຺ສ ປຸຣິໂສ ຍານິ ເຈວ ອາຍມຸຂານິ ຕານິ ປິທເຫຍ຺ຍ, ຍານິ ຈ ອປາຍມຸຂານິ ຕານິ ວິວເຣຍ຺ຍ; ເທໂວ ຈ ນ ສມ຺ມາ ຘາຣໍ ອນຸປ຺ປເວຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ເອວຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ມຫໂຕ ຕຬາກສ຺ສ ປຣິຫານິເຍວ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ວຸທ຺ຘິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອວໍ ສມຸປ຺ປນ຺ນານໍ ໂຠຄານໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ອປາຍມຸຂານິ ໂຫນ຺ຕິ – ອິຕ຺ຖິຘຸຕ຺ໂຕ, ສຸຣາຘຸຕ຺ໂຕ, ອກ຺ຂຘຸຕ຺ໂຕ, ປາປມິຕ຺ໂຕ ປາປສຫາໂຍ ປາປສມ຺ປວງ຺ໂກ.

‘‘ເອວໍ ສມຸປ຺ປນ຺ນານໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ໂຠຄານໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ອາຍມຸຂານິ ໂຫນ຺ຕິ – ນ ອິຕ຺ຖິຘຸຕ຺ໂຕ, ນ ສຸຣາຘຸຕ຺ໂຕ, ນ ອກ຺ຂຘຸຕ຺ໂຕ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ກລ຺ຍາຓສຫາໂຍ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ໂກ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ມຫໂຕ ຕຬາກສ຺ສ ຈຕ຺ຕາຣິ ເຈວ ອາຍມຸຂານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ອປາຍມຸຂານິ. ຕສ຺ສ ປຸຣິໂສ ຍານິ ເຈວ ອາຍມຸຂານິ ຕານິ ວິວເຣຍ຺ຍ, ຍານິ ຈ ອປາຍມຸຂານິ ຕານິ ປິທເຫຍ຺ຍ; ເທໂວ ຈ ສມ຺ມາ ຘາຣໍ ອນຸປ຺ປເວຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ເອວຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ມຫໂຕ ຕຬາກສ຺ສ ວຸທ຺ຘິເຍວ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອວໍ ສມຸປ຺ປນ຺ນານໍ ໂຠຄານໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ອາຍມຸຂານິ ໂຫນ຺ຕິ – ນ ອິຕ຺ຖິຘຸຕ຺ໂຕ…ເປ… ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ໂກ. ອິເມ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມຫິຕາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂາຍ.

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມາ ສມ຺ປຣາຍຫິຕາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ປຣາຍສຸຂາຍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ສທ຺ຘາສມ຺ປທາ, ສີລສມ຺ປທາ, ຈາຄສມ຺ປທາ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປທາ. ກຕມາ ຈ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສທ຺ຘາສມ຺ປທາ? ອິຘ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ສທ຺ທຫຕິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂພຘິໍ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ…ເປ… ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’ຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສທ຺ຘາສມ຺ປທາ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສີລສມ຺ປທາ? ອິຘ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສີລສມ຺ປທາ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຈາຄສມ຺ປທາ? ອິຘ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ວິຄຕມລມຈ຺ເຉເຣນ ເຈຕສາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ ມຸຕ຺ຕຈາໂຄ ປຍຕປາຓິ ໂວສ຺ສຄ຺ຄຣໂຕ ຍາຈໂຍໂຄ ທານສໍວິຠາຄຣໂຕ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຈາຄສມ຺ປທາ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປທາ? ອິຘ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຎວາ ໂຫຕິ…ເປ… ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍຄາມິນິຍາ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປທາ. ອິເມ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ປຣາຍຫິຕາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ປຣາຍສຸຂາຍາ’’ຕິ.

‘‘ອຸຏ຺ຐາຕາ ກມ຺ມເຘຍ຺ເຍສຸ, ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ວິຘານວາ;

ສມໍ ກປ຺ເປຕິ ຊີວິກໍ, ສມ຺ຠຕໍ ອນຸຣກ຺ຂຕິ.

‘‘ສທ຺ໂຘ ສີເລນ ສມ຺ປນ຺ໂນ, ວທຎ຺ຎູ ວີຕມຈ຺ຉໂຣ;

ນິຈ຺ຈໍ ມຄ຺ຄໍ ວິໂສເຘຕິ, ໂສຕ຺ຖານໍ ສມ຺ປຣາຍິກໍ.

‘‘ອິຈ຺ເຈເຕ ອຏ຺ຐ ຘມ຺ມາ ຈ, ສທ຺ຘສ຺ສ ຆຣເມສິໂນ;

ອກ຺ຂາຕາ ສຈ຺ຈນາເມນ, ອຸຠຍຕ຺ຖ ສຸຂາວຫາ.

‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມຫິຕຕ຺ຖາຍ, ສມ຺ປຣາຍສຸຂາຍ ຈ;

ເອວເມຕໍ ຄຫຏ຺ຐານໍ, ຈາໂຄ ປຸຎ຺ຎໍ ປວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ;

໖. ຠຍສຸຕ຺ຕໍ

໕໖. ‘‘‘ຠຍ’ນ຺ຕິ [ຈູຬນິ. ຂຄ຺ຄວິສາຓສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສ ໑໓໗], ຠິກ຺ຂເວ, ກາມານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ‘ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ‘ໂຣໂຄ’ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ‘ຄຓ຺ໂຑ’ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ‘ສລ຺ລ’ນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ‘ສງ຺ໂຄ’ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ‘ປງ຺ໂກ’ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ‘ຄພ຺ໂຠ’ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ກສ຺ມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ‘ຠຍ’ນ຺ຕິ ກາມານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ? ຍສ຺ມາ ຈ ກາມຣາຄຣຕ຺ຕາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉນ຺ທຣາຄວິນິພທ຺ໂຘ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາປິ ຠຍາ ນ ປຣິມຸຈ຺ຈຕິ, ສມ຺ປຣາຍິກາປິ ຠຍາ ນ ປຣິມຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ‘ຠຍ’ນ຺ຕິ ກາມານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ກສ຺ມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ‘ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ…ເປ… ‘ໂຣໂຄ’ຕິ… ‘ຄຓ຺ໂຑ’ຕິ… ‘ສລ຺ລ’ນ຺ຕິ… ‘ສງ຺ໂຄ’ຕິ… ‘ປງ຺ໂກ’ຕິ… ‘ຄພ຺ໂຠ’ຕິ ກາມານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ? ຍສ຺ມາ ຈ ກາມຣາຄຣຕ຺ຕາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉນ຺ທຣາຄວິນິພທ຺ໂຘ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາປິ ຄພ຺ຠາ ນ ປຣິມຸຈ຺ຈຕິ, ສມ຺ປຣາຍິກາປິ ຄພ຺ຠາ ນ ປຣິມຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ‘ຄພ຺ໂຠ’ຕິ ກາມານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ’’.

‘‘ຠຍໍ ທຸກ຺ຂຎ຺ຈ ໂຣໂຄ ຈ, ຄຓ຺ໂຑ ສລ຺ລຎ຺ຈ ສງ຺ໂຄ ຈ;

ປງ຺ໂກ ຄພ຺ໂຠ ຈ ອຸຠຍໍ, ເອເຕ ກາມາ ປວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ;

ຍຕ຺ຖ ສຕ຺ໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ.

‘‘ໂອຕິຓ຺ໂຓ ສາຕຣູເປນ, ປຸນ ຄພ຺ຠາຍ ຄຈ຺ຉຕິ;

ຍໂຕ ຈ ຠິກ຺ຂຸ ອາຕາປີ, ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ [ສມ຺ປຊຎ຺ໂຎ (ສ຺ຍາ. ກ.) ສໍ. ນິ. ໔.໒໕໑ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ] ນ ຣິຈ຺ຈຕິ.

‘‘ໂສ ອິມໍ ປລິປຖໍ ທຸຄ຺ຄໍ, ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຕຖາວິໂຘ;

ປຊໍ ຊາຕິຊຣູເປຕໍ, ຜນ຺ທມານໍ ອເວກ຺ຂຕີ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ;

໗. ປຐມອາຫຸເນຍ຺ຍສຸຕ຺ຕໍ

໕໗. ‘‘ອຏ຺ຐຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສ. ກຕເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາ ໂຫຕິ …ເປ… ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ; ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ; ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ກລ຺ຍາຓສຫາໂຍ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ໂກ; ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໂກ ໂຫຕິ, ສມ຺ມາທສ຺ສເນນ ສມນ຺ນາຄໂຕ; ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ອາຠິເຈຕສິການໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານໍ ນິກາມລາຠີ ໂຫຕິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ; ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍ…ເປ… ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ; ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ…ເປ… ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ; ອາສວານໍ ຂຍາ…ເປ… ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ທຸຕິຍອາຫຸເນຍ຺ຍສຸຕ຺ຕໍ

໕໘. ‘‘ອຏ຺ຐຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສ. ກຕເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາ ໂຫຕິ …ເປ… ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ; ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ; ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ວິຫຣຕິ ຖາມວາ ທຬ຺ຫປຣກ຺ກໂມ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ; ອາຣຎ຺ຎິໂກ ໂຫຕິ ປນ຺ຕເສນາສໂນ; ອຣຕິຣຕິສໂຫ ໂຫຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຣຕິໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫຣຕິ; ຠຍເຠຣວສໂຫ ໂຫຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຠຍເຠຣວໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫຣຕິ; ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ອາຠິເຈຕສິການໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານໍ ນິກາມລາຠີ ໂຫຕິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ; ອາສວານໍ ຂຍາ…ເປ… ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ປຐມປຸຄ຺ຄລສຸຕ຺ຕໍ

໕໙. ‘‘ອຏ຺ຐິເມ ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລາ ອາຫຸເນຍ຺ຍາ ປາຫຸເນຍ຺ຍາ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍາ ອຎ຺ຊລິກຣຓີຍາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສ? ກຕເມ ອຏ຺ຐ? ໂສຕາປນ຺ໂນ, ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນ, ສກທາຄາມີ, ສກທາຄາມິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນ, ອນາຄາມີ, ອນາຄາມິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນ, ອຣຫາ, ອຣຫຕ຺ຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐ ປຸຄ຺ຄລາ ອາຫຸເນຍ຺ຍາ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ.

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ປຏິປນ຺ນາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ຜເລ ຐິຕາ;

ເອສ ສງ຺ໂຆ ອຸຊຸຠູໂຕ, ປຎ຺ຎາສີລສມາຫິໂຕ.

‘‘ຍຊມານານໍ ມນຸສ຺ສານໍ, ປຸຎ຺ຎເປກ຺ຂານ ປາຓິນໍ;

ກໂຣຕໍ ໂອປຘິກໍ ປຸຎ຺ຎໍ, ສງ຺ເຆ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລ’’ນ຺ຕິ. ນວມໍ;

໑໐. ທຸຕິຍປຸຄ຺ຄລສຸຕ຺ຕໍ

໖໐. ‘‘ອຏ຺ຐິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລາ ອາຫຸເນຍ຺ຍາ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສ. ກຕເມ ອຏ຺ຐ? ໂສຕາປນ຺ໂນ, ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນ…ເປ… ອຣຫາ, ອຣຫຕ຺ຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐ ປຸຄ຺ຄລາ ອາຫຸເນຍ຺ຍາ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ.

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ປຏິປນ຺ນາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ຜເລ ຐິຕາ;

ເອສ ສງ຺ໂຆ ສມຸກ຺ກຏ຺ໂຐ, ສຕ຺ຕານໍ ອຏ຺ຐ ປຸຄ຺ຄລາ.

‘‘ຍຊມານານໍ ມນຸສ຺ສານໍ, ປຸຎ຺ຎເປກ຺ຂານ ປາຓິນໍ;

ກໂຣຕໍ ໂອປຘິກໍ ປຸຎ຺ຎໍ, ເອຕ຺ຖ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລ’’ນ຺ຕິ. ທສມໍ;

ໂຄຕມີວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ໂຄຕມີ ໂອວາທໍ ສໍຂິຕ຺ຕໍ, ທີຆຊາຓຸ ຈ ອຸຊ຺ຊໂຍ;

ຠຍາ ທ຺ເວ ອາຫຸເນຍ຺ຍາ ຈ, ທ຺ເວ ຈ ອຏ຺ຐ ປຸຄ຺ຄລາຕິ.

(໗) ໒. ຠູມິຈາລວຄ຺ໂຄ

໑. ອິຈ຺ຉາສຸຕ຺ຕໍ

໖໑. [ອ. ນິ. ໘.໗໗] ‘‘ອຏ຺ຐິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ອຏ຺ຐ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ນິຣາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິໂນ ອິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ລາຠາຍ. ໂສ ອຸຏ຺ຐຫຕິ ຆຏຕິ ວາຍມຕິ ລາຠາຍ. ຕສ຺ສ ອຸຏ຺ຐຫໂຕ ຆຏໂຕ ວາຍມໂຕ ລາຠາຍ ລາໂຠ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ເຕນ ອລາເຠນ ໂສຈຕິ ກິລມຕິ ປຣິເທວຕິ, ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ, ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ – ‘ຠິກ຺ຂຸ ອິຈ຺ໂຉ ວິຫຣຕິ ລາຠາຍ, ອຸຏ຺ຐຫຕິ ຆຏຕິ ວາຍມຕິ ລາຠາຍ, ນ ຈ ລາຠີ, ໂສຈີ ຈ ປຣິເທວີ ຈ, ຈຸໂຕ ຈ ສທ຺ຘມ຺ມາ’’’.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ນິຣາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິໂນ ອິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ລາຠາຍ. ໂສ ອຸຏ຺ຐຫຕິ ຆຏຕິ ວາຍມຕິ ລາຠາຍ. ຕສ຺ສ ອຸຏ຺ຐຫໂຕ ຆຏໂຕ ວາຍມໂຕ ລາຠາຍ ລາໂຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ເຕນ ລາເຠນ ມຊ຺ຊຕິ ປມຊ຺ຊຕິ ປມາທມາປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ – ‘ຠິກ຺ຂຸ ອິຈ຺ໂຉ ວິຫຣຕິ ລາຠາຍ, ອຸຏ຺ຐຫຕິ ຆຏຕິ ວາຍມຕິ ລາຠາຍ, ລາຠີ ຈ ມທີ ຈ ປມາທີ ຈ, ຈຸໂຕ ຈ ສທ຺ຘມ຺ມາ’’’.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ນິຣາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິໂນ ອິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ລາຠາຍ. ໂສ ນ ອຸຏ຺ຐຫຕິ ນ ຆຏຕິ ນ ວາຍມຕິ ລາຠາຍ. ຕສ຺ສ ອນຸຏ຺ຐຫໂຕ ອຆຏໂຕ ອວາຍມໂຕ ລາຠາຍ ລາໂຠ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ເຕນ ອລາເຠນ ໂສຈຕິ, ກິລມຕິ, ປຣິເທວຕິ, ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ, ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ – ‘ຠິກ຺ຂຸ ອິຈ຺ໂຉ ວິຫຣຕິ ລາຠາຍ, ນ ອຸຏ຺ຐຫຕິ ນ ຆຏຕິ ນ ວາຍມຕິ ລາຠາຍ, ນ ຈ ລາຠີ, ໂສຈີ ຈ ປຣິເທວີ ຈ, ຈຸໂຕ ຈ ສທ຺ຘມ຺ມາ’’’.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ນິຣາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິໂນ ອິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ລາຠາຍ. ໂສ ນ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ນ ຆຏຕິ, ນ ວາຍມຕິ ລາຠາຍ. ຕສ຺ສ ອນຸຏ຺ຐຫໂຕ, ອຆຏໂຕ, ອວາຍມໂຕ ລາຠາຍ ລາໂຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ເຕນ ລາເຠນ ມຊ຺ຊຕິ, ປມຊ຺ຊຕິ, ປມາທມາປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ – ‘ຠິກ຺ຂຸ ອິຈ຺ໂຉ ວິຫຣຕິ ລາຠາຍ, ນ ອຸຏ຺ຐຫຕິ ນ ຆຏຕິ ນ ວາຍມຕິ ລາຠາຍ, ລາຠີ ຈ ມທີ ຈ, ປມາທີ ຈ, ຈຸໂຕ ຈ ສທ຺ຘມ຺ມາ’’’.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ນິຣາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິໂນ ອິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ລາຠາຍ. ໂສ ອຸຏ຺ຐຫຕິ ຆຏຕິ ວາຍມຕິ ລາຠາຍ. ຕສ຺ສ ອຸຏ຺ຐຫໂຕ ຆຏໂຕ ວາຍມໂຕ ລາຠາຍ ລາໂຠ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ເຕນ ອລາເຠນ ນ ໂສຈຕິ ນ ກິລມຕິ ນ ປຣິເທວຕິ, ນ ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ, ນ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ – ‘ຠິກ຺ຂຸ ອິຈ຺ໂຉ ວິຫຣຕິ ລາຠາຍ, ອຸຏ຺ຐຫຕິ ຆຏຕິ ວາຍມຕິ ລາຠາຍ, ນ ຈ ລາຠີ, ນ ຈ ໂສຈີ ນ ຈ ປຣິເທວີ, ອຈ຺ຈຸໂຕ ຈ ສທ຺ຘມ຺ມາ’’’.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ນິຣາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິໂນ ອິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ລາຠາຍ. ໂສ ອຸຏ຺ຐຫຕິ ຆຏຕິ ວາຍມຕິ ລາຠາຍ. ຕສ຺ສ ອຸຏ຺ຐຫໂຕ ຆຏໂຕ ວາຍມໂຕ ລາຠາຍ ລາໂຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ເຕນ ລາເຠນ ນ ມຊ຺ຊຕິ, ນ ປມຊ຺ຊຕິ, ນ ປມາທມາປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ – ‘ຠິກ຺ຂຸ ອິຈ຺ໂຉ ວິຫຣຕິ ລາຠາຍ, ອຸຏ຺ຐຫຕິ ຆຏຕິ ວາຍມຕິ ລາຠາຍ, ລາຠີ ຈ, ນ ຈ ມທີ ນ ຈ ປມາທີ, ອຈ຺ຈຸໂຕ ຈ ສທ຺ຘມ຺ມາ’’’.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ນິຣາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິໂນ ອິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ລາຠາຍ. ໂສ ນ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ນ ຆຏຕິ, ນ ວາຍມຕິ ລາຠາຍ. ຕສ຺ສ ອນຸຏ຺ຐຫໂຕ, ອຆຏໂຕ, ອວາຍມໂຕ ລາຠາຍ ລາໂຠ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ເຕນ ອລາເຠນ ນ ໂສຈຕິ, ນ ກິລມຕິ, ນ ປຣິເທວຕິ, ນ ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ, ນ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ – ‘ຠິກ຺ຂຸ ອິຈ຺ໂຉ ວິຫຣຕິ ລາຠາຍ, ນ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ນ ຆຏຕິ, ນ ວາຍມຕິ ລາຠາຍ, ນ ຈ ລາຠີ, ນ ຈ ໂສຈີ ນ ຈ ປຣິເທວີ, ອຈ຺ຈຸໂຕ ຈ ສທ຺ຘມ຺ມາ’’’.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ນິຣາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິໂນ ອິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ລາຠາຍ. ໂສ ນ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ນ ຆຏຕິ, ນ ວາຍມຕິ ລາຠາຍ. ຕສ຺ສ ອນຸຏ຺ຐຫໂຕ ອຆຏໂຕ ອວາຍມໂຕ ລາຠາຍ ລາໂຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ເຕນ ລາເຠນ ນ ມຊ຺ຊຕິ, ນ ປມຊ຺ຊຕິ, ນ ປມາທມາປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ – ‘ຠິກ຺ຂຸ ອິຈ຺ໂຉ ວິຫຣຕິ ລາຠາຍ, ນ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ນ ຆຏຕິ, ນ ວາຍມຕິ ລາຠາຍ, ລາຠີ ຈ, ນ ຈ ມທີ ນ ຈ ປມາທີ, ອຈ຺ຈຸໂຕ ຈ ສທ຺ຘມ຺ມາ ’. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ອລໍສຸຕ຺ຕໍ

໖໒. ‘‘ຉຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍ ອຕ຺ຕໂນ ອລໍ ປເຣສໍ. ກຕເມຫິ ຉຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຂິປ຺ປນິສນ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ; ສຸຕານຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ຘາຣຓຊາຕິໂກ [ຘາຣກຊາຕິໂກ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.) ອ. ນິ. ໘.໗໘] ໂຫຕິ; ຘາຕານຎ຺ຈ [ຘຕານຎ຺ຈ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖູປປຣິກ຺ຂິຕາ [ອຕ຺ຖູປວຣິກ຺ຂີ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ໂຫຕິ; ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ; ກລ຺ຍາຓວາໂຈ ຈ ໂຫຕິ ກລ຺ຍາຓວາກ຺ກຣໂຓ, ໂປຣິຍາ ວາຈາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ວິສ຺ສຏ຺ຐາຍ ອເນລຄຬາຍ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນິຍາ; ສນ຺ທສ຺ສໂກ ຈ ໂຫຕິ ສມາທປໂກ [ສມາທາປໂກ (?)] ສມຸຕ຺ເຕຊໂກ ສມ຺ປຫໍສໂກ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍ ອຕ຺ຕໂນ ອລໍ ປເຣສໍ.

‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍ ອຕ຺ຕໂນ ອລໍ ປເຣສໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ເຫວ ໂຂ ຂິປ຺ປນິສນ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ; ສຸຕານຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ຘາຣຓຊາຕິໂກ ໂຫຕິ; ຘາຕານຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖູປປຣິກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ; ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ; ກລ຺ຍາຓວາໂຈ ຈ ໂຫຕິ…ເປ… ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນິຍາ; ສນ຺ທສ຺ສໂກ ຈ ໂຫຕິ ສມາທປໂກ ສມຸຕ຺ເຕຊໂກ ສມ຺ປຫໍສໂກ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍ ອຕ຺ຕໂນ ອລໍ ປເຣສໍ.

‘‘ຈຕູຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍ ອຕ຺ຕໂນ ນາລໍ ປເຣສໍ. ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຂິປ຺ປນິສນ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ; ສຸຕານຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ຘາຣຓຊາຕິໂກ ໂຫຕິ; ຘາຕານຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖູປປຣິກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ; ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ; ໂນ ຈ ກລ຺ຍາຓວາໂຈ ໂຫຕິ ກລ຺ຍາຓວາກ຺ກຣໂຓ, ໂປຣິຍາ ວາຈາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ວິສ຺ສຏ຺ຐາຍ ອເນລຄຬາຍ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນິຍາ; ໂນ ຈ ສນ຺ທສ຺ສໂກ ໂຫຕິ ສມາທປໂກ ສມຸຕ຺ເຕຊໂກ ສມ຺ປຫໍສໂກ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍ ອຕ຺ຕໂນ ນາລໍ ປເຣສໍ.

‘‘ຈຕູຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍ ປເຣສໍ ນາລໍ ອຕ຺ຕໂນ. ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຂິປ຺ປນິສນ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ; ສຸຕານຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ຘາຣຓຊາຕິໂກ ໂຫຕິ; ໂນ ຈ ຘາຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖູປປຣິກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ; ນ ຈ ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ; ກລ຺ຍາຓວາໂຈ ຈ ໂຫຕິ ກລ຺ຍາຓວາກ຺ກຣໂຓ…ເປ… ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນິຍາ; ສນ຺ທສ຺ສໂກ ຈ ໂຫຕິ…ເປ… ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍ ປເຣສໍ, ນາລໍ ອຕ຺ຕໂນ.

‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍ ອຕ຺ຕໂນ ນາລໍ ປເຣສໍ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ເຫວ ໂຂ ຂິປ຺ປນິສນ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ; ສຸຕານຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ຘາຣຓຊາຕິໂກ ໂຫຕິ; ຘາຕານຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖູປປຣິກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ; ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ; ໂນ ຈ ກລ຺ຍາຓວາໂຈ ໂຫຕິ ກລ຺ຍາຓວາກ຺ກຣໂຓ, ໂປຣິຍາ ວາຈາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ວິສ຺ສຏ຺ຐາຍ ອເນລຄຬາຍ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນິຍາ; ໂນ ຈ ສນ຺ທສ຺ສໂກ ໂຫຕິ ສມາທປໂກ ສມຸຕ຺ເຕຊໂກ ສມ຺ປຫໍສໂກ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍ ອຕ຺ຕໂນ, ນາລໍ ປເຣສໍ.

‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍ ປເຣສໍ, ນາລໍ ອຕ຺ຕໂນ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ເຫວ ໂຂ ຂິປ຺ປນິສນ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ; ສຸຕານຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ຘາຣຓຊາຕິໂກ ໂຫຕິ; ໂນ ຈ ຘາຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖູປປຣິກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ; ໂນ ຈ ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ; ກລ຺ຍາຓວາໂຈ ຈ ໂຫຕິ…ເປ… ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນິຍາ; ສນ຺ທສ຺ສໂກ ຈ ໂຫຕິ ສມາທປໂກ ສມຸຕ຺ເຕຊໂກ ສມ຺ປຫໍສໂກ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍ ປເຣສໍ, ນາລໍ ອຕ຺ຕໂນ.

‘‘ທ຺ວີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍ ອຕ຺ຕໂນ, ນາລໍ ປເຣສໍ. ກຕເມຫິ ທ຺ວີຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ເຫວ ໂຂ ຂິປ຺ປນິສນ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ; ໂນ ຈ ສຸຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ຘາຣຓຊາຕິໂກ ໂຫຕິ; ຘາຕານຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖູປປຣິກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ; ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ; ໂນ ຈ ກລ຺ຍາຓວາໂຈ ໂຫຕິ…ເປ… ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນິຍາ; ໂນ ຈ ສນ຺ທສ຺ສໂກ ໂຫຕິ…ເປ… ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ວີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍ ອຕ຺ຕໂນ, ນາລໍ ປເຣສໍ.

‘‘ທ຺ວີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍ ປເຣສໍ, ນາລໍ ອຕ຺ຕໂນ. ກຕເມຫິ ທ຺ວີຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ເຫວ ໂຂ ຂິປ຺ປນິສນ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ; ໂນ ຈ ສຸຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ຘາຣຓຊາຕິໂກ ໂຫຕິ; ໂນ ຈ ຘາຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖູປປຣິກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ; ໂນ ຈ ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ; ກລ຺ຍາຓວາໂຈ ຈ ໂຫຕິ ກລ຺ຍາຓວາກ຺ກຣໂຓ, ໂປຣິຍາ ວາຈາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ວິສ຺ສຏ຺ຐາຍ ອເນລຄຬາຍ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນິຍາ; ສນ຺ທສ຺ສໂກ ຈ ໂຫຕິ ສມາທປໂກ ສມຸຕ຺ເຕຊໂກ ສມ຺ປຫໍສໂກ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ວີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍ ປເຣສໍ, ນາລໍ ອຕ຺ຕໂນ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ສໍຂິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ

໖໓. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ…ເປ… ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສາຘຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸ, ຍມຫໍ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວເມວໍ ປນິເຘກຈ຺ເຈ ໂມຆປຸຣິສາ ມມຎ຺ເຎວ ອຊ຺ເຌສນ຺ຕິ. ຘມ຺ເມ ຈ ຠາສິເຕ ມມຎ຺ເຎວ ອນຸພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເທເສຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມໍ, ເທເສຕຸ ສຸຄໂຕ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມໍ. ອປ຺ເປວ ນາມາຫໍ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອາຊາເນຍ຺ຍໍ, ອປ຺ເປວ ນາມາຫໍ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕສ຺ສ ທາຍາໂທ ອສ຺ສ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ຐິຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ ສຸສຓ຺ຐິຕໍ, ນ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ’’.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຐິຕໍ ໂຫຕິ ສຸສຓ຺ຐິຕໍ, ນ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ຕໂຕ ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ເມຕ຺ຕາ ເມ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ຠາວິຕາ ຠວິສ຺ສຕິ ພຫຸລີກຕາ ຍານີກຕາ ວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຸຏ຺ຐິຕາ ປຣິຈິຕາ ສຸສມາຣທ຺ຘາ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຍໍ ສມາຘິ ເອວໍ ຠາວິໂຕ ໂຫຕິ ພຫຸລີກໂຕ, ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອິມໍ ສມາຘິໍ ສວິຕກ຺ກມ຺ປິ ສວິຈາຣໍ [ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣມ຺ປິ (ກ.)] ຠາເວຍ຺ຍາສິ, ອວິຕກ຺ກມ຺ປິ ວິຈາຣມຕ຺ຕໍ [ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕມ຺ປິ (ກ.) ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໗໑ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ] ຠາເວຍ຺ຍາສິ, ອວິຕກ຺ກມ຺ປິ ອວິຈາຣໍ [ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣມ຺ປິ (ກ.)] ຠາເວຍ຺ຍາສິ, ສປ຺ປີຕິກມ຺ປິ ຠາເວຍ຺ຍາສິ, ນິປ຺ປີຕິກມ຺ປິ ຠາເວຍ຺ຍາສິ, ສາຕສຫຄຕມ຺ປິ ຠາເວຍ຺ຍາສິ, ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕມ຺ປິ ຠາເວຍ຺ຍາສິ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ເຕ ຠິກ຺ຂຸ, ອຍໍ ສມາຘິ ເອວໍ ຠາວິໂຕ ໂຫຕິ ສຸຠາວິໂຕ, ຕໂຕ ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ກຣຸຓາ ເມ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ… ມຸທິຕາ ເມ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ… ອຸເປກ຺ຂາ ເມ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ຠາວິຕາ ຠວິສ຺ສຕິ ພຫຸລີກຕາ ຍານີກຕາ ວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຸຏ຺ຐິຕາ ປຣິຈິຕາ ສຸສມາຣທ຺ຘາ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຍໍ ສມາຘິ ເອວໍ ຠາວິໂຕ ໂຫຕິ ສຸຠາວິໂຕ, ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອິມໍ ສມາຘິໍ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣມ຺ປິ ຠາເວຍ຺ຍາສິ, ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕມ຺ປິ ຠາເວຍ຺ຍາສິ, ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣມ຺ປິ ຠາເວຍ຺ຍາສິ, ສປ຺ປີຕິກມ຺ປິ ຠາເວຍ຺ຍາສິ, ນິປ຺ປີຕິກມ຺ປິ ຠາເວຍ຺ຍາສິ, ສາຕສຫຄຕມ຺ປິ ຠາເວຍ຺ຍາສິ, ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕມ຺ປິ ຠາເວຍ຺ຍາສິ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຍໍ ສມາຘິ ເອວໍ ຠາວິໂຕ ໂຫຕິ ສຸຠາວິໂຕ, ຕໂຕ ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣິສ຺ສາມິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສ’ນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຍໍ ສມາຘິ ເອວໍ ຠາວິໂຕ ໂຫຕິ ພຫຸລີກໂຕ, ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອິມໍ ສມາຘິໍ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣມ຺ປິ ຠາເວຍ຺ຍາສິ, ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕມ຺ປິ ຠາເວຍ຺ຍາສິ, ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣມ຺ປິ ຠາເວຍ຺ຍາສິ, ສປ຺ປີຕິກມ຺ປິ ຠາເວຍ຺ຍາສິ, ນິປ຺ປີຕິກມ຺ປິ ຠາເວຍ຺ຍາສິ, ສາຕສຫຄຕມ຺ປິ ຠາເວຍ຺ຍາສິ, ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕມ຺ປິ ຠາເວຍ຺ຍາສິ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຍໍ ສມາຘິ ເອວໍ ຠາວິໂຕ ໂຫຕິ ສຸຠາວິໂຕ, ຕໂຕ ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ເວທນາສຸ ເວທນານຸປສ຺ສີ ວິຫຣິສ຺ສາມິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສ’ນ຺ຕິ; ຈິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສີ ວິຫຣິສ຺ສາມິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສ’ນ຺ຕິ; ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣິສ຺ສາມິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສ’ນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຍໍ ສມາຘິ ເອວໍ ຠາວິໂຕ ໂຫຕິ ສຸຠາວິໂຕ, ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ເຍນ ເຍເນວ ຄຄ຺ຆສິ ຜາສຸໍເຍວ ຄຄ຺ຆສິ, ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຐສ຺ສສິ ຜາສຸໍເຍວ ຐສ຺ສສິ, ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ນິສີທິສ຺ສສິ ຜາສຸໍເຍວ ນິສີທິສ຺ສສິ, ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປສ຺ສສິ ຜາສຸໍເຍວ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປສ຺ສສີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວຕາ ອິມິນາ ໂອວາເທນ ໂອວທິໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ – ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ – ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິ. ‘‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’’ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ຈ ປນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫຕໍ ອໂຫສີຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ຄຍາສີສສຸຕ຺ຕໍ

໖໔. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຄຍາຍໍ ວິຫຣຕິ ຄຍາສີເສ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ…ເປ… ‘‘ປຸພ຺ພາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ໂພຘາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ໂພຘິສຕ຺ໂຕວ ສມາໂນ ໂອຠາສຎ຺ເຎວ ໂຂ ສຎ຺ຊານາມິ, ໂນ ຈ ຣູປານິ ປສ຺ສາມິ’’.

‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ສເຈ ໂຂ ອຫໍ ໂອຠາສຎ຺ເຈວ ສຎ຺ຊາເນຍ຺ຍໍ ຣູປານິ ຈ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ; ເອວໍ ເມ ອິທໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຣິສຸທ຺ຘຕຣໍ ອສ຺ສາ’’’ຕິ.

‘‘ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປເຣນ ສມເຍນ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂອຠາສຎ຺ເຈວ ສຎ຺ຊານາມິ, ຣູປານິ ຈ ປສ຺ສາມິ; ໂນ ຈ ໂຂ ຕາຫິ ເທວຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐາມິ ສລ຺ລປາມິ ສາກຈ຺ຉໍ ສມາປຊ຺ຊາມິ.

‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ສເຈ ໂຂ ອຫໍ ໂອຠາສຎ຺ເຈວ ສຎ຺ຊາເນຍ຺ຍໍ, ຣູປານິ ຈ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ, ຕາຫິ ຈ ເທວຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍໍ ສລ຺ລເປຍ຺ຍໍ ສາກຈ຺ຉໍ ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍໍ; ເອວໍ ເມ ອິທໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຣິສຸທ຺ຘຕຣໍ ອສ຺ສາ’’’ຕິ.

‘‘ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປເຣນ ສມເຍນ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂອຠາສຎ຺ເຈວ ສຎ຺ຊານາມິ, ຣູປານິ ຈ ປສ຺ສາມິ, ຕາຫິ ຈ ເທວຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐາມິ ສລ຺ລປາມິ ສາກຈ຺ຉໍ ສມາປຊ຺ຊາມິ; ໂນ ຈ ໂຂ ຕາ ເທວຕາ ຊານາມິ – ອິມາ ເທວຕາ ອມຸກມ຺ຫາ ວາ ອມຸກມ຺ຫາ ວາ ເທວນິກາຍາຕິ.

‘‘ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປເຣນ ສມເຍນ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂອຠາສຎ຺ເຈວ ສຎ຺ຊານາມິ, ຣູປານິ ຈ ປສ຺ສາມິ, ຕາຫິ ຈ ເທວຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐາມິ ສລ຺ລປາມິ ສາກຈ຺ຉໍ ສມາປຊ຺ຊາມິ, ຕາ ຈ ເທວຕາ ຊານາມິ – ‘ອິມາ ເທວຕາ ອມຸກມ຺ຫາ ວາ ອມຸກມ຺ຫາ ວາ ເທວນິກາຍາ’ຕິ; ໂນ ຈ ໂຂ ຕາ ເທວຕາ ຊານາມິ – ‘ອິມາ ເທວຕາ ອິມສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາເກນ ອິໂຕ ຈຸຕາ ຕຕ຺ຖ ອຸປປນ຺ນາ’ຕິ…ເປ… ຕາ ຈ ເທວຕາ ຊານາມິ – ‘ອິມາ ເທວຕາ ອິມສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາເກນ ອິໂຕ ຈຸຕາ ຕຕ຺ຖ ອຸປປນ຺ນາ’ຕິ; ໂນ ຈ ໂຂ ຕາ ເທວຕາ ຊານາມິ – ‘ອິມາ ເທວຕາ ອິມສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາເກນ ເອວມາຫາຣາ ເອວໍສຸຂທຸກ຺ຂປ຺ປຏິສໍເວທິນິໂຍ’ຕິ …ເປ… ຕາ ຈ ເທວຕາ ຊານາມິ – ‘ອິມາ ເທວຕາ ອິມສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາເກນ ເອວມາຫາຣາ ເອວໍສຸຂທຸກ຺ຂປ຺ປຏິສໍເວທິນິໂຍ’ຕິ; ໂນ ຈ ໂຂ ຕາ ເທວຕາ ຊານາມິ – ‘ອິມາ ເທວຕາ ເອວໍທີຆາຍຸກາ ເອວໍຈິຣຏ຺ຐິຕິກາ’ຕິ…ເປ… ຕາ ຈ ເທວຕາ ຊານາມິ – ‘ອິມາ ເທວຕາ ເອວໍທີຆາຍຸກາ ເອວໍຈິຣຏ຺ຐິຕິກາ’ຕິ; ໂນ ຈ ໂຂ ຕາ ເທວຕາ ຊານາມິ ຍທິ ວາ ເມ ອິມາຫິ ເທວຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ນິວຸຕ຺ຖປຸພ຺ພໍ ຍທິ ວາ ນ ສນ຺ນິວຸຕ຺ຖປຸພ຺ພນ຺ຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ສເຈ ໂຂ ອຫໍ ໂອຠາສຎ຺ເຈວ ສຎ຺ຊາເນຍ຺ຍໍ, ຣູປານິ ຈ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ, ຕາຫິ ຈ ເທວຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍໍ ສລ຺ລເປຍ຺ຍໍ ສາກຈ຺ຉໍ ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍໍ, ຕາ ຈ ເທວຕາ ຊາເນຍ຺ຍໍ – ‘ອິມາ ເທວຕາ ອມຸກມ຺ຫາ ວາ ອມຸກມ຺ຫາ ວາ ເທວນິກາຍາ’ຕິ, ຕາ ຈ ເທວຕາ ຊາເນຍ຺ຍໍ – ‘ອິມາ ເທວຕາ ອິມສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາເກນ ອິໂຕ ຈຸຕາ ຕຕ຺ຖ ອຸປປນ຺ນາ’ຕິ, ຕາ ຈ ເທວຕາ ຊາເນຍ຺ຍໍ – ‘ອິມາ ເທວຕາ ເອວມາຫາຣາ ເອວໍສຸຂທຸກ຺ຂປ຺ປຏິສໍເວທິນິໂຍ’ຕິ, ຕາ ຈ ເທວຕາ ຊາເນຍ຺ຍໍ – ‘ອິມາ ເທວຕາ ເອວໍທີຆາຍຸກາ ເອວໍຈິຣຏ຺ຐິຕິກາ’ຕິ, ຕາ ຈ ເທວຕາ ຊາເນຍ຺ຍໍ ຍທິ ວາ ເມ ອິມາຫິ ເທວຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ນິວຸຕ຺ຖປຸພ຺ພໍ ຍທິ ວາ ນ ສນ຺ນິວຸຕ຺ຖປຸພ຺ພນ຺ຕິ; ເອວໍ ເມ ອິທໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຣິສຸທ຺ຘຕຣໍ ອສ຺ສາ’’’ຕິ.

‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ອຏ຺ຐປຣິວຏ຺ຏໍ ອຘິເທວຎາຓທສ຺ສນໍ ນ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ອໂຫສິ, ເນວ ຕາວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ‘ສເທວເກ ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ [ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ປຈ຺ຈຎ຺ຎາສິໍ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ອຏ຺ຐປຣິວຏ຺ຏໍ ອຘິເທວຎາຓທສ຺ສນໍ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ອໂຫສິ, ອຖາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ‘ສເທວເກ ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ປຈ຺ຈຎ຺ຎາສິໍ; ຎາຓຎ຺ຈ ປນ ເມ ທສ຺ສນໍ ອຸທປາທິ; ອກຸປ຺ປາ ເມ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ [ວິມຸຕ຺ຕິ (ກ. ສີ. ກ.)]; ອຍມນ຺ຕິມາ ຊາຕິ ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນພ຺ຠໂວ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.