(໘) ໓. ຍມກວຄ຺ໂຄ

໑. ປຐມສທ຺ຘາສຸຕ຺ຕໍ

໗໑. ‘‘ສທ຺ໂຘ ຈ [ສທ຺ໂຘ (ສ຺ຍາ.) ເອຕ຺ເຖວ. ອ. ນິ. ໙.໔], ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ, ໂນ ຈ [ໂນ (ສ຺ຍາ.) ເອວມຸປຣິປິ ‘‘ໂນ’’ຕ຺ເວວ ທິສ຺ສຕິ] ສີລວາ. ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ອປຣິປູໂຣ ໂຫຕິ. ເຕນ ຕໍ ອງ຺ຄໍ ປຣິປູເຣຕພ຺ພໍ – ‘ກິນ຺ຕາຫໍ ສທ຺ໂຘ ຈ ອສ຺ສໍ ສີລວາ ຈາ’ຕິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສທ຺ໂຘ ຈ ໂຫຕິ ສີລວາ ຈ, ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ປຣິປູໂຣ ໂຫຕິ.

‘‘ສທ຺ໂຘ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ ສີລວາ ຈ, ໂນ ຈ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ. ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ອປຣິປູໂຣ ໂຫຕິ. ເຕນ ຕໍ ອງ຺ຄໍ ປຣິປູເຣຕພ຺ພໍ – ‘ກິນ຺ຕາຫໍ ສທ຺ໂຘ ຈ ອສ຺ສໍ, ສີລວາ ຈ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຈາ’ຕິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສທ຺ໂຘ ຈ ໂຫຕິ ສີລວາ ຈ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຈ, ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ປຣິປູໂຣ ໂຫຕິ.

‘‘ສທ຺ໂຘ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ ສີລວາ ຈ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຈ, ໂນ ຈ ຘມ຺ມກຖິໂກ…ເປ… ຘມ຺ມກຖິໂກ ຈ, ໂນ ຈ ປຣິສາວຈໂຣ…ເປ… ປຣິສາວຈໂຣ ຈ, ໂນ ຈ ວິສາຣໂທ ປຣິສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ…ເປ… ວິສາຣໂທ ຈ ປຣິສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ໂນ ຈ ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ອາຠິເຈຕສິການໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານໍ ນິກາມລາຠີ ໂຫຕິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ…ເປ… ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ອາຠິເຈຕສິການໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານໍ ນິກາມລາຠີ ໂຫຕິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ, ໂນ ຈ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ; ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ອປຣິປູໂຣ ໂຫຕິ. ເຕນ ຕໍ ອງ຺ຄໍ ປຣິປູເຣຕພ຺ພໍ – ‘ກິນ຺ຕາຫໍ ສທ຺ໂຘ ຈ ອສ຺ສໍ, ສີລວາ ຈ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຈ, ຘມ຺ມກຖິໂກ ຈ, ປຣິສາວຈໂຣ ຈ, ວິສາຣໂທ ຈ ປຣິສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍໍ, ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈ ຌານານໍ ອາຠິເຈຕສິການໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານໍ ນິກາມລາຠີ ອສ຺ສໍ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ, ອາສວານຎ຺ຈ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫເຣຍ຺ຍ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສທ຺ໂຘ ຈ ໂຫຕິ, ສີລວາ ຈ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຈ, ຘມ຺ມກຖິໂກ ຈ, ປຣິສາວຈໂຣ ຈ, ວິສາຣໂທ ຈ ປຣິສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈ ຌານານໍ ອາຠິເຈຕສິການໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານໍ ນິກາມລາຠີ ໂຫຕິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ, ອາສວານຎ຺ຈ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ; ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ປຣິປູໂຣ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ, ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສມນ຺ຕປາສາທິໂກ ຈ ໂຫຕິ ສພ຺ພາກາຣປຣິປູໂຣ ຈາ’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ທຸຕິຍສທ຺ຘາສຸຕ຺ຕໍ

໗໒. ‘‘ສທ຺ໂຘ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ, ໂນ ຈ ສີລວາ. ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ອປຣິປູໂຣ ໂຫຕິ. ເຕນ ຕໍ ອງ຺ຄໍ ປຣິປູເຣຕພ຺ພໍ – ‘ກິນ຺ຕາຫໍ ສທ຺ໂຘ ຈ ອສ຺ສໍ ສີລວາ ຈາ’ຕິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສທ຺ໂຘ ຈ ໂຫຕິ ສີລວາ ຈ, ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ປຣິປູໂຣ ໂຫຕິ.

‘‘ສທ຺ໂຘ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ ສີລວາ ຈ, ໂນ ຈ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ…ເປ… ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຈ, ໂນ ຈ ຘມ຺ມກຖິໂກ…ເປ… ຘມ຺ມກຖິໂກ ຈ, ໂນ ຈ ປຣິສາວຈໂຣ…ເປ… ປຣິສາວຈໂຣ ຈ, ໂນ ຈ ວິສາຣໂທ ປຣິສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ …ເປ… ວິສາຣໂທ ຈ ປຣິສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ໂນ ຈ ເຍ ເຕ ສນ຺ຕາ ວິໂມກ຺ຂາ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຣູເປ ອາຣຸປ຺ປາ ເຕ ກາເຍນ ຜຸສິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ…ເປ… ເຍ ເຕ ສນ຺ຕາ ວິໂມກ຺ຂາ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຣູເປ ອາຣຸປ຺ປາ ເຕ ກາເຍນ ຜຸສິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ໂນ ຈ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ; ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ອປຣິປູໂຣ ໂຫຕິ. ເຕນ ຕໍ ອງ຺ຄໍ ປຣິປູເຣຕພ຺ພໍ – ‘ກິນ຺ຕາຫໍ ສທ຺ໂຘ ຈ ອສ຺ສໍ, ສີລວາ ຈ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຈ, ຘມ຺ມກຖິໂກ ຈ, ປຣິສາວຈໂຣ ຈ, ວິສາຣໂທ ຈ ປຣິສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍໍ, ເຍ ເຕ ສນ຺ຕາ ວິໂມກ຺ຂາ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຣູເປ ອາຣຸປ຺ປາ ເຕ ກາເຍນ ຜຸສິຕ຺ວາ ວິຫເຣຍ຺ຍໍ, ອາສວານຎ຺ຈ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫເຣຍ຺ຍ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສທ຺ໂຘ ຈ ໂຫຕິ, ສີລວາ ຈ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຈ, ຘມ຺ມກຖິໂກ ຈ, ປຣິສາວຈໂຣ ຈ, ວິສາຣໂທ ຈ ປຣິສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ເຍ ເຕ ສນ຺ຕາ ວິໂມກ຺ຂາ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຣູເປ ອາຣຸປ຺ປາ ເຕ ຈ ກາເຍນ ຜຸສິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ອາສວານຎ຺ຈ ຂຍາ…ເປ… ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ; ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ປຣິປູໂຣ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສມນ຺ຕປາສາທິໂກ ຈ ໂຫຕິ ສພ຺ພາກາຣປຣິປູໂຣ ຈາ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ປຐມມຣຓສ຺ສຕິສຸຕ຺ຕໍ

໗໓. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ນາຕິເກ [ນາທິເກ (ສີ. ສ຺ຍາ.), ນາຏິເກ (ປີ.) ອ. ນິ. ໖.໑໙] ວິຫຣຕິ ຄິຎ຺ຊກາວສເຖ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມຣຓສ຺ສຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສາ ອມໂຕຄຘາ ອມຕປຣິໂຍສານາ. ຠາເວຖ ໂນ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠາເວມິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ຠາເວສິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອິຘ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ຊີເວຍ຺ຍໍ, ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍໍ, ພຫຸ [ພຫຸໍ (ສີ. ປີ.)] ວຕ ເມ ກຕໍ ອສ຺ສາ’ຕິ. ເອວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠາເວມິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ.

ອຎ຺ຎຕໂຣປິ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫມ຺ປິ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠາເວມິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ຠາເວສິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອິຘ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ທິວສໍ ຊີເວຍ຺ຍໍ, ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍໍ, ພຫຸ ວຕ ເມ ກຕໍ ອສ຺ສາ’ຕິ. ເອວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠາເວມິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ.

ອຎ຺ຎຕໂຣປິ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫມ຺ປິ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠາເວມິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ຠາເວສິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອິຘ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ອຸປຑ຺ຒທິວສໍ ຊີເວຍ຺ຍໍ, ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍໍ, ພຫຸ ວຕ ເມ ກຕໍ ອສ຺ສາ’ຕິ. ເອວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠາເວມິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ.

ອຎ຺ຎຕໂຣປິ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫມ຺ປິ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠາເວມິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ຠາເວສິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອິຘ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ຕທນ຺ຕຣໍ ຊີເວຍ຺ຍໍ ຍທນ຺ຕຣໍ ເອກປິຓ຺ຑປາຕໍ ຠຸຎ຺ຊາມິ, ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍໍ, ພຫຸ ວຕ ເມ ກຕໍ ອສ຺ສາ’ຕິ. ເອວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠາເວມິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ.

ອຎ຺ຎຕໂຣປິ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫມ຺ປິ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠາເວມິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ຠາເວສິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອິຘ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ຕທນ຺ຕຣໍ ຊີເວຍ຺ຍໍ ຍທນ຺ຕຣໍ ອຸປຑ຺ຒປິຓ຺ຑປາຕໍ ຠຸຎ຺ຊາມິ, ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍໍ, ພຫຸ ວຕ ເມ ກຕໍ ອສ຺ສາ’ຕິ. ເອວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠາເວມິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ.

ອຎ຺ຎຕໂຣປິ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫມ຺ປິ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠາເວມິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ຠາເວສິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອິຘ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ຕທນ຺ຕຣໍ ຊີເວຍ຺ຍໍ ຍທນ຺ຕຣໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຎ຺ຈ ອາໂລເປ ສງ຺ຂາທິຕ຺ວາ [ສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ (ກ.)] ອຊ຺ໂຌຫຣາມິ, ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍໍ, ພຫຸ ວຕ ເມ ກຕໍ ອສ຺ສາ’ຕິ. ເອວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠາເວມິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ.

ອຎ຺ຎຕໂຣປິ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫມ຺ປິ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠາເວມິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ຠາເວສິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອິຘ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ຕທນ຺ຕຣໍ ຊີເວຍ຺ຍໍ ຍທນ຺ຕຣໍ ເອກໍ ອາໂລປໍ ສງ຺ຂາທິຕ຺ວາ [ສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ (ກ.)] ອຊ຺ໂຌຫຣາມິ, ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍໍ, ພຫຸ ວຕ ເມ ກຕໍ ອສ຺ສາ’ຕິ. ເອວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠາເວມິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ.

ອຎ຺ຎຕໂຣປິ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫມ຺ປິ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠາເວມິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ຠາເວສິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອິຘ ມຍ຺ຫໍ ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ຕທນ຺ຕຣໍ ຊີເວຍ຺ຍໍ ຍທນ຺ຕຣໍ ອສ຺ສສິຕ຺ວາ ວາ ປສ຺ສສາມິ, ປສ຺ສສິຕ຺ວາ ວາ ອສ຺ສສາມິ, ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍໍ, ພຫຸ ວຕ ເມ ກຕໍ ອສ຺ສາ’ຕິ. ເອວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ ຠາເວມິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຠຄວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍ຺ວາຍໍ [ໂຍ ຈາຍໍ (ກ. ສີ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ມຣຓສ຺ສຕິໍ ຠາເວຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ຊີເວຍ຺ຍໍ, ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍໍ, ພຫຸ ວຕ ເມ ກຕໍ ອສ຺ສາ’ຕິ. ໂຍ ຈາຍໍ [ໂຍ ປາຍໍ (ກ.) ອ. ນິ. ໖.໑໙ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ], ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ມຣຓສ຺ສຕິໍ ຠາເວຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ທິວສໍ ຊີເວຍ຺ຍໍ, ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍໍ, ພຫຸ ວຕ ເມ ກຕໍ ອສ຺ສາ’ຕິ; ໂຍ ຈາຍໍ [ໂຍ ປາຍໍ (ກ.) ອ. ນິ. ໖.໑໙ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ], ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ມຣຓສ຺ສຕິໍ ຠາເວຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ອຸປຑ຺ຒທິວສໍ ຊີເວຍ຺ຍໍ, ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍໍ, ພຫຸ ວຕ ເມ ກຕໍ ອສ຺ສາ’ຕິ. ໂຍ ຈາຍໍ [ໂຍ ປາຍໍ (ກ.) ອ. ນິ. ໖.໑໙ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ], ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ມຣຓສ຺ສຕິໍ ຠາເວຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ຕທນ຺ຕຣໍ ຊີເວຍ຺ຍໍ ຍທນ຺ຕຣໍ ເອກປິຓ຺ຑປາຕໍ ຠຸຎ຺ຊາມິ, ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍໍ, ພຫຸ ວຕ ເມ ກຕໍ ອສ຺ສາ’ຕິ; ໂຍ ຈາຍໍ [ໂຍ ປາຍໍ (ກ.) ອ. ນິ. ໖.໑໙ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ], ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ມຣຓສ຺ສຕິໍ ຠາເວຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ຕທນ຺ຕຣໍ ຊີເວຍ຺ຍໍ ຍທນ຺ຕຣໍ ອຸປຑ຺ຒປິຓ຺ຑປາຕໍ ຠຸຎ຺ຊາມິ, ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍໍ, ພຫຸ ວຕ ເມ ກຕໍ ອສ຺ສາ’ຕິ. ໂຍ ຈາຍໍ [ໂຍ ປາຍໍ (ກ.) ອ. ນິ. ໖.໑໙ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ], ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ມຣຓສ຺ສຕິໍ ຠາເວຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ຕທນ຺ຕຣໍ ຊີເວຍ຺ຍໍ ຍທນ຺ຕຣໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຎ຺ຈ ອາໂລເປ ສງ຺ຂາທິຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຫຣາມິ, ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍໍ, ພຫຸ ວຕ ເມ ກຕໍ ອສ຺ສາ’ຕິ – ອິເມ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ‘ຠິກ຺ຂູ ປມຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ທນ຺ຘໍ ມຣຓສ຺ສຕິໍ ຠາເວນ຺ຕິ ອາສວານໍ ຂຍາຍ’’’.

‘‘ໂຍ ຈ ຂ຺ວາຍໍ [ໂຍ ຈາຍໍ (ສ຺ຍາ.), ໂຍ ຈ ໂຂ ຍໍ (ກ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ມຣຓສ຺ສຕິໍ ຠາເວຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ຕທນ຺ຕຣໍ ຊີເວຍ຺ຍໍ ຍທນ຺ຕຣໍ ເອກໍ ອາໂລປໍ ສງ຺ຂາທິຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຫຣາມິ, ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍໍ, ພຫຸ ວຕ ເມ ກຕໍ ອສ຺ສາ’ຕິ. ໂຍ ຈາຍໍ [ໂຍ ປາຍໍ (ກ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ມຣຓສ຺ສຕິໍ ຠາເວຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ຕທນ຺ຕຣໍ ຊີເວຍ຺ຍໍ ຍທນ຺ຕຣໍ ອສ຺ສສິຕ຺ວາ ວາ ປສ຺ສສາມິ, ປສ຺ສສິຕ຺ວາ ວາ ອສ຺ສສາມິ, ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍໍ, ພຫຸ ວຕ ເມ ກຕໍ ອສ຺ສາ’ຕິ – ອິເມ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ‘ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຕິກ຺ຂໍ ມຣຓສ຺ສຕິໍ ຠາເວນ຺ຕິ ອາສວານໍ ຂຍາຍ’’’.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ວິຫຣິສ຺ສາມ, ຕິກ຺ຂໍ ມຣຓສ຺ສຕິໍ ຠາວຍິສ຺ສາມ ອາສວານໍ ຂຍາຍາ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ທຸຕິຍມຣຓສ຺ສຕິສຸຕ຺ຕໍ

໗໔. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ນາຕິເກ ວິຫຣຕິ ຄິຎ຺ຊກາວສເຖ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ …ເປ… ມຣຓສ຺ສຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສາ ອມໂຕຄຘາ ອມຕປຣິໂຍສານາ.

‘‘ກຖໍ ຠາວິຕາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຣຓສ຺ສຕິ ກຖໍ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສາ ອມໂຕຄຘາ ອມຕປຣິໂຍສານາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ທິວເສ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຕິຫິຕາຍ [ປຏິຫິຕາຍ (ປີ.), (ອ. ນິ. ໖.໒໐ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ)] ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ພຫຸກາ ໂຂ ເມ ປຈ຺ຈຍາ ມຣຓສ຺ສ – ອຫິ ວາ ມໍ ຑໍເສຍ຺ຍ, ວິຈ຺ຉິໂກ ວາ ມໍ ຑໍເສຍ຺ຍ, ສຕປທີ ວາ ມໍ ຑໍເສຍ຺ຍ; ເຕນ ເມ ອສ຺ສ ກາລກິຣິຍາ. ໂສ ມມ ອສ຺ສ [ມມສ຺ສ (ອ. ນິ. ໖.໒໐)] ອນ຺ຕຣາໂຍ. ອຸປກ຺ຂລິຕ຺ວາ ວາ ປປເຕຍ຺ຍໍ, ຠຕ຺ຕໍ ວາ ເມ ຠຸຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປິຕ຺ຕໍ ວາ ເມ ກຸປ຺ເປຍ຺ຍ, ເສມ຺ຫໍ ວາ ເມ ກຸປ຺ເປຍ຺ຍ, ສຕ຺ຖກາ ວາ ເມ ວາຕາ ກຸປ຺ເປຍ຺ຍຸໍ, ມນຸສ຺ສາ ວາ ມໍ ອຸປກ຺ກເມຍ຺ຍຸໍ, ອມນຸສ຺ສາ ວາ ມໍ ອຸປກ຺ກເມຍ຺ຍຸໍ; ເຕນ ເມ ອສ຺ສ ກາລກິຣິຍາ. ໂສ ມມ ອສ຺ສ ອນ຺ຕຣາໂຍ’ຕິ. ເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເມ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປ຺ປຫີນາ ເຍ ເມ ອສ຺ສຸ ຣຕ຺ຕິໍ ກາລໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’’’ຕິ.

‘‘ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ອຕ຺ຖິ ເມ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປ຺ປຫີນາ ເຍ ເມ ອສ຺ສຸ ຣຕ຺ຕິໍ ກາລໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’ຕິ, ເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ເຕສໍເຍວ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ ອຘິມຕ຺ໂຕ ຉນ຺ໂທ ຈ ວາຍາໂມ ຈ ອຸສ຺ສາໂຫ ຈ ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫີ ຈ ອປ຺ປຏິວານີ ຈ ສຕິ ຈ ສມ຺ປຊຎ຺ຎຎ຺ຈ ກຣຓີຍໍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາທິຕ຺ຕເຈໂລ ວາ ອາທິຕ຺ຕສີໂສ ວາ ຕສ຺ເສວ ເຈລສ຺ສ ວາ ສີສສ຺ສ ວາ ນິພ຺ພາປນາຍ ອຘິມຕ຺ຕໍ ຉນ຺ທຎ຺ຈ ວາຍາມຎ຺ຈ ອຸສ຺ສາຫຎ຺ຈ ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫິຎ຺ຈ ອປ຺ປຏິວານິຎ຺ຈ ສຕິຎ຺ຈ ສມ຺ປຊຎ຺ຎຎ຺ຈ ກເຣຍ຺ຍ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ເຕສໍເຍວ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ ອຘິມຕ຺ໂຕ ຉນ຺ໂທ ຈ ວາຍາໂມ ຈ ອຸສ຺ສາໂຫ ຈ ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫີ ຈ ອປ຺ປຏິວານີ ຈ ສຕິ ຈ ສມ຺ປຊຎ຺ຎຎ຺ຈ ກຣຓີຍໍ.

‘‘ສເຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ນຕ຺ຖິ ເມ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປ຺ປຫີນາ ເຍ ເມ ອສ຺ສຸ ຣຕ຺ຕິໍ ກາລໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’ຕິ, ເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ເຕເນວ ປີຕິປາໂມຊ຺ເຊນ ວິຫາຕພ຺ພໍ ອໂຫຣຕ຺ຕານຸສິກ຺ຂິນາ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຣຕ຺ຕິຍາ ນິກ຺ຂນ຺ຕາຍ ທິວເສ ປຕິຫິເຕ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ພຫຸກາ ໂຂ ເມ ປຈ຺ຈຍາ ມຣຓສ຺ສ – ອຫິ ວາ ມໍ ຑໍເສຍ຺ຍ, ວິຈ຺ຉິໂກ ວາ ມໍ ຑໍເສຍ຺ຍ, ສຕປທີ ວາ ມໍ ຑໍເສຍ຺ຍ; ເຕນ ເມ ອສ຺ສ ກາລກິຣິຍາ. ໂສ ມມ ອສ຺ສ ອນ຺ຕຣາໂຍ. ອຸປກ຺ຂລິຕ຺ວາ ວາ ປປເຕຍ຺ຍໍ, ຠຕ຺ຕໍ ວາ ເມ ຠຸຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປິຕ຺ຕໍ ວາ ເມ ກຸປ຺ເປຍ຺ຍ, ເສມ຺ຫໍ ວາ ເມ ກຸປ຺ເປຍ຺ຍ, ສຕ຺ຖກາ ວາ ເມ ວາຕາ ກຸປ຺ເປຍ຺ຍຸໍ, ມນຸສ຺ສາ ວາ ມໍ ອຸປກ຺ກເມຍ຺ຍຸໍ, ອມນຸສ຺ສາ ວາ ມໍ ອຸປກ຺ກເມຍ຺ຍຸໍ; ເຕນ ເມ ອສ຺ສ ກາລກິຣິຍາ. ໂສ ມມ ອສ຺ສ ອນ຺ຕຣາໂຍ’ຕິ. ເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເມ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປ຺ປຫີນາ ເຍ ເມ ອສ຺ສຸ ທິວາ ກາລໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’’’ຕິ.

‘‘ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ອຕ຺ຖິ ເມ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປ຺ປຫີນາ ເຍ ເມ ອສ຺ສຸ ທິວາ ກາລໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’ຕິ, ເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ເຕສໍເຍວ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ ອຘິມຕ຺ໂຕ ຉນ຺ໂທ ຈ ວາຍາໂມ ຈ ອຸສ຺ສາໂຫ ຈ ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫີ ຈ ອປ຺ປຏິວານີ ຈ ສຕິ ຈ ສມ຺ປຊຎ຺ຎຎ຺ຈ ກຣຓີຍໍ.

‘‘ສເຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ນຕ຺ຖິ ເມ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປ຺ປຫີນາ ເຍ ເມ ອສ຺ສຸ ທິວາ ກາລໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’ຕິ, ເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ເຕເນວ ປີຕິປາໂມຊ຺ເຊນ ວິຫາຕພ຺ພໍ ອໂຫຣຕ຺ຕານຸສິກ຺ຂິນາ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ເອວໍ ຠາວິຕາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຣຓສ຺ສຕິ ເອວໍ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສາ ອມໂຕຄຘາ ອມຕປຣິໂຍສານາ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ປຐມສມ຺ປທາສຸຕ຺ຕໍ

໗໕. ‘‘ອຏ຺ຐິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ປທາ. ກຕມາ ອຏ຺ຐ? [ອ. ນິ. ໘.໕໔] ອຸຏ຺ຐານສມ຺ປທາ, ອາຣກ຺ຂສມ຺ປທາ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ, ສມຊີວິຕາ, ສທ຺ຘາສມ຺ປທາ, ສີລສມ຺ປທາ, ຈາຄສມ຺ປທາ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປທາ – ອິມາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐ ສມ຺ປທາ’’ຕິ.

‘‘ອຸຏ຺ຐາຕາ ກມ຺ມເຘຍ຺ເຍສຸ, ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ວິຘານວາ;

ສມໍ ກປ຺ເປຕິ ຊີວິກໍ, ສມ຺ຠຕໍ ອນຸຣກ຺ຂຕິ.

‘‘ສທ຺ໂຘ ສີເລນ ສມ຺ປນ຺ໂນ, ວທຎ຺ຎູ ວີຕມຈ຺ຉໂຣ;

ນິຈ຺ຈໍ ມຄ຺ຄໍ ວິໂສເຘຕິ, ໂສຕ຺ຖານໍ ສມ຺ປຣາຍິກໍ.

‘‘ອິຈ຺ເຈເຕ ອຏ຺ຐ ຘມ຺ມາ ຈ, ສທ຺ຘສ຺ສ ຆຣເມສິໂນ;

ອກ຺ຂາຕາ ສຈ຺ຈນາເມນ, ອຸຠຍຕ຺ຖ ສຸຂາວຫາ.

‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມຫິຕຕ຺ຖາຍ, ສມ຺ປຣາຍສຸຂາຍ ຈ;

ເອວເມຕໍ ຄຫຏ຺ຐານໍ, ຈາໂຄ ປຸຎ຺ຎໍ ປວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ;

໖. ທຸຕິຍສມ຺ປທາສຸຕ຺ຕໍ

໗໖. ‘‘ອຏ຺ຐິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ປທາ. ກຕມາ ອຏ຺ຐ? ອຸຏ຺ຐານສມ຺ປທາ, ອາຣກ຺ຂສມ຺ປທາ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ, ສມຊີວິຕາ, ສທ຺ຘາສມ຺ປທາ, ສີລສມ຺ປທາ, ຈາຄສມ຺ປທາ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປທາ. ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຏ຺ຐານສມ຺ປທາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນນ ຊີວິຕໍ ກປ຺ເປຕິ – ຍທິ ກສິຍາ ຍທິ ວຓິຊ຺ຊາຍ ຍທິ ໂຄຣກ຺ເຂນ ຍທິ ອິສ຺ສຕ຺ເຕນ ຍທິ ຣາຊໂປຣິເສນ ຍທິ ສິປ຺ປຎ຺ຎຕເຣນ – ຕຕ຺ຖ ທກ຺ໂຂ ໂຫຕິ ອນລໂສ, ຕຕ຺ຣຸປາຍາຍ ວີມໍສາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ອລໍ ກາຕຸໍ ອລໍ ສໍວິຘາຕຸນ຺ຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຏ຺ຐານສມ຺ປທາ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຣກ຺ຂສມ຺ປທາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂຠຄາ ໂຫນ຺ຕິ ອຸຏ຺ຐານວີຣິຍາຘິຄຕາ ພາຫາພລປຣິຈິຕາ ເສທາວກ຺ຂິຕ຺ຕາ ຘມ຺ມິກາ ຘມ຺ມລທ຺ຘາ ເຕ ອາຣກ຺ເຂນ ຄຸຕ຺ຕິຍາ ສມ຺ປາເທຕິ – ‘ກິນ຺ຕິ ເມ ໂຠເຄ ເນວ ຣາຊາໂນ ຫເຣຍ຺ຍຸໍ, ນ ໂຈຣາ ຫເຣຍ຺ຍຸໍ, ນ ອຄ຺ຄິ ຑເຫຍ຺ຍ, ນ ອຸທກໍ ວເຫຍ຺ຍ, ນ ອປ຺ປິຍາ ທາຍາທາ ຫເຣຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຣກ຺ຂສມ຺ປທາ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຍສ຺ມິໍ ຄາເມ ວາ ນິຄເມ ວາ ປຏິວສຕິ, ຕຕ຺ຖ ເຍ ເຕ ໂຫນ຺ຕິ ຄຫປຕີ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕາ ວາ ທຫຣາ ວາ ວຸທ຺ຘສີລິໂນ ວຸທ຺ຘາ ວາ ວຸທ຺ຘສີລິໂນ ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ນາ ສີລສມ຺ປນ຺ນາ ຈາຄສມ຺ປນ຺ນາ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ນາ, ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ສລ຺ລປຕິ ສາກຈ຺ຉໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ; ຍຖາຣູປານໍ ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ນານໍ ສທ຺ຘາສມ຺ປທໍ ອນຸສິກ຺ຂຕິ, ຍຖາຣູປານໍ ສີລສມ຺ປນ຺ນານໍ ສີລສມ຺ປທໍ ອນຸສິກ຺ຂຕິ, ຍຖາຣູປານໍ ຈາຄສມ຺ປນ຺ນານໍ ຈາຄສມ຺ປທໍ ອນຸສິກ຺ຂຕິ, ຍຖາຣູປານໍ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ນານໍ ປຎ຺ຎາສມ຺ປທໍ ອນຸສິກ຺ຂຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຊີວິຕາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອາຍຎ຺ຈ ໂຠຄານໍ ວິທິຕ຺ວາ ວຍຎ຺ຈ ໂຠຄານໍ ວິທິຕ຺ວາ ສມໍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ ນາຈ຺ໂຈຄາຬ຺ຫໍ ນາຕິຫີນໍ – ‘ເອວໍ ເມ ອາໂຍ ວຍໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕິ, ນ ຈ ເມ ວໂຍ ອາຍໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕີ’ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸລາຘາໂຣ ວາ ຕຸລາຘາຣນ຺ເຕວາສີ ວາ ຕຸລໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຊານາຕິ – ‘ເອຕ຺ຕເກນ ວາ ໂອນຕໍ, ເອຕ຺ຕເກນ ວາ ອຸນ຺ນຕ’ນ຺ຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອາຍຎ຺ຈ ໂຠຄານໍ ວິທິຕ຺ວາ ວຍຎ຺ຈ ໂຠຄານໍ ວິທິຕ຺ວາ ສມໍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ ນາຈ຺ໂຈຄາຬ຺ຫໍ ນາຕິຫີນໍ – ‘ເອວໍ ເມ ອາໂຍ ວຍໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕິ, ນ ຈ ເມ ວໂຍ ອາຍໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕີ’ຕິ. ສຈາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອປ຺ປາໂຍ ສມາໂນ ອຸຬາຣໍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ, ຕສ຺ສ ຠວນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ ‘ອຸທຸມ຺ພຣຂາທີ ວາຍໍ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ໂຠເຄ ຂາທຕີ’ຕິ. ສເຈ ປນາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ມຫາໂຍ ສມາໂນ ກສິຣໍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ, ຕສ຺ສ ຠວນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ – ‘ອເຊຏ຺ຐມຣຓໍ ວາຍໍ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ມຣິສ຺ສຕີ’ຕິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອາຍຎ຺ຈ ໂຠຄານໍ ວິທິຕ຺ວາ ວຍຎ຺ຈ ໂຠຄານໍ ວິທິຕ຺ວາ ສມໍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ ນາຈ຺ໂຈຄາຬ຺ຫໍ ນາຕິຫີນໍ – ‘ເອວໍ ເມ ອາໂຍ ວຍໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕິ, ນ ຈ ເມ ວໂຍ ອາຍໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕີ’ຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຊີວິຕາ.

‘‘ກຕມາ ຈ ຠິກ຺ຂເວ, ສທ຺ຘາສມ຺ປທາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ສທ຺ທຫຕິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂພຘິໍ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ…ເປ… ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’ຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທ຺ຘາສມ຺ປທາ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີລສມ຺ປທາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີລສມ຺ປທາ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈາຄສມ຺ປທາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ວິຄຕມລມຈ຺ເຉເຣນ ເຈຕສາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ…ເປ… ຍາຈໂຍໂຄ ທານສໍວິຠາຄຣໂຕ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈາຄສມ຺ປທາ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປທາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຎວາ ໂຫຕິ…ເປ… ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍຄາມິນິຍາ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປທາ. ອິມາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐ ສມ຺ປທາ’’ຕິ.

‘‘ອຸຏ຺ຐາຕາ ກມ຺ມເຘຍ຺ເຍສຸ, ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ວິຘານວາ;

ສມໍ ກປ຺ເປຕິ ຊີວິກໍ, ສມ຺ຠຕໍ ອນຸຣກ຺ຂຕິ.

‘‘ສທ຺ໂຘ ສີເລນ ສມ຺ປນ຺ໂນ, ວທຎ຺ຎູ ວີຕມຈ຺ຉໂຣ;

ນິຈ຺ຈໍ ມຄ຺ຄໍ ວິໂສເຘຕິ, ໂສຕ຺ຖານໍ ສມ຺ປຣາຍິກໍ.

‘‘ອິຈ຺ເຈເຕ ອຏ຺ຐ ຘມ຺ມາ ຈ, ສທ຺ຘສ຺ສ ຆຣເມສິໂນ;

ອກ຺ຂາຕາ ສຈ຺ຈນາເມນ, ອຸຠຍຕ຺ຖ ສຸຂາວຫາ.

‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມຫິຕຕ຺ຖາຍ, ສມ຺ປຣາຍສຸຂາຍ ຈ;

ເອວເມຕໍ ຄຫຏ຺ຐານໍ, ຈາໂຄ ປຸຎ຺ຎໍ ປວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ;

໗. ອິຈ຺ຉາສຸຕ຺ຕໍ

໗໗. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອາວຸໂສ ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ! ‘‘ອາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເອຕທໂວຈ –

[ອ. ນິ. ໘.໖໑] ‘‘ອຏ຺ຐິເມ, ອາວຸໂສ, ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ອຏ຺ຐ? ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ນິຣາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິໂນ ອິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ລາຠາຍ. ໂສ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ຆຏຕິ, ວາຍມຕິ ລາຠາຍ. ຕສ຺ສ ອຸຏ຺ຐຫໂຕ, ຆຏໂຕ, ວາຍມໂຕ ລາຠາຍ ລາໂຠ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ເຕນ ອລາເຠນ ໂສຈຕິ ກິລມຕິ ປຣິເທວຕິ, ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ, ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕາວຸໂສ, ‘ຠິກ຺ຂຸ ອິຈ຺ໂຉ ວິຫຣຕິ ລາຠາຍ, ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ຆຏຕິ, ວາຍມຕິ ລາຠາຍ, ນ ຈ ລາຠີ, ໂສຈີ ຈ ປຣິເທວີ ຈ, ຈຸໂຕ ຈ ສທ຺ຘມ຺ມາ’’’.

‘‘ອິຘ ປນາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ນິຣາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິໂນ ອິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ລາຠາຍ. ໂສ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ຆຏຕິ, ວາຍມຕິ ລາຠາຍ. ຕສ຺ສ ອຸຏ຺ຐຫໂຕ ຆຏໂຕ ວາຍມໂຕ ລາຠາຍ ລາໂຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ເຕນ ລາເຠນ ມຊ຺ຊຕິ ປມຊ຺ຊຕິ ປມາທມາປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕາວຸໂສ, ‘ຠິກ຺ຂຸ ອິຈ຺ໂຉ ວິຫຣຕິ ລາຠາຍ, ອຸຏ຺ຐຫຕິ ຆຏຕິ ວາຍມຕິ ລາຠາຍ, ລາຠີ ຈ, ມທີ ຈ ປມາທີ ຈ, ຈຸໂຕ ຈ ສທ຺ຘມ຺ມາ’’’.

‘‘ອິຘ ປນາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ນິຣາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິໂນ ອິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ລາຠາຍ. ໂສ ນ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ນ ຆຏຕິ, ນ ວາຍມຕິ ລາຠາຍ. ຕສ຺ສ ອນຸຏ຺ຐຫໂຕ, ອຆຏໂຕ, ອວາຍມໂຕ ລາຠາຍ ລາໂຠ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ເຕນ ອລາເຠນ ໂສຈຕິ ກິລມຕິ ປຣິເທວຕິ, ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ, ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕາວຸໂສ, ‘ຠິກ຺ຂຸ ອິຈ຺ໂຉ ວິຫຣຕິ ລາຠາຍ, ນ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ນ ຆຏຕິ, ນ ວາຍມຕິ ລາຠາຍ, ນ ຈ ລາຠີ, ໂສຈີ ຈ ປຣິເທວີ ຈ, ຈຸໂຕ ຈ ສທ຺ຘມ຺ມາ’’’.

‘‘ອິຘ ປນາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ນິຣາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິໂນ ອິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ລາຠາຍ. ໂສ ນ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ນ ຆຏຕິ, ນ ວາຍມຕິ ລາຠາຍ. ຕສ຺ສ ອນຸຏ຺ຐຫໂຕ, ອຆຏໂຕ, ອວາຍມໂຕ ລາຠາຍ ລາໂຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ເຕນ ລາເຠນ ມຊ຺ຊຕິ ປມຊ຺ຊຕິ ປມາທມາປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕາວຸໂສ, ‘ຠິກ຺ຂຸ ອິຈ຺ໂຉ ວິຫຣຕິ ລາຠາຍ, ນ ອຸຏ຺ຐຫຕິ ນ ຆຏຕິ ນ ວາຍມຕິ ລາຠາຍ, ລາຠີ ຈ, ມທີ ຈ ປມາທີ ຈ, ຈຸໂຕ ຈ ສທ຺ຘມ຺ມາ’’’.

‘‘ອິຘ ປນາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ນິຣາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິໂນ ອິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ລາຠາຍ. ໂສ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ຆຏຕິ, ວາຍມຕິ ລາຠາຍ. ຕສ຺ສ ອຸຏ຺ຐຫໂຕ, ຆຏໂຕ, ວາຍມໂຕ ລາຠາຍ, ລາໂຠ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ເຕນ ອລາເຠນ ນ ໂສຈຕິ ນ ກິລມຕິ ນ ປຣິເທວຕິ, ນ ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ, ນ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕາວຸໂສ, ‘ຠິກ຺ຂຸ ອິຈ຺ໂຉ ວິຫຣຕິ ລາຠາຍ, ອຸຏ຺ຐຫຕິ ຆຏຕິ ວາຍມຕິ ລາຠາຍ, ນ ຈ ລາຠີ, ນ ຈ ໂສຈີ ນ ຈ ປຣິເທວີ, ອຈ຺ຈຸໂຕ ຈ ສທ຺ຘມ຺ມາ’’’.

‘‘ອິຘ ປນາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ນິຣາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິໂນ ອິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ລາຠາຍ. ໂສ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ຆຏຕິ, ວາຍມຕິ ລາຠາຍ. ຕສ຺ສ ອຸຏ຺ຐຫໂຕ, ຆຏໂຕ, ວາຍມໂຕ ລາຠາຍ, ລາໂຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ເຕນ ລາເຠນ ນ ມຊ຺ຊຕິ ນ ປມຊ຺ຊຕິ ນ ປມາທມາປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕາວຸໂສ, ‘ຠິກ຺ຂຸ ອິຈ຺ໂຉ ວິຫຣຕິ ລາຠາຍ, ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ຆຏຕິ, ວາຍມຕິ ລາຠາຍ, ລາຠີ ຈ, ນ ຈ ມທີ ນ ຈ ປມາທີ, ອຈ຺ຈຸໂຕ ຈ ສທ຺ຘມ຺ມາ’’’.

‘‘ອິຘ ປນາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ນິຣາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິໂນ ອິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ລາຠາຍ. ໂສ ນ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ນ ຆຏຕິ, ນ ວາຍມຕິ ລາຠາຍ. ຕສ຺ສ ອນຸຏ຺ຐຫໂຕ, ອຆຏໂຕ, ອວາຍມໂຕ ລາຠາຍ, ລາໂຠ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ເຕນ ອລາເຠນ ນ ໂສຈຕິ ນ ກິລມຕິ ນ ປຣິເທວຕິ, ນ ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ, ນ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕາວຸໂສ, ‘ຠິກ຺ຂຸ ອິຈ຺ໂຉ ວິຫຣຕິ ລາຠາຍ, ນ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ນ ຆຏຕິ, ນ ວາຍມຕິ ລາຠາຍ, ນ ຈ ລາຠີ, ນ ຈ ໂສຈີ ນ ຈ ປຣິເທວີ, ອຈ຺ຈຸໂຕ ຈ ສທ຺ຘມ຺ມາ’’’.

‘‘ອິຘ ປນາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ນິຣາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິໂນ ອິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ລາຠາຍ. ໂສ ນ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ນ ຆຏຕິ, ນ ວາຍມຕິ ລາຠາຍ. ຕສ຺ສ ອນຸຏ຺ຐຫໂຕ, ອຆຏໂຕ, ອວາຍມໂຕ ລາຠາຍ, ລາໂຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ເຕນ ລາເຠນ ນ ມຊ຺ຊຕິ ນ ປມຊ຺ຊຕິ ນ ປມາທມາປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕາວຸໂສ, ‘ຠິກ຺ຂຸ ອິຈ຺ໂຉ ວິຫຣຕິ ລາຠາຍ, ນ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ນ ຆຏຕິ, ນ ວາຍມຕິ ລາຠາຍ, ລາຠີ ຈ, ນ ຈ ມທີ ນ ຈ ປມາທີ, ອຈ຺ຈຸໂຕ ຈ ສທ຺ຘມ຺ມາ’. ອິເມ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອຏ຺ຐ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ອລໍສຸຕ຺ຕໍ

໗໘. [ອ. ນິ. ໘.໖໒] ຕຕ຺ຣ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ…ເປ… ຉຫາວຸໂສ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍ ອຕ຺ຕໂນ, ອລໍ ປເຣສໍ. ກຕເມຫິ ຉຫິ? ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຂິປ຺ປນິສນ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ; ສຸຕານຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ຘາຣຓຊາຕິໂກ ໂຫຕິ; ຘາຕານຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖູປປຣິກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ; ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ; ກລ຺ຍາຓວາໂຈ ຈ ໂຫຕິ ກລ຺ຍາຓວາກ຺ກຣໂຓ, ໂປຣິຍາ ວາຈາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ວິສ຺ສຏ຺ຐາຍ ອເນລຄຬາຍ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນິຍາ; ສນ຺ທສ຺ສໂກ ຈ ໂຫຕິ ສມາທປໂກ ສມຸຕ຺ເຕຊໂກ ສມ຺ປຫໍສໂກ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ. ອິເມຫິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຉຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍ ອຕ຺ຕໂນ, ອລໍ ປເຣສໍ.

‘‘ປຎ຺ຈຫາວຸໂສ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍ ອຕ຺ຕໂນ, ອລໍ ປເຣສໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ເຫວ ໂຂ ຂິປ຺ປນິສນ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ; ສຸຕານຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ຘາຣຓຊາຕິໂກ ໂຫຕິ; ຘາຕານຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖູປປຣິກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ; ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ; ກລ຺ຍາຓວາໂຈ ຈ ໂຫຕິ…ເປ… ສນ຺ທສ຺ສໂກ ຈ ໂຫຕິ…ເປ… ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ. ອິເມຫິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍ ອຕ຺ຕໂນ, ອລໍ ປເຣສໍ.

‘‘ຈຕູຫາວຸໂສ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍ ອຕ຺ຕໂນ, ນາລໍ ປເຣສໍ. ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຂິປ຺ປນິສນ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ; ສຸຕານຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ຘາຣຓຊາຕິໂກ ໂຫຕິ; ຘາຕານຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖູປປຣິກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ; ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ; ໂນ ຈ ກລ຺ຍາຓວາໂຈ ໂຫຕິ…ເປ… ໂນ ຈ ສນ຺ທສ຺ສໂກ ໂຫຕິ…ເປ… ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ. ອິເມຫິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍ ອຕ຺ຕໂນ, ນາລໍ ປເຣສໍ.

‘‘ຈຕູຫາວຸໂສ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍ ປເຣສໍ, ນາລໍ ອຕ຺ຕໂນ. ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຂິປ຺ປນິສນ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ; ສຸຕານຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ຘາຣຓຊາຕິໂກ ໂຫຕິ; ໂນ ຈ ຘາຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖູປປຣິກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ; ໂນ ຈ ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ; ກລ຺ຍາຓວາໂຈ ຈ ໂຫຕິ…ເປ… ສນ຺ທສ຺ສໂກ ຈ ໂຫຕິ…ເປ… ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ. ອິເມຫິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍ ປເຣສໍ, ນາລໍ ອຕ຺ຕໂນ.

‘‘ຕີຫາວຸໂສ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍ ອຕ຺ຕໂນ, ນາລໍ ປເຣສໍ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ເຫວ ໂຂ ຂິປ຺ປນິສນ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ; ສຸຕານຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ຘາຣຓຊາຕິໂກ ໂຫຕິ; ຘາຕານຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖູປປຣິກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ; ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ; ໂນ ຈ ກລ຺ຍາຓວາໂຈ ໂຫຕິ…ເປ… ໂນ ຈ ສນ຺ທສ຺ສໂກ ໂຫຕິ…ເປ… ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ. ອິເມຫິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍ ອຕ຺ຕໂນ, ນາລໍ ປເຣສໍ.

‘‘ຕີຫາວຸໂສ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍ ປເຣສໍ, ນາລໍ ອຕ຺ຕໂນ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ເຫວ ໂຂ ຂິປ຺ປນິສນ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ; ສຸຕານຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ຘາຣຓຊາຕິໂກ ໂຫຕິ; ໂນ ຈ ຘາຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖູປປຣິກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ; ໂນ ຈ ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ; ກລ຺ຍາຓວາໂຈ ຈ ໂຫຕິ…ເປ… ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນິຍາ, ສນ຺ທສ຺ສໂກ ຈ ໂຫຕິ…ເປ… ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ. ອິເມຫິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍ ປເຣສໍ, ນາລໍ ອຕ຺ຕໂນ.

‘‘ທ຺ວີຫາວຸໂສ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍ ອຕ຺ຕໂນ, ນາລໍ ປເຣສໍ. ກຕເມຫິ ທ຺ວີຫິ? ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ເຫວ ໂຂ ຂິປ຺ປນິສນ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ; ໂນ ຈ ສຸຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ຘາຣຓຊາຕິໂກ ໂຫຕິ; ຘາຕານຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖູປປຣິກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ; ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ; ໂນ ຈ ກລ຺ຍາຓວາໂຈ ໂຫຕິ…ເປ… ໂນ ຈ ສນ຺ທສ຺ສໂກ ໂຫຕິ…ເປ… ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ. ອິເມຫິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ທ຺ວີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍ ອຕ຺ຕໂນ, ນາລໍ ປເຣສໍ.

‘‘ທ຺ວີຫາວຸໂສ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍ ປເຣສໍ, ນາລໍ ອຕ຺ຕໂນ. ກຕເມຫິ ທ຺ວີຫິ? ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ເຫວ ໂຂ ຂິປ຺ປນິສນ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ; ໂນ ຈ ສຸຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ຘາຣຓຊາຕິໂກ ໂຫຕິ; ໂນ ຈ ຘາຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖູປປຣິກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ; ໂນ ຈ ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ; ກລ຺ຍາຓວາໂຈ ຈ ໂຫຕິ ກລ຺ຍາຓວາກ຺ກຣໂຓ, ໂປຣິຍາ ວາຈາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ວິສ຺ສຏ຺ຐາຍ ອເນລຄຬາຍ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນິຍາ; ສນ຺ທສ຺ສໂກ ຈ ໂຫຕິ ສມາທປໂກ ສມຸຕ຺ເຕຊໂກ ສມ຺ປຫໍສໂກ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ. ອິເມຫິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ທ຺ວີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍ ປເຣສໍ, ນາລໍ ອຕ຺ຕໂນ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ປຣິຫານສຸຕ຺ຕໍ

໗໙. ‘‘ອຏ຺ຐິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ເສຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຣິຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຕເມ ອຏ຺ຐ? ກມ຺ມາຣາມຕາ, ຠສ຺ສາຣາມຕາ, ນິທ຺ທາຣາມຕາ, ສງ຺ຄຓິກາຣາມຕາ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕາ, ໂຠຊເນ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ, ສໍສຄ຺ຄາຣາມຕາ, ປປຎ຺ຈາຣາມຕາ – ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐ ຘມ຺ມາ ເສຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຣິຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

‘‘ອຏ຺ຐິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ເສຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອປຣິຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຕເມ ອຏ຺ຐ? ນ ກມ຺ມາຣາມຕາ, ນ ຠສ຺ສາຣາມຕາ, ນ ນິທ຺ທາຣາມຕາ, ນ ສງ຺ຄຓິກາຣາມຕາ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕາ, ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ, ອສໍສຄ຺ຄາຣາມຕາ, ນິປ຺ປປຎ຺ຈາຣາມຕາ – ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐ ຘມ຺ມາ ເສຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອປຣິຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ກຸສີຕາຣມ຺ຠວຕ຺ຖຸສຸຕ຺ຕໍ

໘໐. [ທິ. ນິ. ໓.໓໓໔, ໓໕໘] ‘‘ອຏ຺ຐິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸສີຕວຕ຺ຖູນິ. ກຕມານິ ອຏ຺ຐ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ກມ຺ມໍ ໂຂ ເມ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ກມ຺ມໍ ໂຂ ປນ ເມ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກາໂຍ ກິລມິສ຺ສຕິ. ຫນ຺ທາຫໍ ນິປຊ຺ຊາມີ’ຕິ. ໂສ ນິປຊ຺ຊຕິ, ນ ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ ອນຘິຄຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ອສຈ຺ຉິກຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ. ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐມໍ ກຸສີຕວຕ຺ຖຸ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ກມ຺ມໍ ກຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຫໍ ໂຂ ກມ຺ມໍ ອກາສິໍ. ກມ຺ມໍ ໂຂ ປນ ເມ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກາໂຍ ກິລນ຺ໂຕ. ຫນ຺ທາຫໍ ນິປຊ຺ຊາມີ’ຕິ. ໂສ ນິປຊ຺ຊຕິ, ນ ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ ອນຘິຄຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ອສຈ຺ຉິກຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ. ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຕິຍໍ ກຸສີຕວຕ຺ຖຸ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ມຄ຺ໂຄ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ມຄ຺ໂຄ ເມ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ ຠວິສ຺ສຕິ. ມຄ຺ຄໍ ໂຂ ປນ ເມ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ກາໂຍ ກິລມິສ຺ສຕິ. ຫນ຺ທາຫໍ ນິປຊ຺ຊາມີ’ຕິ. ໂສ ນິປຊ຺ຊຕິ, ນ ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ ອນຘິຄຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ອສຈ຺ຉິກຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ. ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕິຍໍ ກຸສີຕວຕ຺ຖຸ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ມຄ຺ໂຄ ຄໂຕ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຫໍ ໂຂ ມຄ຺ຄໍ ອຄມາສິໍ. ມຄ຺ຄໍ ໂຂ ປນ ເມ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ກາໂຍ ກິລນ຺ໂຕ. ຫນ຺ທາຫໍ ນິປຊ຺ຊາມີ’ຕິ. ໂສ ນິປຊ຺ຊຕິ, ນ ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ ອນຘິຄຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ອສຈ຺ຉິກຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ. ອິທໍ ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ກຸສີຕວຕ຺ຖຸ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ນ ລຠຕິ ລູຂສ຺ສ ວາ ປຓີຕສ຺ສ ວາ ໂຠຊນສ຺ສ ຍາວທຕ຺ຖໍ ປາຣິປູຣິໍ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຫໍ ໂຂ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ນາລຕ຺ຖໍ ລູຂສ຺ສ ວາ ປຓີຕສ຺ສ ວາ ໂຠຊນສ຺ສ ຍາວທຕ຺ຖໍ ປາຣິປູຣິໍ. ຕສ຺ສ ເມ ກາໂຍ ກິລນ຺ໂຕ ອກມ຺ມຎ຺ໂຎ. ຫນ຺ທາຫໍ ນິປຊ຺ຊາມີ’ຕິ. ໂສ ນິປຊ຺ຊຕິ, ນ ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ…ເປ… ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈມໍ ກຸສີຕວຕ຺ຖຸ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ລຠຕິ ລູຂສ຺ສ ວາ ປຓີຕສ຺ສ ວາ ໂຠຊນສ຺ສ ຍາວທຕ຺ຖໍ ປາຣິປູຣິໍ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຫໍ ໂຂ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ອລຕ຺ຖໍ ລູຂສ຺ສ ວາ ປຓີຕສ຺ສ ວາ ໂຠຊນສ຺ສ ຍາວທຕ຺ຖໍ ປາຣິປູຣິໍ. ຕສ຺ສ ເມ ກາໂຍ ຄຣຸໂກ ອກມ຺ມຎ຺ໂຎ ມາສາຈິຕໍ ມຎ຺ເຎ. ຫນ຺ທາຫໍ ນິປຊ຺ຊາມີ’ຕິ. ໂສ ນິປຊ຺ຊຕິ, ນ ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ…ເປ… ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉຏ຺ຐໍ ກຸສີຕວຕ຺ຖຸ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກ ອາພາໂຘ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂຂ ເມ ອຍໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກ ອາພາໂຘ ອຕ຺ຖິ ກປ຺ໂປ ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ. ຫນ຺ທາຫໍ ນິປຊ຺ຊາມີ’ຕິ. ໂສ ນິປຊ຺ຊຕິ, ນ ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ…ເປ… ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕມໍ ກຸສີຕວຕ຺ຖຸ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຄິລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ [ອ. ນິ. ໖.໑໖ ສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ຏີກາ ໂອໂລເກຕພ຺ພາ] ໂຫຕິ ອຈິຣວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຄລຎ຺ຎາ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຫໍ ໂຂ ຄິລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ອຈິຣວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຄລຎ຺ຎາ. ຕສ຺ສ ເມ ກາໂຍ ທຸພ຺ພໂລ ອກມ຺ມຎ຺ໂຎ. ຫນ຺ທາຫໍ ນິປຊ຺ຊາມີ’ຕິ. ໂສ ນິປຊ຺ຊຕິ, ນ ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ ອນຘິຄຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ອສຈ຺ຉິກຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ. ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐມໍ ກຸສີຕວຕ຺ຖຸ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐ ກຸສີຕວຕ຺ຖູນິ.

[ທີ. ນິ. ໓.໓໓໕, ໓໕໘] ‘‘ອຏ຺ຐິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຣມ຺ຠວຕ຺ຖູນິ. ກຕມານິ ອຏ຺ຐ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ກມ຺ມໍ ໂຂ ເມ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ກມ຺ມໍ ໂຂ ມຍາ ກໂຣນ຺ເຕນ ນ ສຸກຣໍ ພຸທ຺ຘານໍ ສາສນໍ ມນສິ ກາຕຸໍ. ຫນ຺ທາຫໍ ປຏິກຈ຺ເຈວ ວີຣິຍໍ ອາຣຠາມິ ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ ອນຘິຄຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ອສຈ຺ຉິກຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍາ’ຕິ. ໂສ ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ ອນຘິຄຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ອສຈ຺ຉິກຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ. ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐມໍ ອາຣມ຺ຠວຕ຺ຖຸ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ກມ຺ມໍ ກຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຫໍ ໂຂ ກມ຺ມໍ ອກາສິໍ. ກມ຺ມໍ ໂຂ ປນາຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນາສກ຺ຂິໍ ພຸທ຺ຘານໍ ສາສນໍ ມນສິ ກາຕຸໍ. ຫນ຺ທາຫໍ ວີຣິຍໍ ອາຣຠາມິ ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ ອນຘິຄຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ອສຈ຺ຉິກຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍາ’ຕິ. ໂສ ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ. ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຕິຍໍ ອາຣມ຺ຠວຕ຺ຖຸ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ມຄ຺ໂຄ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ມຄ຺ໂຄ ໂຂ ເມ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ ຠວິສ຺ສຕິ. ມຄ຺ຄໍ ໂຂ ປນ ເມ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ນ ສຸກຣໍ ພຸທ຺ຘານໍ ສາສນໍ ມນສິ ກາຕຸໍ. ຫນ຺ທາຫໍ ວີຣິຍໍ…ເປ… ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕິຍໍ ອາຣມ຺ຠວຕ຺ຖຸ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ມຄ຺ໂຄ ຄໂຕ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ອຫໍ ໂຂ ມຄ຺ຄໍ ອຄມາສິໍ. ມຄ຺ຄໍ ໂຂ ປນາຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນາສກ຺ຂິໍ ພຸທ຺ຘານໍ ສາສນໍ ມນສິ ກາຕຸໍ. ຫນ຺ທາຫໍ ວີຣິຍໍ ອາຣຠາມິ…ເປ… ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ອາຣມ຺ຠວຕ຺ຖຸ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ນ ລຠຕິ ລູຂສ຺ສ ວາ ປຓີຕສ຺ສ ວາ ໂຠຊນສ຺ສ ຍາວທຕ຺ຖໍ ປາຣິປູຣິໍ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ອຫໍ ໂຂ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ນາລຕ຺ຖໍ ລູຂສ຺ສ ວາ ປຓີຕສ຺ສ ວາ ໂຠຊນສ຺ສ ຍາວທຕ຺ຖໍ ປາຣິປູຣິໍ. ຕສ຺ສ ເມ ກາໂຍ ລຫຸໂກ ກມ຺ມຎ຺ໂຎ. ຫນ຺ທາຫໍ ວີຣິຍໍ ອາຣຠາມິ…ເປ… ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈມໍ ອາຣມ຺ຠວຕ຺ຖຸ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ລຠຕິ ລູຂສ຺ສ ວາ ປຓີຕສ຺ສ ວາ ໂຠຊນສ຺ສ ຍາວທຕ຺ຖໍ ປາຣິປູຣິໍ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ອຫໍ ໂຂ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ອລຕ຺ຖໍ ລູຂສ຺ສ ວາ ປຓີຕສ຺ສ ວາ ໂຠຊນສ຺ສ ຍາວທຕ຺ຖໍ ປາຣິປູຣິໍ. ຕສ຺ສ ເມ ກາໂຍ ພລວາ ກມ຺ມຎ຺ໂຎ. ຫນ຺ທາຫໍ ວີຣິຍໍ ອາຣຠາມິ…ເປ… ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉຏ຺ຐໍ ອາຣມ຺ຠວຕ຺ຖຸ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກ ອາພາໂຘ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂຂ ເມ ອຍໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກ ອາພາໂຘ. ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ເມ ອາພາໂຘ ປວຑ຺ເຒຍ຺ຍ. ຫນ຺ທາຫໍ ປຏິກຈ຺ເຈວ ວີຣິຍໍ ອາຣຠາມິ…ເປ… ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕມໍ ອາຣມ຺ຠວຕ຺ຖຸ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຄິລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ ອຈິຣວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຄລຎ຺ຎາ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຫໍ ໂຂ ຄິລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ອຈິຣວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຄລຎ຺ຎາ. ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ເມ ອາພາໂຘ ປຈ຺ຈຸທາວຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ຫນ຺ທາຫໍ ປຏິກຈ຺ເຈວ ວີຣິຍໍ ອາຣຠາມິ ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ ອນຘິຄຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ອສຈ຺ຉິກຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍາ’ຕິ. ໂສ ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ ອນຘິຄຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ອສຈ຺ຉິກຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ. ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐມໍ ອາຣມ຺ຠວຕ຺ຖຸ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐ ອາຣມ຺ຠວຕ຺ຖູນີ’’ຕິ. ທສມໍ.

ຍມກວຄ຺ໂຄ ຕຕິໂຍ.