໑໑. ໂກຘນສຸຕ຺ຕໍ

໖໔. ‘‘ສຕ຺ຕິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສປຕ຺ຕກນ຺ຕາ ສປຕ຺ຕກຣຓາ ໂກຘນໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖິໍ ວາ ປຸຣິສໍ ວາ. ກຕເມ ສຕ຺ຕ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປຕ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ອິຈ຺ຉຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຍໍ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ອສ຺ສາ’ຕິ! ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປຕ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓວຕາຍ ນນ຺ທຕິ. ໂກຘໂນຍໍ [ໂກຘນາຍໍ (ກ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ໂກຘາຠິຠູໂຕ ໂກຘປເຣໂຕ, ກິຎ຺ຈາປິ ໂສ ໂຫຕິ ສຸນ຺ຫາໂຕ ສຸວິລິຕ຺ໂຕ ກປ຺ປິຕເກສມສ຺ສຸ ໂອທາຕວຕ຺ຖວສໂນ [ໂອທາຕວສໂນ (ກ.)]; ອຖ ໂຂ ໂສ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓວ ໂຫຕິ ໂກຘາຠິຠູໂຕ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐໂມ ຘມ຺ໂມ ສປຕ຺ຕກນ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕກຣໂຓ ໂກຘນໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ ອິຕ຺ຖິໍ ວາ ປຸຣິສໍ ວາ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປຕ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ອິຈ຺ຉຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ສເຍຍ຺ຍາ’ຕິ! ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປຕ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຂເສຍ຺ຍາຍ ນນ຺ທຕິ. ໂກຘໂນຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ໂກຘາຠິຠູໂຕ ໂກຘປເຣໂຕ, ກິຎ຺ຈາປິ ໂສ ປລ຺ລງ຺ເກ ເສຕິ ໂຄນກຕ຺ຖເຕ ປຏລິກຕ຺ຖເຕ ກທລິມິຄປວຣປຈ຺ຈຕ຺ຖຣເຓ ສອຸຕ຺ຕຣຈ຺ຉເທ ອຸຠໂຕໂລຫິຕກູປຘາເນ; ອຖ ໂຂ ໂສ ທຸກ຺ຂຎ຺ເຎວ ເສຕິ ໂກຘາຠິຠູໂຕ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຕິໂຍ ຘມ຺ໂມ ສປຕ຺ຕກນ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕກຣໂຓ ໂກຘນໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ ອິຕ຺ຖິໍ ວາ ປຸຣິສໍ ວາ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປຕ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ອິຈ຺ຉຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຍໍ ນ ປຈຸຣຕ຺ໂຖ ອສ຺ສາ’ຕິ! ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປຕ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕສ຺ສ ປຈຸຣຕ຺ຖຕາຍ ນນ຺ທຕິ. ໂກຘໂນຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ໂກຘາຠິຠູໂຕ ໂກຘປເຣໂຕ, ອນຕ຺ຖມ຺ປິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘ອຕ຺ໂຖ ເມ ຄຫິໂຕ’ຕິ ມຎ຺ຎຕິ, ອຕ຺ຖມ຺ປິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘ອນຕ຺ໂຖ ເມ ຄຫິໂຕ’ຕິ ມຎ຺ຎຕິ. ຕສ຺ສິເມ ຘມ຺ມາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິປຈ຺ຈນີກາ ຄຫິຕາ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂກຘາຠິຠູຕສ຺ສ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕິໂຍ ຘມ຺ໂມ ສປຕ຺ຕກນ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕກຣໂຓ ໂກຘນໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ ອິຕ຺ຖິໍ ວາ ປຸຣິສໍ ວາ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປຕ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ອິຈ຺ຉຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຍໍ ນ ໂຠຄວາ ອສ຺ສາ’ຕິ! ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປຕ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕສ຺ສ ໂຠຄວຕາຍ ນນ຺ທຕິ. ໂກຘນສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ໂກຘາຠິຠູຕສ຺ສ ໂກຘປເຣຕສ຺ສ, ເຍປິສ຺ສ ເຕ ໂຫນ຺ຕິ ໂຠຄາ ອຸຏ຺ຐານວີຣິຍາຘິຄຕາ ພາຫາພລປຣິຈິຕາ ເສທາວກ຺ຂິຕ຺ຕາ ຘມ຺ມິກາ ຘມ຺ມລທ຺ຘາ, ເຕປິ ຣາຊາໂນ ຣາຊໂກສໍ ປເວເສນ຺ຕິ ໂກຘາຠິຠູຕສ຺ສ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ຘມ຺ໂມ ສປຕ຺ຕກນ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕກຣໂຓ ໂກຘນໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ ອິຕ຺ຖິໍ ວາ ປຸຣິສໍ ວາ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປຕ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ອິຈ຺ຉຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຍໍ ນ ຍສວາ ອສ຺ສາ’ຕິ! ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປຕ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕສ຺ສ ຍສວຕາຍ ນນ຺ທຕິ. ໂກຘໂນຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ໂກຘາຠິຠູໂຕ ໂກຘປເຣໂຕ, ໂຍປິສ຺ສ ໂສ ໂຫຕິ ຍໂສ ອປ຺ປມາທາຘິຄໂຕ, ຕມ຺ຫາປິ ຘໍສຕິ ໂກຘາຠິຠູໂຕ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈໂມ ຘມ຺ໂມ ສປຕ຺ຕກນ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕກຣໂຓ ໂກຘນໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ ອິຕ຺ຖິໍ ວາ ປຸຣິສໍ ວາ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປຕ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ອິຈ຺ຉຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຍໍ ນ ມິຕ຺ຕວາ ອສ຺ສາ’ຕິ! ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປຕ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕສ຺ສ ມິຕ຺ຕວຕາຍ ນນ຺ທຕິ. ໂກຘນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລໍ ໂກຘາຠິຠູຕໍ ໂກຘປເຣຕໍ, ເຍປິສ຺ສ ເຕ ໂຫນ຺ຕິ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ, ເຕປິ ອາຣກາ ປຣິວຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂກຘາຠິຠູຕໍ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉຏ຺ໂຐ ຘມ຺ໂມ ສປຕ຺ຕກນ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕກຣໂຓ ໂກຘນໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ ອິຕ຺ຖິໍ ວາ ປຸຣິສໍ ວາ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປຕ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ອິຈ຺ຉຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຍໍ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’ຕິ! ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປຕ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຄຕິຄມເນ ນນ຺ທຕິ. ໂກຘໂນຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ໂກຘາຠິຠູໂຕ ໂກຘປເຣໂຕ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ. ໂສ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ວາຈາຍ…ເປ… ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ໂກຘາຠິຠູໂຕ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕໂມ ຘມ຺ໂມ ສປຕ຺ຕກນ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕກຣໂຓ ໂກຘນໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ ອິຕ຺ຖິໍ ວາ ປຸຣິສໍ ວາ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ສປຕ຺ຕກນ຺ຕາ ສປຕ຺ຕກຣຓາ ໂກຘນໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖິໍ ວາ ປຸຣິສໍ ວາ’’ຕິ.

‘‘ໂກຘໂນ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ, ອໂຖ ທຸກ຺ຂມ຺ປິ ເສຕິ ໂສ;

ອໂຖ ອຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ອນຕ຺ຖໍ ອຘິປຊ຺ຊຕິ [ອຘິຄຈ຺ຉຕິ (ສີ.), ປຏິປຊ຺ຊຕິ (ສ຺ຍາ.)].

‘‘ຕໂຕ ກາເຍນ ວາຈາຍ, ວຘໍ ກຕ຺ວານ ໂກຘໂນ;

ໂກຘາຠິຠູໂຕ ປຸຣິໂສ, ຘນຊານິໍ ນິຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ໂກຘສມ຺ມທສມ຺ມຕ຺ໂຕ, ອາຍສກ຺ຍໍ [ອາຍສກ຺ຂໍ (ສ຺ຍາ.)] ນິຄຈ຺ຉຕິ;

ຎາຕິມິຕ຺ຕາ ສຸຫຊ຺ຊາ ຈ, ປຣິວຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂກຘນໍ.

[ອິຕິວຸ. ໘໘ ອິຕິວຸຕ຺ຕເກປິ] ‘‘ອນຕ຺ຖຊນໂນ ໂກໂຘ, ໂກໂຘ ຈິຕ຺ຕປ຺ປໂກປໂນ;

ຠຍມນ຺ຕຣໂຕ ຊາຕໍ, ຕໍ ຊໂນ ນາວພຸຊ຺ຌຕິ.

‘‘ກຸທ຺ໂຘ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານາຕິ, ກຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ມໍ ນ ປສ຺ສຕິ;

ອນ຺ຘຕມໍ ຕທາ ໂຫຕິ, ຍໍ ໂກໂຘ ສຫເຕ ນຣໍ.

‘‘ຍໍ ກຸທ຺ໂຘ ອຸປໂຣເຘຕິ, ສຸກຣໍ ວິຍ ທຸກ຺ກຣໍ;

ປຈ຺ຉາ ໂສ ວິຄເຕ ໂກເຘ, ອຄ຺ຄິທຑ຺ໂຒວ ຕປ຺ປຕິ.

‘‘ທຸມ຺ມງ຺ກຸຍໍ ປທສ຺ເສຕິ [ສທສ຺ເສຕິ (ສີ.), ປຐມໍ ທສ຺ເສຕິ (ສ຺ຍາ.)], ຘູມໍ ຘູມີວ ປາວໂກ;

ຍໂຕ ປຕາຍຕິ ໂກໂຘ, ເຍນ ກຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ມານວາ.

‘‘ນາສ຺ສ ຫິຣີ ນ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ [ນ ອສ຺ສ ຫິຣີ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຎ຺ຈ (ກ.)], ນ ວາໂຈ ໂຫຕິ ຄາຣໂວ;

ໂກເຘນ ອຠິຠູຕສ຺ສ, ນ ທີປໍ ໂຫຕິ ກິຎ຺ຈນໍ.

‘‘ຕປນີຍານິ ກມ຺ມານິ, ຍານິ ຘມ຺ເມຫິ ອາຣກາ;

ຕານິ ອາໂຣຈຍິສ຺ສາມິ, ຕໍ ສຸຓາຖ ຍຖາ ຕຖໍ.

‘‘ກຸທ຺ໂຘ ຫິ ປິຕຣໍ ຫນ຺ຕິ, ຫນ຺ຕິ ກຸທ຺ໂຘ ສມາຕຣໍ;

ກຸທ຺ໂຘ ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ຫນ຺ຕິ, ຫນ຺ຕິ ກຸທ຺ໂຘ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ.

‘‘ຍາຍ ມາຕຸ ຠໂຕ ໂປໂສ, ອິມໍ ໂລກໍ ອເວກ຺ຂຕິ;

ຕມ຺ປິ ປາຓທທິໍ ສນ຺ຕິໍ, ຫນ຺ຕິ ກຸທ຺ໂຘ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ.

‘‘ອຕ຺ຕູປມາ ຫິ ເຕ ສຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຕາ ຫິ ປຣໂມ [ປຣມໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ປິໂຍ;

ຫນ຺ຕິ ກຸທ຺ໂຘ ປຸຖຸຕ຺ຕານໍ, ນານາຣູເປສຸ ມຸຈ຺ຉິໂຕ.

‘‘ອສິນາ ຫນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານໍ, ວິສໍ ຂາທນ຺ຕິ ມຸຈ຺ຉິຕາ;

ຣຊ຺ຊຸຍາ ພຊ຺ຌ ມີຍນ຺ຕິ, ປພ຺ພຕາມປິ ກນ຺ທເຣ.

‘‘ຠູນຫຈ຺ຈານິ [ຠູຕຫຈ຺ຈານິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ກມ຺ມານິ, ອຕ຺ຕມາຣຓິຍານິ ຈ;

ກໂຣນ຺ຕາ ນາວພຸຊ຺ຌນ຺ຕິ [ກໂຣນ຺ໂຕ ນາວພຸຊ຺ຌຕິ (ກ.)], ໂກຘຊາໂຕ ປຣາຠໂວ.

‘‘ອິຕາຍໍ ໂກຘຣູເປນ, ມຈ຺ຈຸປາໂສ ຄຸຫາສໂຍ;

ຕໍ ທເມນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ເທ, ປຎ຺ຎາວີຣິເຍນ ທິຏ຺ຐິຍາ.

‘‘ຍຖາ ເມຕໍ [ເອກເມຕໍ (ສ຺ຍາ.), ເອກເມຕໍ (ສີ.)] ອກຸສລໍ, ສມຸຈ຺ຉິນ຺ເທຖ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ຕເຖວ ຘມ຺ເມ ສິກ຺ເຂຖ, ມາ ໂນ ທຸມ຺ມງ຺ກຸຍໍ ອຫຸ.

‘‘ວີຕໂກຘາ ອນາຍາສາ, ວີຕໂລຠາ ອນຸສ຺ສຸກາ [ອນິສ຺ສຸກາ (ສີ. ສ຺ຍາ.) ຕທຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ‘‘ອນຸສ຺ສຸກາ’’ ຕ຺ເວວ ທິສ຺ສຕິ];

ທນ຺ຕາ ໂກຘໍ ປຫນ຺ຕ຺ວານ, ປຣິນິພ຺ພນ຺ຕິ ອນາສວາ’’ຕິ [ປຣິນິພ຺ພິສ຺ສຖນາສວາຕິ (ສ຺ຍາ.), ປຣິນິພ຺ພິໍສຸ ອນາສວາຕິ (ກ.)]. ເອກາທສມໍ;

ອພ຺ຍາກຕວຄ຺ໂຄ ຉຏ຺ໂຐ.