໖. ອພ຺ຍາກຕວຄ຺ໂຄ

໑. ອພ຺ຍາກຕສຸຕ຺ຕໍ

໕໔. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ສຸຕວໂຕ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອພ຺ຍາກຕວຕ຺ຖູສູ’’ຕິ?

‘‘ທິຏ຺ຐິນິໂຣຘາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ສຸຕວໂຕ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອພ຺ຍາກຕວຕ຺ຖູສຸ. ‘ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ທິຏ຺ຐິຄຕເມຕໍ; ‘ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ທິຏ຺ຐິຄຕເມຕໍ; ‘ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ທິຏ຺ຐິຄຕເມຕໍ; ‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ທິຏ຺ຐິຄຕເມຕໍ. ອສ຺ສຸຕວາ, ຠິກ຺ຂຸ, ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ທິຏ຺ຐິໍ ນປ຺ປຊານາຕິ, ທິຏ຺ຐິສມຸທຍໍ ນປ຺ປຊານາຕິ, ທິຏ຺ຐິນິໂຣຘໍ ນປ຺ປຊານາຕິ, ທິຏ຺ຐິນິໂຣຘຄາມິນິໍ ປຏິປທໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ສາ ທິຏ຺ຐິ ປວຑ຺ຒຕິ, ໂສ ນ ປຣິມຸຈ຺ຈຕິ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ, ນ ປຣິມຸຈ຺ຈຕິ ທຸກ຺ຂສ຺ມາຕິ ວທາມິ.

‘‘ສຸຕວາ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຣິຍສາວໂກ ທິຏ຺ຐິໍ ປຊານາຕິ, ທິຏ຺ຐິສມຸທຍໍ ປຊານາຕິ, ທິຏ຺ຐິນິໂຣຘໍ ປຊານາຕິ, ທິຏ຺ຐິນິໂຣຘຄາມິນິໍ ປຏິປທໍ ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ສາ ທິຏ຺ຐິ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ໂສ ປຣິມຸຈ຺ຈຕິ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ, ປຣິມຸຈ຺ຈຕິ ທຸກ຺ຂສ຺ມາຕິ ວທາມິ. ເອວໍ ຊານໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ສຸຕວາ ອຣິຍສາວໂກ ເອວໍ ປສ຺ສໍ ‘ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິປິ ນ ພ຺ຍາກໂຣຕິ; ‘ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິປິ ນ ພ຺ຍາກໂຣຕິ; ‘ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິປິ ນ ພ຺ຍາກໂຣຕິ; ‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິປິ ນ ພ຺ຍາກໂຣຕິ. ເອວໍ ຊານໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ສຸຕວາ ອຣິຍສາວໂກ ເອວໍ ປສ຺ສໍ ເອວໍ ອພ຺ຍາກຣຓຘມ຺ໂມ ໂຫຕິ ອພ຺ຍາກຕວຕ຺ຖູສຸ. ເອວໍ ຊານໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ສຸຕວາ ອຣິຍສາວໂກ ເອວໍ ປສ຺ສໍ ນ ຉມ຺ຠຕິ, ນ ກມ຺ປຕິ, ນ ເວຘຕິ, ນ ສນ຺ຕາສໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ອພ຺ຍາກຕວຕ຺ຖູສຸ.

‘‘‘ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ຕຓ຺ຫາຄຕເມຕໍ…ເປ… ສຎ຺ຎາຄຕເມຕໍ …ເປ… ມຎ຺ຎິຕເມຕໍ…ເປ… ປປຎ຺ຈິຕເມຕໍ…ເປ… ອຸປາທານຄຕເມຕໍ…ເປ… ‘ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ເອໂສ; ‘ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ເອໂສ; ‘ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ເອໂສ; ‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ເອໂສ. ອສ຺ສຸຕວາ, ຠິກ຺ຂຸ, ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ວິປ຺ປຏິສາຣໍ ນປ຺ປຊານາຕິ, ວິປ຺ປຏິສາຣສມຸທຍໍ ນປ຺ປຊານາຕິ, ວິປ຺ປຏິສາຣນິໂຣຘໍ ນປ຺ປຊານາຕິ, ວິປ຺ປຏິສາຣນິໂຣຘຄາມິນິໍ ປຏິປທໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ໂສ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ປວຑ຺ຒຕິ, ໂສ ນ ປຣິມຸຈ຺ຈຕິ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ, ນ ປຣິມຸຈ຺ຈຕິ ທຸກ຺ຂສ຺ມາຕິ ວທາມິ.

‘‘ສຸຕວາ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຣິຍສາວໂກ ວິປ຺ປຏິສາຣໍ ປຊານາຕິ, ວິປ຺ປຏິສາຣສມຸທຍໍ ປຊານາຕິ, ວິປ຺ປຏິສາຣນິໂຣຘໍ ປຊານາຕິ, ວິປ຺ປຏິສາຣນິໂຣຘຄາມິນິໍ ປຏິປທໍ ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ໂສ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ໂສ ປຣິມຸຈ຺ຈຕິ ຊາຕິຍາ…ເປ… ທຸກ຺ຂສ຺ມາຕິ ວທາມິ. ເອວໍ ຊານໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ສຸຕວາ ອຣິຍສາວໂກ ເອວໍ ປສ຺ສໍ ‘ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິປິ ນ ພ຺ຍາກໂຣຕິ…ເປ… ‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິປິ ນ ພ຺ຍາກໂຣຕິ. ເອວໍ ຊານໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ສຸຕວາ ອຣິຍສາວໂກ ເອວໍ ປສ຺ສໍ ເອວໍ ອພ຺ຍາກຣຓຘມ຺ໂມ ໂຫຕິ ອພ຺ຍາກຕວຕ຺ຖູສຸ. ເອວໍ ຊານໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ສຸຕວາ ອຣິຍສາວໂກ ເອວໍ ປສ຺ສໍ ນ ຉມ຺ຠຕິ, ນ ກມ຺ປຕິ, ນ ເວຘຕິ, ນ ສນ຺ຕາສໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ອພ຺ຍາກຕວຕ຺ຖູສຸ. ອຍໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ເຫຕຸ ອຍໍ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ສຸຕວໂຕ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອພ຺ຍາກຕວຕ຺ຖູສູ’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ປຸຣິສຄຕິສຸຕ຺ຕໍ

໕໕. ‘‘ສຕ຺ຕ ຈ [ສຕ຺ຕ (ສີ.), ສຕ຺ຕ ຈ ໂຂ (ກ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສຄຕິໂຍ ເທເສສ຺ສາມິ ອນຸປາທາ ຈ ປຣິນິພ຺ພານໍ [ປຣິນິພ຺ພາຓໍ (ສີ.)]. ຕໍ ສຸຓາຖ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕ ປຸຣິສຄຕິໂຍ?

‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ – ‘ໂນ ຈສ຺ສ ໂນ ຈ ເມ ສິຍາ, ນ ຠວິສ຺ສຕິ ນ ເມ ຠວິສ຺ສຕິ, ຍທຕ຺ຖິ ຍໍ ຠູຕໍ ຕໍ ປຊຫາມີ’ຕິ ອຸເປກ຺ຂໍ ປຏິລຠຕິ. ໂສ ຠເວ ນ ຣຊ຺ຊຕິ, ສມ຺ຠເວ ນ ຣຊ຺ຊຕິ, ອຕ຺ຖຸຕ຺ຕຣິ ປທໍ ສນ຺ຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕິ. ຕຎ຺ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ປທໍ ນ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ສຈ຺ຉິກຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ນ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ມານານຸສໂຍ ປຫີໂນ ໂຫຕິ, ນ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ຠວຣາຄານຸສໂຍ ປຫີໂນ ໂຫຕິ, ນ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອວິຊ຺ຊານຸສໂຍ ປຫີໂນ ໂຫຕິ. ໂສ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍີ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິວສໍສນ຺ຕຕ຺ເຕ [ທິວສສນ຺ຕຕ຺ເຕ (ສີ. ສ຺ຍາ.) ມ. ນິ. ໒.໑໕໔] ອໂຍກປາເລ ຫຎ຺ຎມາເນ ປປຏິກາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ນິພ຺ພາເຍຍ຺ຍ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ – ‘ໂນ ຈສ຺ສ ໂນ ຈ ເມ ສິຍາ, ນ ຠວິສ຺ສຕິ ນ ເມ ຠວິສ຺ສຕິ, ຍທຕ຺ຖິ ຍໍ ຠູຕໍ ຕໍ ປຊຫາມີ’ຕິ ອຸເປກ຺ຂໍ ປຏິລຠຕິ. ໂສ ຠເວ ນ ຣຊ຺ຊຕິ, ສມ຺ຠເວ ນ ຣຊ຺ຊຕິ, ອຕ຺ຖຸຕ຺ຕຣິ ປທໍ ສນ຺ຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕິ. ຕຎ຺ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ປທໍ ນ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ສຈ຺ຉິກຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ນ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ມານານຸສໂຍ ປຫີໂນ ໂຫຕິ, ນ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ຠວຣາຄານຸສໂຍ ປຫີໂນ ໂຫຕິ, ນ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອວິຊ຺ຊານຸສໂຍ ປຫີໂນ ໂຫຕິ. ໂສ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍີ ໂຫຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ – ໂນ ຈສ຺ສ ໂນ ຈ ເມ ສິຍາ…ເປ… ໂສ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍີ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິວສໍສນ຺ຕຕ຺ເຕ ອໂຍກປາເລ ຫຎ຺ຎມາເນ ປປຏິກາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອນຸປຫຈ຺ຈ ຕລໍ ນິພ຺ພາເຍຍ຺ຍ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ – ໂນ ຈສ຺ສ ໂນ ຈ ເມ ສິຍາ…ເປ… ໂສ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍີ ໂຫຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ – ໂນ ຈສ຺ສ ໂນ ຈ ເມ ສິຍາ…ເປ… ໂສ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ອຸປຫຈ຺ຈປຣິນິພ຺ພາຍີ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິວສໍສນ຺ຕຕ຺ເຕ ອໂຍກປາເລ ຫຎ຺ຎມາເນ ປປຏິກາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອຸປຫຈ຺ຈ ຕລໍ ນິພ຺ພາເຍຍ຺ຍ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ – ໂນ ຈສ຺ສ ໂນ ຈ ເມ ສິຍາ…ເປ… ໂສ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ອຸປຫຈ຺ຈປຣິນິພ຺ພາຍີ ໂຫຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ – ໂນ ຈສ຺ສ ໂນ ຈ ເມ ສິຍາ…ເປ… ໂສ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ອສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍີ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິວສໍສນ຺ຕຕ຺ເຕ ອໂຍກປາເລ ຫຎ຺ຎມາເນ ປປຏິກາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ປຣິຕ຺ເຕ ຕິຓປຸຎ຺ເຊ ວາ ກຏ຺ຐປຸຎ຺ເຊ ວາ ນິປເຕຍ຺ຍ. ສາ ຕຕ຺ຖ ອຄ຺ຄິມ຺ປິ ຊເນຍ຺ຍ, ຘູມມ຺ປິ ຊເນຍ຺ຍ, ອຄ຺ຄິມ຺ປິ ຊເນຕ຺ວາ ຘູມມ຺ປິ ຊເນຕ຺ວາ ຕເມວ ປຣິຕ຺ຕໍ ຕິຓປຸຎ຺ຊໍ ວາ ກຏ຺ຐປຸຎ຺ຊໍ ວາ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ອນາຫາຣາ ນິພ຺ພາເຍຍ຺ຍ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ – ໂນ ຈສ຺ສ ໂນ ຈ ເມ ສິຍາ…ເປ… ໂສ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ອສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍີ ໂຫຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ – ໂນ ຈສ຺ສ ໂນ ຈ ເມ ສິຍາ…ເປ… ໂສ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ສສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍີ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິວສໍສນ຺ຕຕ຺ເຕ ອໂຍກປາເລ ຫຎ຺ຎມາເນ ປປຏິກາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ວິປຸເລ ຕິຓປຸຎ຺ເຊ ວາ ກຏ຺ຐປຸຎ຺ເຊ ວາ ນິປເຕຍ຺ຍ. ສາ ຕຕ຺ຖ ອຄ຺ຄິມ຺ປິ ຊເນຍ຺ຍ, ຘູມມ຺ປິ ຊເນຍ຺ຍ, ອຄ຺ຄິມ຺ປິ ຊເນຕ຺ວາ ຘູມມ຺ປິ ຊເນຕ຺ວາ ຕເມວ ວິປຸລໍ ຕິຓປຸຎ຺ຊໍ ວາ ກຏ຺ຐປຸຎ຺ຊໍ ວາ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ອນາຫາຣາ ນິພ຺ພາເຍຍ຺ຍ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ – ໂນ ຈສ຺ສ ໂນ ຈ ເມ ສິຍາ…ເປ… ໂສ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ສສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍີ ໂຫຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ – ‘ໂນ ຈສ຺ສ ໂນ ຈ ເມ ສິຍາ, ນ ຠວິສ຺ສຕິ ນ ເມ ຠວິສ຺ສຕິ, ຍທຕ຺ຖິ ຍໍ ຠູຕໍ ຕໍ ປຊຫາມີ’ຕິ ອຸເປກ຺ຂໍ ປຏິລຠຕິ. ໂສ ຠເວ ນ ຣຊ຺ຊຕິ, ສມ຺ຠເວ ນ ຣຊ຺ຊຕິ, ອຕ຺ຖຸຕ຺ຕຣິ ປທໍ ສນ຺ຕໍ ສມ຺ມປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕິ. ຕຎ຺ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ປທໍ ນ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ສຈ຺ຉິກຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ນ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ມານານຸສໂຍ ປຫີໂນ ໂຫຕິ, ນ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ຠວຣາຄານຸສໂຍ ປຫີໂນ ໂຫຕິ, ນ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອວິຊ຺ຊານຸສໂຍ ປຫີໂນ ໂຫຕິ. ໂສ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ໂຫຕິ ອກນິຏ຺ຐຄາມີ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິວສໍສນ຺ຕຕ຺ເຕ ອໂຍກປາເລ ຫຎ຺ຎມາເນ ປປຏິກາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕ ຕິຓປຸຎ຺ເຊ ວາ ກຏ຺ຐປຸຎ຺ເຊ ວາ ນິປເຕຍ຺ຍ. ສາ ຕຕ຺ຖ ອຄ຺ຄິມ຺ປິ ຊເນຍ຺ຍ, ຘູມມ຺ປິ ຊເນຍ຺ຍ, ອຄ຺ຄິມ຺ປິ ຊເນຕ຺ວາ ຘູມມ຺ປິ ຊເນຕ຺ວາ ຕເມວ ມຫນ຺ຕໍ ຕິຓປຸຎ຺ຊໍ ວາ ກຏ຺ຐປຸຎ຺ຊໍ ວາ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉມ຺ປິ ທເຫຍ຺ຍ [ຑເຫຍ຺ຍ (ອຎ຺ຎຕ຺ຖ)], ທາຍມ຺ປິ ທເຫຍ຺ຍ, ຄຈ຺ຉມ຺ປິ ທຫິຕ຺ວາ ທາຍມ຺ປິ ທຫິຕ຺ວາ ຫຣິຕນ຺ຕໍ ວາ ປຖນ຺ຕໍ ວາ [ປນ຺ຖນ຺ຕໍ ວາ (ສີ.) ສ຺ຍາມໂປຕ຺ຖເກ ອິທໍ ນ ທິສ຺ສຕິ] ເສລນ຺ຕໍ ວາ ອຸທກນ຺ຕໍ ວາ ຣມຓີຍໍ ວາ ຠູມິຠາຄໍ ອາຄມ຺ມ ອນາຫາຣາ ນິພ຺ພາເຍຍ຺ຍ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ – ໂນ ຈສ຺ສ ໂນ ຈ ເມ ສິຍາ…ເປ… ໂສ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ໂຫຕິ ອກນິຏ຺ຐຄາມີ. ອິມາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕ ປຸຣິສຄຕິໂຍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ – ‘ໂນ ຈສ຺ສ ໂນ ຈ ເມ ສິຍາ, ນ ຠວິສ຺ສຕິ ນ ເມ ຠວິສ຺ສຕິ, ຍທຕ຺ຖິ ຍໍ ຠູຕໍ ຕໍ ປຊຫາມີ’ຕິ ອຸເປກ຺ຂໍ ປຏິລຠຕິ. ໂສ ຠເວ ນ ຣຊ຺ຊຕິ, ສມ຺ຠເວ ນ ຣຊ຺ຊຕິ, ອຕ຺ຖຸຕ຺ຕຣິ ປທໍ ສນ຺ຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕິ. ຕຎ຺ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ປທໍ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ສຈ຺ຉິກຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ມານານຸສໂຍ ປຫີໂນ ໂຫຕິ, ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ຠວຣາຄານຸສໂຍ ປຫີໂນ ໂຫຕິ, ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອວິຊ຺ຊານຸສໂຍ ປຫີໂນ ໂຫຕິ. ໂສ ອາສວານໍ ຂຍາ…ເປ… ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານໍ. ອິມາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕ ປຸຣິສຄຕິໂຍ ອນຸປາທາ ຈ ປຣິນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ຕິສ຺ສພ຺ຣຫ຺ມາສຸຕ຺ຕໍ

໕໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ. ອຖ ໂຂ ທ຺ເວ ເທວຕາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕວຓ຺ຓາ ເກວລກປ຺ປໍ ຄິຊ຺ຌກູຏໍ ໂອຠາເສຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ໂຂ ເອກາ ເທວຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຕາ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ວິມຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອປຣາ ເທວຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຕາ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອນຸປາທິເສສາ ສຸວິມຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອິທມໂວຈຸໍ ຕາ ເທວຕາ. ສມນຸຎ຺ໂຎ ສຕ຺ຖາ ອໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ຕາ ເທວຕາ ‘‘ສມນຸຎ຺ໂຎ ສຕ຺ຖາ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍິໍສຸ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິມໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຕ຺ຕິໍ ທ຺ເວ ເທວຕາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕວຓ຺ຓາ ເກວລກປ຺ປໍ ຄິຊ຺ຌກູຏໍ ໂອຠາເສຕ຺ວາ ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກາ ເທວຕາ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ເອຕາ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ວິມຸຕ຺ຕາ’ຕິ. ອປຣາ ເທວຕາ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ເອຕາ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອນຸປາທິເສສາ ສຸວິມຸຕ຺ຕາ’ຕິ. ອິທມໂວຈຸໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕາ ເທວຕາ. ອິທໍ ວຕ຺ວາ ມໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍິໍສູ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ກຕເມສານໍ ໂຂ ເທວານໍ ເອວໍ ຎາຓໍ ໂຫຕິ – ‘ສອຸປາທິເສເສ ວາ ສອຸປາທິເສໂສຕິ, ອນຸປາທິເສເສ ວາ ອນຸປາທິເສໂສ’’’ຕິ? ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຕິສ຺ໂສ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ອຘຸນາກາລງ຺ກໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ອຸປປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຣາປິ ນໍ ເອວໍ ຊານນ຺ຕິ – ‘‘ຕິສ຺ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມາ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວເມວໍ – ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ຕສ຺ມິໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຕິສ຺ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຫິ ໂຂ, ມາຣິສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ; ສ຺ວາຄຕໍ, ມາຣິສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ! ຈິຣສ຺ສໍ ໂຂ, ມາຣິສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ອິມໍ ປຣິຍາຍມກາສິ, ຍທິທໍ ອິຘາຄມນາຍ. ນິສີທ, ມາຣິສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ອິທມາສນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ນິສີທິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ. ຕິສ຺ໂສປິ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ຕິສ຺ສໍ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຕເມສານໍ ໂຂ, ຕິສ຺ສ, ເທວານໍ ເອວໍ ຎາຓໍ ໂຫຕິ – ‘ສອຸປາທິເສເສ ວາ ສອຸປາທິເສໂສຕິ, ອນຸປາທິເສເສ ວາ ອນຸປາທິເສໂສ’’’ຕິ? ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິການໍ ໂຂ, ມາຣິສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ເທວານໍ ເອວໍ ຎາຓໍ ໂຫຕິ – ‘ສອຸປາທິເສເສ ວາ ສອຸປາທິເສໂສຕິ, ອນຸປາທິເສເສ ວາ ອນຸປາທິເສໂສ’’’ຕິ.

‘‘ສພ຺ເພສຎ຺ເຎວ ໂຂ, ຕິສ຺ສ, ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິການໍ ເທວານໍ ເອວໍ ຎາຓໍ ໂຫຕິ – ‘ສອຸປາທິເສເສ ວາ ສອຸປາທິເສໂສຕິ, ອນຸປາທິເສເສ ວາ ອນຸປາທິເສໂສ’’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ, ມາຣິສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ສພ຺ເພສໍ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິການໍ ເທວານໍ ເອວໍ ຎາຓໍ ໂຫຕິ – ‘ສອຸປາທິເສເສ ວາ ສອຸປາທິເສໂສຕິ, ອນຸປາທິເສເສ ວາ ອນຸປາທິເສໂສ’’’ຕິ.

‘‘ເຍ ໂຂ ເຕ, ມາຣິສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາ ເທວາ ພ຺ຣຫ຺ເມນ ອາຍຸນາ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ພ຺ຣຫ຺ເມນ ວຓ຺ເຓນ ພ຺ຣຫ຺ເມນ ສຸເຂນ ພ຺ຣຫ຺ເມນ ຍເສນ ພ຺ຣຫ຺ເມນ ອາຘິປເຕຍ຺ເຍນ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ, ເຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ນິສ຺ສຣຓໍ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານນ຺ຕິ. ເຕສໍ ນ ເອວໍ ຎາຓໍ ໂຫຕິ – ‘ສອຸປາທິເສເສ ວາ ສອຸປາທິເສໂສຕິ, ອນຸປາທິເສເສ ວາ ອນຸປາທິເສໂສ’ຕິ. ເຍ ຈ ໂຂ ເຕ, ມາຣິສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາ ເທວາ ພ຺ຣຫ຺ເມນ ອາຍຸນາ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ, ພ຺ຣຫ຺ເມນ ວຓ຺ເຓນ ພ຺ຣຫ຺ເມນ ສຸເຂນ ພ຺ຣຫ຺ເມນ ຍເສນ ພ຺ຣຫ຺ເມນ ອາຘິປເຕຍ຺ເຍນ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ, ເຕ ຈ ອຸຕ຺ຕຣິ ນິສ຺ສຣຓໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານນ຺ຕິ. ເຕສໍ ເອວໍ ຎາຓໍ ໂຫຕິ – ‘ສອຸປາທິເສເສ ວາ ສອຸປາທິເສໂສຕິ, ອນຸປາທິເສເສ ວາ ອນຸປາທິເສໂສ’’’ຕິ.

‘‘ອິຘ, ມາຣິສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ຕເມນໍ ເຕ ເທວາ ເອວໍ ຊານນ຺ຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ. ຍາວສ຺ສ ກາໂຍ ຐສ຺ສຕິ ຕາວ ນໍ ທກ຺ຂນ຺ຕິ ເທວມນຸສ຺ສາ. ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ນ ນໍ ທກ຺ຂນ຺ຕິ ເທວມນຸສ຺ສາ’ຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ມາຣິສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ເຕສໍ ເທວານໍ ຎາຓໍ ໂຫຕິ – ‘ສອຸປາທິເສເສ ວາ ສອຸປາທິເສໂສຕິ, ອນຸປາທິເສເສ ວາ ອນຸປາທິເສໂສ’’’ຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ມາຣິສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຠິກ຺ຂຸ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ຕເມນໍ ເຕ ເທວາ ເອວໍ ຊານນ຺ຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ. ຍາວສ຺ສ ກາໂຍ ຐສ຺ສຕິ ຕາວ ນໍ ທກ຺ຂນ຺ຕິ ເທວມນຸສ຺ສາ. ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ນ ນໍ ທກ຺ຂນ຺ຕິ ເທວມນຸສ຺ສາ’ຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ມາຣິສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ເຕສໍ ເທວານໍ ຎາຓໍ ໂຫຕິ – ‘ສອຸປາທິເສເສ ວາ ສອຸປາທິເສໂສຕິ, ອນຸປາທິເສເສ ວາ ອນຸປາທິເສໂສ’’’ຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ມາຣິສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຠິກ຺ຂຸ ກາຍສກ຺ຂີ ໂຫຕິ. ຕເມນໍ ເທວາ ເອວໍ ຊານນ຺ຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ກາຍສກ຺ຂີ. ອປ຺ເປວ ນາມ ອຍມາຍສ຺ມາ ອນຸໂລມິການິ ເສນາສນານິ ປຏິເສວມາໂນ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ຠຊມາໂນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສມນ຺ນານຍມາໂນ – ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ – ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫເຣຍ຺ຍາ’ຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ມາຣິສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ເຕສໍ ເທວານໍ ຎາຓໍ ໂຫຕິ – ‘ສອຸປາທິເສເສ ວາ ສອຸປາທິເສໂສຕິ, ອນຸປາທິເສເສ ວາ ອນຸປາທິເສໂສ’’’ຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ມາຣິສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຠິກ຺ຂຸ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ຘມ຺ມານຸສາຣີ ໂຫຕິ. ຕເມນໍ ເຕ ເທວາ ເອວໍ ຊານນ຺ຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຘມ຺ມານຸສາຣີ. ອປ຺ເປວ ນາມ ອຍມາຍສ຺ມາ ອນຸໂລມິການິ ເສນາສນານິ ປຏິເສວມາໂນ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ຠຊມາໂນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສມນ຺ນານຍມາໂນ – ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ – ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫເຣຍ຺ຍາ’ຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ມາຣິສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ເຕສໍ ເທວານໍ ຎາຓໍ ໂຫຕິ – ‘ສອຸປາທິເສເສ ວາ ສອຸປາທິເສໂສຕິ, ອນຸປາທິເສເສ ວາ ອນຸປາທິເສໂສ’’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຕິສ຺ສສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວເມວໍ – ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຍາວຕໂກ ອໂຫສິ ຕິສ຺ເສນ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສທ຺ຘິໍ ກຖາສລ຺ລາໂປ ຕໍ ສພ຺ພໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສິ.

‘‘ນ ຫິ ປນ ເຕ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຕິສ຺ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຕ຺ຕມໍ ອນິມິຕ຺ຕວິຫາຣິໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເທເສຕິ’’. ‘‘ເອຕສ຺ສ, ຠຄວາ, ກາໂລ; ເອຕສ຺ສ, ສຸຄຕ, ກາໂລ! ຍໍ ຠຄວາ ສຕ຺ຕມໍ ອນິມິຕ຺ຕວິຫາຣິໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເທເສຍ຺ຍ. ຠຄວໂຕ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຘາເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ສຸຓາຫິ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫິ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອິຘ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕານໍ ອມນສິກາຣາ ອນິມິຕ຺ຕໍ ເຈໂຕສມາຘິໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ຕເມນໍ ເຕ ເທວາ ເອວໍ ຊານນ຺ຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕານໍ ອມນສິກາຣາ ອນິມິຕ຺ຕໍ ເຈໂຕສມາຘິໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ອປ຺ເປວ ນາມ ອຍມາຍສ຺ມາ ອນຸໂລມິການິ ເສນາສນານິ ປຏິເສວມາໂນ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ຠຊມາໂນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສມນ຺ນານຍມາໂນ – ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ – ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫເຣຍ຺ຍາ’ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ເຕສໍ ເທວານໍ ຎາຓໍ ໂຫຕິ – ‘ສອຸປາທິເສເສ ວາ ສອຸປາທິເສໂສຕິ, ອນຸປາທິເສເສ ວາ ອນຸປາທິເສໂສ’’’ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ສີຫເສນາປຕິສຸຕ຺ຕໍ

໕໗. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ. ອຖ ໂຂ ສີໂຫ ເສນາປຕິ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ສີໂຫ ເສນາປຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສກ຺ກາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສນ຺ທິຏ຺ຐິກໍ ທານຜລໍ ປຎ຺ຎາເປຕຸ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ເຕນ ຫິ, ສີຫ, ຕຎ຺ເຎເວຕ຺ຖ ປຏິປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ, ຍຖາ ເຕ ຂເມຍ຺ຍ ຕຖາ ນໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາສິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ສີຫ, ອິຘ ທ຺ເວ ປຸຣິສາ – ເອໂກ ປຸຣິໂສ ອສ຺ສທ຺ໂຘ ມຈ຺ຉຣີ ກທຣິໂຍ ປຣິຠາສໂກ, ເອໂກ ປຸຣິໂສ ສທ຺ໂຘ ທານປຕິ ອນຸປ຺ປທານຣໂຕ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ສີຫ, ກໍ ນຸ ໂຂ [ກິໍ ນຸ ໂຂ (ກ.)] ອຣຫນ຺ໂຕ ປຐມໍ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕາ ອນຸກມ຺ເປຍ຺ຍຸໍ – ‘ໂຍ ວາ ໂສ ປຸຣິໂສ ອສ຺ສທ຺ໂຘ ມຈ຺ຉຣີ ກທຣິໂຍ ປຣິຠາສໂກ, ໂຍ ວາ ໂສ ປຸຣິໂສ ສທ຺ໂຘ ທານປຕິ ອນຸປ຺ປທານຣໂຕ’’’ຕິ?

‘‘ໂຍ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິໂສ ອສ຺ສທ຺ໂຘ ມຈ຺ຉຣີ ກທຣິໂຍ ປຣິຠາສໂກ, ກິນ຺ຕໍ [ກິນ຺ຕິ (ກ.)] ອຣຫນ຺ໂຕ ປຐມໍ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕາ ອນຸກມ຺ປິສ຺ສນ຺ຕິ! ໂຍ ຈ ໂຂ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິໂສ ສທ຺ໂຘ ທານປຕິ ອນຸປ຺ປທານຣໂຕ ຕໍເຍວ ອຣຫນ຺ໂຕ ປຐມໍ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕາ ອນຸກມ຺ເປຍ຺ຍຸໍ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ສີຫ, ກໍ ນຸ ໂຂ ອຣຫນ຺ໂຕ ປຐມໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕາ ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍຸໍ – ‘ໂຍ ວາ ໂສ ປຸຣິໂສ ອສ຺ສທ຺ໂຘ ມຈ຺ຉຣີ ກທຣິໂຍ ປຣິຠາສໂກ, ໂຍ ວາ ໂສ ປຸຣິໂສ ສທ຺ໂຘ ທານປຕິ ອນຸປ຺ປທານຣໂຕ’’’ຕິ? ‘‘ໂຍ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິໂສ ອສ຺ສທ຺ໂຘ ມຈ຺ຉຣີ ກທຣິໂຍ ປຣິຠາສໂກ, ກິນ຺ຕໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ປຐມໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕາ ອຸປສງ຺ກມິສ຺ສນ຺ຕິ! ໂຍ ຈ ໂຂ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິໂສ ສທ຺ໂຘ ທານປຕິ ອນຸປ຺ປທານຣໂຕ ຕໍເຍວ ອຣຫນ຺ໂຕ ປຐມໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕາ ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍຸໍ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ສີຫ, ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ ອຣຫນ຺ໂຕ ປຐມໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍຸໍ – ‘ໂຍ ວາ ໂສ ປຸຣິໂສ ອສ຺ສທ຺ໂຘ ມຈ຺ຉຣີ ກທຣິໂຍ ປຣິຠາສໂກ, ໂຍ ວາ ໂສ ປຸຣິໂສ ສທ຺ໂຘ ທານປຕິ ອນຸປ຺ປທານຣໂຕ’’’ຕິ? ‘‘ໂຍ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິໂສ ອສ຺ສທ຺ໂຘ ມຈ຺ຉຣີ ກທຣິໂຍ ປຣິຠາສໂກ, ກິນ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ອຣຫນ຺ໂຕ ປຐມໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕິ! ໂຍ ຈ ໂຂ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິໂສ ສທ຺ໂຘ ທານປຕິ ອນຸປ຺ປທານຣໂຕ ຕສ຺ເສວ ອຣຫນ຺ໂຕ ປຐມໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍຸໍ’’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ສີຫ, ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ ອຣຫນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕາ ເທເສຍ຺ຍຸໍ – ‘ໂຍ ວາ ໂສ ປຸຣິໂສ ອສ຺ສທ຺ໂຘ ມຈ຺ຉຣີ ກທຣິໂຍ ປຣິຠາສໂກ, ໂຍ ວາ ໂສ ປຸຣິໂສ ສທ຺ໂຘ ທານປຕິ ອນຸປ຺ປທານຣໂຕ’’’ຕິ? ‘‘ໂຍ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິໂສ ອສ຺ສທ຺ໂຘ ມຈ຺ຉຣີ ກທຣິໂຍ ປຣິຠາສໂກ, ກິນ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ອຣຫນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕາ ເທເສສ຺ສນ຺ຕິ! ໂຍ ຈ ໂຂ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິໂສ ສທ຺ໂຘ ທານປຕິ ອນຸປ຺ປທານຣໂຕ ຕສ຺ເສວ ອຣຫນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕາ ເທເສຍ຺ຍຸໍ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ສີຫ, ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ – ‘ໂຍ ວາ ໂສ ປຸຣິໂສ ອສ຺ສທ຺ໂຘ ມຈ຺ຉຣີ ກທຣິໂຍ ປຣິຠາສໂກ, ໂຍ ວາ ໂສ ປຸຣິໂສ ສທ຺ໂຘ ທານປຕິ ອນຸປ຺ປທານຣໂຕ’’’ຕິ? ‘‘ໂຍ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິໂສ ອສ຺ສທ຺ໂຘ ມຈ຺ຉຣີ ກທຣິໂຍ ປຣິຠາສໂກ, ກິນ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉິສ຺ສຕິ! ໂຍ ຈ ໂຂ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິໂສ ສທ຺ໂຘ ທານປຕິ ອນຸປ຺ປທານຣໂຕ ຕສ຺ເສວ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ສີຫ, ໂກ ນຸ ໂຂ ຍໍຍເທວ ປຣິສໍ ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ, ຍທິ ຂຕ຺ຕິຍປຣິສໍ ຍທິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຣິສໍ ຍທິ ຄຫປຕິປຣິສໍ ຍທິ ສມຓປຣິສໍ ວິສາຣໂທ ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ ອມງ຺ກຸຠູໂຕ – ‘ໂຍ ວາ ໂສ ປຸຣິໂສ ອສ຺ສທ຺ໂຘ ມຈ຺ຉຣີ ກທຣິໂຍ ປຣິຠາສໂກ, ໂຍ ວາ ໂສ ປຸຣິໂສ ສທ຺ໂຘ ທານປຕິ ອນຸປ຺ປທານຣໂຕ’’’ຕິ? ‘‘ໂຍ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິໂສ ອສ຺ສທ຺ໂຘ ມຈ຺ຉຣີ ກທຣິໂຍ ປຣິຠາສໂກ, ກິໍ ໂສ ຍໍຍເທວ ປຣິສໍ ອຸປສງ຺ກມິສ຺ສຕິ, ຍທິ ຂຕ຺ຕິຍປຣິສໍ ຍທິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຣິສໍ ຍທິ ຄຫປຕິປຣິສໍ ຍທິ ສມຓປຣິສໍ ວິສາຣໂທ ອຸປສງ຺ກມິສ຺ສຕິ ອມງ຺ກຸຠູໂຕ! ໂຍ ຈ ໂຂ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິໂສ ສທ຺ໂຘ ທານປຕິ ອນຸປ຺ປທານຣໂຕ ໂສ ຍໍຍເທວ ປຣິສໍ ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ, ຍທິ ຂຕ຺ຕິຍປຣິສໍ ຍທິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຣິສໍ ຍທິ ຄຫປຕິປຣິສໍ ຍທິ ສມຓປຣິສໍ ວິສາຣໂທ ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ ອມງ຺ກຸຠູໂຕ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ສີຫ, ໂກ ນຸ ໂຂ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ – ‘ໂຍ ວາ ໂສ ປຸຣິໂສ ອສ຺ສທ຺ໂຘ ມຈ຺ຉຣີ ກທຣິໂຍ ປຣິຠາສໂກ, ໂຍ ວາ ໂສ ປຸຣິໂສ ສທ຺ໂຘ ທານປຕິ ອນຸປ຺ປທານຣໂຕ’’’ຕິ? ‘‘ໂຍ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິໂສ ອສ຺ສທ຺ໂຘ ມຈ຺ຉຣີ ກທຣິໂຍ ປຣິຠາສໂກ, ກິໍ ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ! ໂຍ ຈ ໂຂ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິໂສ ສທ຺ໂຘ ທານປຕິ ອນຸປ຺ປທານຣໂຕ ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ’’.

‘‘ຍານິມານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ສນ຺ທິຏ຺ຐິການິ ທານຜລານິ ອກ຺ຂາຕານິ, ນາຫໍ ເອຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ສທ຺ຘາຍ ຄຈ຺ຉາມິ. ອຫມ຺ປິ ເອຕານິ ຊານາມິ. ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທາຍໂກ ທານປຕິ, ມໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ປຐມໍ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕາ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕິ. ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທາຍໂກ ທານປຕິ, ມໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ປຐມໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕາ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ. ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທາຍໂກ ທານປຕິ, ມຍ຺ຫໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ປຐມໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທາຍໂກ ທານປຕິ, ມຍ຺ຫໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕາ ເທເສນ຺ຕິ. ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທາຍໂກ ທານປຕິ, ມຍ຺ຫໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ – ‘ສີໂຫ ເສນາປຕິ ທາຍໂກ ກາຣໂກ ສງ຺ຆຸປຏ຺ຐາໂກ’ຕິ. ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທາຍໂກ ທານປຕິ ຍໍຍເທວ ປຣິສໍ ອຸປສງ຺ກມາມິ, ຍທິ ຂຕ຺ຕິຍປຣິສໍ…ເປ… ຍທິ ສມຓປຣິສໍ ວິສາຣໂທ ອຸປສງ຺ກມາມິ ອມງ຺ກຸຠູໂຕ. ຍານິມານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ສນ຺ທິຏ຺ຐິການິ ທານຜລານິ ອກ຺ຂາຕານິ, ນາຫໍ ເອຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ສທ຺ຘາຍ ຄຈ຺ຉາມິ. ອຫມ຺ປິ ເອຕານິ ຊານາມິ. ຍຎ຺ຈ ໂຂ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ເອວມາຫ – ‘ທາຍໂກ, ສີຫ, ທານປຕິ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’ຕິ. ເອຕາຫໍ ນ ຊານາມິ, ເອຕ຺ຖ ຈ ປນາຫໍ, ຠຄວໂຕ ສທ຺ຘາຍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມຕໍ, ສີຫ; ເອວເມຕໍ, ສີຫ! ທາຍໂກ, ສີຫ, ທານປຕິ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ອຣກ຺ເຂຍ຺ຍສຸຕ຺ຕໍ

໕໘. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຣກ຺ເຂຍ຺ຍານິ, ຕີຫິ ຈ ອນຸປວຊ຺ໂຊ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຣກ຺ເຂຍ຺ຍານິ? ປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາໂຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ; ນຕ຺ຖິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຍໍ ຕຖາຄໂຕ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ – ‘ມາ ເມ ອິທໍ ປໂຣ ອຎ຺ຎາສີ’ຕິ. ປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາໂຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ; ນຕ຺ຖິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຍໍ ຕຖາຄໂຕ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ – ‘ມາ ເມ ອິທໍ ປໂຣ ອຎ຺ຎາສີ’ຕິ. ປຣິສຸທ຺ຘມໂນສມາຈາໂຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ; ນຕ຺ຖິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຍໍ ຕຖາຄໂຕ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ – ‘ມາ ເມ ອິທໍ ປໂຣ ອຎ຺ຎາສີ’ຕິ. ປຣິສຸທ຺ຘາຊີໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ; ນຕ຺ຖິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ມິຈ຺ຉາອາຊີໂວ ຍໍ ຕຖາຄໂຕ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ – ‘ມາ ເມ ອິທໍ ປໂຣ ອຎ຺ຎາສີ’ຕິ. ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຣກ຺ເຂຍ຺ຍານິ.

‘‘ກຕເມຫິ ຕີຫິ ອນຸປວຊ຺ໂຊ? ສ຺ວາກ຺ຂາຕຘມ຺ໂມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ. ຕຕ຺ຣ ວຕ ມໍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເທໂວ ວາ ມາໂຣ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ໂກຈິ ວາ ໂລກສ຺ມິໍ ສຫຘມ຺ເມນ ປຏິໂຈເທສ຺ສຕິ – ‘ອິຕິປິ ຕ຺ວໍ ນ ສ຺ວາກ຺ຂາຕຘມ຺ໂມ’ຕິ. ນິມິຕ຺ຕເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ສມນຸປສ຺ສາມິ. ເອຕມຫໍ [ເອຕໍປຫໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ນິມິຕ຺ຕໍ ອສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ເຂມປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຠຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຫຣາມິ.

‘‘ສຸປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ໂຂ ປນ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາວການໍ ນິພ຺ພານຄາມິນີ ປຏິປທາ. ຍຖາປຏິປນ຺ນາ ມມ ສາວກາ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣ ວຕ ມໍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເທໂວ ວາ ມາໂຣ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ໂກຈິ ວາ ໂລກສ຺ມິໍ ສຫຘມ຺ເມນ ປຏິໂຈເທສ຺ສຕິ – ‘ອິຕິປິ ເຕ ນ ສຸປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ສາວການໍ ນິພ຺ພານຄາມິນີ ປຏິປທາ. ຍຖາປຏິປນ຺ນາ ຕວ ສາວກາ ອາສວານໍ ຂຍາ…ເປ… ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣນ຺ຕີ’ຕິ. ນິມິຕ຺ຕເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ສມນຸປສ຺ສາມິ. ເອຕມຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິມິຕ຺ຕໍ ອສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ເຂມປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຠຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຫຣາມິ.

‘‘ອເນກສຕາ ໂຂ ປນ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາວກປຣິສາ ອາສວານໍ ຂຍາ…ເປ… ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣ ວຕ ມໍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເທໂວ ວາ ມາໂຣ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ໂກຈິ ວາ ໂລກສ຺ມິໍ ສຫຘມ຺ເມນ ປຏິໂຈເທສ຺ສຕິ – ‘ອິຕິປິ ເຕ ນ ອເນກສຕາ ສາວກປຣິສາ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣນ຺ຕີ’ຕິ. ນິມິຕ຺ຕເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ສມນຸປສ຺ສາມິ. ເອຕມຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິມິຕ຺ຕໍ ອສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ເຂມປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຠຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຫຣາມິ. ອິເມຫິ ຕີຫິ ອນຸປວຊ຺ໂຊ.

‘‘ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຣກ຺ເຂຍ຺ຍານິ, ອິເມຫິ ຈ ຕີຫິ ອນຸປວຊ຺ໂຊ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ກິມິລສຸຕ຺ຕໍ

໕໙. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ກິມິລາຍໍ ວິຫຣຕິ ນິຈຸລວເນ [ເວຬຸວເນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.) ອ. ນິ. ໕.໒໐໒; ໗.໔໐]. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ກິມິໂລ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ກິມິໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ?

‘‘ອິຘ, ກິມິລ, ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸປາສກາ ອຸປາສິກາໂຍ ສຕ຺ຖຣິ ອຄາຣວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ສາ, ຘມ຺ເມ ອຄາຣວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ສາ, ສງ຺ເຆ ອຄາຣວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ສາ, ສິກ຺ຂາຍ ອຄາຣວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ສາ, ສມາຘິສ຺ມິໍ ອຄາຣວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ສາ, ອປ຺ປມາເທ ອຄາຣວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ສາ, ປຏິສນ຺ຖາເຣ ອຄາຣວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ສາ. ອຍໍ ໂຂ, ກິມິລ, ເຫຕຸ ອຍໍ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ໂກ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ, ກິມິລ, ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸປາສກາ ອຸປາສິກາໂຍ ສຕ຺ຖຣິ ສຄາຣວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ສປ຺ປຕິສ຺ສາ, ຘມ຺ເມ ສຄາຣວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ສປ຺ປຕິສ຺ສາ, ສງ຺ເຆ ສຄາຣວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ສປ຺ປຕິສ຺ສາ, ສິກ຺ຂາຍ ສຄາຣວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ສປ຺ປຕິສ຺ສາ, ສມາຘິສ຺ມິໍ ສຄາຣວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ສປ຺ປຕິສ຺ສາ, ອປ຺ປມາເທ ສຄາຣວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ສປ຺ປຕິສ຺ສາ, ປຏິສນ຺ຖາເຣ ສຄາຣວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ສປ຺ປຕິສ຺ສາ. ອຍໍ ໂຂ, ກິມິລ, ເຫຕຸ ອຍໍ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ສຕ຺ຕຘມ຺ມສຸຕ຺ຕໍ

໖໐. ‘‘ສຕ຺ຕຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ນຈິຣສ຺ເສວ ອາສວານໍ ຂຍາ…ເປ… ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫເຣຍ຺ຍ. ກຕເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ສີລວາ ໂຫຕິ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ, ປຏິສລ຺ລີໂນ ໂຫຕິ, ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ໂຫຕິ, ສຕິມາ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຎວາ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ນຈິຣສ຺ເສວ ອາສວານໍ ຂຍາ…ເປ… ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ປຈລາຍມານສຸຕ຺ຕໍ

໖໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຠຄ຺ເຄສຸ ວິຫຣຕິ ສຸສຸມາຣຄິເຣ ເຠສກຬາວເນ ມິຄທາເຍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ມຄເຘສຸ ກລ຺ລວາຬປຸຕ຺ຕຄາເມ [ກລ຺ລວາລມຸຕ຺ຕຄາເມ (ສ຺ຍາ.)] ປຈລາຍມາໂນ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ມຄເຘສຸ ກລ຺ລວາຬປຸຕ຺ຕຄາເມ ປຈລາຍມານໍ ນິສິນ຺ນໍ. ທິສ຺ວາ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວເມວໍ – ຠຄ຺ເຄສຸ ສຸສຸມາຣຄິເຣ ເຠສກຬາວເນ ມິຄທາເຍ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ມຄເຘສຸ ກລ຺ລວາຬປຸຕ຺ຕຄາເມ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ສມ຺ມຸເຂ ປາຕຸຣໂຫສິ. ນິສີທິ ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ປຈລາຍສິ ໂນ ຕ຺ວໍ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ປຈລາຍສິ ໂນ ຕ຺ວໍ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຍຖາສຎ຺ຎິສ຺ສ ເຕ ວິຫຣໂຕ ຕໍ ມິທ຺ຘໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ຕໍ ສຎ຺ຎໍ ມາ ມນສາກາສິ [ມາ ມນສິກາສິ (ສີ.), ມນສິ ກເຣຍ຺ຍາສິ (ສ຺ຍາ.), ມນສາກາສິ (ກ.)], ຕໍ ສຎ຺ຎໍ ມາ ພຫຸລມກາສິ [ຕໍ ສຎ຺ຎໍ ພຫຸລໍ ກເຣຍ຺ຍາສິ (ສ຺ຍາ.), ຕໍ ສຎ຺ຎໍ ພຫຸລມກາສິ (ກ.)]. ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ເຕ ເອວໍ ວິຫຣໂຕ ຕໍ ມິທ຺ຘໍ ປຫີເຍຖ’’.

‘‘ໂນ ເຈ ເຕ ເອວໍ ວິຫຣໂຕ ຕໍ ມິທ຺ຘໍ ປຫີເຍຖ, ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ເຈຕສາ ອນຸວິຕກ຺ເກຍ຺ຍາສິ ອນຸວິຈາເຣຍ຺ຍາສິ, ມນສາ ອນຸເປກ຺ເຂຍ຺ຍາສິ. ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ເຕ ເອວໍ ວິຫຣໂຕ ຕໍ ມິທ຺ຘໍ ປຫີເຍຖ.

‘‘ໂນ ເຈ ເຕ ເອວໍ ວິຫຣໂຕ ຕໍ ມິທ຺ຘໍ ປຫີເຍຖ, ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ສຊ຺ຌາຍໍ ກເຣຍ຺ຍາສິ. ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ເຕ ເອວໍ ວິຫຣໂຕ ຕໍ ມິທ຺ຘໍ ປຫີເຍຖ.

‘‘ໂນ ເຈ ເຕ ເອວໍ ວິຫຣໂຕ ຕໍ ມິທ຺ຘໍ ປຫີເຍຖ, ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ອຸໂຠ ກຓ຺ຓໂສຕານິ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍາສິ [ອາວິຎ຺ເຊຍ຺ຍາສິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)], ປາຓິນາ ຄຕ຺ຕານິ ອນຸມຊ຺ເຊຍ຺ຍາສິ. ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ເຕ ເອວໍ ວິຫຣໂຕ ຕໍ ມິທ຺ຘໍ ປຫີເຍຖ.

‘‘ໂນ ເຈ ເຕ ເອວໍ ວິຫຣໂຕ ຕໍ ມິທ຺ຘໍ ປຫີເຍຖ, ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ອຸທເກນ ອກ຺ຂີນິ ອນຸມຊ຺ຊິຕ຺ວາ [ປນິຎ຺ຊິຕ຺ວາ (ກ.)] ທິສາ ອນຸວິໂລເກຍ຺ຍາສິ, ນກ຺ຂຕ຺ຕານິ ຕາຣກຣູປານິ ອຸລ຺ໂລເກຍ຺ຍາສິ. ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ເຕ ເອວໍ ວິຫຣໂຕ ຕໍ ມິທ຺ຘໍ ປຫີເຍຖ.

‘‘ໂນ ເຈ ເຕ ເອວໍ ວິຫຣໂຕ ຕໍ ມິທ຺ຘໍ ປຫີເຍຖ, ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ອາໂລກສຎ຺ຎໍ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍາສິ, ທິວາສຎ຺ຎໍ ອຘິຏ຺ຐເຫຍ຺ຍາສິ – ຍຖາ ທິວາ ຕຖາ ຣຕ຺ຕິໍ ຍຖາ ຣຕ຺ຕິໍ ຕຖາ ທິວາ. ອິຕິ ວິວເຏນ [ວິວຏ຺ເຏນ (ສ຺ຍາ.), ມິທ຺ຘວິຄເຕນ (ກ.)] ເຈຕສາ ອປຣິໂຍນທ຺ເຘນ ສປ຺ປຠາສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຠາເວຍ຺ຍາສິ. ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ເຕ ເອວໍ ວິຫຣໂຕ ຕໍ ມິທ຺ຘໍ ປຫີເຍຖ.

‘‘ໂນ ເຈ ເຕ ເອວໍ ວິຫຣໂຕ ຕໍ ມິທ຺ຘໍ ປຫີເຍຖ, ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ປຈ຺ຉາປຸເຣສຎ຺ຎີ [ປຈ຺ຉາປຸເຣ ຕຖາສຎ຺ຎີ (ກຕ຺ຖຈິ)] ຈງ຺ກມໍ ອຘິຏ຺ຐເຫຍ຺ຍາສິ ອນ຺ໂຕຄເຕຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ອພຫິຄເຕນ ມານເສນ. ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ເຕ ເອວໍ ວິຫຣໂຕ ຕໍ ມິທ຺ຘໍ ປຫີເຍຖ.

‘‘ໂນ ເຈ ເຕ ເອວໍ ວິຫຣໂຕ ຕໍ ມິທ຺ຘໍ ປຫີເຍຖ, ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຍ຺ຍາສິ ປາເທ ປາທໍ ອຈ຺ຈາຘາຍ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ອຸຏ຺ຐານສຎ຺ຎໍ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ. ປຏິພຸທ຺ເຘນ ຈ [ປຏິພຸທ຺ເຘເນວ (ສ຺ຍາ.)] ເຕ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຂິປ຺ປຎ຺ເຎວ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ – ‘ນ ເສຍ຺ຍສຸຂໍ ນ ປສ຺ສສຸຂໍ ນ ມິທ຺ຘສຸຂໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣິສ຺ສາມີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ອຸຈ຺ຈາໂສຓ຺ຑໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກຸລານິ ອຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ສເຈ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸຈ຺ຈາໂສຓ຺ຑໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກຸລານິ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ສນ຺ຕິ ຫິ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ກຸເລສຸ ກິຈ຺ຈກຣຓີຍານິ. ເຍຫິ ມນຸສ຺ສາ ອາຄຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ນ ມນສິ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ໂກສຸ ນາມ ອິທານິ ມໍ ອິມສ຺ມິໍ ກຸເລ ປຣິຠິນ຺ທິ, ວິຣຕ຺ຕຣູປາ ທານິເມ ມຍິ ມນຸສ຺ສາ’ຕິ. ອິຕິສ຺ສ ອລາເຠນ ມງ຺ກຸຠາໂວ, ມງ຺ກຸຠູຕສ຺ສ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ, ອຸທ຺ຘຕສ຺ສ ອສໍວໂຣ, ອສໍວຸຕສ຺ສ ອາຣາ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິມ຺ຫາ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ວິຄ຺ຄາຫິກກຖໍ ກເຖສ຺ສາມີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ວິຄ຺ຄາຫິກາຍ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ກຖາຍ ສຕິ ກຖາພາຫຸລ຺ລໍ ປາຏິກງ຺ຂໍ, ກຖາພາຫຸລ຺ເລ ສຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ, ອຸທ຺ຘຕສ຺ສ ອສໍວໂຣ, ອສໍວຸຕສ຺ສ ອາຣາ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິມ຺ຫາ [ນາຫໍ ໂມຄ຺ຄລານ ສພ຺ເພເຫວ ສມຄ຺ຄໍ ວຓ຺ຓຍາມິ ຄຫຏ຺ເຐຫິ. ປພ຺ພຊິເຕຫິ ໂຂ ອຫໍ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ ສມຄ຺ຄໍ ວຓ຺ຓຍາມິ (ກ.)]. ນາຫໍ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ສພ຺ເພເຫວ ສໍສຄ຺ຄໍ ວຓ຺ຓຍາມິ. ນ ປນາຫໍ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ສພ຺ເພເຫວ ສໍສຄ຺ຄໍ ນ ວຓ຺ຓຍາມິ. ສຄຫຏ຺ຐປພ຺ພຊິເຕຫິ ໂຂ ອຫໍ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ສໍສຄ຺ຄໍ ນ ວຓ຺ຓຍາມິ [ນາຫໍ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ ສພ຺ເພເຫວ ສມຄ຺ຄໍ ວຓ຺ຓຍາມິ ຄຫຏ຺ເຐຫິ, ປພ຺ພຊິເຕຫິ ໂຂ ອຫໍ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ ສມຄ຺ຄໍ ວຓ຺ຓຍາມິ (ກ.)]. ຍານິ ຈ ໂຂ ຕານິ ເສນາສນານິ ອປ຺ປສທ຺ທານິ ອປ຺ປນິຄ຺ໂຆສານິ ວິຊນວາຕານິ ມນຸສ຺ສຣາຫສ຺ເສຍ຺ຍການິ [ມນຸສ຺ສຣາຫເສຍ຺ຍການິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ປຏິສລ຺ລານສາຣຸປ຺ປານິ ຕຖາຣູເປຫິ ເສນາສເນຫິ ສໍສຄ຺ຄໍ [ສມຄ຺ຄໍ (ກ.)] ວຓ຺ຓຍາມີ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂຍວິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕນິຏ຺ໂຐ ອຈ຺ຈນ຺ຕໂຍຄກ຺ເຂມີ ອຈ຺ຈນ຺ຕພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ອຈ຺ຈນ຺ຕປຣິໂຍສາໂນ ເສຏ຺ໂຐ ເທວມນຸສ຺ສານ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ອິຘ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຸຕໍ ໂຫຕິ – ‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ນາລໍ ອຠິນິເວສາຍາ’ຕິ; ເອວຎ຺ເຈຕໍ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຸຕໍ ໂຫຕິ – ‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ນາລໍ ອຠິນິເວສາຍາ’ຕິ. ໂສ ສພ຺ພໍ ຘມ຺ມໍ ອຠິຊານາຕິ, ສພ຺ພໍ ຘມ຺ມໍ ອຠິຎ຺ຎາຍ ສພ຺ພໍ ຘມ຺ມໍ ປຣິຊານາຕິ. ສພ຺ພໍ ຘມ຺ມໍ ປຣິຎ຺ຎາຍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ເວທນໍ ເວທິຍຕິ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ. ໂສ ຕາສຸ ເວທນາສຸ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ, ວິຣາຄານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ, ນິໂຣຘານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ, ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ. ໂສ ຕາສຸ ເວທນາສຸ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສີ ວິຫຣນ຺ໂຕ ວິຣາຄານຸປສ຺ສີ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນິໂຣຘານຸປສ຺ສີ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສີ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນ ກິຎ຺ຈິ [ນ ຈ ກິຎ຺ຈິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກ.) ມ. ນິ. ໑.໓໙໐ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ] ໂລເກ ອຸປາທິຍຕິ, ອນຸປາທິຍໍ ນ ປຣິຕສ຺ສຕິ, ອປຣິຕສ຺ສໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍເຍວ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຠິກ຺ຂຸ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂຍວິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕນິຏ຺ໂຐ ອຈ຺ຈນ຺ຕໂຍຄກ຺ເຂມີ ອຈ຺ຈນ຺ຕພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ອຈ຺ຈນ຺ຕປຣິໂຍສາໂນ ເສຏ຺ໂຐ ເທວມນຸສ຺ສານ’’ນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ເມຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ

໖໒. [ອິຕິວຸ. ໒໒ ອິຕິວຸຕ຺ຕເກປິ] ‘‘ມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຎ຺ຎານໍ ຠາຍິຕ຺ຖ. ສຸຂສ຺ເສຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິວຈນໍ ຍທິທໍ ປຸຎ຺ຎານິ [ຍທິທໍ ປຸຎ຺ຎນ຺ຕິ (ສີ.), ຍທິທໍ ປຸຎ຺ຎານິ (ກ.)]. ອຠິຊານາມິ ໂຂ ປນາຫໍ [ຠິກ຺ຂເວ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອິຏ຺ຐໍ (ສ຺ຍາ.), ຠິກ຺ຂເວ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ປຸຎ຺ຎານໍ ອິຏ຺ຐໍ (?)], ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆຣຕ຺ຕໍ ກຕານໍ ປຸຎ຺ຎານໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອິຏ຺ຐໍ [ຠິກ຺ຂເວ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອິຏ຺ຐໍ (ສ຺ຍາ.), ຠິກ຺ຂເວ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ປຸຎ຺ຎານໍ ອິຏ຺ຐໍ (?)] ກນ຺ຕໍ ມນາປໍ ວິປາກໍ ປຈ຺ຈນຸຠູຕໍ. ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ເມຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຠາເວສິໍ. ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ເມຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຠາເວຕ຺ວາ ສຕ຺ຕ ສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏກປ຺ເປ ນຍິມໍ ໂລກໍ ປຸນາຄມາສິໍ. ສໍວຏ຺ຏມາເນ ສຸທາຫໍ [ສໍວຏ຺ຏມານສ຺ສຸທາຫໍ (ກ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ໂລເກ ອາຠສ຺ສຣູປໂຄ ໂຫມິ, ວິວຏ຺ຏມາເນ ໂລເກ ສຸຎ຺ຎໍ ພ຺ຣຫ຺ມວິມານໍ ອຸປປຊ຺ຊາມິ.

‘‘ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ໂຫມິ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ອຠິຠູ ອນຠິຠູໂຕ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸທໂສ ວສວຕ຺ຕີ. ຉຕ຺ຕິໍສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຂ ປນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ໂກ ອໂຫສິໍ ເທວານມິນ຺ໂທ; ອເນກສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຣາຊາ ອໂຫສິໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຘມ຺ມິໂກ ຘມ຺ມຣາຊາ ຈາຕຸຣນ຺ໂຕ ວິຊິຕາວີ ຊນປທຕ຺ຖາວຣິຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຕຣຕນສມນ຺ນາຄໂຕ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມານິ ສຕ຺ຕ ຣຕນານິ ອເຫສຸໍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຈກ຺ກຣຕນໍ, ຫຕ຺ຖິຣຕນໍ, ອສ຺ສຣຕນໍ, ມຓິຣຕນໍ, ອິຕ຺ຖິຣຕນໍ, ຄຫປຕິຣຕນໍ, ປຣິຓາຍກຣຕນເມວ ສຕ຺ຕມໍ. ປໂຣສຫສ຺ສໍ ໂຂ ປນ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ ສູຣາ ວີຣງ຺ຄຣູປາ ປຣເສນປ຺ປມທ຺ທນາ. ໂສ ອິມໍ ປຖວິໍ ສາຄຣປຣິຍນ຺ຕໍ ອທຓ຺ເຑນ ອສຕ຺ເຖນ ຘມ຺ເມນ ອຠິວິຊິຍ ອຊ຺ຌາວສິ’’ນ຺ຕິ [ອຊ຺ຌາວສນ຺ຕິ (ສ຺ຍາ.) ອຊ຺ຌາວສຕິ (ສີ. ກ.)].

‘‘ປສ຺ສ ປຸຎ຺ຎານໍ ວິປາກໍ, ກຸສລານໍ ສຸເຂສິໂນ [ສຸເຂສິນໍ (ສີ.)];

ເມຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຠາເວຕ຺ວາ, ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ຠິກ຺ຂໂວ [ຠິກ຺ຂເວ (ກ.)];

ສຕ຺ຕສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏກປ຺ເປ, ນຍິມໍ ໂລກໍ ປຸນາຄມິໍ [ປຸນາຄມໍ (ສ຺ຍາ.)].

‘‘ສໍວຏ຺ຏມາເນ ໂລກມ຺ຫິ, ໂຫມິ ອາຠສ຺ສຣູປໂຄ;

ວິວຏ຺ຏມາເນ ໂລກສ຺ມິໍ, ສຸຎ຺ຎພ຺ຣຫ຺ມູປໂຄ ອຫຸໍ.

‘‘ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ, ວສວຕ຺ຕີ ຕທາ ອຫຸໍ;

ຉຕ຺ຕິໍສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເທວິນ຺ໂທ, ເທວຣຊ຺ຊມກາຣຍິໍ.

‘‘ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ອຫຸໍ ຣາຊາ, ຊມ຺ພຸມຓ຺ຑສ຺ສ [ຊມ຺ພຸທີປສ຺ສ (ສີ.), ຊມ຺ພຸສຓ຺ຑສ຺ສ (ສ຺ຍາ.)] ອິສ຺ສໂຣ;

ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ໂຕ [ມຸທ຺ຘາຠິສິຕ຺ໂຕ (ກ.)] ຂຕ຺ຕິໂຍ, ມນຸສ຺ສາຘິປຕີ ອຫຸໍ.

‘‘ອທຓ຺ເຑນ ອສຕ຺ເຖນ, ວິເຊຍ຺ຍ ປຖວິໍ ອິມໍ;

ອສາຫເສນ ກມ຺ເມນ [ຘມ຺ເມນ (ສີ. ສ຺ຍາ.)], ສເມນ ອນຸສາສິ ຕໍ.

‘‘ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕ຺ວາ, ອສ຺ມິໍ ປຖວິມຓ຺ຑເລ;

ມຫທ຺ຘເນ ມຫາໂຠເຄ, ອຑ຺ເຒ ອຊາຍິຫໍ ກຸເລ.

‘‘ສພ຺ພກາເມຫິ ສມ຺ປນ຺ເນ [ສມ຺ປຸຓ຺ເຓ (ກ.)], ຣຕເນຫິ ຈ ສຕ຺ຕຫິ;

ພຸທ຺ຘາ ສງ຺ຄາຫກາ ໂລເກ, ເຕຫິ ເອຕໍ ສຸເທສິຕໍ.

‘‘ເອໂສ ເຫຕຸ ມຫນ຺ຕສ຺ສ, ປຖພ຺ໂຍ ເມ ນ ວິປຊ຺ຊຕິ [ເອສ ເຫຕຸ ມຫນ຺ຕສ຺ສ, ປຸຖພ຺ໂຍ ເຍນ ວຸຈ຺ຈຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)];

ປຫູຕວິຕ຺ຕູປກຣໂຓ, ຣາຊາ ໂຫຕິ [ໂຫມິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ປຕາປວາ.

‘‘ອິທ຺ຘິມາ ຍສວາ ໂຫຕິ [ໂຫມິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)], ຊມ຺ພຸມຓ຺ຑສ຺ສ [ຊມ຺ພຸສຓ຺ຑສ຺ສ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ອິສ຺ສໂຣ;

ໂກ ສຸຕ຺ວາ ນປ຺ປສີເທຍ຺ຍ, ອປິ ກຓ຺ຫາຠິຊາຕິໂຍ.

‘‘ຕສ຺ມາ ຫິ ອຕ຺ຕກາເມນ [ອຕ຺ຖກາເມນ (ສ຺ຍາ. ກ.)], ມຫຕ຺ຕມຠິກງ຺ຂຕາ;

ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຄຣຸກາຕພ຺ໂພ, ສຣໍ ພຸທ຺ຘານສາສນ’’ນ຺ຕິ. ນວມໍ;

໑໐. ຠຣິຍາສຸຕ຺ຕໍ

໖໓. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ນິເວສເນ ມນຸສ຺ສາ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ຄຫປຕິໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ກິໍ ນຸ ເຕ, ຄຫປຕິ, ນິເວສເນ ມນຸສ຺ສາ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາ ເກວຏ຺ຏາ ມຎ຺ເຎ ມຈ຺ຉວິໂລເປ’’ຕິ? ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ສຸຊາຕາ ຆຣສຸຓ຺ຫາ ອຑ຺ຒກຸລາ ອານີຕາ. ສາ ເນວ ສສ຺ສຸໍ ອາທິຍຕິ, ນ ສສຸຣໍ ອາທິຍຕິ, ນ ສາມິກໍ ອາທິຍຕິ, ຠຄວນ຺ຕມ຺ປິ ນ ສກ຺ກໂຣຕິ ນ ຄຣຸໍ ກໂຣຕິ ນ ມາເນຕິ ນ ປູເຊຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສຸຊາຕໍ ຆຣສຸຓ຺ຫໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ, ສຸຊາເຕ’’ຕິ! ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ສຸຊາຕາ ຆຣສຸຓ຺ຫາ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ສຸຊາຕໍ ຆຣສຸຓ຺ຫໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ສຕ຺ຕ ໂຂ ອິມາ, ສຸຊາເຕ, ປຸຣິສສ຺ສ ຠຣິຍາໂຍ. ກຕມາ ສຕ຺ຕ? ວຘກສມາ, ໂຈຣີສມາ, ອຍ຺ຍສມາ, ມາຕາສມາ, ຠຄິນີສມາ, ສຂີສມາ, ທາສີສມາ. ອິມາ ໂຂ, ສຸຊາເຕ, ສຕ຺ຕ ປຸຣິສສ຺ສ ຠຣິຍາໂຍ. ຕາສໍ ຕ຺ວໍ ກຕມາ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ອຫໍ [ນາຫໍ (ສ຺ຍາ.)], ຠນ຺ເຕ, ອິມສ຺ສ ຠຄວຕາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານາມິ. ສາຘຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຕຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸ ຍຖາຫໍ ອິມສ຺ສ ຠຄວຕາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ຊາເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ສຸຊາເຕ, ສຸຓາຫິ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫິ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ສຸຊາຕາ ຆຣສຸຓ຺ຫາ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ອຫິຕານຸກມ຺ປິນີ,

ອຎ຺ເຎສຸ ຣຕ຺ຕາ ອຕິມຎ຺ຎເຕ ປຕິໍ;

ຘເນນ ກີຕສ຺ສ ວຘາຍ ອຸສ຺ສຸກາ,

ຍາ ເອວຣູປາ ປຸຣິສສ຺ສ ຠຣິຍາ;

‘ວຘາ ຈ ຠຣິຍາ’ຕິ ຈ ສາ ປວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ຍໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວິນ຺ທຕິ ສາມິໂກ ຘນໍ,

ສິປ຺ປໍ ວຓິຊ຺ຊຎ຺ຈ ກສິໍ ອຘິຏ຺ຐຫໍ;

ອປ຺ປມ຺ປິ ຕສ຺ສ ອປຫາຕຸມິຈ຺ຉຕິ,

ຍາ ເອວຣູປາ ປຸຣິສສ຺ສ ຠຣິຍາ;

‘ໂຈຣີ ຈ ຠຣິຍາ’ຕິ ຈ ສາ ປວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ອກມ຺ມກາມາ ອລສາ ມຫຄ຺ຆສາ,

ຜຣຸສາ ຈ ຈຓ຺ຑີ ທຸຣຸຕ຺ຕວາທິນີ;

ອຸຏ຺ຐາຍການໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວຕ຺ຕຕິ,

ຍາ ເອວຣູປາ ປຸຣິສສ຺ສ ຠຣິຍາ;

‘ອຍ຺ຍາ ຈ ຠຣິຍາ’ຕິ ຈ ສາ ປວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ຍາ ສພ຺ພທາ ໂຫຕິ ຫິຕານຸກມ຺ປິນີ,

ມາຕາວ ປຸຕ຺ຕໍ ອນຸຣກ຺ຂເຕ ປຕິໍ;

ຕໂຕ ຘນໍ ສມ຺ຠຕມສ຺ສ ຣກ຺ຂຕິ,

ຍາ ເອວຣູປາ ປຸຣິສສ຺ສ ຠຣິຍາ;

‘ມາຕາ ຈ ຠຣິຍາ’ຕິ ຈ ສາ ປວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ຍຖາປິ ເຊຏ຺ຐາ ຠຄິນີ ກນິຏ຺ຐກາ [ກຓິຏ຺ຐາ (ສີ.), ກນິຏ຺ຐາ (ສ຺ຍາ.)],

ສຄາຣວາ ໂຫຕິ ສກມ຺ຫິ ສາມິເກ;

ຫິຣີມນາ ຠຕ຺ຕຸວສານຸວຕ຺ຕິນີ,

ຍາ ເອວຣູປາ ປຸຣິສສ຺ສ ຠຣິຍາ;‘ຠຄິນີ ຈ ຠຣິຍາ’ຕິ ຈ ສາ ປວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ຍາຈີຘ ທິສ຺ວານ ປຕິໍ ປໂມທຕິ,

ສຂີ ສຂາຣໍວ ຈິຣສ຺ສມາຄຕໍ;

ໂກເລຍ຺ຍກາ ສີລວຕີ ປຕິພ຺ພຕາ,

ຍາ ເອວຣູປາ ປຸຣິສສ຺ສ ຠຣິຍາ;

‘ສຂີ ຈ ຠຣິຍາ’ຕິ ຈ ສາ ປວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ອກ຺ກຸທ຺ຘສນ຺ຕາ ວຘທຓ຺ຑຕຊ຺ຊິຕາ,

ອທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ປຕິໂນ ຕິຕິກ຺ຂຕິ;

ອກ຺ໂກຘນາ ຠຕ຺ຕຸວສານຸວຕ຺ຕິນີ,

ຍາ ເອວຣູປາ ປຸຣິສສ຺ສ ຠຣິຍາ;

‘ທາສີ ຈ ຠຣິຍາ’ຕິ ຈ ສາ ປວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ຍາຈີຘ ຠຣິຍາ ວຘກາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ,

‘ໂຈຣີ ຈ ອຍ຺ຍາ’ຕິ ຈ ຍາ ປວຸຈ຺ຈຕິ;

ທຸສ຺ສີລຣູປາ ຜຣຸສາ ອນາທຣາ,

ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ນິຣຍໍ ວຊນ຺ຕິ ຕາ.

‘‘ຍາຈີຘ ມາຕາ ຠຄິນີ ສຂີຕິ ຈ,

‘ທາສີ ຈ ຠຣິຍາ’ຕິ ຈ ສາ ປວຸຈ຺ຈຕິ;

ສີເລ ຐິຕຕ຺ຕາ ຈິຣຣຕ຺ຕສໍວຸຕາ,

ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ສຸຄຕິໍ ວຊນ຺ຕິ ຕາ’’ຕິ.

‘‘ອິມາ ໂຂ, ສຸຊາເຕ, ສຕ຺ຕ ປຸຣິສສ຺ສ ຠຣິຍາໂຍ. ຕາສໍ ຕ຺ວໍ ກຕມາ’’ຕິ? ‘‘ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ທາສີສມໍ ສາມິກສ຺ສ ຠຣິຍໍ ຘາເຣຕູ’’ຕິ. ທສມໍ.

໑໑. ໂກຘນສຸຕ຺ຕໍ

໖໔. ‘‘ສຕ຺ຕິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສປຕ຺ຕກນ຺ຕາ ສປຕ຺ຕກຣຓາ ໂກຘນໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖິໍ ວາ ປຸຣິສໍ ວາ. ກຕເມ ສຕ຺ຕ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປຕ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ອິຈ຺ຉຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຍໍ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ອສ຺ສາ’ຕິ! ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປຕ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓວຕາຍ ນນ຺ທຕິ. ໂກຘໂນຍໍ [ໂກຘນາຍໍ (ກ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ໂກຘາຠິຠູໂຕ ໂກຘປເຣໂຕ, ກິຎ຺ຈາປິ ໂສ ໂຫຕິ ສຸນ຺ຫາໂຕ ສຸວິລິຕ຺ໂຕ ກປ຺ປິຕເກສມສ຺ສຸ ໂອທາຕວຕ຺ຖວສໂນ [ໂອທາຕວສໂນ (ກ.)]; ອຖ ໂຂ ໂສ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓວ ໂຫຕິ ໂກຘາຠິຠູໂຕ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐໂມ ຘມ຺ໂມ ສປຕ຺ຕກນ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕກຣໂຓ ໂກຘນໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ ອິຕ຺ຖິໍ ວາ ປຸຣິສໍ ວາ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປຕ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ອິຈ຺ຉຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ສເຍຍ຺ຍາ’ຕິ! ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປຕ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຂເສຍ຺ຍາຍ ນນ຺ທຕິ. ໂກຘໂນຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ໂກຘາຠິຠູໂຕ ໂກຘປເຣໂຕ, ກິຎ຺ຈາປິ ໂສ ປລ຺ລງ຺ເກ ເສຕິ ໂຄນກຕ຺ຖເຕ ປຏລິກຕ຺ຖເຕ ກທລິມິຄປວຣປຈ຺ຈຕ຺ຖຣເຓ ສອຸຕ຺ຕຣຈ຺ຉເທ ອຸຠໂຕໂລຫິຕກູປຘາເນ; ອຖ ໂຂ ໂສ ທຸກ຺ຂຎ຺ເຎວ ເສຕິ ໂກຘາຠິຠູໂຕ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຕິໂຍ ຘມ຺ໂມ ສປຕ຺ຕກນ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕກຣໂຓ ໂກຘນໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ ອິຕ຺ຖິໍ ວາ ປຸຣິສໍ ວາ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປຕ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ອິຈ຺ຉຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຍໍ ນ ປຈຸຣຕ຺ໂຖ ອສ຺ສາ’ຕິ! ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປຕ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕສ຺ສ ປຈຸຣຕ຺ຖຕາຍ ນນ຺ທຕິ. ໂກຘໂນຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ໂກຘາຠິຠູໂຕ ໂກຘປເຣໂຕ, ອນຕ຺ຖມ຺ປິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘ອຕ຺ໂຖ ເມ ຄຫິໂຕ’ຕິ ມຎ຺ຎຕິ, ອຕ຺ຖມ຺ປິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘ອນຕ຺ໂຖ ເມ ຄຫິໂຕ’ຕິ ມຎ຺ຎຕິ. ຕສ຺ສິເມ ຘມ຺ມາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິປຈ຺ຈນີກາ ຄຫິຕາ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂກຘາຠິຠູຕສ຺ສ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕິໂຍ ຘມ຺ໂມ ສປຕ຺ຕກນ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕກຣໂຓ ໂກຘນໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ ອິຕ຺ຖິໍ ວາ ປຸຣິສໍ ວາ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປຕ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ອິຈ຺ຉຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຍໍ ນ ໂຠຄວາ ອສ຺ສາ’ຕິ! ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປຕ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕສ຺ສ ໂຠຄວຕາຍ ນນ຺ທຕິ. ໂກຘນສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ໂກຘາຠິຠູຕສ຺ສ ໂກຘປເຣຕສ຺ສ, ເຍປິສ຺ສ ເຕ ໂຫນ຺ຕິ ໂຠຄາ ອຸຏ຺ຐານວີຣິຍາຘິຄຕາ ພາຫາພລປຣິຈິຕາ ເສທາວກ຺ຂິຕ຺ຕາ ຘມ຺ມິກາ ຘມ຺ມລທ຺ຘາ, ເຕປິ ຣາຊາໂນ ຣາຊໂກສໍ ປເວເສນ຺ຕິ ໂກຘາຠິຠູຕສ຺ສ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ຘມ຺ໂມ ສປຕ຺ຕກນ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕກຣໂຓ ໂກຘນໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ ອິຕ຺ຖິໍ ວາ ປຸຣິສໍ ວາ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປຕ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ອິຈ຺ຉຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຍໍ ນ ຍສວາ ອສ຺ສາ’ຕິ! ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປຕ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕສ຺ສ ຍສວຕາຍ ນນ຺ທຕິ. ໂກຘໂນຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ໂກຘາຠິຠູໂຕ ໂກຘປເຣໂຕ, ໂຍປິສ຺ສ ໂສ ໂຫຕິ ຍໂສ ອປ຺ປມາທາຘິຄໂຕ, ຕມ຺ຫາປິ ຘໍສຕິ ໂກຘາຠິຠູໂຕ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈໂມ ຘມ຺ໂມ ສປຕ຺ຕກນ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕກຣໂຓ ໂກຘນໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ ອິຕ຺ຖິໍ ວາ ປຸຣິສໍ ວາ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປຕ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ອິຈ຺ຉຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຍໍ ນ ມິຕ຺ຕວາ ອສ຺ສາ’ຕິ! ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປຕ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕສ຺ສ ມິຕ຺ຕວຕາຍ ນນ຺ທຕິ. ໂກຘນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລໍ ໂກຘາຠິຠູຕໍ ໂກຘປເຣຕໍ, ເຍປິສ຺ສ ເຕ ໂຫນ຺ຕິ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ, ເຕປິ ອາຣກາ ປຣິວຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂກຘາຠິຠູຕໍ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉຏ຺ໂຐ ຘມ຺ໂມ ສປຕ຺ຕກນ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕກຣໂຓ ໂກຘນໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ ອິຕ຺ຖິໍ ວາ ປຸຣິສໍ ວາ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປຕ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ອິຈ຺ຉຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຍໍ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’ຕິ! ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປຕ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຄຕິຄມເນ ນນ຺ທຕິ. ໂກຘໂນຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ໂກຘາຠິຠູໂຕ ໂກຘປເຣໂຕ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ. ໂສ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ວາຈາຍ…ເປ… ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ໂກຘາຠິຠູໂຕ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕໂມ ຘມ຺ໂມ ສປຕ຺ຕກນ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕກຣໂຓ ໂກຘນໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ ອິຕ຺ຖິໍ ວາ ປຸຣິສໍ ວາ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ສປຕ຺ຕກນ຺ຕາ ສປຕ຺ຕກຣຓາ ໂກຘນໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖິໍ ວາ ປຸຣິສໍ ວາ’’ຕິ.

‘‘ໂກຘໂນ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ, ອໂຖ ທຸກ຺ຂມ຺ປິ ເສຕິ ໂສ;

ອໂຖ ອຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ອນຕ຺ຖໍ ອຘິປຊ຺ຊຕິ [ອຘິຄຈ຺ຉຕິ (ສີ.), ປຏິປຊ຺ຊຕິ (ສ຺ຍາ.)].