໑໐. ນນ຺ທມາຕາສຸຕ຺ຕໍ

໕໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມາ ຈ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ທກ຺ຂິຓາຄິຣິສ຺ມິໍ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ຕິ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເວຬຸກຓ຺ຑກີ [ເວຬຸກຓ຺ຑກີ (ສ຺ຍາ.) ອ. ນິ. ໖.໓໗; ໒.໑໓໔; ສໍ. ນິ. ໒.໑໗໓ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ] ນນ຺ທມາຕາ ອຸປາສິກາ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ປາຣາຍນໍ [ຈູຬນິ. ປາຣາຍນວຄ຺ຄ, ວຕ຺ຖຸຄາຖາ] ສເຣນ ຠາສຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເວສ຺ສວໂຓ ມຫາຣາຊາ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ທກ຺ຂິຓໍ ທິສໍ ຄຈ຺ຉຕິ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ເວສ຺ສວໂຓ ມຫາຣາຊາ ນນ຺ທມາຕາຍ ອຸປາສິກາຍ ປາຣາຍນໍ ສເຣນ ຠາສນ຺ຕິຍາ, ສຸຕ຺ວາ ກຖາປຣິໂຍສານໍ ອາຄມຍມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ.

ອຖ ໂຂ ນນ຺ທມາຕາ ອຸປາສິກາ ປາຣາຍນໍ ສເຣນ ຠາສິຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ເວສ຺ສວໂຓ ມຫາຣາຊາ ນນ຺ທມາຕາຍ ອຸປາສິກາຍ ກຖາປຣິໂຍສານໍ ວິທິຕ຺ວາ ອພ຺ຠານຸໂມທິ – ‘‘ສາຘຸ ຠຄິນິ, ສາຘຸ ຠຄິນີ’’ຕິ! ‘‘ໂກ ປເນໂສ, ຠທ຺ຣມຸຂາ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ ເຕ, ຠຄິນິ, ຠາຕາ ເວສ຺ສວໂຓ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠທ຺ຣມຸຂ, ເຕນ ຫິ ໂຍ ເມ ອຍໍ ຘມ຺ມປຣິຍາໂຍ ຠຓິໂຕ ອິທໍ ເຕ ໂຫຕຸ ອາຕິເຖຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠຄິນິ, ເອຕຎ຺ເຈວ ເມ ໂຫຕຸ ອາຕິເຖຍ຺ຍໍ. ສ຺ເວວ [ສ຺ເວ ຈ (ສີ.)] ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານປ຺ປມຸໂຂ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອກຕປາຕຣາໂສ ເວຬຸກຓ຺ຑກໍ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ຕຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ມມ ທກ຺ຂິຓໍ ອາທິເສຍ຺ຍາສິ. ເອຕຎ຺ເຈວ [ເອວຎ຺ຈ (ສີ. ສ຺ຍາ.), ເອຕຎ຺ຈ (?)] ເມ ຠວິສ຺ສຕິ ອາຕິເຖຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ນນ຺ທມາຕາ ອຸປາສິກາ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ສເກ ນິເວສເນ ປຓີຕໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ປຏິຍາທາເປສິ. ອຖ ໂຂ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານປ຺ປມຸໂຂ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອກຕປາຕຣາໂສ ເຍນ ເວຬຸກຓ຺ຑໂກ ຕທວສຣິ. ອຖ ໂຂ ນນ຺ທມາຕາ ອຸປາສິກາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຸຣິສໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ອາຣາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ກາລໍ ອາໂຣເຈຫິ – ‘ກາໂລ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ຍາຍ ນນ຺ທມາຕຸຍາ ນິເວສເນ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຠຕ຺ຕ’’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ອຍ຺ເຍ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ນນ຺ທມາຕາຍ ອຸປາສິກາຍ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ອາຣາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ກາລໍ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ກາໂລ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ຍາຍ ນນ຺ທມາຕຸຍາ ນິເວສເນ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານປ຺ປມຸໂຂ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ນນ຺ທມາຕາຍ ອຸປາສິກາຍ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ນນ຺ທມາຕາ ອຸປາສິກາ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປສິ ສມ຺ປວາເຣສິ.

ອຖ ໂຂ ນນ຺ທມາຕາ ອຸປາສິກາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ໂອນີຕປຕ຺ຕປາຓິໍ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ນນ຺ທມາຕຣໍ ອຸປາສິກໍ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂກ ປນ ເຕ, ນນ຺ທມາເຕ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອພ຺ຠາຄມນໍ ອາໂຣເຈສີ’’ຕິ?

‘‘ອິຘາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ປາຣາຍນໍ ສເຣນ ຠາສິຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິໍ. ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເວສ຺ສວໂຓ ມຫາຣາຊາ ມມ ກຖາປຣິໂຍສານໍ ວິທິຕ຺ວາ ອພ຺ຠານຸໂມທິ – ‘ສາຘຸ, ຠຄິນິ, ສາຘຸ, ຠຄິນີ’ຕິ! ‘ໂກ ປເນໂສ, ຠທ຺ຣມຸຂາ’ຕິ? ‘ອຫໍ ເຕ, ຠຄິນິ, ຠາຕາ ເວສ຺ສວໂຓ, ມຫາຣາຊາ’ຕິ. ‘ສາຘຸ, ຠທ຺ຣມຸຂ, ເຕນ ຫິ ໂຍ ເມ ອຍໍ ຘມ຺ມປຣິຍາໂຍ ຠຓິໂຕ ອິທໍ ເຕ ໂຫຕຸ ອາຕິເຖຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ‘ສາຘຸ, ຠຄິນິ, ເອຕຎ຺ເຈວ ເມ ໂຫຕຸ ອາຕິເຖຍ຺ຍໍ. ສ຺ເວວ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານປ຺ປມຸໂຂ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອກຕປາຕຣາໂສ ເວຬຸກຓ຺ຑກໍ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ຕຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ມມ ທກ຺ຂິຓໍ ອາທິເສຍ຺ຍາສິ. ເອຕຎ຺ເຈວ [ເອຕຎ຺ຈ (ສີ.), ເອວຎ຺ຈ (ສ຺ຍາ.)] ເມ ຠວິສ຺ສຕິ ອາຕິເຖຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ຍທິທໍ [ຍມິທໍ (ມ. ນິ. ໑.໓໖໓)], ຠນ຺ເຕ, ທາເນ [ປຸຎ຺ຎໍ ຫິ ຕໍ (ສີ.), ປຸຎ຺ຎໍ ປຸຎ຺ຎມຫິຕໍ (ສ຺ຍາ.), ປຸຎ຺ຎໍ ວາ ປຸຎ຺ຎມຫໍ ວາ (ປີ.), ປຸຎ຺ຎໍ ວາ ປຸຎ຺ຎມຫີ ວາ (ກ.)] ປຸຎ຺ຎຎ຺ຈ ປຸຎ຺ຎມຫີ ຈ ຕໍ [ປຸຎ຺ຎໍ ຫິ ຕໍ (ສີ.), ປຸຎ຺ຎໍ ປຸຎ຺ຎມຫິຕໍ (ສ຺ຍາ.), ປຸຎ຺ຎໍ ວາ ປຸຎ຺ຎມຫໍ ວາ (ປີ.), ປຸຎ຺ຎໍ ວາ ປຸຎ຺ຎມຫີ ວາ (ກ.)] ເວສ຺ສວຓສ຺ສ ມຫາຣາຊສ຺ສ ສຸຂາຍ ໂຫຕູ’’ຕິ.

‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ນນ຺ທມາເຕ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ນນ຺ທມາເຕ! ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ເວສ຺ສວເຓນ ມຫາຣາເຊນ ເອວໍມຫິທ຺ຘິເກນ ເອວໍມເຫສກ຺ເຂນ ເທວປຸຕ຺ເຕນ ສມ຺ມຸຂາ ສລ຺ລປິສ຺ສສີ’’ຕິ.

‘‘ນ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ເອເສວ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ. ອຕ຺ຖິ ເມ ອຎ຺ໂຎປິ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ. ອິຘ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ນນ຺ໂທ ນາມ ເອກປຸຕ຺ຕໂກ ປິໂຍ ມນາໂປ. ຕໍ ຣາຊາໂນ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ປກຣເຓ ໂອກສ຺ສ ປສຍ຺ຫ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສຸໍ. ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທາຣເກ ຄຫິເຕ ວາ ຄຍ຺ຫມາເນ ວາ ວເຘ ວາ ວຊ຺ຌມາເນ ວາ ຫເຕ ວາ ຫຎ຺ຎມາເນ ວາ ນາຠິຊານາມິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ນນ຺ທມາເຕ, ອພ຺ຠຸຕໍ ນນ຺ທມາເຕ! ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມ຺ປິ [ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມຕ຺ຕມ຺ປິ (ສ຺ຍາ.)] ປຣິໂສເຘສ຺ສສີ’’ຕິ.

‘‘ນ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ເອເສວ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ. ອຕ຺ຖິ ເມ ອຎ຺ໂຎປິ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ. ອິຘ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສາມິໂກ ກາລງ຺ກໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຍກ຺ຂໂຍນິໍ ອຸປປນ຺ໂນ. ໂສ ເມ ເຕເນວ ປຸຣິເມນ ອຕ຺ຕຠາເວນ ອຸທ຺ທສ຺ເສສິ. ນ ໂຂ ປນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຠິຊານາມິ ຕໂຕນິທານໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ນນ຺ທມາເຕ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ນນ຺ທມາເຕ! ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມ຺ປິ ປຣິໂສເຘສ຺ສສີ’’ຕິ.

‘‘ນ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ເອເສວ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ. ອຕ຺ຖິ ເມ ອຎ຺ໂຎປິ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ. ຍໂຕຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສາມິກສ຺ສ ທຫຣສ຺ເສວ ທຫຣາ ອານີຕາ ນາຠິຊານາມິ ສາມິກໍ ມນສາປິ ອຕິຈຣິຕາ [ອຕິຈຣິຕຸໍ (ສ຺ຍາ.), ອຕິຈາຣິຕ຺ຕໍ (ກ.)], ກຸໂຕ ປນ ກາເຍນາ’’ຕິ! ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ນນ຺ທມາເຕ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ນນ຺ທມາເຕ! ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມ຺ປິ ປຣິໂສເຘສ຺ສສີ’’ຕິ.

‘‘ນ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ເອເສວ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ. ອຕ຺ຖິ ເມ ອຎ຺ໂຎປິ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ. ຍທາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປາສິກາ ປຏິເທສິຕາ ນາຠິຊານາມິ ກິຎ຺ຈິ ສິກ຺ຂາປທໍ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ວີຕິກ຺ກມິຕາ’’ຕິ. ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ນນ຺ທມາເຕ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ນນ຺ທມາເຕ’’ຕິ!

‘‘ນ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ເອເສວ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ. ອຕ຺ຖິ ເມ ອຎ຺ໂຎປິ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ. ອິຘາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍາວເທວ [ຍາວເທວ (ສີ. ສ຺ຍາ.) ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໒ ປາຬິ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຏີກາ ຈ ປສ຺ສິຕພ຺ພາ] ອາກງ຺ຂາມິ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ. ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ. ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ ອຸເປກ຺ຂິກາ ຈ ວິຫຣາມິ ສຕາ ຈ ສມ຺ປຊານາ ສຸຂຎ຺ຈ ກາເຍ ປຏິສໍເວເທມິ, ຍໍ ຕໍ ອຣິຍາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ – ‘ອຸເປກ຺ຂໂກ ສຕິມາ ສຸຂວິຫາຣີ’ຕິ ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ. ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ປຸພ຺ເພວ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມີ’’ຕິ. ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ນນ຺ທມາເຕ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ນນ຺ທມາເຕ’’ຕິ!

‘‘ນ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ເອເສວ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ. ອຕ຺ຖິ ເມ ອຎ຺ໂຎປິ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ. ຍານິມານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ເທສິຕານິ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານິ ນາຫໍ ເຕສໍ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຕນິ ອປ຺ປຫີນໍ ສມນຸປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ນນ຺ທມາເຕ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ນນ຺ທມາເຕ’’ຕິ!

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ນນ຺ທມາຕຣໍ ອຸປາສິກໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສມາທເປຕ຺ວາ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມີຕິ. ທສມໍ.

ມຫາຍຎ຺ຎວຄ຺ໂຄ ປຎ຺ຈໂມ.