໗. ມຫາວຄ຺ໂຄ
໑. ຫິຣີໂອຕ຺ຕປ຺ປສຸຕ຺ຕໍ
໖໕. [ອ. ນິ. ໕.໒໔, ໑໖໘; ໒.໖.໕໐] ‘‘ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ເປ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສຕິ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປວິປນ຺ນສ຺ສ ຫຕູປນິໂສ ໂຫຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ; ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວເຣ ອສຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣວິປນ຺ນສ຺ສ ຫຕູປນິສໍ ໂຫຕິ ສີລໍ; ສີເລ ອສຕິ ສີລວິປນ຺ນສ຺ສ ຫຕູປນິໂສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສມາຘິ; ສມ຺ມາສມາຘິມ຺ຫິ ອສຕິ ສມ຺ມາສມາຘິວິປນ຺ນສ຺ສ ຫຕູປນິສໍ ໂຫຕິ ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນໍ; ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສເນ ອສຕິ ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນວິປນ຺ນສ຺ສ ຫຕູປນິໂສ ໂຫຕິ ນິພ຺ພິທາວິຣາໂຄ; ນິພ຺ພິທາວິຣາເຄ ອສຕິ ນິພ຺ພິທາວິຣາຄວິປນ຺ນສ຺ສ ຫຕູປນິສໍ ໂຫຕິ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຸກ຺ໂຂ ສາຂາປລາສວິປນ຺ໂນ. ຕສ຺ສ ປປຏິກາປິ ນ ປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕໂຈປິ ເຜຄ຺ຄຸປິ ສາໂຣປິ ນ ປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ເປ ອສຕິ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປວິປນ຺ນສ຺ສ ຫຕູປນິໂສ ໂຫຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ; ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວເຣ ອສຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣວິປນ຺ນສ຺ສ ຫຕູປນິສໍ ໂຫຕິ ສີລໍ; ສີເລ ອສຕິ ສີລວິປນ຺ນສ຺ສ ຫຕູປນິໂສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສມາຘິ; ສມ຺ມາສມາຘິມ຺ຫິ ອສຕິ ສມ຺ມາສມາຘິວິປນ຺ນສ຺ສ ຫຕູປນິສໍ ໂຫຕິ ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນໍ; ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສເນ ອສຕິ ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນວິປນ຺ນສ຺ສ ຫຕູປນິໂສ ໂຫຕິ ນິພ຺ພິທາວິຣາໂຄ; ນິພ຺ພິທາວິຣາເຄ ອສຕິ ນິພ຺ພິທາວິຣາຄວິປນ຺ນສ຺ສ ຫຕູປນິສໍ ໂຫຕິ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນໍ.
‘‘ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ເປ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຸປນິສສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ; ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວເຣ ສຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຸປນິສສມ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ ສີລໍ; ສີເລ ສຕິ ສີລສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຸປນິສສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສມາຘິ; ສມ຺ມາສມາຘິມ຺ຫິ ສຕິ ສມ຺ມາສມາຘິສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຸປນິສສມ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນໍ; ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສເນ ສຕິ ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຸປນິສສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ນິພ຺ພິທາວິຣາໂຄ; ນິພ຺ພິທາວິຣາເຄ ສຕິ ນິພ຺ພິທາວິຣາຄສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຸປນິສສມ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຸກ຺ໂຂ ສາຂາປລາສສມ຺ປນ຺ໂນ. ຕສ຺ສ ປປຏິກາປິ ປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕໂຈປິ ເຜຄ຺ຄຸປິ ສາໂຣປິ ປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ເປ ສຕິ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຸປນິສສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ…ເປ… ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ. ປຐມໍ.
໒. ສຕ຺ຕສູຣິຍສຸຕ຺ຕໍ
໖໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ອມ຺ພປາລິວເນ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –
‘‘ອນິຈ຺ຈາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຂາຣາ; ອຘຸວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຂາຣາ; ອນສ຺ສາສິກາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຂາຣາ. ຍາວຎ຺ຈິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອລເມວ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ນິພ຺ພິນ຺ທິຕຸໍ ອລໍ ວິຣຊ຺ຊິຕຸໍ ອລໍ ວິມຸຈ຺ຈິຕຸໍ.
‘‘ສິເນຣຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ປພ຺ພຕຣາຊາ ຈຕຸຣາສີຕິໂຍຊນສຫສ຺ສານິ ອາຍາເມນ, ຈຕຸຣາສີຕິໂຍຊນສຫສ຺ສານິ ວິຕ຺ຖາເຣນ, ຈຕຸຣາສີຕິໂຍຊນສຫສ຺ສານິ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຊ຺ໂຌຄາຬ຺ໂຫ, ຈຕຸຣາສີຕິໂຍຊນສຫສ຺ສານິ ມຫາສມຸທ຺ທາ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄໂຕ. ໂຫຕິ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຍ ຍໍ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ທີຆສ຺ສ ອທ຺ຘຸໂນ ອຈ຺ຈເຍນ ພຫູນິ ວສ຺ສານິ ພຫູນິ ວສ຺ສສຕານິ ພຫູນິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ພຫູນິ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ ເທໂວ ນ ວສ຺ສຕິ. ເທເວ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອວສ຺ສນ຺ເຕ ເຍ ເກຈິເມ ພີຊຄາມຠູຕຄາມາ ໂອສຘິຕິຓວນປ຺ປຕໂຍ ເຕ ອຸສ຺ສຸສ຺ສນ຺ຕິ ວິສຸສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ຠວນ຺ຕິ. ເອວໍ ອນິຈ຺ຈາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຂາຣາ; ເອວໍ ອຘຸວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຂາຣາ…ເປ… ອລໍ ວິມຸຈ຺ຈິຕຸໍ.
‘‘ໂຫຕິ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຍ ຍໍ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ທີຆສ຺ສ ອທ຺ຘຸໂນ ອຈ຺ຈເຍນ ທຸຕິໂຍ ສູຣິໂຍ ປາຕຸຠວຕິ. ທຸຕິຍສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສູຣິຍສ຺ສ ປາຕຸຠາວາ ຍາ ກາຈິ ກຸນ຺ນທິໂຍ ກຸໂສພ຺ຠາ [ກຸສ຺ສຸພ຺ໂຠ (ສີ.), ກຸສ຺ໂສພ຺ຠາ (ສ຺ຍາ.)] ຕາ ອຸສ຺ສຸສ຺ສນ຺ຕິ ວິສຸສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ຠວນ຺ຕິ. ເອວໍ ອນິຈ຺ຈາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຂາຣາ…ເປ… ອລໍ ວິມຸຈ຺ຈິຕຸໍ.
‘‘ໂຫຕິ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຍ ຍໍ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ທີຆສ຺ສ ອທ຺ຘຸໂນ ອຈ຺ຈເຍນ ຕຕິໂຍ ສູຣິໂຍ ປາຕຸຠວຕິ. ຕຕິຍສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສູຣິຍສ຺ສ ປາຕຸຠາວາ ຍາ ກາຈິ ມຫານທິໂຍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຄງ຺ຄາ, ຍມຸນາ, ອຈິຣວຕີ, ສຣຠູ, ມຫີ, ຕາ ອຸສ຺ສຸສ຺ສນ຺ຕິ ວິສຸສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ຠວນ຺ຕິ. ເອວໍ ອນິຈ຺ຈາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຂາຣາ…ເປ… ອລໍ ວິມຸຈ຺ຈິຕຸໍ.
‘‘ໂຫຕິ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຍ ຍໍ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ທີຆສ຺ສ ອທ຺ຘຸໂນ ອຈ຺ຈເຍນ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ສູຣິໂຍ ປາຕຸຠວຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສູຣິຍສ຺ສ ປາຕຸຠາວາ ເຍ ເຕ ມຫາສຣາ ຍໂຕ ອິມາ ມຫານທິໂຍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອໂນຕຕ຺ຕາ, ສີຫປປາຕາ, ຣຖກາຣາ, ກຓ຺ຓມຸຓ຺ຑາ, ກຸຓາລາ, ຉທ຺ທນ຺ຕາ, ມນ຺ທາກິນິຍາ, ຕາ ອຸສ຺ສຸສ຺ສນ຺ຕິ ວິສຸສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ຠວນ຺ຕິ. ເອວໍ ອນິຈ຺ຈາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຂາຣາ…ເປ… ອລໍ ວິມຸຈ຺ຈິຕຸໍ.
‘‘ໂຫຕິ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຍ ຍໍ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ທີຆສ຺ສ ອທ຺ຘຸໂນ ອຈ຺ຈເຍນ ປຎ຺ຈໂມ ສູຣິໂຍ ປາຕຸຠວຕິ. ປຎ຺ຈມສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສູຣິຍສ຺ສ ປາຕຸຠາວາ ໂຍຊນສຕິການິປິ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຸທການິ ໂອຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ທ຺ວິໂຍຊນສຕິການິປິ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຸທການິ ໂອຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕິໂຍຊນສຕິການິປິ, ຈຕຸໂຍຊນສຕິການິປິ, ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕິການິປິ, ຉໂຍຊນສຕິການິປິ, ສຕ຺ຕໂຍຊນສຕິການິປິ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຸທການິ ໂອຄຈ຺ຉນ຺ຕິ; ສຕ຺ຕຕາລມ຺ປິ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຸທກໍ ສຓ຺ຐາຕິ, ຉຕາລມ຺ປິ, ປຎ຺ຈຕາລມ຺ປິ, ຈຕຸຕາລມ຺ປິ, ຕິຕາລມ຺ປິ, ທ຺ວິຕາລມ຺ປິ, ຕາລມຕ຺ຕມ຺ປິ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຸທກໍ ສຓ຺ຐາຕິ; ສຕ຺ຕໂປຣິສມ຺ປິ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຸທກໍ ສຓ຺ຐາຕິ, ຉໂປຣິສມ຺ປິ, ປຎ຺ຈໂປຣິສມ຺ປິ, ຈຕຸໂປຣິສມ຺ປິ, ຕິໂປຣິສມ຺ປິ, ທ຺ວິໂປຣິສມ຺ປິ, ໂປຣິສມ຺ປິ [ໂປຣິສມຕ຺ຕມ຺ປິ (ສ຺ຍາ.)], ອຑ຺ຒໂປຣິສມ຺ປິ, ກຏິມຕ຺ຕມ຺ປິ, ຊຓ຺ຓຸກາມຕ຺ຕມ຺ປິ, ໂຄປ຺ຜກມຕ຺ຕມ຺ປິ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຸທກໍ ສຓ຺ຐາຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຣທສມເຍ ຖຸລ຺ລຜຸສິຕເກ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ໂຄປເທສຸ [ໂຄປ຺ຜກປເທເສສຸ (ກ.)] ອຸທການິ ຐິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ໂຄປ຺ຜກມຕ຺ຕານິ [ໂຄປທມຕ຺ຕານິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຸທການິ ຐິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈມສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສູຣິຍສ຺ສ ປາຕຸຠາວາ ອງ຺ຄຸລິປພ຺ພມຕ຺ຕມ຺ປິ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຸທກໍ ນ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອນິຈ຺ຈາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຂາຣາ…ເປ… ອລໍ ວິມຸຈ຺ຈິຕຸໍ.
‘‘ໂຫຕິ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຍ ຍໍ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ທີຆສ຺ສ ອທ຺ຘຸໂນ ອຈ຺ຈເຍນ ຉຏ຺ໂຐ ສູຣິໂຍ ປາຕຸຠວຕິ. ຉຏ຺ຐສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສູຣິຍສ຺ສ ປາຕຸຠາວາ ອຍຎ຺ຈ ມຫາປຖວີ ສິເນຣຸ ຈ ປພ຺ພຕຣາຊາ ຘູມາຍນ຺ຕິ ສໍຘູມາຍນ຺ຕິ ສມ຺ປຘູມາຍນ຺ຕິ [ຘູປາຍນ຺ຕິ ສນ຺ຘູປາຍນ຺ຕິ ສມ຺ປຘູປາຍນ຺ຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)]. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸມ຺ຠກາຣປາໂກ ອາເລປິໂຕ [ອາລິມ຺ປິໂຕ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ປຐມໍ ຘູເມຕິ ສໍຘູເມຕິ ສມ຺ປຘູເມຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉຏ຺ຐສ຺ສ ສູຣິຍສ຺ສ ປາຕຸຠາວາ ອຍຎ຺ຈ ມຫາປຖວີ ສິເນຣຸ ຈ ປພ຺ພຕຣາຊາ ຘູມາຍນ຺ຕິ ສໍຘູມາຍນ຺ຕິ ສມ຺ປຘູມາຍນ຺ຕິ. ເອວໍ ອນິຈ຺ຈາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຂາຣາ…ເປ… ອລໍ ວິມຸຈ຺ຈິຕຸໍ.
‘‘ໂຫຕິ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຍ ຍໍ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ທີຆສ຺ສ ອທ຺ຘຸໂນ ອຈ຺ຈເຍນ ສຕ຺ຕໂມ ສູຣິໂຍ ປາຕຸຠວຕິ. ສຕ຺ຕມສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສູຣິຍສ຺ສ ປາຕຸຠາວາ ອຍຎ຺ຈ ມຫາປຖວີ ສິເນຣຸ ຈ ປພ຺ພຕຣາຊາ ອາທິປ຺ປນ຺ຕິ ປຊ຺ຊລນ຺ຕິ ເອກຊາລາ ຠວນ຺ຕິ. ອິມິສ຺ສາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາປຖວິຍາ ສິເນຣຸສ຺ສ ຈ ປພ຺ພຕຣາຊສ຺ສ ຌາຍມານານໍ ທຍ຺ຫມານານໍ ອຈ຺ຈິ ວາເຕນ ຂິຕ຺ຕາ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາປິ ຄຈ຺ຉຕິ. ສິເນຣຸສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປພ຺ພຕຣາຊສ຺ສ ຌາຍມານສ຺ສ ທຍ຺ຫມານສ຺ສ ວິນສ຺ສມານສ຺ສ ມຫຕາ ເຕໂຊຂນ຺ເຘນ ອຠິຠູຕສ຺ສ ໂຍຊນສຕິການິປິ ກູຏານິ ປລຸຊ຺ຊນ຺ຕິ ທ຺ວິໂຍຊນສຕິການິປິ, ຕິໂຍຊນສຕິການິປິ, ຈຕຸໂຍຊນສຕິການິປິ, ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕິການິປິ ກູຏານິ ປລຸຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອິມິສ຺ສາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາປຖວິຍາ ສິເນຣຸສ຺ສ ຈ ປພ຺ພຕຣາຊສ຺ສ ຌາຍມານານໍ ທຍ຺ຫມານານໍ ເນວ ຉາຣິກາ ປຎ຺ຎາຍຕິ ນ ມສິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປ຺ປິສ຺ສ ວາ ເຕລສ຺ສ ວາ ຌາຍມານສ຺ສ ທຍ຺ຫມານສ຺ສ ເນວ ຉາຣິກາ ປຎ຺ຎາຍຕິ ນ ມສິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມິສ຺ສາ ຈ ມຫາປຖວິຍາ ສິເນຣຸສ຺ສ ຈ ປພ຺ພຕຣາຊສ຺ສ ຌາຍມານານໍ ທຍ຺ຫມານານໍ ເນວ ຉາຣິກາ ປຎ຺ຎາຍຕິ ນ ມສິ. ເອວໍ ອນິຈ຺ຈາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຂາຣາ; ເອວໍ ອຘຸວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຂາຣາ; ເອວໍ ອນສ຺ສາສິກາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຂາຣາ. ຍາວຎ຺ຈິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອລເມວ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ນິພ຺ພິນ຺ທິຕຸໍ ອລໍ ວິຣຊ຺ຊິຕຸໍ ອລໍ ວິມຸຈ຺ຈິຕຸໍ.
‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກ ມນ຺ຕາ ໂກ ສທ຺ຘາຕາ – ‘ອຍຎ຺ຈ ປຖວີ ສິເນຣຸ ຈ ປພ຺ພຕຣາຊາ ທຍ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕິ ວິນສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ທິຏ຺ຐປເທຫິ?
[ອ. ນິ. ໖.໕໔; ໗.໗໓] ‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸເນຕ຺ໂຕ ນາມ ສຕ຺ຖາ ອໂຫສິ ຕິຕ຺ຖກໂຣ ກາເມສຸ ວີຕຣາໂຄ. ສຸເນຕ຺ຕສ຺ສ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຖຸໂນ ອເນການິ ສາວກສຕານິ ອເຫສຸໍ. ສຸເນຕ຺ໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຖາ ສາວການໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກສຫພ຺ຍຕາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ເຍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸເນຕ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກສຫພ຺ຍຕາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ສາສນໍ ອາຊານິໍສຸ ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊິໍສຸ. ເຍ ນ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ສາສນໍ ອາຊານິໍສຸ ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີນໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊິໍສຸ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ນິມ຺ມານຣຕີນໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊິໍສຸ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຕຸສິຕານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊິໍສຸ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຍາມານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊິໍສຸ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຕາວຕິໍສານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊິໍສຸ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຈາຕຸມຫາຣາຊິການໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊິໍສຸ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊິໍສຸ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊິໍສຸ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຄຫປຕິມຫາສາລານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊິໍສຸ.
‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸເນຕ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ ເອຕທໂຫສິ – ‘ນ ໂຂ ເມຕໍ ປຕິຣູປໍ ໂຍຫໍ ສາວການໍ ສມສມຄຕິໂຍ ອສ຺ສໍ ອຠິສມ຺ປຣາຍໍ, ຍໍນູນາຫໍ ອຸຕ຺ຕຣິ ເມຕ຺ຕໍ [ອຸຕ຺ຕຣິ ມຄ຺ຄໍ (ກ.)] ຠາເວຍ຺ຍ’’’ນ຺ຕິ.
‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸເນຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ເມຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຠາເວສິ. ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ເມຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຠາເວຕ຺ວາ ສຕ຺ຕ ສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏກປ຺ເປ ນຍິມໍ ໂລກໍ ປຸນຣາຄມາສິ. ສໍວຏ຺ຏມາເນ ສຸທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລເກ ອາຠສ຺ສຣູປໂຄ ໂຫຕິ. ວິວຏ຺ຏມາເນ ໂລເກ ສຸຎ຺ຎໍ ພ຺ຣຫ຺ມວິມານໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ໂຫຕິ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ອຠິຠູ ອນຠິຠູໂຕ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸທໂສ ວສວຕ຺ຕີ. ຉຕ຺ຕິໍສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ໂກ ອໂຫສິ ເທວານມິນ຺ໂທ. ອເນກສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຣາຊາ ອໂຫສິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຘມ຺ມິໂກ ຘມ຺ມຣາຊາ ຈາຕຸຣນ຺ໂຕ ວິຊິຕາວີ ຊນປທຕ຺ຖາວຣິຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຕຣຕນສມນ຺ນາຄໂຕ. ປໂຣສຫສ຺ສໍ ໂຂ ປນສ຺ສ ປຸຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ ສູຣາ ວີຣງ຺ຄຣູປາ ປຣເສນປ຺ປມທ຺ທນາ. ໂສ ອິມໍ ປຖວິໍ ສາຄຣປຣິຍນ຺ຕໍ ອທຓ຺ເຑນ ອສຕ຺ເຖນ ຘມ຺ເມນ ອຠິວິຊິຍ ອຊ຺ຌາວສິ. ໂສ ຫິ ນາມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸເນຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາ ເອວໍ ທີຆາຍຸໂກ ສມາໂນ ເອວໍ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ອປຣິມຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ – ‘ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ, ອປຣິມຸຕ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂສ຺ມາ’ຕິ ວທາມິ’’.
‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຈຕຸນ຺ນໍ ຘມ຺ມານໍ ອນນຸໂພຘາ ອປ຺ປຏິເວຘາ. ກຕເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ? ອຣິຍສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີລສ຺ສ ອນນຸໂພຘາ ອປ຺ປຏິເວຘາ, ອຣິຍສ຺ສ ສມາຘິສ຺ສ ອນນຸໂພຘາ ອປ຺ປຏິເວຘາ, ອຣິຍາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອນນຸໂພຘາ ອປ຺ປຏິເວຘາ, ອຣິຍາຍ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ອນນຸໂພຘາ ອປ຺ປຏິເວຘາ. ຕຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍໍ ສີລໍ ອນຸພຸທ຺ຘໍ ປຏິວິທ຺ຘໍ, ອຣິໂຍ ສມາຘິ ອນຸໂພໂຘ ປຏິວິທ຺ໂຘ, ອຣິຍາ ປຎ຺ຎາ ອນຸໂພຘາ ປຏິວິທ຺ຘາ, ອຣິຍາ ວິມຸຕ຺ຕິ ອນຸໂພຘາ ປຏິວິທ຺ຘາ, ອຸຈ຺ຉິນ຺ນາ ຠວຕຓ຺ຫາ, ຂີຓາ ຠວເນຕ຺ຕິ, ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນພ຺ຠໂວ’’ຕິ. ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອິທໍ ວຕ຺ວານ ສຸຄໂຕ ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈ ສຕ຺ຖາ –
‘‘ສີລໍ ສມາຘິ ປຎ຺ຎາ ຈ, ວິມຸຕ຺ຕິ ຈ ອນຸຕ຺ຕຣາ;
ອນຸພຸທ຺ຘາ ອິເມ ຘມ຺ມາ, ໂຄຕເມນ ຍສສ຺ສິນາ.
‘‘ອິຕິ ພຸທ຺ໂຘ ອຠິຎ຺ຎາຍ, ຘມ຺ມມກ຺ຂາສິ ຠິກ຺ຂຸນໍ;
ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກໂຣ ສຕ຺ຖາ, ຈກ຺ຂຸມາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ;
໓. ນຄໂຣປມສຸຕ຺ຕໍ
໖໗. ‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມໍ ນຄຣໍ ສຕ຺ຕຫິ ນຄຣປຣິກ຺ຂາເຣຫິ ສຸປຣິກ຺ຂຕໍ [ສຸປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ (ກ.)] ໂຫຕິ, ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈ ອາຫາຣານໍ ນິກາມລາຠີ ໂຫຕິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມໍ ນຄຣໍ ອກຣຓີຍໍ ພາຫິເຣຫິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກຫິ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ເຕຫິ.
‘‘ກຕເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ ນຄຣປຣິກ຺ຂາເຣຫິ ສຸປຣິກ຺ຂຕໍ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມ ນຄເຣ ເອສິກາ ໂຫຕິ ຄມ຺ຠີຣເນມາ [ຄມ຺ຠີຣເນມິ (ກ.)] ສຸນິຂາຕາ ອຈລາ ອສມ຺ປເວຘີ [ອສມ຺ປເວຘິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)]. ອິມິນາ ປຐເມນ ນຄຣປຣິກ຺ຂາເຣນ ສຸປຣິກ຺ຂຕໍ ໂຫຕິ ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມໍ ນຄຣໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣານໍ ຄຸຕ຺ຕິຍາ ພາຫິຣານໍ ປຏິຆາຕາຍ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມ ນຄເຣ ປຣິຂາ ໂຫຕິ ຄມ຺ຠີຣາ ເຈວ ວິຕ຺ຖຕາ ຈ. ອິມິນາ ທຸຕິເຍນ ນຄຣປຣິກ຺ຂາເຣນ ສຸປຣິກ຺ຂຕໍ ໂຫຕິ ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມໍ ນຄຣໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣານໍ ຄຸຕ຺ຕິຍາ ພາຫິຣານໍ ປຏິຆາຕາຍ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມ ນຄເຣ ອນຸປຣິຍາຍປໂຖ ໂຫຕິ ອຸຈ຺ໂຈ ເຈວ ວິຕ຺ຖໂຕ ຈ. ອິມິນາ ຕຕິເຍນ ນຄຣປຣິກ຺ຂາເຣນ ສຸປຣິກ຺ຂຕໍ ໂຫຕິ ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມໍ ນຄຣໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣານໍ ຄຸຕ຺ຕິຍາ ພາຫິຣານໍ ປຏິຆາຕາຍ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມ ນຄເຣ ພຫຸໍ ອາວຸຘໍ ສນ຺ນິຈິຕໍ ໂຫຕິ ສລາກຎ຺ເຈວ ເຊວນິກຎ຺ຈ [ເຊວນິຍຎ຺ຈ (ສີ. ອຏ຺ຐ.)]. ອິມິນາ ຈຕຸຕ຺ເຖນ ນຄຣປຣິກ຺ຂາເຣນ ສຸປຣິກ຺ຂຕໍ ໂຫຕິ ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມໍ ນຄຣໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣານໍ ຄຸຕ຺ຕິຍາ ພາຫິຣານໍ ປຏິຆາຕາຍ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມ ນຄເຣ ພຫຸພລກາໂຍ ປຏິວສຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຫຕ຺ຖາໂຣຫາ ອສ຺ສາໂຣຫາ ຣຖິກາ ຘນຸຄ຺ຄຫາ ເຈລກາ ຈລກາ ປິຓ຺ຑທາຍກາ ອຸຄ຺ຄາ ຣາຊປຸຕ຺ຕາ ປກ຺ຂນ຺ທິໂນ ມຫານາຄາ ສູຣາ ຈມ຺ມໂຍຘິໂນ ທາສກປຸຕ຺ຕາ. ອິມິນາ ປຎ຺ຈເມນ ນຄຣປຣິກ຺ຂາເຣນ ສຸປຣິກ຺ຂຕໍ ໂຫຕິ ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມໍ ນຄຣໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣານໍ ຄຸຕ຺ຕິຍາ ພາຫິຣານໍ ປຏິຆາຕາຍ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມ ນຄເຣ ໂທວາຣິໂກ ໂຫຕິ ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ເມຘາວີ ອຎ຺ຎາຕານໍ ນິວາເຣຕາ ຎາຕານໍ ປເວເສຕາ. ອິມິນາ ຉຏ຺ເຐນ ນຄຣປຣິກ຺ຂາເຣນ ສຸປຣິກ຺ຂຕໍ ໂຫຕິ ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມໍ ນຄຣໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣານໍ ຄຸຕ຺ຕິຍາ ພາຫິຣານໍ ປຏິຆາຕາຍ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມ ນຄເຣ ປາກາໂຣ ໂຫຕິ ອຸຈ຺ໂຈ ເຈວ ວິຕ຺ຖໂຕ ຈ ວາສນເລປນສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ. ອິມິນາ ສຕ຺ຕເມນ ນຄຣປຣິກ຺ຂາເຣນ ສຸປຣິກ຺ຂຕໍ ໂຫຕິ ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມໍ ນຄຣໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣານໍ ຄຸຕ຺ຕິຍາ ພາຫິຣານໍ ປຏິຆາຕາຍ. ອິເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ ນຄຣປຣິກ຺ຂາເຣຫິ ສຸປຣິກ຺ຂຕໍ ໂຫຕິ.
‘‘ກຕເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອາຫາຣານໍ ນິກາມລາຠີ ໂຫຕິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມ ນຄເຣ ພຫຸໍ ຕິຓກຏ຺ໂຐທກໍ ສນ຺ນິຈິຕໍ ໂຫຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣານໍ ຣຕິຍາ ອປຣິຕສ຺ສາຍ ຜາສຸວິຫາຣາຍ ພາຫິຣານໍ ປຏິຆາຕາຍ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມ ນຄເຣ ພຫຸໍ ສາລິຍວກໍ ສນ຺ນິຈິຕໍ ໂຫຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣານໍ ຣຕິຍາ ອປຣິຕສ຺ສາຍ ຜາສຸວິຫາຣາຍ ພາຫິຣານໍ ປຏິຆາຕາຍ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມ ນຄເຣ ພຫຸໍ ຕິລມຸຄ຺ຄມາສາປຣຓ຺ຓໍ ສນ຺ນິຈິຕໍ ໂຫຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣານໍ ຣຕິຍາ ອປຣິຕສ຺ສາຍ ຜາສຸວິຫາຣາຍ ພາຫິຣານໍ ປຏິຆາຕາຍ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມ ນຄເຣ ພຫຸໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ສນ຺ນິຈິຕໍ ໂຫຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ສປ຺ປິ ນວນີຕໍ ເຕລໍ ມຘຸ ຜາຓິຕໍ ໂລຓໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣານໍ ຣຕິຍາ ອປຣິຕສ຺ສາຍ ຜາສຸວິຫາຣາຍ ພາຫິຣານໍ ປຏິຆາຕາຍ. ອິເມສໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸນ຺ນໍ ອາຫາຣານໍ ນິກາມລາຠີ ໂຫຕິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ.
‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມໍ ນຄຣໍ ອິເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ ນຄຣປຣິກ຺ຂາເຣຫິ ສຸປຣິກ຺ຂຕໍ ໂຫຕິ, ອິເມສຎ຺ຈ ຈຕຸນ຺ນໍ ອາຫາຣານໍ ນິກາມລາຠີ ໂຫຕິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມໍ ນຄຣໍ ອກຣຓີຍໍ ພາຫິເຣຫິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກຫິ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ເຕຫິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໂຕ ອຣິຍສາວໂກ ສຕ຺ຕຫິ ສທ຺ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈ ຌານານໍ ອາຠິເຈຕສິການໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານໍ ນິກາມລາຠີ ໂຫຕິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອກຣຓີໂຍ ມາຣສ຺ສ ອກຣຓີໂຍ ປາປິມໂຕ. ກຕເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ ສທ຺ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ?
‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມ ນຄເຣ ເອສິກາ ໂຫຕິ ຄມ຺ຠີຣເນມາ ສຸນິຂາຕາ ອຈລາ ອສມ຺ປເວຘີ ອພ຺ຠນ຺ຕຣານໍ ຄຸຕ຺ຕິຍາ ພາຫິຣານໍ ປຏິຆາຕາຍ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ສທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ສທ຺ທຫຕິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂພຘິໍ ‘ອິຕິປິ ໂສ…ເປ… ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’ຕິ. ສທ຺ເຘສິໂກ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອກຸສລໍ ປຊຫຕິ, ກຸສລໍ ຠາເວຕິ; ສາວຊ຺ຊໍ ປຊຫຕິ, ອນວຊ຺ຊໍ ຠາເວຕິ; ສຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ. ອິມິນາ ປຐເມນ ສທ຺ຘມ຺ເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ.
‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມ ນຄເຣ ປຣິກ຺ຂາ ໂຫຕິ ຄມ຺ຠີຣາ ເຈວ ວິຕ຺ຖຕາ ຈ ອພ຺ຠນ຺ຕຣານໍ ຄຸຕ຺ຕິຍາ ພາຫິຣານໍ ປຏິຆາຕາຍ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ຫິຣີມາ ໂຫຕິ, ຫິຣີຍຕິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິເຕນ, ຫິຣີຍຕິ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ສມາປຕ຺ຕິຍາ. ຫິຣີປຣິກ຺ໂຂ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອກຸສລໍ ປຊຫຕິ, ກຸສລໍ ຠາເວຕິ; ສາວຊ຺ຊໍ ປຊຫຕິ, ອນວຊ຺ຊໍ ຠາເວຕິ; ສຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ. ອິມິນາ ທຸຕິເຍນ ສທ຺ຘມ຺ເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ.
‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມ ນຄເຣ ອນຸປຣິຍາຍປໂຖ ໂຫຕິ ອຸຈ຺ໂຈ ເຈວ ວິຕ຺ຖໂຕ ຈ ອພ຺ຠນ຺ຕຣານໍ ຄຸຕ຺ຕິຍາ ພາຫິຣານໍ ປຏິຆາຕາຍ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ໂອຕ຺ຕປ຺ປີ ໂຫຕິ, ໂອຕ຺ຕປ຺ປຕິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິເຕນ, ໂອຕ຺ຕປ຺ປຕິ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ສມາປຕ຺ຕິຍາ. ໂອຕ຺ຕປ຺ປປຣິຍາຍປໂຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອກຸສລໍ ປຊຫຕິ, ກຸສລໍ ຠາເວຕິ; ສາວຊ຺ຊໍ ປຊຫຕິ, ອນວຊ຺ຊໍ ຠາເວຕິ; ສຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ. ອິມິນາ ຕຕິເຍນ ສທ຺ຘມ຺ເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ.
‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມ ນຄເຣ ພຫຸໍ ອາວຸຘໍ ສນ຺ນິຈິຕໍ ໂຫຕິ ສລາກຎ຺ເຈວ ເຊວນິກຎ຺ຈ ອພ຺ຠນ຺ຕຣານໍ ຄຸຕ຺ຕິຍາ ພາຫິຣານໍ ປຏິຆາຕາຍ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ. ສຸຕາວຸໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອກຸສລໍ ປຊຫຕິ, ກຸສລໍ ຠາເວຕິ; ສາວຊ຺ຊໍ ປຊຫຕິ, ອນວຊ຺ຊໍ ຠາເວຕິ; ສຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ. ອິມິນາ ຈຕຸຕ຺ເຖນ ສທ຺ຘມ຺ເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ.
‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມ ນຄເຣ ພຫຸພລກາໂຍ ປຏິວສຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຫຕ຺ຖາໂຣຫາ ອສ຺ສາໂຣຫາ ຣຖິກາ ຘນຸຄ຺ຄຫາ ເຈລກາ ຈລກາ ປິຓ຺ຑທາຍກາ ອຸຄ຺ຄາ ຣາຊປຸຕ຺ຕາ ປກ຺ຂນ຺ທິໂນ ມຫານາຄາ ສູຣາ ຈມ຺ມໂຍຘິໂນ ທາສກປຸຕ຺ຕາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣານໍ ຄຸຕ຺ຕິຍາ ພາຫິຣານໍ ປຏິຆາຕາຍ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ວິຫຣຕິ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທາຍ, ຖາມວາ ທຬ຺ຫປຣກ຺ກໂມ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ວີຣິຍພລກາໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອກຸສລໍ ປຊຫຕິ, ກຸສລໍ ຠາເວຕິ; ສາວຊ຺ຊໍ ປຊຫຕິ, ອນວຊ຺ຊໍ ຠາເວຕິ; ສຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ. ອິມິນາ ປຎ຺ຈເມນ ສທ຺ຘມ຺ເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ.
‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມ ນຄເຣ ໂທວາຣິໂກ ໂຫຕິ ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ເມຘາວີ ອຎ຺ຎາຕານໍ ນິວາເຣຕາ ຎາຕານໍ ປເວເສຕາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣານໍ ຄຸຕ຺ຕິຍາ ພາຫິຣານໍ ປຏິຆາຕາຍ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ສຕິມາ ໂຫຕິ ປຣເມນ ສຕິເນປກ຺ເກນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຈິຣກຕມ຺ປິ ຈິຣຠາສິຕມ຺ປິ ສຣິຕາ ອນຸສ຺ສຣິຕາ. ສຕິໂທວາຣິໂກ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອກຸສລໍ ປຊຫຕິ, ກຸສລໍ ຠາເວຕິ; ສາວຊ຺ຊໍ ປຊຫຕິ, ອນວຊ຺ຊໍ ຠາເວຕິ; ສຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ. ອິມິນາ ຉຏ຺ເຐນ ສທ຺ຘມ຺ເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ.
‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມ ນຄເຣ ປາກາໂຣ ໂຫຕິ ອຸຈ຺ໂຈ ເຈວ ວິຕ຺ຖໂຕ ຈ ວາສນເລປນສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ອພ຺ຠນ຺ຕຣານໍ ຄຸຕ຺ຕິຍາ ພາຫິຣານໍ ປຏິຆາຕາຍ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ປຎ຺ຎວາ ໂຫຕິ ອຸທຍຕ຺ຖຄາມິນິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍາຍ ນິພ຺ເພຘິກາຍ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍຄາມິນິຍາ. ປຎ຺ຎາວາສນເລປນສມ຺ປນ຺ໂນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອກຸສລໍ ປຊຫຕິ, ກຸສລໍ ຠາເວຕິ; ສາວຊ຺ຊໍ ປຊຫຕິ, ອນວຊ຺ຊໍ ຠາເວຕິ; ສຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ. ອິມິນາ ສຕ຺ຕເມນ ສທ຺ຘມ຺ເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ ສທ຺ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ.
‘‘ກຕເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ອາຠິເຈຕສິການໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານໍ ນິກາມລາຠີ ໂຫຕິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ? ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມ ນຄເຣ ພຫຸໍ ຕິຓກຏ຺ໂຐທກໍ ສນ຺ນິຈິຕໍ ໂຫຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣານໍ ຣຕິຍາ ອປຣິຕສ຺ສາຍ ຜາສຸວິຫາຣາຍ ພາຫິຣານໍ ປຏິຆາຕາຍ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ…ເປ… ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຣຕິຍາ ອປຣິຕສ຺ສາຍ ຜາສຸວິຫາຣາຍ ໂອກ຺ກມນາຍ ນິພ຺ພານສ຺ສ.
‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມ ນຄເຣ ພຫຸໍ ສາລິຍວກໍ ສນ຺ນິຈິຕໍ ໂຫຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣານໍ ຣຕິຍາ ອປຣິຕສ຺ສາຍ ຜາສຸວິຫາຣາຍ ພາຫິຣານໍ ປຏິຆາຕາຍ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ…ເປ… ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຣຕິຍາ ອປຣິຕສ຺ສາຍ ຜາສຸວິຫາຣາຍ ໂອກ຺ກມນາຍ ນິພ຺ພານສ຺ສ.
‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມ ນຄເຣ ພຫຸໍ ຕິລມຸຄ຺ຄມາສາປຣຓ຺ຓໍ ສນ຺ນິຈິຕໍ ໂຫຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣານໍ ຣຕິຍາ ອປຣິຕສ຺ສາຍ ຜາສຸວິຫາຣາຍ ພາຫິຣານໍ ປຏິຆາຕາຍ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ…ເປ… ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຣຕິຍາ ອປຣິຕສ຺ສາຍ ຜາສຸວິຫາຣາຍ ໂອກ຺ກມນາຍ ນິພ຺ພານສ຺ສ.
‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມ ນຄເຣ ພຫຸໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ສນ຺ນິຈິຕໍ ໂຫຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ສປ຺ປິ ນວນີຕໍ ເຕລໍ ມຘຸ ຜາຓິຕໍ ໂລຓໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣານໍ ຣຕິຍາ ອປຣິຕສ຺ສາຍ ຜາສຸວິຫາຣາຍ ພາຫິຣານໍ ປຏິຆາຕາຍ. ເອວເມວໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ປຸພ຺ເພວ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຣຕິຍາ ອປຣິຕສ຺ສາຍ ຜາສຸວິຫາຣາຍ ໂອກ຺ກມນາຍ ນິພ຺ພານສ຺ສ. ອິເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ອາຠິເຈຕສິການໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານໍ ນິກາມລາຠີ ໂຫຕິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ.
‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອິເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ ສທ຺ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ອິເມສຎ຺ຈ ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ອາຠິເຈຕສິການໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານໍ ນິກາມລາຠີ ໂຫຕິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອກຣຓີໂຍ ມາຣສ຺ສ ອກຣຓີໂຍ ປາປິມໂຕ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ.
໔. ຘມ຺ມຎ຺ຎູສຸຕ຺ຕໍ
໖໘. ‘‘ສຕ຺ຕຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ …ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສ. ກຕເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມຎ຺ຎູ ຈ ໂຫຕິ ອຕ຺ຖຎ຺ຎູ ຈ ອຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຈ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຈ ກາລຎ຺ຎູ ຈ ປຣິສຎ຺ຎູ ຈ ປຸຄ຺ຄລປໂຣປຣຎ຺ຎູ ຈ.
‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມຎ຺ຎູ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ຊານາຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ ຄາຖໍ ອຸທານໍ ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ ຊາຕກໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ເວທລ຺ລໍ. ໂນ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ຊາເນຍ຺ຍ – ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍໍ…ເປ… ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ເວທລ຺ລໍ, ນຍິຘ ‘ຘມ຺ມຎ຺ຎູ’ຕິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ຊານາຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍໍ…ເປ… ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ເວທລ຺ລໍ, ຕສ຺ມາ ‘ຘມ຺ມຎ຺ຎູ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຕິ ຘມ຺ມຎ຺ຎູ.
‘‘ອຕ຺ຖຎ຺ຎູ ຈ ກຖໍ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ – ‘ອຍໍ ອິມສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ, ອຍໍ ອິມສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ’ຕິ. ໂນ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ຊາເນຍ຺ຍ – ‘ອຍໍ ອິມສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ, ອຍໍ ອິມສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ’ຕິ, ນຍິຘ ‘ອຕ຺ຖຎ຺ຎູ’ຕິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ – ‘ອຍໍ ອິມສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ, ອຍໍ ອິມສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ’ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘ອຕ຺ຖຎ຺ຎູ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຕິ ຘມ຺ມຎ຺ຎູ, ອຕ຺ຖຎ຺ຎູ.
‘‘ອຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຈ ກຖໍ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕານໍ ຊານາຕິ – ‘ເອຕ຺ຕໂກມ຺ຫິ ສທ຺ຘາຍ ສີເລນ ສຸເຕນ ຈາເຄນ ປຎ຺ຎາຍ ປຏິຠາເນນາ’ຕິ. ໂນ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕານໍ ຊາເນຍ຺ຍ – ‘ເອຕ຺ຕໂກມ຺ຫິ ສທ຺ຘາຍ ສີເລນ ສຸເຕນ ຈາເຄນ ປຎ຺ຎາຍ ປຏິຠາເນນາ’ຕິ, ນຍິຘ ‘ອຕ຺ຕຎ຺ຎູ’ຕິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕານໍ ຊານາຕິ – ‘ເອຕ຺ຕໂກມ຺ຫິ ສທ຺ຘາຍ ສີເລນ ສຸເຕນ ຈາເຄນ ປຎ຺ຎາຍ ປຏິຠາເນນາ’ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘ອຕ຺ຕຎ຺ຎູ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຕິ ຘມ຺ມຎ຺ຎູ, ອຕ຺ຖຎ຺ຎູ, ອຕ຺ຕຎ຺ຎູ.
‘‘ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຈ ກຖໍ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ມຕ຺ຕໍ ຊານາຕິ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓາຍ. ໂນ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ມຕ຺ຕໍ ຊາເນຍ຺ຍ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓາຍ, ນຍິຘ ‘ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ’ຕິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ມຕ຺ຕໍ ຊານາຕິ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓາຍ, ຕສ຺ມາ ‘ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຕິ ຘມ຺ມຎ຺ຎູ, ອຕ຺ຖຎ຺ຎູ, ອຕ຺ຕຎ຺ຎູ, ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ.
‘‘ກາລຎ຺ຎູ ຈ ກຖໍ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ, ກາລໍ ຊານາຕິ – ‘ອຍໍ ກາໂລ ອຸທ຺ເທສສ຺ສ, ອຍໍ ກາໂລ ປຣິປຸຈ຺ຉາຍ, ອຍໍ ກາໂລ ໂຍຄສ຺ສ, ອຍໍ ກາໂລ ປຏິສລ຺ລານສ຺ສາ’ຕິ. ໂນ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ກາລໍ ຊາເນຍ຺ຍ – ‘ອຍໍ ກາໂລ ອຸທ຺ເທສສ຺ສ, ອຍໍ ກາໂລ ປຣິປຸຈ຺ຉາຍ, ອຍໍ ກາໂລ ໂຍຄສ຺ສ, ອຍໍ ກາໂລ ປຏິສລ຺ລານສ຺ສາ’ຕິ, ນຍິຘ ‘ກາລຎ຺ຎູ’ຕິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ກາລໍ ຊານາຕິ – ‘ອຍໍ ກາໂລ ອຸທ຺ເທສສ຺ສ, ອຍໍ ກາໂລ ປຣິປຸຈ຺ຉາຍ, ອຍໍ ກາໂລ ໂຍຄສ຺ສ, ອຍໍ ກາໂລ ປຏິສລ຺ລານສ຺ສາ’ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘ກາລຎ຺ຎູ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຕິ ຘມ຺ມຎ຺ຎູ, ອຕ຺ຖຎ຺ຎູ, ອຕ຺ຕຎ຺ຎູ, ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ, ກາລຎ຺ຎູ.
‘‘ປຣິສຎ຺ຎູ ຈ ກຖໍ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຣິສໍ ຊານາຕິ – ‘ອຍໍ ຂຕ຺ຕິຍປຣິສາ, ອຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຣິສາ, ອຍໍ ຄຫປຕິປຣິສາ, ອຍໍ ສມຓປຣິສາ. ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ຐາຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ນິສີທິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ຠາສິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ຕຸຓ຺ຫີ ຠວິຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ. ໂນ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຣິສໍ ຊາເນຍ຺ຍ – ‘ອຍໍ ຂຕ຺ຕິຍປຣິສາ…ເປ… ເອວໍ ຕຸຓ຺ຫີ ຠວິຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ, ນຍິຘ ‘ປຣິສຎ຺ຎູ’ຕິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຣິສໍ ຊານາຕິ – ‘ອຍໍ ຂຕ຺ຕິຍປຣິສາ, ອຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຣິສາ, ອຍໍ ຄຫປຕິປຣິສາ, ອຍໍ ສມຓປຣິສາ. ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ຐາຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ນິສີທິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ຠາສິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ຕຸຓ຺ຫີ ຠວິຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘ປຣິສຎ຺ຎູ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຕິ ຘມ຺ມຎ຺ຎູ, ອຕ຺ຖຎ຺ຎູ, ອຕ຺ຕຎ຺ຎູ, ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ, ກາລຎ຺ຎູ, ປຣິສຎ຺ຎູ.
‘‘ປຸຄ຺ຄລປໂຣປຣຎ຺ຎູ ຈ ກຖໍ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ [ສພ຺ພຕ຺ຖປິ ອິຘ ອາຣມ຺ເຠ ‘‘ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ ຕ຺ເວວ ທິສ຺ສຕິ] ທ຺ວເຍນ ປຸຄ຺ຄລາ ວິທິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ທ຺ເວ ປຸຄ຺ຄລາ – ເອໂກ ອຣິຍານໍ ທສ຺ສນກາໂມ, ເອໂກ ອຣິຍານໍ ນ ທສ຺ສນກາໂມ. ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຣິຍານໍ ນ ທສ຺ສນກາໂມ, ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ຄາຣຍ຺ໂຫ. ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຣິຍານໍ ທສ຺ສນກາໂມ, ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ປາສໍໂສ.
‘‘ທ຺ເວ ປຸຄ຺ຄລາ ອຣິຍານໍ ທສ຺ສນກາມາ – ເອໂກ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸກາໂມ, ເອໂກ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ນ ໂສຕຸກາໂມ. ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ນ ໂສຕຸກາໂມ, ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ຄາຣຍ຺ໂຫ. ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸກາໂມ, ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ປາສໍໂສ.
‘‘ທ຺ເວ ປຸຄ຺ຄລາ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸກາມາ – ເອໂກ ໂອຫິຕໂສໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ, ເອໂກ ອໂນຫິຕໂສໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ. ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອໂນຫິຕໂສໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ, ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ຄາຣຍ຺ໂຫ. ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂອຫິຕໂສໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ, ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ປາສໍໂສ.
‘‘ທ຺ເວ ປຸຄ຺ຄລາ ໂອຫິຕໂສຕາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕິ [ສຸຓນ຺ຕາ (ກ.)] – ເອໂກ ສຸຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ຘາເຣຕິ, ເອໂກ ສຸຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ນ ຘາເຣຕິ. ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຸຕ຺ວາ ນ ຘມ຺ມໍ ຘາເຣຕິ, ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ຄາຣຍ຺ໂຫ. ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຸຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ຘາເຣຕິ, ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ປາສໍໂສ.
‘‘ທ຺ເວ ປຸຄ຺ຄລາ ສຸຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ຘາເຣນ຺ຕິ [ຘາເຣນ຺ຕາ (ກ.)] – ເອໂກ ຘາຕານໍ [ຘຕານໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖໍ ອຸປປຣິກ຺ຂຕິ, ເອໂກ ຘາຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖໍ ນ ອຸປປຣິກ຺ຂຕິ. ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ຘາຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖໍ ນ ອຸປປຣິກ຺ຂຕິ, ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ຄາຣຍ຺ໂຫ. ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ຘາຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖໍ ອຸປປຣິກ຺ຂຕິ, ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ປາສໍໂສ.
‘‘ທ຺ເວ ປຸຄ຺ຄລາ ຘາຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖໍ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ຕິ [ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ຕາ (ກ.)] – ເອໂກ ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ, ເອໂກ ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ນ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ. ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ນ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ, ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ຄາຣຍ຺ໂຫ. ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ, ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ປາສໍໂສ.
‘‘ທ຺ເວ ປຸຄ຺ຄລາ ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ນາ – ເອໂກ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂນ ປຣຫິຕາຍ, ເອໂກ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ ຈ ປຏິປນ຺ໂນ ປຣຫິຕາຍ ຈ. ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂນ ປຣຫິຕາຍ, ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ຄາຣຍ຺ໂຫ. ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຖຫິຕາຍ ຈ ປຏິປນ຺ໂນ ປຣຫິຕາຍ ຈ, ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ປາສໍໂສ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ [ຠິກ຺ຂຸນາ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ທ຺ວເຍນ ປຸຄ຺ຄລາ ວິທິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຸຄ຺ຄລປໂຣປຣຎ຺ຎູ ໂຫຕິ. ‘‘ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.
໕. ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕກສຸຕ຺ຕໍ
໖໙. ‘‘ຍສ຺ມິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມເຍ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ ໂກວິຬາໂຣ ປຓ຺ຑຸປລາໂສ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕມນາ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວາ ຕາວຕິໍສາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂຫນ຺ຕິ – ‘ປຓ຺ຑຸປລາໂສ ທານິ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ ໂກວິຬາໂຣ ນຈິຣສ຺ເສວ ທານິ ປນ຺ນປລາໂສ ຠວິສ຺ສຕີ’’’ຕິ.
‘‘ຍສ຺ມິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມເຍ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ ໂກວິຬາໂຣ ປນ຺ນປລາໂສ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕມນາ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວາ ຕາວຕິໍສາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂຫນ຺ຕິ – ‘ປນ຺ນປລາໂສ ທານິ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ ໂກວິຬາໂຣ ນຈິຣສ຺ເສວ ທານິ ຊາລກຊາໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’’ຕິ.
‘‘ຍສ຺ມິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມເຍ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ ໂກວິຬາໂຣ ຊາລກຊາໂຕ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕມນາ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວາ ຕາວຕິໍສາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂຫນ຺ຕິ – ‘ຊາລກຊາໂຕ ທານິ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ ໂກວິຬາໂຣ ນຈິຣສ຺ເສວ ທານິ ຂາຣກຊາໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’’ຕິ.
‘‘ຍສ຺ມິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມເຍ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ ໂກວິຬາໂຣ ຂາຣກຊາໂຕ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕມນາ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວາ ຕາວຕິໍສາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂຫນ຺ຕິ – ‘ຂາຣກຊາໂຕ ທານິ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ ໂກວິຬາໂຣ ນຈິຣສ຺ເສວ ທານິ ກຸຏຸມລກຊາໂຕ [ກຸຑຸມລກຊາໂຕ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ຠວິສ຺ສຕີ’’’ຕິ.
‘‘ຍສ຺ມິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມເຍ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ ໂກວິຬາໂຣ ກຸຏຸມລກຊາໂຕ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕມນາ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວາ ຕາວຕິໍສາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂຫນ຺ຕິ – ‘ກຸຏຸມລກຊາໂຕ ທານິ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ ໂກວິຬາໂຣ ນຈິຣສ຺ເສວ ທານິ ໂກຣກຊາໂຕ [ໂກກາສກຊາໂຕ (ສີ. ສ຺ຍາ.), ໂກສກຊາໂຕ (ກ.)] ຠວິສ຺ສຕີ’’’ຕິ.
‘‘ຍສ຺ມິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມເຍ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ ໂກວິຬາໂຣ ໂກຣກຊາໂຕ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕມນາ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວາ ຕາວຕິໍສາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂຫນ຺ຕິ – ‘ໂກຣກຊາໂຕ ທານິ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ ໂກວິຬາໂຣ ນຈິຣສ຺ເສວ ທານິ ສພ຺ພຜາລິຜຸລ຺ໂລ [ສພ຺ພປາລິຜຸລ຺ໂລ (ສີ. ປີ.)] ຠວິສ຺ສຕີ’’’ຕິ.
‘‘ຍສ຺ມິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມເຍ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ ໂກວິຬາໂຣ ສພ຺ພຜາລິຜຸລ຺ໂລ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕມນາ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວາ ຕາວຕິໍສາ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕກສ຺ສ ໂກວິຬາຣສ຺ສ ມູເລ ທິພ຺ເພ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິຕາ ສມງ຺ຄີຠູຕາ ປຣິຈາເຣນ຺ຕິ.
‘‘ສພ຺ພຜາລິຜຸລ຺ລສ຺ສ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕກສ຺ສ ໂກວິຬາຣສ຺ສ ສມນ຺ຕາ ປຎ຺ຎາສໂຍຊນານິ ອາຠາຍ ຜຸຏໍ ໂຫຕິ, ອນຸວາຕໍ ໂຍຊນສຕໍ ຄນ຺ໂຘ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຍມານຸຠາໂວ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕກສ຺ສ ໂກວິຬາຣສ຺ສ.
‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຣິຍສາວໂກ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ເຈເຕຕິ, ປຓ຺ຑຸປລາໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂຫຕິ ເທວານໍວ ຕາວຕິໍສານໍ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ ໂກວິຬາໂຣ.
‘‘ຍສ຺ມິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມເຍ ອຣິຍສາວໂກ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ໂຫຕິ, ປນ຺ນປລາໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂຫຕິ ເທວານໍວ ຕາວຕິໍສານໍ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ ໂກວິຬາໂຣ.
‘‘ຍສ຺ມິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມເຍ ອຣິຍສາວໂກ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ…ເປ… ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ຊາລກຊາໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂຫຕິ ເທວານໍວ ຕາວຕິໍສານໍ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ ໂກວິຬາໂຣ.
‘‘ຍສ຺ມິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມເຍ ອຣິຍສາວໂກ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ…ເປ… ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ຂາຣກຊາໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂຫຕິ ເທວານໍວ ຕາວຕິໍສານໍ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ ໂກວິຬາໂຣ.
‘‘ຍສ຺ມິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມເຍ ອຣິຍສາວໂກ ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ…ເປ… ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ກຸຏຸມລກຊາໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂຫຕິ ເທວານໍວ ຕາວຕິໍສານໍ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ ໂກວິຬາໂຣ.
‘‘ຍສ຺ມິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມເຍ ອຣິຍສາວໂກ ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ໂກຣກຊາໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂຫຕິ ເທວານໍວ ຕາວຕິໍສານໍ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ ໂກວິຬາໂຣ.
‘‘ຍສ຺ມິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມເຍ ອຣິຍສາວໂກ ອາສວານໍ ຂຍາ…ເປ… ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ສພ຺ພຜາລິຜຸລ຺ໂລ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂຫຕິ ເທວານໍວ ຕາວຕິໍສານໍ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ ໂກວິຬາໂຣ.
‘‘ຕສ຺ມິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມເຍ ຠຸມ຺ມາ ເທວາ ສທ຺ທມນຸສ຺ສາເວນ຺ຕິ – ‘ເອໂສ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອາຍສ຺ມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ອມຸກມ຺ຫາ ຄາມາ ວາ ນິຄມາ ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’ຕິ. ຠຸມ຺ມານໍ ເທວານໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາ ເທວາ…ເປ… ຕາວຕິໍສາ ເທວາ… ຍາມາ ເທວາ… ຕຸສິຕາ ເທວາ… ນິມ຺ມານຣຕີ ເທວາ… ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີ ເທວາ… ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາ ເທວາ ສທ຺ທມນຸສ຺ສາເວນ຺ຕິ – ‘ເອໂສ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອາຍສ຺ມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ອມຸກມ຺ຫາ ຄາມາ ວາ ນິຄມາ ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’ຕິ. ອິຕິຫ ເຕນ ຂເຓນ ເຕນ ມຸຫຸຕ຺ເຕນ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ສທ຺ໂທ [ສາຘຸກາຣສທ຺ໂທ (ສີ. ອຏ຺ຐ., ກ. ອຏ຺ຐ.)] ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ອຍມານຸຠາໂວ ຂີຓາສວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.
໖. ສກ຺ກຈ຺ຈສຸຕ຺ຕໍ
໗໐. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອກຸສລໍ ປຊເຫຍ຺ຍ, ກຸສລໍ ຠາເວຍ຺ຍາ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ສຕ຺ຖາຣໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອກຸສລໍ ປຊເຫຍ຺ຍ, ກຸສລໍ ຠາເວຍ຺ຍ. ຘມ຺ມໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ…ເປ… ສງ຺ຆໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ…ເປ… ສິກ຺ຂໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ…ເປ… ສມາຘິໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ…ເປ… ອປ຺ປມາທໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ…ເປ… ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອກຸສລໍ ປຊເຫຍ຺ຍ, ກຸສລໍ ຠາເວຍ຺ຍາ’’ຕິ.
ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອິເມ ໂຂ ເມ ຘມ຺ມາ ປຣິສຸທ຺ຘາ ປຣິໂຍທາຕາ, ຍໍນູນາຫໍ ອິເມ ຘມ຺ເມ ຄນ຺ຕ຺ວາ [ຄເຫຕ຺ວາ (ກ.)] ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈຍ຺ຍໍ. ເອວໍ ເມ ອິເມ ຘມ຺ມາ ປຣິສຸທ຺ຘາ ເຈວ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ປຣິສຸທ຺ຘສງ຺ຂາຕຕຣາ ຈ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ປຸຣິໂສ ສຸວຓ຺ຓນິກ຺ຂໍ ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ປຣິໂຍທາຕໍ. ຕສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ‘ອຍໍ ໂຂ ເມ ສຸວຓ຺ຓນິກ຺ໂຂ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ປຣິໂຍທາໂຕ, ຍໍນູນາຫໍ ອິມໍ ສຸວຓ຺ຓນິກ຺ຂໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ [ຄເຫຕ຺ວາ (ກ.)] ກມ຺ມາຣານໍ ທສ຺ເສຍ຺ຍໍ. ເອວໍ ເມ ອຍໍ ສຸວຓ຺ຓນິກ຺ໂຂ ສກມ຺ມາຣຄໂຕ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ເຈວ ຠວິສ຺ສຕິ ປຣິສຸທ຺ຘສງ຺ຂາຕຕໂຣ ຈ. ເອວເມວໍ [ໂຂ (ກ.)] ເມ ອິເມ ຘມ຺ມາ ປຣິສຸທ຺ຘາ ປຣິໂຍທາຕາ, ຍໍນູນາຫໍ ອິເມ ຘມ຺ເມ ຄນ຺ຕ຺ວາ [ຄເຫຕ຺ວາ (ກ.)] ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈຍ຺ຍໍ. ເອວໍ ເມ ອິເມ ຘມ຺ມາ ປຣິສຸທ຺ຘາ ເຈວ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ປຣິສຸທ຺ຘສງ຺ຂາຕຕຣາ ຈາ’’’ຕິ.
ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –
‘‘ອິຘ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອກຸສລໍ ປຊເຫຍ຺ຍ, ກຸສລໍ ຠາເວຍ຺ຍາ’ຕິ? ອຖ ໂຂ ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ສຕ຺ຖາຣໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອກຸສລໍ ປຊເຫຍ຺ຍ, ກຸສລໍ ຠາເວຍ຺ຍ. ຘມ຺ມໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ …ເປ… ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ ສກ຺ກຕ຺ວາ…ເປ… ກຸສລໍ ຠາເວຍ຺ຍາ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ອິເມ ໂຂ ເມ ຘມ຺ມາ ປຣິສຸທ຺ຘາ ປຣິໂຍທາຕາ, ຍໍນູນາຫໍ ອິເມ ຘມ຺ເມ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈຍ຺ຍໍ. ເອວໍ ເມ ອິເມ ຘມ຺ມາ ປຣິສຸທ຺ຘາ ເຈວ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ປຣິສຸທ຺ຘສງ຺ຂາຕຕຣາ ຈ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ປຸຣິໂສ ສຸວຓ຺ຓນິກ຺ຂໍ ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ປຣິໂຍທາຕໍ. ຕສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ອຍໍ ໂຂ ເມ ສຸວຓ຺ຓນິກ຺ໂຂ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ປຣິໂຍທາໂຕ, ຍໍນູນາຫໍ ອິມໍ ສຸວຓ຺ຓນິກ຺ຂໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກມ຺ມາຣານໍ ທສ຺ເສຍ຺ຍໍ. ເອວໍ ເມ ອຍໍ ສຸວຓ຺ຓນິກ຺ໂຂ ສກມ຺ມາຣຄໂຕ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ເຈວ ຠວິສ຺ສຕິ ປຣິສຸທ຺ຘສງ຺ຂາຕຕໂຣ ຈ. ເອວເມວໍ ເມ ອິເມ ຘມ຺ມາ ປຣິສຸທ຺ຘາ ປຣິໂຍທາຕາ, ຍໍນູນາຫໍ ອິເມ ຘມ຺ເມ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈຍ຺ຍໍ. ເອວໍ ເມ ອິເມ ຘມ຺ມາ ປຣິສຸທ຺ຘາ ເຈວ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ປຣິສຸທ຺ຘສງ຺ຂາຕຕຣາ ຈາ’’’ຕິ.
‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ! ສຕ຺ຖາຣໍ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອກຸສລໍ ປຊເຫຍ຺ຍ, ກຸສລໍ ຠາເວຍ຺ຍ. ຘມ຺ມໍ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອກຸສລໍ ປຊເຫຍ຺ຍ, ກຸສລໍ ຠາເວຍ຺ຍ. ສງ຺ຆໍ ໂຂ…ເປ… ສິກ຺ຂໍ ໂຂ… ສມາຘິໍ ໂຂ… ອປ຺ປມາທໍ ໂຂ… ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອກຸສລໍ ປຊເຫຍ຺ຍ, ກຸສລໍ ຠາເວຍ຺ຍາ’’ຕິ.
ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິມສ຺ສ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ເອວໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານາມິ. ໂສ ວຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ອຄາຣໂວ ຘມ຺ເມ ສຄາຣໂວ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ອຄາຣໂວ ຘມ຺ເມປິ ໂສ ອຄາຣໂວ’’.
‘‘ໂສ ວຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ອຄາຣໂວ ຘມ຺ເມ ອຄາຣໂວ ສງ຺ເຆ ສຄາຣໂວ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ອຄາຣໂວ ຘມ຺ເມ ອຄາຣໂວ ສງ຺ເຆປິ ໂສ ອຄາຣໂວ.
‘‘ໂສ ວຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ອຄາຣໂວ ຘມ຺ເມ ອຄາຣໂວ ສງ຺ເຆ ອຄາຣໂວ ສິກ຺ຂາຍ ສຄາຣໂວ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ອຄາຣໂວ ຘມ຺ເມ ອຄາຣໂວ ສງ຺ເຆ ອຄາຣໂວ ສິກ຺ຂາຍປິ ໂສ ອຄາຣໂວ.
‘‘ໂສ ວຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ອຄາຣໂວ ຘມ຺ເມ ອຄາຣໂວ ສງ຺ເຆ ອຄາຣໂວ ສິກ຺ຂາຍ ອຄາຣໂວ ສມາຘິສ຺ມິໍ ສຄາຣໂວ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ອຄາຣໂວ ຘມ຺ເມ ອຄາຣໂວ ສງ຺ເຆ ອຄາຣໂວ ສິກ຺ຂາຍ ອຄາຣໂວ ສມາຘິສ຺ມິມ຺ປິ ໂສ ອຄາຣໂວ.
‘‘ໂສ ວຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ອຄາຣໂວ ຘມ຺ເມ ອຄາຣໂວ ສງ຺ເຆ ອຄາຣໂວ ສິກ຺ຂາຍ ອຄາຣໂວ ສມາຘິສ຺ມິໍ ອຄາຣໂວ ອປ຺ປມາເທ ສຄາຣໂວ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ອຄາຣໂວ ຘມ຺ເມ ອຄາຣໂວ ສງ຺ເຆ ອຄາຣໂວ ສິກ຺ຂາຍ ອຄາຣໂວ ສມາຘິສ຺ມິໍ ອຄາຣໂວ ອປ຺ປມາເທປິ ໂສ ອຄາຣໂວ.
‘‘ໂສ ວຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ອຄາຣໂວ ຘມ຺ເມ ອຄາຣໂວ ສງ຺ເຆ ອຄາຣໂວ ສິກ຺ຂາຍ ອຄາຣໂວ ສມາຘິສ຺ມິໍ ອຄາຣໂວ ອປ຺ປມາເທ ອຄາຣໂວ ປຏິສນ຺ຖາເຣ ສຄາຣໂວ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ອຄາຣໂວ…ເປ… ອປ຺ປມາເທ ອຄາຣໂວ ປຏິສນ຺ຖາເຣປິ ໂສ ອຄາຣໂວ.
‘‘ໂສ ວຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ສຄາຣໂວ ຘມ຺ເມ ອຄາຣໂວ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ສຄາຣໂວ ຘມ຺ເມປິ ໂສ ສຄາຣໂວ…ເປ….
‘‘ໂສ ວຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ສຄາຣໂວ…ເປ. … ອປ຺ປມາເທ ສຄາຣໂວ ປຏິສນ຺ຖາເຣ ອຄາຣໂວ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ສຄາຣໂວ…ເປ… ອປ຺ປມາເທ ສຄາຣໂວ ປຏິສນ຺ຖາເຣປິ ໂສ ສຄາຣໂວ.
‘‘ໂສ ວຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ສຄາຣໂວ ຘມ຺ເມປິ ສຄາຣໂວ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ສຄາຣໂວ ຘມ຺ເມປິ ໂສ ສຄາຣໂວ…ເປ….
‘‘ໂສ ວຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ສຄາຣໂວ…ເປ… ອປ຺ປມາເທ ສຄາຣໂວ ປຏິສນ຺ຖາເຣປິ ສຄາຣໂວ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ສຄາຣໂວ ຘມ຺ເມ ສຄາຣໂວ ສງ຺ເຆ ສຄາຣໂວ ສິກ຺ຂາຍ ສຄາຣໂວ ສມາຘິສ຺ມິໍ ສຄາຣໂວ ອປ຺ປມາເທ ສຄາຣໂວ ປຏິສນ຺ຖາເຣປິ ໂສ ສຄາຣໂວ’’ຕິ.
‘‘ອິມສ຺ສ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ເອວໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານາມີ’’ຕິ.
‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ! ສາຘຸ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອິມສ຺ສ ມຍາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ເອວໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານາສິ. ໂສ ວຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ອຄາຣໂວ ຘມ຺ເມ ສຄາຣໂວ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ…ເປ… ໂຍ ໂສ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ອຄາຣໂວ ຘມ຺ເມ ອຄາຣໂວ ສງ຺ເຆ ອຄາຣໂວ ສິກ຺ຂາຍ ອຄາຣໂວ ສມາຘິສ຺ມິໍ ອຄາຣໂວ ອປ຺ປມາເທປິ ໂສ ອຄາຣໂວ.
‘‘ໂສ ວຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ອຄາຣໂວ ຘມ຺ເມ ອຄາຣໂວ ສງ຺ເຆ ອຄາຣໂວ ສິກ຺ຂາຍ ອຄາຣໂວ ສມາຘິສ຺ມິໍ ອຄາຣໂວ ອປ຺ປມາເທ ອຄາຣໂວ ປຏິສນ຺ຖາເຣ ສຄາຣໂວ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ໂສ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ອຄາຣໂວ ຘມ຺ເມ ອຄາຣໂວ ສງ຺ເຆ ອຄາຣໂວ ສິກ຺ຂາຍ ອຄາຣໂວ ສມາຘິສ຺ມິໍ ອຄາຣໂວ ອປ຺ປມາເທ ອຄາຣໂວ ປຏິສນ຺ຖາເຣປິ ໂສ ອຄາຣໂວ.
‘‘ໂສ ວຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ສຄາຣໂວ ຘມ຺ເມ ອຄາຣໂວ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ…ເປ… ໂຍ ໂສ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ສຄາຣໂວ ຘມ຺ເມປິ ໂສ ສຄາຣໂວ …ເປ….
‘‘ໂສ ວຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ສຄາຣໂວ ຘມ຺ເມ ສຄາຣໂວ…ເປ… ອປ຺ປມາເທ ສຄາຣໂວ ປຏິສນ຺ຖາເຣ ອຄາຣໂວ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ໂສ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ສຄາຣໂວ…ເປ… ອປ຺ປມາເທ ສຄາຣໂວ ປຏິສນ຺ຖາເຣປິ ໂສ ສຄາຣໂວ.
‘‘ໂສ ວຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ສຄາຣໂວ ຘມ຺ເມປິ ສຄາຣໂວ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ໂສ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ສຄາຣໂວ ຘມ຺ເມປິ ໂສ ສຄາຣໂວ…ເປ….
‘‘ໂສ ວຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ສຄາຣໂວ…ເປ… ອປ຺ປມາເທ ສຄາຣໂວ ປຏິສນ຺ຖາເຣປິ ໂສ ສຄາຣໂວ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ໂສ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ສຄາຣໂວ…ເປ… ອປ຺ປມາເທ ສຄາຣໂວ ປຏິສນ຺ຖາເຣປິ ໂສ ສຄາຣໂວ’’ຕິ.
‘‘ອິມສ຺ສ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ມຍາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ເອວໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.
໗. ຠາວນາສຸຕ຺ຕໍ
໗໑. ‘‘ຠາວນໍ ອນນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ວິຫຣໂຕ ກິຎ຺ຈາປິ ເອວໍ ອິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ – ‘ອໂຫ ວຕ ເມ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍາ’ຕິ, ອຖ ຂ຺ວສ຺ສ ເນວ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ‘ອຠາວິຕຕ຺ຕາ’ຕິສ຺ສ ວຈນີຍໍ. ກິສ຺ສ ອຠາວິຕຕ຺ຕາ? ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ, ຈຕຸນ຺ນໍ ສມ຺ມປ຺ປຘານານໍ, ຈຕຸນ຺ນໍ ອິທ຺ຘິປາທານໍ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ພລານໍ, ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານໍ, ອຣິຍສ຺ສ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ.
‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸກ຺ກຸຏິຍາ ອຓ຺ຑານິ ອຏ຺ຐ ວາ ທສ ວາ ທ຺ວາທສ ວາ. ຕານສ຺ສຸ ກຸກ຺ກຸຏິຍາ ນ ສມ຺ມາ ອຘິສຍິຕານິ, ນ ສມ຺ມາ ປຣິເສທິຕານິ, ນ ສມ຺ມາ ປຣິຠາວິຕານິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຕສ຺ສາ ກຸກ຺ກຸຏິຍາ ເອວໍ ອິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ – ‘ອໂຫ ວຕ ເມ ກຸກ຺ກຸຏໂປຕກາ ປາທນຂສິຂາຍ ວາ ມຸຂຕຸຓ຺ຑເກນ ວາ ອຓ຺ຑໂກສໍ ປທາເລຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິນາ ອຠິນິພ຺ຠິຊ຺ເຊຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ອຠພ຺ພາວ ເຕ ກຸກ຺ກຸຏໂປຕກາ ປາທນຂສິຂາຍ ວາ ມຸຂຕຸຓ຺ຑເກນ ວາ ອຓ຺ຑໂກສໍ ປທາເລຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິນາ ອຠິນິພ຺ຠິຊ຺ຊິຕຸໍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕຖາ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸກ຺ກຸຏິຍາ ອຓ຺ຑານິ ນ ສມ຺ມາ ອຘິສຍິຕານິ, ນ ສມ຺ມາ ປຣິເສທິຕານິ, ນ ສມ຺ມາ ປຣິຠາວິຕານິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາວນໍ ອນນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວິຫຣໂຕ ກິຎ຺ຈາປິ ເອວໍ ອິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ – ‘ອໂຫ ວຕ ເມ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍາ’ຕິ, ອຖ ຂ຺ວສ຺ສ ເນວ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ‘ອຠາວິຕຕ຺ຕາ’ຕິສ຺ສ ວຈນີຍໍ. ກິສ຺ສ ອຠາວິຕຕ຺ຕາ? ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ, ຈຕຸນ຺ນໍ ສມ຺ມປ຺ປຘານານໍ, ຈຕຸນ຺ນໍ ອິທ຺ຘິປາທານໍ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ພລານໍ, ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານໍ, ອຣິຍສ຺ສ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ.
‘‘ຠາວນໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ວິຫຣໂຕ ກິຎ຺ຈາປິ ນ ເອວໍ ອິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ – ‘ອໂຫ ວຕ ເມ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍາ’ຕິ, ອຖ ຂ຺ວສ຺ສ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ‘ຠາວິຕຕ຺ຕາ’ຕິສ຺ສ ວຈນີຍໍ. ກິສ຺ສ ຠາວິຕຕ຺ຕາ? ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ, ຈຕຸນ຺ນໍ ສມ຺ມປ຺ປຘານານໍ, ຈຕຸນ຺ນໍ ອິທ຺ຘິປາທານໍ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ພລານໍ, ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານໍ, ອຣິຍສ຺ສ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ.
‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸກ຺ກຸຏິຍາ ອຓ຺ຑານິ ອຏ຺ຐ ວາ ທສ ວາ ທ຺ວາທສ ວາ. ຕານສ຺ສຸ ກຸກ຺ກຸຏິຍາ ສມ຺ມາ ອຘິສຍິຕານິ, ສມ຺ມາ ປຣິເສທິຕານິ, ສມ຺ມາ ປຣິຠາວິຕານິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຕສ຺ສາ ກຸກ຺ກຸຏິຍາ ນ ເອວໍ ອິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ – ‘ອໂຫ ວຕ ເມ ກຸກ຺ກຸຏໂປຕກາ ປາທນຂສິຂາຍ ວາ ມຸຂຕຸຓ຺ຑເກນ ວາ ອຓ຺ຑໂກສໍ ປທາເລຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິນາ ອຠິນິພ຺ຠິຊ຺ເຊຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ຠພ຺ພາວ ເຕ ກຸກ຺ກຸຏໂປຕກາ ປາທນຂສິຂາຍ ວາ ມຸຂຕຸຓ຺ຑເກນ ວາ ອຓ຺ຑໂກສໍ ປທາເລຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິນາ ອຠິນິພ຺ຠິຊ຺ຊິຕຸໍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕຖາ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸກ຺ກຸຏິຍາ ອຓ຺ຑານິ ສມ຺ມາ ອຘິສຍິຕານິ, ສມ຺ມາ ປຣິເສທິຕານິ, ສມ຺ມາ ປຣິຠາວິຕານິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາວນໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວິຫຣໂຕ ກິຎ຺ຈາປິ ນ ເອວໍ ອິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ – ‘ອໂຫ ວຕ ເມ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍາ’ຕິ, ອຖ ຂ຺ວສ຺ສ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ‘ຠາວິຕຕ຺ຕາ’ຕິສ຺ສ ວຈນີຍໍ. ກິສ຺ສ ຠາວິຕຕ຺ຕາ? ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ…ເປ… ອຣິຍສ຺ສ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ.
‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຜລຄຓ຺ຑສ຺ສ [ປລຄຓ຺ຑສ຺ສ (?)] ວາ ຜລຄຓ຺ຑນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ວາ ທິສ຺ສນ຺ເຕວ [ຂີຍນ຺ເຕ (ກ.)] ວາສິຊເຏ [ທິສ຺ສນ຺ຕິ ອງ຺ຄຸລິປທານິ (ສີ.), ອງ຺ຄຸລປທານິ ທິສ຺ສນ຺ຕິ ອງ຺ຄຸລປທໍ (ກ.)] ອງ຺ຄຸລິປທານິ ທິສ຺ສຕິ [ທິສ຺ສນ຺ຕິ (ສ຺ຍາ.)] ອງ຺ຄຸຏ຺ຐປທໍ [ທິສ຺ສນ຺ຕິ ອງ຺ຄຸລິປທານິ (ສີ.), ອງ຺ຄຸລປທານິ ທິສ຺ສນ຺ຕິ ອງ຺ຄຸລປທໍ (ກ.)]. ໂນ ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ເອວໍ ຎາຓໍ ໂຫຕິ – ‘ເອຕ຺ຕກໍ ເມ ອຊ຺ຊ ວາສິຊຏສ຺ສ ຂີຓໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ຫິຍ຺ໂຍ, ເອຕ຺ຕກໍ ປເຣ’ຕິ, ອຖ ຂ຺ວສ຺ສ ຂີເຓ ‘ຂີຓ’ນ຺ເຕວ ຎາຓໍ ໂຫຕິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາວນໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວິຫຣໂຕ ກິຎ຺ຈາປິ ນ ເອວໍ ຎາຓໍ ໂຫຕິ – ‘ເອຕ຺ຕກໍ ເມ ອຊ຺ຊ ອາສວານໍ ຂີຓໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ຫິຍ຺ໂຍ, ເອຕ຺ຕກໍ ປເຣ’ຕິ, ອຖ ຂ຺ວສ຺ສ ຂີເຓ ‘ຂີຓ’ນ຺ເຕວ ຎາຓໍ ໂຫຕິ.
‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາມຸທ຺ທິກາຍ ນາວາຍ ເວຕ຺ຕພນ຺ຘນພທ຺ຘາຍ [ເວຕ຺ຕພນ຺ຘາຍ (ກ.)] ຉ ມາສານິ ອຸທເກ ປຣິຍາທາຍ ເຫມນ຺ຕິເກນ ຖເລ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາຍ ວາຕາຕປປເຣຕານິ ພນ຺ຘນານິ, ຕານິ ປາວຸສ຺ສເກນ ເມເຆນ ອຠິປ຺ປວຸຏ຺ຐານິ ອປ຺ປກສິເຣເນວ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ [ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)], ປູຕິການິ ຠວນ຺ຕິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາວນໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວິຫຣໂຕ ອປ຺ປກສິເຣເນວ ສໍໂຍຊນານິ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕິ, ປູຕິການິ ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.
໘. ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘປມສຸຕ຺ຕໍ
໗໒. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ໂກສເລສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣຕິ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ປເທເສ ມຫນ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘໍ ອາທິຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕໍ ສໂຊຕິຠູຕໍ [ສຎ຺ໂຊຕິຠູຕໍ (ສ຺ຍາ.)]. ທິສ຺ວານ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ປສ຺ສຖ ໂນ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອມຸໍ ມຫນ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘໍ ອາທິຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕໍ ສໂຊຕິຠູຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ.
‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຕມໍ ນຸ ໂຂ ວຣໍ – ຍໍ ອມຸໍ ມຫນ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘໍ ອາທິຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕໍ ສໂຊຕິຠູຕໍ ອາລິງ຺ເຄຕ຺ວາ ອຸປນິສີເທຍ຺ຍ ວາ ອຸປນິປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ວາ, ຍໍ ວາ ຂຕ຺ຕິຍກຎ຺ຎໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຎ຺ຎໍ ວາ ຄຫປຕິກຎ຺ຎໍ ວາ ມຸທຸຕລຸນຫຕ຺ຖປາທໍ ອາລິງ຺ເຄຕ຺ວາ ອຸປນິສີເທຍ຺ຍ ວາ ອຸປນິປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ເອຕເທວ, ຠນ຺ເຕ, ວຣໍ – ຍໍ ຂຕ຺ຕິຍກຎ຺ຎໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຎ຺ຎໍ ວາ ຄຫປຕິກຎ຺ຎໍ ວາ ມຸທຸຕລຸນຫຕ຺ຖປາທໍ ອາລິງ຺ເຄຕ຺ວາ ອຸປນິສີເທຍ຺ຍ ວາ ອຸປນິປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ວາ, ທຸກ຺ຂຎ຺ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍໍ ອມຸໍ ມຫນ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘໍ ອາທິຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕໍ ສໂຊຕິຠູຕໍ ອາລິງ຺ເຄຕ຺ວາ ອຸປນິສີເທຍ຺ຍ ວາ ອຸປນິປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ວາ’’ຕິ.
‘‘ອາໂຣຈຍາມິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິເວທຍາມິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍຖາ ເອຕເທວ ຕສ຺ສ ວຣໍ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ປາປຘມ຺ມສ຺ສ ອສຸຈິສງ຺ກສ຺ສຣສມາຈາຣສ຺ສ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ອສ຺ສມຓສ຺ສ ສມຓປຏິຎ຺ຎສ຺ສ ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິປຏິຎ຺ຎສ຺ສ ອນ຺ໂຕປູຕິກສ຺ສ ອວສ຺ສຸຕສ຺ສ ກສມ຺ພຸຊາຕສ຺ສ ຍໍ ອມຸໍ ມຫນ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘໍ ອາທິຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕໍ ສໂຊຕິຠູຕໍ ອາລິງ຺ເຄຕ຺ວາ ອຸປນິສີເທຍ຺ຍ ວາ ອຸປນິປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ວາ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕໂຕນິທານຎ຺ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ, ນ ຕ຺ເວວ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ.
‘‘ຍຎ຺ຈ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸສ຺ສີໂລ ປາປຘມ຺ໂມ ອສຸຈິສງ຺ກສ຺ສຣສມາຈາໂຣ…ເປ… ກສມ຺ພຸຊາໂຕ ຂຕ຺ຕິຍກຎ຺ຎໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຎ຺ຎໍ ວາ ຄຫປຕິກຎ຺ຎໍ ວາ ມຸທຸຕລຸນຫຕ຺ຖປາທໍ ອາລິງ຺ເຄຕ຺ວາ ອຸປນິສີທຕິ ວາ ອຸປນິປຊ຺ຊຕິ ວາ, ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ [ຕໍ ຫິສ຺ສ (ກ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ໂຫຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ.
‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຕມໍ ນຸ ໂຂ ວຣໍ – ຍໍ ພລວາ ປຸຣິໂສ ທຬ຺ຫາຍ ວາລຣຊ຺ຊຸຍາ ອຸໂຠ ຊງ຺ຆາ ເວເຐຕ຺ວາ ຆໍເສຍ຺ຍ – ສາ ຉວິໍ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ ຉວິໍ ເຉຕ຺ວາ ຈມ຺ມໍ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ ຈມ຺ມໍ ເຉຕ຺ວາ ມໍສໍ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ ມໍສໍ ເຉຕ຺ວາ ນ຺ຫາຣຸໍ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ ນ຺ຫາຣຸໍ ເຉຕ຺ວາ ອຏ຺ຐິໍ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ ອຏ຺ຐິໍ ເຉຕ຺ວາ ອຏ຺ຐິມິຎ຺ຊໍ ອາຫຈ຺ຈ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ຍໍ ວາ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລານໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລານໍ ວາ ຄຫປຕິມຫາສາລານໍ ວາ ອຠິວາທນໍ ສາທິເຍຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ເອຕເທວ, ຠນ຺ເຕ, ວຣໍ – ຍໍ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລານໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລານໍ ວາ ຄຫປຕິມຫາສາລານໍ ວາ ອຠິວາທນໍ ສາທິເຍຍ຺ຍ, ທຸກ຺ຂຎ຺ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍໍ ພລວາ ປຸຣິໂສ ທຬ຺ຫາຍ ວາລຣຊ຺ຊຸຍາ…ເປ… ອຏ຺ຐິມິຎ຺ຊໍ ອາຫຈ຺ຈ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາ’’ຕິ.
‘‘ອາໂຣຈຍາມິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິເວທຍາມິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍຖາ ເອຕເທວ ຕສ຺ສ ວຣໍ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ…ເປ… ກສມ຺ພຸຊາຕສ຺ສ ຍໍ ພລວາ ປຸຣິໂສ ທຬ຺ຫາຍ ວາລຣຊ຺ຊຸຍາ ອຸໂຠ ຊງ຺ຆາ ເວເຐຕ຺ວາ…ເປ… ອຏ຺ຐິມິຎ຺ຊໍ ອາຫຈ຺ຈ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕໂຕນິທານຎ຺ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ, ນ ຕ຺ເວວ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຍຎ຺ຈ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸສ຺ສີໂລ…ເປ… ກສມ຺ພຸຊາໂຕ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລານໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລານໍ ວາ ຄຫປຕິມຫາສາລານໍ ວາ ອຠິວາທນໍ ສາທິຍຕິ, ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຫຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ.
‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຕມໍ ນຸ ໂຂ ວຣໍ – ຍໍ ພລວາ ປຸຣິໂສ ຕິຓ຺ຫາຍ ສຕ຺ຕິຍາ ເຕລໂຘຕາຍ ປຈ຺ໂຈຣສ຺ມິໍ ປຫເຣຍ຺ຍ, ຍໍ ວາ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລານໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລານໍ ວາ ຄຫປຕິມຫາສາລານໍ ວາ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມໍ ສາທິເຍຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ເອຕເທວ, ຠນ຺ເຕ, ວຣໍ – ຍໍ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລານໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລານໍ ວາ ຄຫປຕິມຫາສາລານໍ ວາ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມໍ ສາທິເຍຍ຺ຍ, ທຸກ຺ຂຎ຺ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍໍ ພລວາ ປຸຣິໂສ ຕິຓ຺ຫາຍ ສຕ຺ຕິຍາ ເຕລໂຘຕາຍ ປຈ຺ໂຈຣສ຺ມິໍ ປຫເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ.
‘‘ອາໂຣຈຍາມິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິເວທຍາມິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍຖາ ເອຕເທວ ຕສ຺ສ ວຣໍ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ…ເປ… ກສມ຺ພຸຊາຕສ຺ສ ຍໍ ພລວາ ປຸຣິໂສ ຕິຓ຺ຫາຍ ສຕ຺ຕິຍາ ເຕລໂຘຕາຍ ປຈ຺ໂຈຣສ຺ມິໍ ປຫເຣຍ຺ຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕໂຕນິທານຎ຺ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ, ນ ຕ຺ເວວ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຍຎ຺ຈ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸສ຺ສີໂລ ປາປຘມ຺ໂມ…ເປ… ກສມ຺ພຸຊາໂຕ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລານໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລານໍ ວາ ຄຫປຕິມຫາສາລານໍ ວາ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມໍ ສາທິຍຕິ, ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຫຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ.
‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຕມໍ ນຸ ໂຂ ວຣໍ – ຍໍ ພລວາ ປຸຣິໂສ ຕຕ຺ເຕນ ອໂຍປຏ຺ເຏນ ອາທິຕ຺ເຕນ ສມ຺ປຊ຺ຊລິເຕນ ສໂຊຕິຠູເຕນ ກາຍໍ ສມ຺ປລິເວເຐຍ຺ຍ, ຍໍ ວາ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລານໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລານໍ ວາ ຄຫປຕິມຫາສາລານໍ ວາ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍໍ ຈີວຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ເອຕເທວ, ຠນ຺ເຕ, ວຣໍ – ຍໍ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລານໍ ວາ…ເປ… ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍໍ ຈີວຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ທຸກ຺ຂຎ຺ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍໍ ພລວາ ປຸຣິໂສ ຕຕ຺ເຕນ ອໂຍປຏ຺ເຏນ ອາທິຕ຺ເຕນ ສມ຺ປຊ຺ຊລິເຕນ ສໂຊຕິຠູເຕນ ກາຍໍ ສມ຺ປລິເວເຐຍ຺ຍາ’’ຕິ.
‘‘ອາໂຣຈຍາມິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິເວທຍາມິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍຖາ ເອຕເທວ ຕສ຺ສ ວຣໍ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ…ເປ… ກສມ຺ພຸຊາຕສ຺ສ ຍໍ ພລວາ ປຸຣິໂສ ຕຕ຺ເຕນ ອໂຍປຏ຺ເຏນ ອາທິຕ຺ເຕນ ສມ຺ປຊ຺ຊລິເຕນ ສໂຊຕິຠູເຕນ ກາຍໍ ສມ຺ປລິເວເຐຍ຺ຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕໂຕນິທານຎ຺ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ, ນ ຕ຺ເວວ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຍຎ຺ຈ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸສ຺ສີໂລ…ເປ… ກສມ຺ພຸຊາໂຕ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລານໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລານໍ ວາ ຄຫປຕິມຫາສາລານໍ ວາ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍໍ ຈີວຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຫຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ.
‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຕມໍ ນຸ ໂຂ ວຣໍ – ຍໍ ພລວາ ປຸຣິໂສ ຕຕ຺ເຕນ ອໂຍສງ຺ກຸນາ ມຸຂໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຕໍ ໂລຫຄຸຬໍ ອາທິຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕໍ ສໂຊຕິຠູຕໍ ມຸເຂ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍ – ຕໍ ຕສ຺ສ ໂອຏ຺ຐມ຺ປິ ທເຫຍ຺ຍ [ຑເຫຍ຺ຍ (ກຕ຺ຖຈິ)] ມຸຂມ຺ປິ ທເຫຍ຺ຍ ຊິວ຺ຫມ຺ປິ ທເຫຍ຺ຍ ກຓ຺ຐມ຺ປິ ທເຫຍ຺ຍ ອຸຣມ຺ປິ [ມ. ນິ. ໓.໒໗໐ ເທວທູຕສຸຕ຺ເຕ ປນ ‘‘ອຸທຣມ຺ປິ’’ ອິຕິ ວິເທສປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ] ທເຫຍ຺ຍ ອນ຺ຕມ຺ປິ ອນ຺ຕຄຸຓມ຺ປິ ອາທາຍ ອໂຘຠາຄາ [ອໂຘຠາຄໍ (ກ.)] ນິກ຺ຂເມຍ຺ຍ, ຍໍ ວາ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລານໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລານໍ ວາ ຄຫປຕິມຫາສາລານໍ ວາ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ເອຕເທວ, ຠນ຺ເຕ, ວຣໍ – ຍໍ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລານໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລານໍ ວາ ຄຫປຕິມຫາສາລານໍ ວາ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ທຸກ຺ຂຎ຺ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍໍ ພລວາ ປຸຣິໂສ ຕຕ຺ເຕນ ອໂຍສງ຺ກຸນາ ມຸຂໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຕໍ ໂລຫຄຸຬໍ ອາທິຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕໍ ສໂຊຕິຠູຕໍ ມຸເຂ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍ – ຕໍ ຕສ຺ສ ໂອຏ຺ຐມ຺ປິ ທເຫຍ຺ຍ ມຸຂມ຺ປິ ທເຫຍ຺ຍ ຊິວ຺ຫມ຺ປິ ທເຫຍ຺ຍ ກຓ຺ຐມ຺ປິ ທເຫຍ຺ຍ ອຸຣມ຺ປິ ທເຫຍ຺ຍ ອນ຺ຕມ຺ປິ ອນ຺ຕຄຸຓມ຺ປິ ອາທາຍ ອໂຘຠາຄໍ ນິກ຺ຂເມຍ຺ຍາ’’ຕິ.
‘‘ອາໂຣຈຍາມິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິເວທຍາມິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍຖາ ເອຕເທວ ຕສ຺ສ ວຣໍ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ…ເປ… ກສມ຺ພຸຊາຕສ຺ສ ຍໍ ພລວາ ປຸຣິໂສ ຕຕ຺ເຕນ ອໂຍສງ຺ກຸນາ ມຸຂໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຕໍ ໂລຫຄຸຬໍ ອາທິຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕໍ ສໂຊຕິຠູຕໍ ມຸເຂ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍ – ຕໍ ຕສ຺ສ ໂອຏ຺ຐມ຺ປິ ທເຫຍ຺ຍ ມຸຂມ຺ປິ ທເຫຍ຺ຍ ຊິວ຺ຫມ຺ປິ ທເຫຍ຺ຍ ກຓ຺ຐມ຺ປິ ທເຫຍ຺ຍ ອຸຣມ຺ປິ ທເຫຍ຺ຍ ອນ຺ຕມ຺ປິ ອນ຺ຕຄຸຓມ຺ປິ ອາທາຍ ອໂຘຠາຄໍ ນິກ຺ຂເມຍ຺ຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕໂຕນິທານຎ຺ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ, ນ ຕ຺ເວວ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຍຎ຺ຈ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸສ຺ສີໂລ ປາປຘມ຺ໂມ…ເປ… ກສມ຺ພຸຊາໂຕ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລານໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລານໍ ວາ ຄຫປຕິມຫາສາລານໍ ວາ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ໂຫຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ.
‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຕມໍ ນຸ ໂຂ ວຣໍ – ຍໍ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສີເສ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ຂນ຺ເຘ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຕໍ ອໂຍມຎ຺ຈໍ ວາ ອໂຍປີຐໍ ວາ ອຠິນິສີທາເປຍ຺ຍ ວາ ອຠິນິປຊ຺ຊາເປຍ຺ຍ ວາ, ຍໍ ວາ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລານໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລານໍ ວາ ຄຫປຕິມຫາສາລານໍ ວາ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍໍ ມຎ຺ຈປີຐໍ [ມຎ຺ຈໍ ວາ ປີຐໍ ວາ (ກ.)] ປຣິຠຸຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ເອຕເທວ, ຠນ຺ເຕ, ວຣໍ – ຍໍ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລານໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລານໍ ວາ ຄຫປຕິມຫາສາລານໍ ວາ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍໍ ມຎ຺ຈປີຐໍ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ທຸກ຺ຂຎ຺ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍໍ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສີເສ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ຂນ຺ເຘ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຕໍ ອໂຍມຎ຺ຈໍ ວາ ອໂຍປີຐໍ ວາ ອຠິນິສີທາເປຍ຺ຍ ວາ ອຠິນິປຊ຺ຊາເປຍ຺ຍ ວາ’’ຕິ.
‘‘ອາໂຣຈຍາມິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິເວທຍາມິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍຖາ ເອຕເທວ ຕສ຺ສ ວຣໍ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ…ເປ… ກສມ຺ພຸຊາຕສ຺ສ ຍໍ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສີເສ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ຂນ຺ເຘ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຕໍ ອໂຍມຎ຺ຈໍ ວາ ອໂຍປີຐໍ ວາ ອຠິນິສີທາເປຍ຺ຍ ວາ ອຠິນິປຊ຺ຊາເປຍ຺ຍ ວາ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕໂຕນິທານຎ຺ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ, ນ ຕ຺ເວວ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຍຎ຺ຈ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸສ຺ສີໂລ ປາປຘມ຺ໂມ…ເປ… ກສມ຺ພຸຊາໂຕ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລານໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລານໍ ວາ ຄຫປຕິມຫາສາລານໍ ວາ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍໍ ມຎ຺ຈປີຐໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ. ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຫຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ.
‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຕມໍ ນຸ ໂຂ ວຣໍ – ຍໍ ພລວາ ປຸຣິໂສ ອຸທ຺ຘໍປາທໍ ອໂຘສິຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຕາຍ ໂລຫກຸມ຺ຠິຍາ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍ ອາທິຕ຺ຕາຍ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕາຍ ສໂຊຕິຠູຕາຍ – ໂສ ຕຕ຺ຖ ເຜຓຸທ຺ເທຫກໍ ປຈ຺ຈມາໂນ ສກິມ຺ປິ ອຸທ຺ຘໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ສກິມ຺ປິ ອໂຘ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ສກິມ຺ປິ ຕິຣິຍໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຍໍ ວາ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລານໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລານໍ ວາ ຄຫປຕິມຫາສາລານໍ ວາ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍໍ ວິຫາຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ເອຕເທວ, ຠນ຺ເຕ, ວຣໍ – ຍໍ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລານໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລານໍ ວາ ຄຫປຕິມຫາສາລານໍ ວາ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍໍ ວິຫາຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ທຸກ຺ຂຎ຺ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍໍ ພລວາ ປຸຣິໂສ ອຸທ຺ຘໍປາທໍ ອໂຘສິຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຕາຍ ໂລຫກຸມ຺ຠິຍາ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍ ອາທິຕ຺ຕາຍ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕາຍ ສໂຊຕິຠູຕາຍ – ໂສ ຕຕ຺ຖ ເຜຓຸທ຺ເທຫກໍ ປຈ຺ຈມາໂນ ສກິມ຺ປິ ອຸທ຺ຘໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ສກິມ຺ປິ ອໂຘ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ສກິມ຺ປິ ຕິຣິຍໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ.
‘‘ອາໂຣຈຍາມິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິເວທຍາມິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍຖາ ເອຕເທວ ຕສ຺ສ ວຣໍ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ປາປຘມ຺ມສ຺ສ…ເປ… ກສມ຺ພຸຊາຕສ຺ສ ຍໍ ພລວາ ປຸຣິໂສ ອຸທ຺ຘໍປາທໍ ອໂຘສິຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ…ເປ… ສກິມ຺ປິ ຕິຣິຍໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕໂຕນິທານຎ຺ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ, ນ ຕ຺ເວວ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຍຎ຺ຈ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸສ຺ສີໂລ ປາປຘມ຺ໂມ…ເປ… ກສມ຺ພຸຊາໂຕ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລານໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລານໍ ວາ ຄຫປຕິມຫາສາລານໍ ວາ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍໍ ວິຫາຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ. ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຫຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ.
‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ເຍສຎ຺ຈ [ເຍສໍ (?)] ມຍໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊາມ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣໍ [… ປຣິກ຺ຂາຣານໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກ.)] ເຕສໍ ເຕ ກາຣາ ມຫປ຺ຜລາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ມຫານິສໍສາ, ອມ຺ຫາກຎ຺ເຈວາຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອວຎ຺ຌາ ຠວິສ຺ສຕິ ສຜລາ ສອຸທ຺ຣຍາ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ອຕ຺ຕຕ຺ຖໍ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ປສ຺ສມາເນນ ອລເມວ ອປ຺ປມາເທນ ສມ຺ປາເທຕຸໍ; ປຣຕ຺ຖໍ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ປສ຺ສມາເນນ ອລເມວ ອປ຺ປມາເທນ ສມ຺ປາເທຕຸໍ; ອຸຠຍຕ຺ຖໍ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ປສ຺ສມາເນນ ອລເມວ ອປ຺ປມາເທນ ສມ຺ປາເທຕຸ’’’ນ຺ຕິ.
ອິທມໂວຈ ຠຄວາ [ອິທມໂວຈ ຠຄວາ…ເປ… (ກ.)]. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ປນ ເວຍ຺ຍາກຣຓສ຺ມິໍ ຠຎ຺ຎມາເນ ສຏ຺ຐິມຕ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸຓ຺ຫໍ ໂລຫິຕໍ ມຸຂໂຕ ອຸຄ຺ຄຎ຺ຉິ [ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉິ (ກ.)]. ສຏ຺ຐິມຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິໍສຸ – ‘‘ສຸທຸກ຺ກຣໍ ຠຄວາ, ສຸທຸກ຺ກຣໍ ຠຄວາ’’ຕິ. ສຏ຺ຐິມຕ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕານິ ວິມຸຈ຺ຈິໍສູຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.
໙. ສຸເນຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ
໗໓. [ອ. ນິ. ໖.໕໔; ໗.໖໖] ‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸເນຕ຺ໂຕ ນາມ ສຕ຺ຖາ ອໂຫສິ ຕິຕ຺ຖກໂຣ ກາເມສຸ ວີຕຣາໂຄ. ສຸເນຕ຺ຕສ຺ສ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຖຸໂນ ອເນການິ ສາວກສຕານິ ອເຫສຸໍ. ສຸເນຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາ ສາວການໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກສຫພ຺ຍຕາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ເຍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ [ເຍ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວ (ສີ. ສ຺ຍາ.)], ສຸເນຕ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກສຫພ຺ຍຕາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕານິ ນປ຺ປສາເທສຸໍ ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊິໍສຸ. ເຍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸເນຕ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກສຫພ຺ຍຕາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕານິ ປສາເທສຸໍ ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊິໍສຸ.
‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມູຄປກ຺ໂຂ ນາມ ສຕ຺ຖາ ອໂຫສິ…ເປ… ອຣເນມິ ນາມ ສຕ຺ຖາ ອໂຫສິ…ເປ… ກຸທ຺ທາລໂກ [ກຸທ຺ທາໂລ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ນາມ ສຕ຺ຖາ ອໂຫສິ…ເປ… ຫຕ຺ຖິປາໂລ ນາມ ສຕ຺ຖາ ອໂຫສິ…ເປ… ໂຊຕິປາໂລ ນາມ ສຕ຺ຖາ ອໂຫສິ…ເປ… ອຣໂກ ນາມ ສຕ຺ຖາ ອໂຫສິ ຕິຕ຺ຖກໂຣ ກາເມສຸ ວີຕຣາໂຄ. ອຣກສ຺ສ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຖຸໂນ ອເນການິ ສາວກສຕານິ ອເຫສຸໍ. ອຣໂກ ນາມ ສຕ຺ຖາ ສາວການໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກສຫພ຺ຍຕາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ເຍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣກສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກສຫພ຺ຍຕາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕານິ ນປ຺ປສາເທສຸໍ, ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊິໍສຸ. ເຍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣກສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກສຫພ຺ຍຕາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕານິ ປສາເທສຸໍ, ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊິໍສຸ.
‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຍ ອິເມ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຖາເຣ ຕິຕ຺ຖກເຣ ກາເມສຸ ວີຕຣາເຄ ອເນກສຕປຣິວາເຣ ສສາວກສງ຺ເຆ ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ອກ຺ໂກເສຍ຺ຍ ປຣິຠາເສຍ຺ຍ, ພຫຸໍ ໂສ ອປຸຎ຺ຎໍ ປສເວຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຖາເຣ ຕິຕ຺ຖກເຣ ກາເມສຸ ວີຕຣາເຄ ອເນກສຕປຣິວາເຣ ສສາວກສງ຺ເຆ ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ອກ຺ໂກເສຍ຺ຍ ປຣິຠາເສຍ຺ຍ, ພຫຸໍ ໂສ ອປຸຎ຺ຎໍ ປສເວຍ຺ຍ. ໂຍ ເອກໍ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ນໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ອກ຺ໂກສຕິ ປຣິຠາສຕິ, ອຍໍ ຕໂຕ ພຫຸຕຣໍ ອປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ເອວຣູປິໍ ຂນ຺ຕິໍ ວທາມິ ຍຖາມໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ’’.
‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ໂນ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ [ນ ຕ຺ເວວ ອມ຺ຫໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ (ສ຺ຍາ.) ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາເຍ ອຎ຺ຎຖາ ທິສ຺ສຕິ] ຈິຕ຺ຕານິ ປທຸຏ຺ຐານິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ນວມໍ.
໑໐. ອຣກສຸຕ຺ຕໍ
໗໔. ‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣໂກ ນາມ ສຕ຺ຖາ ອໂຫສິ ຕິຕ຺ຖກໂຣ ກາເມສຸ ວີຕຣາໂຄ. ອຣກສ຺ສ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຖຸໂນ ອເນການິ ສາວກສຕານິ ອເຫສຸໍ. ອຣໂກ ສຕ຺ຖາ ສາວການໍ ເອວໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ – ອປ຺ປກໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຊີວິຕໍ ມນຸສ຺ສານໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ລຫຸກໍ [ລຫຸສໍ (ຏີກາ)] ພຫຸທຸກ຺ຂໍ ພຫຸປາຍາສໍ ມນ຺ຕາຍໍ [ມນ຺ຕາຍ (ສພ຺ພຕ຺ຖ) ຏີກາ ປສ຺ສິຕພ຺ພາ] ໂພທ຺ຘພ຺ພໍ, ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຸສລໍ, ຈຣິຕພ຺ພໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ນຕ຺ຖິ ຊາຕສ຺ສ ອມຣຓໍ.
‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕິຓຄ຺ເຄ ອຸສ຺ສາວພິນ຺ທຸ ສູຣິເຍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຂິປ຺ປໍເຍວ ປຏິວິຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ໂຫຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຸສ຺ສາວພິນ຺ທູປມໍ ຊີວິຕໍ ມນຸສ຺ສານໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ລຫຸກໍ ພຫຸທຸກ຺ຂໍ ພຫຸປາຍາສໍ ມນ຺ຕາຍໍ ໂພທ຺ຘພ຺ພໍ, ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຸສລໍ, ຈຣິຕພ຺ພໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ນຕ຺ຖິ ຊາຕສ຺ສ ອມຣຓໍ.
‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຖຸລ຺ລຜຸສິຕເກ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ອຸທກພຸພ຺ພຸຬໍ [ອຸທກປຸປ຺ຜຸຬໍ (ກ.)] ຂິປ຺ປໍເຍວ ປຏິວິຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ໂຫຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຸທກພຸພ຺ພຸຬູປມໍ ຊີວິຕໍ ມນຸສ຺ສານໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ລຫຸກໍ ພຫຸທຸກ຺ຂໍ ພຫຸປາຍາສໍ ມນ຺ຕາຍໍ ໂພທ຺ຘພ຺ພໍ, ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຸສລໍ, ຈຣິຕພ຺ພໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ນຕ຺ຖິ ຊາຕສ຺ສ ອມຣຓໍ.
‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຸທເກ ທຓ຺ຑຣາຊິ ຂິປ຺ປໍເຍວ ປຏິວິຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກາ ໂຫຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຸທເກ ທຓ຺ຑຣາຊູປມໍ ຊີວິຕໍ ມນຸສ຺ສານໍ ປຣິຕ຺ຕໍ…ເປ… ນຕ຺ຖິ ຊາຕສ຺ສ ອມຣຓໍ.
‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ນທີ ປພ຺ພເຕຍ຺ຍາ ທູຣງ຺ຄມາ ສີຆໂສຕາ ຫາຣຫາຣິນີ, ນຕ຺ຖິ ໂສ ຂໂຓ ວາ ລໂຍ ວາ ມຸຫຸຕ຺ໂຕ ວາ ຍໍ ສາ [ຍາຍ (ກ.)] ອາວຕ຺ຕຕິ [ຖຣຕິ (ສີ.), ຘຣຕິ (ສ຺ຍາ.), ອວຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ (?)], ອຖ ໂຂ ສາ ຄຈ຺ຉເຕວ ວຕ຺ຕເຕວ ສນ຺ທເຕວ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ນທີປພ຺ພເຕຍ຺ຍູປມໍ ຊີວິຕໍ ມນຸສ຺ສານໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ລຫຸກໍ…ເປ… ນຕ຺ຖິ ຊາຕສ຺ສ ອມຣຓໍ.
‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ພລວາ ປຸຣິໂສ ຊິວ຺ຫຄ຺ເຄ ເຂຬປິຓ຺ຑໍ ສໍຍູຫິຕ຺ວາ ອກສິເຣເນວ ວເມຍ຺ຍ [ປຕາເປຍ຺ຍ (ກ.)]; ເອວເມວໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເຂຬປິຓ຺ຑູປມໍ ຊີວິຕໍ ມນຸສ຺ສານໍ ປຣິຕ຺ຕໍ…ເປ… ນຕ຺ຖິ ຊາຕສ຺ສ ອມຣຓໍ.
‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ທິວສໍສນ຺ຕຕ຺ເຕ ອໂຍກຏາເຫ ມໍສເປສິ [ມໍສເປສີ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ປກ຺ຂິຕ຺ຕາ ຂິປ຺ປໍເຍວ ປຏິວິຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກາ ໂຫຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ມໍສເປສູປມໍ ຊີວິຕໍ ມນຸສ຺ສານໍ ປຣິຕ຺ຕໍ…ເປ… ນຕ຺ຖິ ຊາຕສ຺ສ ອມຣຓໍ.
‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຄາວີ ວຊ຺ຌາ ອາຆາຕນໍ ນີຍມານາ ຍໍ ຍເທວ ປາທໍ ອຸທ຺ຘຣຕິ, ສນ຺ຕິເກວ ໂຫຕິ ວຘສ຺ສ ສນ຺ຕິເກວ ມຣຓສ຺ສ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ໂຄວຊ຺ຌູປມໍ [ຄາວີວຊ຺ຌູປມໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ຊີວິຕໍ ມນຸສ຺ສານໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ລຫຸກໍ ພຫຸທຸກ຺ຂໍ ພຫຸປາຍາສໍ ມນ຺ຕາຍໍ ໂພທ຺ຘພ຺ພໍ, ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຸສລໍ, ຈຣິຕພ຺ພໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ນຕ຺ຖິ ຊາຕສ຺ສ ອມຣຓ’’ນ຺ຕິ.
‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມເຍນ ມນຸສ຺ສານໍ ສຏ຺ຐິວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ ອໂຫສິ, ປຎ຺ຈວສ຺ສສຕິກາ ກຸມາຣິກາ ອລໍປເຕຍ຺ຍາ ອໂຫສິ. ເຕນ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມເຍນ ມນຸສ຺ສານໍ ຉເຬວ ອາພາຘາ ອເຫສຸໍ – ສີຕໍ, ອຸຓ຺ຫໍ, ຊິຆຈ຺ຉາ, ປິປາສາ, ອຸຈ຺ຈາໂຣ, ປສ຺ສາໂວ. ໂສ ຫິ ນາມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣໂກ ສຕ຺ຖາ ເອວໍ ທີຆາຍຸເກສຸ ມນຸສ຺ເສສຸ ເອວໍ ຈິຣຏ຺ຐິຕິເກສຸ ເອວໍ ອປ຺ປາພາເຘສຸ ສາວການໍ ເອວໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສຕິ – ‘ອປ຺ປກໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຊີວິຕໍ ມນຸສ຺ສານໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ລຫຸກໍ ພຫຸທຸກ຺ຂໍ ພຫຸປາຍາສໍ ມນ຺ຕາຍໍ ໂພທ຺ຘພ຺ພໍ, ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຸສລໍ, ຈຣິຕພ຺ພໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ນຕ຺ຖິ ຊາຕສ຺ສ ອມຣຓ’’’ນ຺ຕິ.
‘‘ເອຕຣຫິ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອປ຺ປກໍ ຊີວິຕໍ ມນຸສ຺ສານໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ລຫຸກໍ ພຫຸທຸກ຺ຂໍ ພຫຸປາຍາສໍ ມນ຺ຕາຍໍ ໂພທ຺ຘພ຺ພໍ, ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຸສລໍ, ຈຣິຕພ຺ພໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ນຕ຺ຖິ ຊາຕສ຺ສ ອມຣຓ’ນ຺ຕິ. ເອຕຣຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຍ ຈິຣໍ ຊີວຕິ ໂສ ວສ຺ສສຕໍ ອປ຺ປໍ ວາ ຠິຍ຺ໂຍ. ວສ຺ສສຕໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊີວນ຺ໂຕ ຕີຓິເຍວ ອຸຕຸສຕານິ ຊີວຕິ – ອຸຕຸສຕໍ ເຫມນ຺ຕານໍ, ອຸຕຸສຕໍ ຄິມ຺ຫານໍ, ອຸຕຸສຕໍ ວສ຺ສານໍ. ຕີຓິ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຕຸສຕານິ ຊີວນ຺ໂຕ ທ຺ວາທສ [ທ຺ວາທສໍ (ສີ. ກ.)] ເຍວ ມາສສຕານິ ຊີວຕິ – ຈຕ຺ຕາຣິ ມາສສຕານິ ເຫມນ຺ຕານໍ, ຈຕ຺ຕາຣິ ມາສສຕານິ ຄິມ຺ຫານໍ, ຈຕ຺ຕາຣິ ມາສສຕານິ ວສ຺ສານໍ. ທ຺ວາທສ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາສສຕານິ ຊີວນ຺ໂຕ ຈຕຸວີສຕິເຍວ ອທ຺ຘມາສສຕານິ ຊີວຕິ – ອຏ຺ຐທ຺ຘມາສສຕານິ ເຫມນ຺ຕານໍ, ອຏ຺ຐທ຺ຘມາສສຕານິ ຄິມ຺ຫານໍ, ອຏ຺ຐທ຺ຘມາສສຕານິ ວສ຺ສານໍ. ຈຕຸວີສຕິ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອທ຺ຘມາສສຕານິ ຊີວນ຺ໂຕ ຉຕ຺ຕິໍສໍເຍວ ຣຕ຺ຕິສຫສ຺ສານິ ຊີວຕິ – ທ຺ວາທສ ຣຕ຺ຕິສຫສ຺ສານິ ເຫມນ຺ຕານໍ, ທ຺ວາທສ ຣຕ຺ຕິສຫສ຺ສານິ ຄິມ຺ຫານໍ, ທ຺ວາທສ ຣຕ຺ຕິສຫສ຺ສານິ ວສ຺ສານໍ. ຉຕ຺ຕິໍສໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຕ຺ຕິສຫສ຺ສານິ ຊີວນ຺ໂຕ ທ຺ເວສຕ຺ຕຕິເຍວ [ທ຺ເວສຕ຺ຕຕິຎ຺ເຎວ (ສ຺ຍາ.), ທ຺ເວສຕ຺ຕຕິຎ຺ເຈວ (ກ.)] ຠຕ຺ຕສຫສ຺ສານິ ຠຸຎ຺ຊຕິ – ຈຕຸວີສຕິ ຠຕ຺ຕສຫສ຺ສານິ ເຫມນ຺ຕານໍ, ຈຕຸວີສຕິ ຠຕ຺ຕສຫສ຺ສານິ ຄິມ຺ຫານໍ, ຈຕຸວີສຕິ ຠຕ຺ຕສຫສ຺ສານິ ວສ຺ສານໍ ສທ຺ຘິໍ ມາຕຸຖຎ຺ຎາຍ ສທ຺ຘິໍ ຠຕ຺ຕນ຺ຕຣາເຍນ.
‘‘ຕຕ຺ຣິເມ ຠຕ຺ຕນ຺ຕຣາຍາ ກປິມິທ຺ໂຘປິ ຠຕ຺ຕໍ ນ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ທຸກ຺ຂິໂຕປິ ຠຕ຺ຕໍ ນ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ພ຺ຍາຘິໂຕປິ ຠຕ຺ຕໍ ນ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ອຸໂປສຖິໂກປິ ຠຕ຺ຕໍ ນ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ອລາຠເກນປິ ຠຕ຺ຕໍ ນ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ວສ຺ສສຕາຍຸກສ຺ສ ມນຸສ຺ສສ຺ສ ອາຍຸປິ ສງ຺ຂາໂຕ [ສງ຺ຂາຕໍ (?)], ອາຍຸປ຺ປມາຓມ຺ປິ ສງ຺ຂາຕໍ, ອຸຕູປິ ສງ຺ຂາຕາ, ສໍວຈ຺ຉຣາປິ ສງ຺ຂາຕາ, ມາສາປິ ສງ຺ຂາຕາ, ອທ຺ຘມາສາປິ ສງ຺ຂາຕາ, ຣຕ຺ຕິປິ ສງ຺ຂາຕາ, ທິວາປິ ສງ຺ຂາຕາ, ຠຕ຺ຕາປິ ສງ຺ຂາຕາ, ຠຕ຺ຕນ຺ຕຣາຍາປິ ສງ຺ຂາຕາ. ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຖາຣາ ກຣຓີຍໍ ສາວການໍ ຫິເຕສິນາ ອນຸກມ຺ປເກນ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ; ກຕໍ ໂວ ຕໍ ມຍາ ເອຕານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຸກ຺ຂມູລານິ ເອຕານິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣານິ. ຌາຍຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາ ປມາທຕ຺ຖ; ມາ ປຈ຺ຉາ ວິປ຺ປຏິສາຣິໂນ ອຫຸວຕ຺ຖ. ອຍໍ ໂວ ອມ຺ຫາກໍ ອນຸສາສນີ’’ຕິ. ທສມໍ.
ມຫາວຄ຺ໂຄ ສຕ຺ຕໂມ.